Метка: Халаан уута

Абый улууһун көтөр аалын пуорда сабыллыбыта 10-ча хонно

Халаан уутуттан сылтаан, Абый авиапуорда сабылаах. Айаннаары сылдьыбыт дьон-сэргэ эрэй бөҕөнү көрөн эрэр. Самолекка билиэттээхтэр кыһалҕаттан 6500 тыһыынча солкуобайы төлөөн, бөртөлүөккэ билиэт атыылаһаннар, Муома улууһугар Хонууга көтөллөр.

Белай Гораҕа тиийэн, онтон Дьокуускайга көтөллөр. Онон тыа сирин дьоно ороскуот бөҕөҕө тэбиллэн эрэр. Билиэт сыаната 23 000-25 000 солк. Ааҕан көрүҥ, биир киһи куоракка барарыгар, аҥардас айаныгар төһө харчыны барыырын. Ортотунан 30000 солк, өссө бу пассажир нэһилиэктэн оройуон киинигэр киирэригэр 2000-5000 солк. төлөөн мотуорунан айанныыр. Бу киһи өссө икки-үс оҕолоох буоллун?! Кинилэр ороскуоттарын эрэйин ааҕан-суоттаан кэбиһиҥ.

Үптэрин кэмчилээн грузовой сөмөлүөккэ 18 тыһ. 500 солкуобайга билиэт ылбыт дьону бөртөлүөккэ чугаһаппаттар даҕаны. Бу туһунан информация ханна да суох. Кыһын, саас устата кырата суох кыһалҕаны көрсүбүт дьоҥҥо тоҕо ким да болҕомтотун уурбатый?

Уу түһэн авиапорт арыллара өссө да ыраах. Кыһалҕалаах куораччыттартан ким эрэ мунньуммут харчытын сыыһын аҥардас айаҥҥа ороскуоттаан, ким эрэ барартан аккаастанан, ким эрэ балыыһаҕа киириэхтээх, эмтэниэхтээх кэмин куоттаран эрдэхтэрэ.

Куруорка эмтэнэ барыахтаах дьон путевкаларын куоттарымаары, Абыйтан Хонууга диэри мотуорунан 19 чаас устата айаннаан барарга күһэллибиттэрэ. Бэс ыйын 20 күнүгэр диэри Дьокуускайга диэри 24 тыһ. 767 солк. суумалаах билиэттээх дьон, бэс ыйын 26 күнүгэр Белая Гора – Хонуу – Дьокуускай көппүттэрэ.

Дьокуускайтан дьиэлэригэр сайыҥҥы сынньалаҥнарыгар кэлэр устудьуоннар ороскуоттарын санаан кэбиһиҥ. Быһата, сылы быһа үлэлээн муспут уоппускабыт харчыта, профсоюз көрөр бырайыаһын харчыта күдэҥҥэ көттөҕө ол. Айан эрэйин сэргэ, аны куттал диэн баар. Бастакы бөртөлүөт көтөр күнүгэр, порт үлэһитэ үлэтигэр баран иһэн, ууга былдьаммыта. Портка киирэргэ итинник бэйэтэ туспа кутталлаах да, мүччүргэннээх да сырыы буолан турар. Аны уу кэлэ илигинэ портка киирэргэ массыына эрэ көрдөнөр эбит буоллахпытына, билигин эбии мотуор көрдөнүүтүн аймалҕана. Портка киирэр суол, балаһа устун мотуорунан эрэ сылдьыллар.

Бөртөлүөт көтөрө биллэн турар үчүгэй. Ол эрээри күһүн, кыһын, саас устата кыһалҕа арааһын (халыҥ хаар, киһи-сүөһү өлүүтэ, халаан уута) көрсүбүт Абый улууһун олохтоохторугар айан сыанатын ороскуотун охсубат гына быһыа этилэр буоллаҕа.

Булуҥҥа быйылгы халаан уута этэҥҥэ ааһан эрэр

Саха сирин киин улуустарыгар халаан уута баран түмүктэммит эбит буоллаҕына, хоту улуустарга өрүстэр саҥа эстэн эрэллэр. Биллэрин курдук, бу сааскы халаан уутуттан Орто-Халыма улууһун олохтоохторо эмсэҕэлээтилэр.

Булуҥ улууһугар ыам ыйын 28 күнүгэр 14 чаас 50 мүнүүтэҕэ Сииктээх аннынан Лена эбэҕэ муус хамсааһына биллибит. Нэһилиэк баһылыга Рая Кривошапкина улуустааҕы ЕДДС киинигэр иһитиннэ­риитинэн, муус барыыта мөлтөхтүк, кы­ралаан саҕаламмыт. Онтон ыам ыйын 29 күнүгэр сарсыарда 7 чаас 30 мүнүүтэҕэ муус устааһына номнуо хойуутук баран саҕалаабыт. Бу күн 10 чаас 30 мүнүүтэҕэ Күһүүр нэһилиэгэр муус хамсаан киирэн барбыт. Күһүүргэ сууккаҕа уу тахсааһына 3,25 см. Бэс ыйын 1 күнүгэр сарсыарда 9 чааска муус харааһына бэлиэтэммит.

“Билиҥҥи кэмҥэ Сииктээххэ өрүс ыраа­һыран эрэр, онтон Күһүүргэ бэйэбит үлэ­һиппит Павел Слепцов уу тахсыытын билэ-көрө сылдьар. Вячеслав Свинобоев салайааччылаах Күһүүрдээҕи баһаарынай чаас үлэһиттэрэ бары бэлэм сылдьаллар, кэтээн көрөллөр. Бэйэтин баҕатынан биһиги үлэбитигэр ОДьКХ начальнига Владимир Сыроватскай кыттыһар. Кини куруук биһиэхэ көмөлөһөрүн бэлиэтиир наада. Бары эппиэтинэстээх үлэһиттэр, бэлэм олороллор диэн бигэргэтэбин. Ин­ники сыллары кытта тэҥнээн көрдөххө, быйыл хаар элбэх, билиҥҥээҥҥэ диэри уулларбакка турар буолан, онно эбии тымныы күннэр сатыылаан, үрэхтэргэ уу киирбэккэ турар. Аҥардас харыы он­тон да үөскүөн сөбүн сабаҕалыахха сөп. Ол түмүгэр өрүс мууһун үчүгэйдик көтөхпөтө да быһыылаах. Бу бастакы көстүү буолбатах, урут да, быйыл да, харар сиригэр харыы куруук тахсара”, – диэн сааскы халаан уутун улуустааҕы ЫБММ салайааччыта Михаил Килээсиэ­нэп билиһиннэрэр.

Халаан уутугар үлэ эрдэ ыытыллан саҕаламмытын Михаил Николаевич этэр. Улуус баһылыга Игорь Кудряшов ку­лун тутар 13 күнүгэр “2017 сылга Булуҥ улууһугар сааскы, сайыҥҥы уонна күһүҥҥү халаан уутун куттала суохтук аһарыы” диэн 120 нүөмэрдээх дьаһал та­һаарбытын кини этэр. Бу дьаһалынан сиэттэрэн араас таһымнаах үлэлэр ыытыллыбыттар. Халаан уутун кэмигэр, улуус үрдүнэн араас ыксаллаах быһыы-майгы таҕыстаҕына, дьону быстах кэмҥэ олохтуур пууннар оҥоһуллубуттар, ман­нык пууннары улуус дьаһалынан үрдүк сиргэ турар дьиэлэргэ анаабыттар.

Тустаах үлэһиттэр нэһилиэнньэни быс­тах кэмҥэ олохтооһуҥҥа анаммыт дьиэ­лэри баһаарынай өттүнэн көрбүттэр, бэрэбиэркэ үлэтин ыыппыттар. Ону та­һынан, муус устар 20 күнүгэр диэри пуун­нарга дьону тиэрдэн биэрэр техникаларга уматык үбэ көрүллэн түҥэтиллибит уонна манна үлэлэһэр дьон бары баһаарынай инструктааһы кытта билсибиттэр. Ол курдук, ыксаллаах быһыы-майгы хамыы­һыйатын чилиэннэрэ (КЧС) ыам ыйын 11 күнүгэр улуус дьаһалтатын дьиэтигэр мустан, сааскы халаан уутун Булуҥ уотугар-сиригэр куттала суохтук аһарыы мун­ньаҕын ыыппыттар. Бу мунньахха улахан харыы түгэнэ буолар түбэлтэтигэр, байыаннай чаастары кытта бииргэ үлэни ыытарга диэн быһаарыныы ылбыттар.