Оленегорский баянист Анатолий Слепцов: Песня – моя жизнь!

В селе Оленегорск Аллаиховского улуса живет большая творческая семья Слепцовых, без участия которой не проходит ни одно культурное мероприятие села и района. 14 апреля коллектив Оленегорского ЭКЦ «Айтун» провел в райцентре Чокурдах отчетный концерт яркого представителя семьи — аккомпаниатора филиала детской школы искусств Анатолия Павловича Слепцова.


Имя Анатолия Слепцова в Аллаихе широко известно, его песни и баян звучат в улусе десятки лет. В 1982-84 годы во время службы в бронетанковых войсках был ротным запевалой, играл на баяне и гитаре. А впервые на сцену Толик вышел в 9 лет и на стареньком отцовском инструменте исполнил «Коробейники». С тех пор прошло 45 лет. Ежегодно под песни военных лет в исполнении Анатолия Слепцова в Оленегорске проводятся мероприятия ко Дню Победы, будь то в клубе, школе или на улице у Стелы памяти.

В Чокурдах поддержать Анатолия специально приехали ветераны сцены. Один из них его дядя, «Золотой голос Оленегорска» 70-летний Егор Слепцов – лауреат многих республиканских смотров советского времени, участник Дней Аллаихи в г. Якутске, обладатель знака «За вклад в развитие народно-художественного творчества РС (Я)». Сильный с красивейшим тембром голос отличника культуры республики Дарии Яковлевой не раз украшал сцены г. Якутска и центральных улусов. Она — одна из организаторов аллаиховского народного женского ансамбля «Кустук», участница Дней Аллаихи в г. Якутске. Выход ветеранов в творческом концерте А.П. Слепцова «Песня – моя жизнь!» зрители приветствовали благодарными продолжительными аплодисментами. Концерт прошел с большим успехом. А.Слепцов исполнил разножанровые песни, особенно удались популярные песни 70-90-х годов, в которые он вложил ностальгическую беззаботность.

Анатолий не представляет себя без родной природы: рыбачит, не пропускает утиную охоту. Он — надежный семьянин, с женой Натальей живут 32 года. Сын Алексей тоже играет на баяне, исполняет современные якутские песни, а племянница Юлия Сивцева и семья дочери Тамары украсили вечер танцами. Выступили коллеги по школе, ученики, так небольшой творческий коллектив из Оленегорска оставил яркий след в культурной жизни улуса. Свой творческий вечер Анатолий Павлович закончил популярной песней «Песня остается с человеком».

По труду и честь! Анатолия Слепцова поздравили, наградили с добрыми словами глава района Эдуард Слепцов, начальник отдела культуры Антонина Леонова, директор Чокурдахской ДШИ Наталья Завирюха, председатель улускома профсоюза работников культуры Наталья Уланова, глава Юкагирского национального наслега Виктория Трофимова, друзья.

В заключение концерта коллега, заслуженный работник культуры республики Валентина Трофимова сказала: «Благородный творческий труд, увлеченность, любовь к своему делу Анатолия Павловича достойны уважения. Признание мастерства, несущего радость и хорошее настроение, многочисленные концерты, выступления – это высшая награда для творческого человека!».

В Мирном стартовал блиц-турнир памяти Афанасия Новгородова

Лыжными гонками открылся блиц-турнир Мирнинского отделения Ассамблеи народов Якутии, посвященный памяти Афанасия Новгородова.


Афанасий Новгородов был членом якутской организации «Сардана», активистом Мирнинской Ассамблеи, одним из организаторов спартакиад и турниров. Заместитель председателя Мирнинской Ассамблеи, народный депутат Гульсум Бейсембаева, поздравляя с открытием соревнований, отметила, что Афанасий навсегда останется в памяти яркой личностью, разносторонне талантливым человеком, патриотом и интернационалистом. Минутой молчания почтили память своего друга те, кто пришел на соревнования.

На лыжной базе «Заречная» прошли три массовых мероприятия: закрытие лыжного сезона, соревнования среди команд Ассамблеи народов, биатлон среди молодежи. Ежегодно Ассамблея народов проводит соревнования среди команд национальных общин.

В лыжных гонках приняли участие шесть команд. Трасса была нелегкой, снег был уже тяжелый. Но все спортсмены дошли до финиша.

Первое место заняла команда татаро-башкирской общины «Туган тел», на втором была команда мордовской общины «Келу», на третьем — якутская община «Сардана». Победители получили медали и кубки, а за первое место еще и подарки от общины «Сардана».

Блиц-турнир продлится до 29 апреля. Впереди – волейбол среди мужчин и женщин, борьба хапсагай и гири. Ассамблея продолжает вносить свой вклад в развитие массовых и национальных видов спорта в Мирнинском районе. И при этом преследует главную цель — сохранение мира и дружбы между народами. 

Соревнования проходят при поддержке районной и городской администраций.

Үөһээ Бүлүүгэ 3500 киһи барыллаан куоластааһыҥҥа кытынна

СӨ государственнай мунньаҕын Ил Түмэн депутатыгар кандидаты талыыга баһыйар элбэх куолаһы ылан, Феодосия Габышева кыайан таҕыста. 


«Барыллаан куоластааһыҥҥа ордук тыа сирин олохтоохторо көхтөрүн көрдөрдүлэр, бары кэриэтэ 100%-н куоластаатылар», — диэн тэрийэр хамыыһыйа бэрэссэдээтэлэ Спирдон Борбуев бэлиэтээтэ.

Барыллаан куоластааһыҥҥа эдэриттэн эмэнигэр тиийэ, бэл доруобуйаларынан хааччахтаах дьон салгын сии таарыйа кэлээскэнэн кэлэн куоластарын биэрдилэр диэн хамыыһыйа үлэһиттэрэ бэлиэтээтилэр.

Бу манан, биһиги үөһээ бүлүүлэр бэйэбит киһибитин, чахчы норуот туһугар сыратын-сылбатын харыстаабакка үлэлиир кыахтаах уонна баҕалаах Феодосия Васильевнаны бары биир киһи кэриэтэ өйүүрбүтүн бигэргэттибит.

Табалаахха бырабыыталыстыба өйөбүлүнэн дьоҕус бизнес-инкубатор үлэлиир

Сыл аайы СӨ Ыччат дьыаларыгар уонна дьиэ кэргэн бэлиитикэтигэр министиэристибэтэ социальнай, экономическай өттүнэн сайдыыга грант ыларга куоҥкурус биллэрэр. Табалаах нэһилиэгин дьаһалтата былырыын ити куонкуруска «Создание мини бизнес инкубатора в наслеге» бырайыагынан кыттыбыта. Ол түмүгүнэн, «Организация бытовых услуг» анал аакка кыайыылааҕынан тахсан, үбүлэнэр чиэстэммитэ.


«Министиэристибэ грана икки хайысхалааҕа: бытовой өҥөнү тэрийии уонна олохтоох оҥорон таһаарыы. 2017 сыллаахха грант бастакы хайысхатыгар «Табалаах нэһилиэгэр дьоҕус бизнес инкубаторы тэрийии» бырайыагынан кыттаммыт, грант ылан турабыт. Нэһилиэнньэ уопсастыбаннай олоххо кыттыгастаах, дьарыктаах буоларын туһугар суруллубут, оҥоһуллубут бырайыак буолар. Бу дьыл кулун тутар 17 күнүгэр дьоҕус бизнес инкубатор үөрүүлээх арыллыыта буолбута. Бэлиэ түгэҥҥэ СӨ Урбааҥҥа уонна инвестиционнай сайдыыга миниистирэ А.А. Сафронов ыалдьыттаан барбыта. Оройуоннааҕы урбаанньыттары өйүүр пуондатын нөҥүө министиэристибэттэн кэлэн, үлэһиттэргэ маастар кылаас ыытыахтара диэн эрэннэрбитэ. Өссө биир үөрүүлээҕэ диэн бизнес инкубатор Дьарыктаах буолуу сылыгар сөп түбэһэн арылынна», — диэн кэпсээтэ бырайыак ааптара, нэһилиэк баһылыга Анна Вениаминовна Рожина.

Үс хостоох кыбартыыраны уларсан, ону өрөмүөннээн дьоҕус бизнес инкубатор дьиэтин тэрийбиттэр. Манна түөрт хостоох көстүүнэй, иистэнэр хос, парикмахерскай, дьоҕус хаартыска устуудьуйата үлэлиэхтээх. Дьиэ хаһаайкатынан Клавдия Христофоровна Попова анаммыт.

Дьааҥы сулусчааннара ыллыыллар-туойаллар

Баатаҕай бөһүөлэгин култуура уонна спорт киинигэр оройуоннааҕы «Дьааҥы сулусчааннара – 2018» эдэр талааннар күрэхтэрэ буолан ааста. Күрэҕи РФ эбии үөрэхтээһинин 100 сылыгар анаан, оройуоннааҕы Оҕо сайдар киинэ тэрийэн ыытта.


«Дьааҥы сулусчааннара» күрэххэ 7-18 диэри саастаах оскуола үөрэнээччилэрэ ансаамбылынан толорууга кыттыыны ыллылар. Бастакы бөлөххө 7-10, иккискэ – 11-14, үһүскэ – 15-17 диэри саастаах оҕолор киирэллэр.

Вокал жанра оройуоннааҕы «Битва хоров» патриотическай ырыа күрэҕин 2017 с. балаһыанньатынан Экология уонна ураты харыстанар сирдэр сылларыгар, Өктөөп 100 сылыгар ананар. Хореография жанрыгар үҥкүү икки хайысханан көрдөрүллэр. Ол курдук норуот үҥкүүтэ уонна классика (ол иһигэр аныгы истиил көрүҥнэрэ киирэллэр).

Кыайыылаахтарга гран-при, «Бастыҥ ырыа», «Бастыҥ үҥкүү», «Бастыҥ ааптарскай ырыа», «Сыл бастыҥ салайааччыта», «Бастыҥ үҥкүү бөлөҕө», «Көрөөччү биһирэбилэ» анал ааттар туттарыаллыахтара, 1, 2, 3 истиэпэннээх дипломаннар ааттаныахтара.

Мэҥэ Хаҥалас улууһугар мустан чөл олох туһунан кэпсэттилэр

«Чөл сэлиэнньэттэн ‒ чөл өрөспүүбүлүкэҕэ» диэн дэбиистээх өрөспүүбүлүкэтээҕи чөл олох пуорума Д.Ф.Ходулов аатынан норуот айымньытын дьиэтигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр чөл олох хамсааһын тэриллибитэ 45 уонна РФ үтүөлээх учуутала, Дьабыыл сэлиэнньэтээҕи сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ, чөл олох хамсааһынын бастакынан тарҕатааччы Иннокентий Сергучев төрөөбүтэ 85 сылларыгар ананан ыытылынна.


Мэҥэ Хаҥалас улууһун дьаһалтата, улуустааҕы үөрэх управлениета уонна «Кэскил» доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолору сайыннарар киин көҕүлээн тэрийбит пуорумнарыгар араас улуустартан Ньурбаттан, Сунтаартан, Тааттаттан, Горнайтан, Амматтан, Булунтан, Эбээн Бытантайтан, Кэбээйиттэн, Хаҥаластан, Сахалин уобалаһыттан, Нижний Новгород куораттан 370-чэ киһи кытынна.

Кэлбит ыалдьыттары аал уоту оттон алгыстаан арчылаатылар. Тэрээһин үөрүүлээх чааһыгар СӨ аһыы утаҕы атыылааһыны хонтуруоллуур судаарыстыбаннай управление салайааччыта Матвей Лыткин, норуоттар икки ардыларынааҕы чөл буолуу академиятын вице ‒ бэрэсидьиэнэ, академик Карл Башарин, М.К.Аммосов аатынан саха филологиятын бэрэпиэссэрэ Зоя Башарина, СӨ Ыччат бэлиитикэтигэр уонна дьиэ кэргэн дьыалаларыгар министиэристибэ миниистирин солбуйааччы Савва Михайлов, өрөспүүбүлүкэтээҕи наркологическай диспансер поликлиникатын сэбиэдиссэйэ Серафима Васильева, Иннокентий Егорович төрөппүт кыыһа, РФ уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ Анна Сергучева уонна Сахалин уобалаһын успуорка, туризмҥа уонна ыччат бэлиитикэтигэр министиэристибэ референэ Евгения Карленкова ыалдьыттаатылар.

Улуус баһылыга Николай Старостин улуус 31 нэһилиэгиттэн 16-тыгар арыгыны атыылыыртан аккаастанан, чөл туруктаах нэһилиэктэр ахсааннарын хаҥаттыбыт диэтэ.

Өрөспүүбүлүкэҕэ арыгыны атыылыырга хааччахтааһын дьаһала тахсыаҕыттан сыллата биирдии миллиард солкуобайынан арыгыны атыылаһыы аччаабытын, 1500 арыгынан эргинэр маҕаһыыннар баар эбит буоллахтарына, билигин 799 маҕаһыын хаалбытын, арыгылааһынтан киһи өлүүтэ аччаабытын, Мэҥэ Хаҥаласка, Үөһээ Бүлүүгэ, Намҥа, Анаабырга, Эбээн-Бытантайга, Абыйга уонна Кэбээйи сорох нэһилиэктэригэр арыгыны атыылыыр бобуллубутун туһунан арыгы атыылааһынын хонтуруруоллуур өрөспүүбүлүкэ управлениетын салайааччы Матвей Лыткин кэпсээтэ. Чөл олоҕу тутуһуу, успуордунан дьарыктаныы кэнники сылларга күүскэ тэнийбитин эттэ. Академик Карл Башарин хас биирдии киһиэхэ «арыгы диэн дьаат» диэн этиини өйдөтөргө кыһаллыаҕыҥ, оҕо тэрилтэлэригэр үлэлээччилэр, быраастар, салайар үлэҕэ сылдьааччылар бука бары арыгыны испэт буоллахтарына эрэ атыттар арыгыга чугаһыахтара суоҕа диэтэ кини.

Миниистири солбуйааччы Савва Михайлов атын эрэгийиэннэр Саха өрөспүүбүлүкэтэ чөл олоҕу тутуһууга инники хардыылаан иһэрбитигэр олуһун ымсыыраллар, сүбэлэтэллэр, уопуппутун үллэстиигэ көрдөһөллөр диэн иһитиннэрдэ. Билигин өрөспүүбүлүкэҕэ 400-тэн тахса нэһилиэк баар буоллаҕына, 171 нэһилиэгэ арыгыттан олоччу аккаастанна. Ити үтүө түмүктэрин көдьүүһэ биир уонча сылынан арылхайдык көстүөҕэ диэн түмүктээтэ. Өрөспүүбүлүкэтээҕи наркологическай диспансер сэбиэдиссэйэ учуокка 22 тыһыынча 319 ыарыһах ылыллыбытын эттэ. Мэҥэ Хаҥалас элбэх нэһилиэнньэлээх улуус буоларынан, учуокка турааччытын ахсаана атыттары кытта тэҥнээтэххэ, элбэх. Ити кэнники үс сылга оройуон балыыһатыгар нарколог-быраас суоҕа мэһэйдээтэ диэтэ кини. Арыгылааһын туһунан иһитиннэриилэри, бэйэлэрин санааларын улуустааҕы Гигийэнэ уонна эпидемиология киинин салайааччыта Илья Птицын, Ил Түмэн сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Юрий Баишев, СӨ арыгыны атыылааһын хонтуруолун управлениетын салайааччытын солбуйааччы Алексей Ефимов, Ил Түмэн Судаарыстыбаннай мунньах быыбарыгар хандьыдаат, РФ Бэрэсидьиэнигэр өрөспүүбүлүкэ бастайааннай бэрэстэбиитэлэ Юрий Куприянов о.д.а. эттилэр.

Бу күн тыйаатыр киирии саалатыгар улууска чөл олоҕу көҕүлүүр хамсааһын устуоруйатын кэпсиир, РФ үтүөлээх учуутала, «Үлэ Кыһыл Знамя» уордьан кавалера, Баатара, Дьабыыл нэһилиэктэрин Бочуоттаах гражданина, Дьабыыл нэһилиэгин сельсоветын бэрэссэдээтэлэ, Н.В.Петров аатынан Дьабыыл орто оскуолатын дириэктэрэ, чөл олох хамсааһыны өрөспүүбүлүкэҕэ саҕалааччы Иннокентий Сергучев туһунан матырыйааллар быыстапкалара туруорулунна. Ону сэргэ Р.Г.Васильев аатынан улуустааҕы кыраайы үөрэтэр мусуойга «Ыччаттар чөл олоҕу талаллар» диэн ыччаттар пуорумнара эмиэ ыытылынна. Эдэрдэр биир хамаандаҕа сөптөөхтүк үлэлииргэ трениннэргэ кытыннылар, уопсастыбаннай түмсүүнү хайдах тэрийиэххэ, граннарга хайдах кыттыахха, социальнай бырайыактары хайдах оҥоруохха сөбүй диэн аһаҕастык кэпсэттилэр, бырайыактары көмүскээтилэр.

Тэрээһин иккис чааһыгар «аһаҕас микрофон» үлэлээтэ. Улуустартан кэлбит бэрэстэбиитэллэр уопуттарын атастастылар, кыһалҕалаах боппуруостарга тохтоотулар. Ол курдук, горнайдар уруулары, малааһыннары арыгыта суох оҥорор буолбуппут балай да буолла, ыччаттар арыгыга сыстабаттар, үлэлии-хамсыы сатыыллар диэн иһитинннэрдилэр. Кинилэр чөл олохтоох нэһилиэктэргэ СӨ Бырабыыталыстыбатын өртүттэн социальнай эбийиэктэри тутттарыыга туох эмэ көмөнү оҥоруохтарын сөп этэ диэн санааларын үллэһиннилэр. Ол эрээри Томтор нэһилиэгин баһылыга Мирон Свинобоев: «Биһиги нэһилиэкпитигэр арыгы эмиэ атыыламмат, чөл туруктаах нэһилиэктэр ахсааннарыгар киирсэбит, ол гынан баран социальнай эбийиэктэри тутууга үөһэттэн көмө көрдөөн олорбоппут, бөһүөлэк сайдарын туһугар бэйэбит түмсүүлээхтик үлэлиибит, тэрилтэлэрбит дьиэлэрэ барыта саҥалар, суол-иис баар, икки хотонноохпут, ититиигэ 100 бырыһыан холбоннубут», ‒ диэн санаатын үллэһиннэ. Ороссолуода нэһилиэгин баһылыга Илья Макаров: «Арыгы атыылааһыны бобууга киин сиртэн чугас олорооччу нэһилиэктэргэ иһиэн баҕалааччыларга арыгы хайдах баҕарар тиийиэн сөп. Ити боппуруоска улахан бөһүөлэктэри, киин сирдэри кытта күүскэ үлэлэһии барыахтаах», ‒ диэтэ.

«Туочукалары» кытта үлэлэһиигэ ыстараап физическэй сирэйдэргэ, уруккута 500 солкуобай эбит буоллаҕына, билигин 30‒50 тыһыынча солкуобай буолбутун туһунан иһитиннэрдилэр. Ону тэҥэ иккистээн тутулуннахтарына, холуобунай дьыалаҕа эриллиэхтэрин сөп. Улуус кылаабынай бырааһа Алексей Павлов сүрэх, тымыр ыарыылара арыгылааһынтан, куһаҕан арыгыны иһииттэн быһаччы тутулуктаахтарын эттэ, учуокка туруоруу полицияҕа тутулуннахтарын биирдэ эрэ оҥоһуллар, иһээччи дьон бэйэлэрин баҕаларынан кэлэн көрдөрбөттөр диэтэ. Кини арыгыны түүннэри-күнүстэри таһар таксистары кытта күүстээх үлэ ыытыллыаҕын туһунан санаатын эттэ.
Мэҥэ нэһилиэгин баһылыга Александр Куприянов: «Иһэр дьон хаһан баҕарар арыгыны булан иһэллэр, онон киин сирдэргэ арыгы маҕаһыынын лаппа аҕыйатарга, чөл олоҕу тутуһар өрөспүүбүлүкэҕэ «Фапк Якутия» курдук арыгыны оҥорон таһаарар тэрилтэни суох оҥорорго. «Туочукалары» бэрэбиэркэлииргэ тустаах үлэһиттэр боломуочуйаларын хайдах эмэ улаатыннаран, дьиэлэринэн сылдьан бэрэбиэркэлиир үлэлэри ыытыахха», ‒ диэн этиилэри киллэрдэ. Аллараа Бэстээх ыстаарсай учаскуобайа Ирма Дьяконова кэнники уонча сылга, ордук ыччаттар ортолоругар, арыгылааһын аҕыйаата диэтэ. Аллараа Бэстээххэ ааспыт сылга арыгылааһынтан буруйу оҥорууга 87 түбэлтэттэн 27-тин эрэ олохтоох дьон оҥорбутун, 60 буруйу оҥоруу кэлии дьонтон тахсыбытын иһитиннэрдэ. Кини эмиэ такси сулууспаларын хонтуруолга ылан, үлэлэһэргэ ыҥырда. Дьокуускайтан сылдьар психотерапевт быраас Валентина Кузьмина Шичко ньыматынан арыгылааһынтан эмтэниини туһаныахха диэтэ уонна бу ньымаҕа куурустарга сылдьан үөрэнэри сүбэлээтэ.

Өктөмнөр «туочукалары» утары үлэлииргэ «бу чахчы кинилэр дьарыктаналлар диэн дакаастыыр мэхэниисими толкуйдуохха», ‒ диэн санааларын эттилэр. Кэбээйи Сэбээн Күөлүгэр арыгылааһын биир сүрүн кыһалҕа буолбутун кэпсээтилэр уонна нэһилиэккэ анаан-минээн кэлэн чөл олоҕу тарҕатыыга үлэлэһэргит буоллар олус туһалаах буолуох этэ диэтилэр. Майа олохтооҕо Валентина Шадрина аҕыйах ахсааннаах «туочукалары» мунньахтаан туран суох оҥоруохха, уулуссаҕа хаамарга испит-аһаабыт дьонтон куттанан олорор букатын сыыһа диэтэ уонна Сэбиэскэй сойуус саҕынааҕы курдук күүс өртүнэн тутан, хомуйан ылан эмтээһини сөргүтүөххэ диэн тыл эттэ. Норуот эмчитэ, 28 сыл арыгылааһынтан эмтиир Александра Егорова кэнники кэмҥэ дьахтар иһиитэ элбээбитинэн ордук болҕомтону итиннэ ууруохха, арыгы буолуохтааҕар наркомания курдук куһаҕан дьаллык тарҕанан эрэриттэн ыччаттарбытын харыстыаҕыҥ диэн ыҥырда.

Бу күн элбэх киһи санаатын аһаҕастык этэн инникитин хайдах үлэлиэххэ сөбүй диэн СӨ Бырабыыталастыбатыгар туһаайыллыбыт резолюцияны ылыннылар.

Нөөрүктээйилэр Сунтаар сиригэр-уотугар көрсүһүү тэрийдилэр

Соторутааҕыта Сиэйэ, Түбэй нэhилиэктэригэр үс улуус (Мэҥэ Хаҥалас, Өлүөхүмэ, Сунтаар) нөөрүктээйилэрин көрсүhүүлэрэ буолан ааста. Онно барыта 50-ча ыалдьыт кэлэн кытынна. Икки күн устата истиҥ-иhирэх көрсүһүү буолла. Ыалдьыттарбыт дуоhуйа сынньаннылар, элбэх интэриэһинэйи биллилэр-көрдүлэр.


Күн-дьыл төһө да тыалырдар, тымныйдар, уот да суох буоллар, барыта этэҥҥэ ааста. Өр иитиэхтээбит баҕа санаалара туолан, Нөөрүктээйигэ тиийэн нэhилиэк устуоруйатын кэпсиир ытык бэлиэҕэ сүгүрүйэн бардылар.

Сиэйэ, Түбэй оскуолаларын оҕолоро дакылааты бэлэмнээбиттэрэ, Сиэйэ нэhилиэгин устуоруйатын кэпсиир мусуой (салайааччы Максимова О.П.) баара ыалдьыттары сөхтөрдө, кэрэхсэттэ. Саха дьонугар сиэри-туому тутуhуу булгуччулаах. Ол сиэринэн ыалдьыттарбытын алгысчыт М.М.Евсеев-Кураhаай Мэхээлэ Бүлүү өрүс үрдүгэр турар Түбэй диэн бэлиэҕэ уот оттон, арыылаах алаадьынан айах тутан алҕаата. Сиэйэ, Түбэй нэһилиэгин олохтоохторо кэлбит ыалдьыттары сылаастык, сымнаҕастык көрсөн хоннордулар. Уот суоҕунан сибээстээн, кулуhун уотугар буhарыллыбыт араас саха аhынан ыалдьыттары Федорова В.Д., Иванова А.Н. күндүлээтилэр.

Төрүт Нөөрүктээйи олохтооҕо Вера Сергеевна Евсеева бу тэрээhиҥҥэ улахан күүс-көмө буолла.

Кэлбит ыалдьыттарга II Нөөрүктээйи дьоhун-мааны үлэhит дьонун Кириллин М.В., Кириллин С.М., Кириллин А.А., Чалбанов И.П., Чалбанова К.И., Степанова Г.И., Степанов Д.М., Иванов И.И., Васильева В.Н., Васильева Е.Н., Васильева Н.Г., Васильев Д.Г., Васильева М.А., Михалева С.М., Иванов И.Х., Иванова М.Н., Гаврильев Д.М., Иванов Н.В., Ефимова Д.Д., Илларионов Н.И., Илларионов К.И., Тараяров Г.Н., Семенов П.О., Семенов П.И., Гурьев Ю.М. ааттарынан кинилэр оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ, аймахтара оҥорбут өйдөбүнньүк бэлэхтэрин туттардылар.

Сиэйэ, Түбэй кулуубун үлэhиттэрэ сынньалаҥы, көрү-нары сатабыллаахтык тэрийэн ыыттылар. Бу көрсүһүүнү тэрийэргэ улуус дьаhалтата, култуура уонна айылгы салаата, Сиэйэ, Түбэй нэhилиэктэрин баhылыктара күүс-көмө буоллулар. Маннык хомуллан, сомоҕолоhон, бэйэ-бэйэни өйөнсөн өбүгэлэрбит төрүт суолларынан дойдубут устуоруйатын үөрэтэр дириҥ ис хоhоонноох көрсүһүү түмүктэннэ. Кэлэр сылларга маннык көрсүһүүлэр салҕанан барыахтара.

Тымныы полюһугар үөр сылгыны иитии Киинэ арылынна

Соторутааҕыта Өймөкөөн улууһун Томтор нэһилиэгэр “Тоноор” тыа хаһаайыстыбатын производственнай кооперативын иһинэн үөр сылгыны иитиигэ каадырдары бэлэмниир, үөрэтэр уонна сылгыһыттар таһымнарын үрдэтэр Киин аһылынна. 


Тэрээһин РФ уонна СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар СӨ судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, Өймөкөөн улууһун Бочуоттаах олохтооҕо Николай Тимофеевич Винокуров новаторскай үлэнэн дьарыктаммыта 25 сылыгар ананна. Бу дьаһалы тэрийээччилэр – СӨ Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ, “Өймөкөөн улууһа (оройуона)” муниципальнай тэрилтэ уонна “2-с Бороҕон нэһилиэгэ” МТ дьаһалталара, ону тэҥэ тэрээһини Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын научнай-чинчийэр института, Дьокуускайдааҕы Тыа хаһаайыстыбатын академията уонна “Саха” НКИХ өйөөтүлэр.

Киини үөрүүлээхтик арыйыы сиэрин-туомун кэнниттэн мустубут дьон Н.Т. Винокуров сылгыны иитиигэ ааптарскай технологияларын кытта билистилэр. “Тоноор” бааһынай хаһаайыстыба киин уһаайбатыгар “Тумус Талахха” сылгыны ыйааһыннааһыны, саҥа төрүөҕү көрүү-истии ньыматын о.д.а. көрдүлэр-иһиттилэр.

Күн иккис аҥарыгар “Үөр сылгыны иитии технологията: үгэстэр уонна инновациялар” диэн научнай-практическай кэмпириэнсийэҕэ өрөспүүбүлүкэ сылгыһыттара, хаһаайыстыбалар салайааччылара, научнай үлэһиттэр, үөр сылгыны иитии исписэлиистэрэ уонна ыҥырыылаах ыалдьыттар кытыннылар.

Аммаҕа доруобуйа харыстабылын үлэһиттэрэ үтүө дьаһаллары бэлиэтээтилэр

Амма улууһугар хирургическай сулууспа 70, хирургическай отделение тэриллибитэ 55, самодеятельнай композитор, СӨ доруобуйатын уонна култууратын туйгуна, үрдүк категориялаах хирург-быраас И.А. Сивцев төрөөбүтэ 60 сылыгар аналлаах үтүө тэрээһиннэр буоллулар.


Быраастар диэн биһиги үрүҥ тыыммытын өрүһүйэр, олохпутун уһатар үрүҥ аанньалларбыт буолаллар. Дэлэҕэ кинилэри аанньаллар диэн ааттыахтара дуо. Биһиги бу орто дойдуга олус кылгас кэмҥэ кэлэн барабыт. Ол олохпут бэриллибитин курдук болдьохтоноругар бэйэбит толору эппиэттиибит эрээри, ыксаллаах түгэннэргэ аанньал буолан быраастарбыт кэлэллэр. Кинилэртэн биир саамай эппиэттээхтэринэн, суһаллык быһаарыныыны ылынан олоҕу өрүһүйэр дьоннорунан хирурдар буолаллар.

Николай Любавинтан саҕаламмыта

Хирургическай сулууспа доруобуйа харыстабылын эйгэтигэр ураты миэстэни ылар. Улууспутугар бу сулууспа баар буолуута 1948 сылтан саҕаланар диэн суруллар. Дьэ бу туһунан үбүлүөйү үөрүүлээхтик бэлиэтээһин бастакы түһүмэҕэр кылаабынай быраас, м.б.к. С.Л. Александрова уонна хирургическай отделение билиҥҥи үлэтин-хамнаһын отделение сэбиэдиссэйэ И.К. Чириков кэпсээтилэр. Дакылааттар иккиэн даҕаны бэрт интэриэһинэйдэр, слайданан барыта көстөн, оччотооҕу кэмнэри көрөн кэлбит бэтэрээннэр, ыалдьыттар астыннылар, сэргээтилэр. Оҥоһуллубут дакылааттартан кылгастык ылан историяны сэгэтэн көрүөҕүҥ. Хирургическай ыарыһахтары эппэрээссийэлээһин, ол эбэтэр хирургическай сулууспа Аммабыт улууһугар соҕурууттан Николай Петрович уонна Лариса Васильевна Любавиннар диэн кэргэнниилэр кэлиилэриттэн саҕаламмыт эбит. Бу үтүөкэннээх быраастар Аммаҕа 1947 сыл алтынньытыгар кэлбиттэр уонна 16 сыл устата үгүс дьон махталын ылан 1963 сыллаахха диэри үлэлээбиттэр. Оччотооҕу кэмҥэ талааннаах хируру кытта алтыһан үлэлээбиттэр: Т.Д. Тимофеева, А.Д. Гуринова, Г.Г. Корнилова, И.И. Дик, Т.Е. Сосин, Е.С. Петрова, Г.Н. Батурина, Ольга Маслова (Раменская). Бу — улууска хирургическай эппэрээссийэлэр оҥоһуллууларыгар билиилэрин-көрүүлэрин, туох бары сатабылларын биэрэн түүннэри-күнүстэри, араас ыарахан балаһыанньаларга үлэлээбит дьоммут буолаллар, ааттара үйэлэр тухары ахтылла туруо. 1961 сыллаахха 8 койкалаах хирургическай отделение тэриллибитэ. Оччолорго Николай Петрович отчуотугар бу курдук суруйбут: „В больнице работает один хирург по совместительству на 0,5 ставки. Умерших в хирургическом не было. Оперировано в стационаре 97 больных, в т.ч. полостных операций — 64. Качественные показатели: (больница работала 10 мес.) летальность -0 процентов, хирургическая активность 71,3 процента, процент полостных операций 66“. Бу аҕыйах сыыппаралартан оччотооҕу кэм быраастар хайдах курдук ыарахан балаһыанньалаахха таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрин көрөбүт.

Үлэ дьонун чиэстээһин — үбүлүөй биир тэрээһинэ

Ханнык да үбүлүөй буоллун хайаан даҕаны үлэһит дьону чиэстээһин — бу ыытыллар үбүлүөй биир саамай сүрүн тэрээһинэ буолар. Ол курдук бу күн урут үлэлээн ааспыт бэтэрээннэри сэргэ, билигин үлэлии сылдьар дьон үлэтэ сыаналаммытын истэ олоруохха үчүгэйэ! Эчи, бу үөрэн-көтөн сэгэйэн сыанаҕа тахсалларын, хайдах курдук кинилэр сиэрдээхтик наҕарааданы ылбыттарын туоһулаан дохсун ытыс тыаһа саалаҕа иһиллэрий! Ол онтон бырааһынньык өссө ордук сэргэхсийбиккэ дылы буолар. Кылаабынай быраас С.Л. Александрова киһи үлэлии сылдьан сыаналаныахтаах, оччотугар кини өссө күүрэн туран үлэлиэ, өйөбүл баарын билиэ диэн саамай сөпкө бэлиэтээтэ. Ол да сиэринэн күннэтэ хирургическай отделение курдук уустук отделениеҕа түбүгүрэ, үйэ чиэппэриттэн ордук кэмҥэ үлэлээбит сиэстэрэлэр, санитаркалар үрдүк сыанаттан эҕэрдэ бастыҥын ыллылар. „СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна“ знагы хирургическай кабинет сиэстэрэтэ Е.Е. Бессонова, хирургическай отделение сиэстэрэлэрэ А.Л. Кириллина, Л.Н. Федорова, операционнай сиэстэрэ Е.М. Трифонова, санитарка С.Н. Леонтьева туттулар. Ону сэргэ доруобуйа харыстабылын бэтэрээннэрэ хирург-быраас, 1976-82 с.с. хирургическай отделение сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит Е.Ф. Егоров уонна үлэ, тыыл бэтэрээнэ, өр сылларга медицинскэй сиэстэрэнэн үлэлээбит, Коммунистическай ¬лэ ударнига, Россия бочуоттаах донора М.В. Мухаметова эмиэ республикабыт доруобуйатын харыстабылын туйгуннара знагы түөстэригэр кэттилэр. Ол курдук СӨ Доруобуйатын харыстыбылын министиэристибэтин Бочуотунай грамотатынан санитарка У.С. Сивцева, медсиэстэрэ Л.А. Симонова, „Амма киэн туттуута“ знагынан өр кэмҥэ амбулаторияҕа хирурунан үлэлээбит, СӨ Доруобуйатын харыстыбылын туйгуна О.Л. Лоринец, улуус дьаһалтатын Бочуотунай грамотатынан 36 сыл устата хирургия сиэстэрэтинэн эҥкилэ суох түбүгүрэ сылдьар, СӨ Доруобуйатын харыстыбылын туйгуна С.П. Петрова наҕараадаланнылар. Хирургия сулууспатын бары үлэһиттэрин улуус баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччыта П.И. Емельянова, Ил Түмэн дьокутааттара А.И. Корякин, А.А. Филиппов истиҥник эҕэрдэлээтилэр, махтал тылларын эттилэр. Бу үбүлүөйгэ анаан улуус киин балыыһата бэйэтин үрдүкү наҕараадатын балаһыанньатын оҥорон бигэргэтэн анал бирикээс таһаарбыт. Ол курдук „Амма улууһун доруобуйатын харыстабылын сайдыытыгар кылаатын иһин“ диэн түөскэ анньыллар знагынан 25 сылтан итэҕэһэ суох доруобуйа эйгэтигэр үлэлээбит үлэһиттэр наҕараадаланыахтара. Онон бу күн кылаабынай быраас С.Л. Александрова бары бэтэрээннэргэ бу килбиэннээх үлэлэрин туоһулуур знактарын дохсун ытыс тыаһын ортотугар туттартаата. Бэтэрээннэр барахсаттар төһө да тайахтарынан нэһиилэ хаамталлар бу күн урукку сылларын ахтыһа кэлэннэр, наҕараадалары тутаннар долгуйан, үөрэн, астынан тарҕастылар.

Көрбөтөхпүт өр да буолла

Хирургическай отделениены олох эдэркээн эрдэҕинэ кэлэн салайбыт, үтүөкэннээх быраас, сымнаҕас илиилээх хирург И.А. Сивцев билигин баара эбитэ буоллар 60 сааһын томточчу туолуохтаах этэ. Этэ эрэ диирбитигэр тиийэбит. Дьылҕата киниэхэ баара эрэ 51 сылы анаан бу күн сириттэн күрэтэн илдьэ бардаҕа. Ол да буоллар кини бу кылгас олоҕор дьон-сэргэ өйдөөн хаалар гына олоҕу олорон ааспыта. Ол туоһутунан улууска хирургическай сулууспа үбүлүөйдэрин бэлиэтээһиҥҥэ оруобуна сөп түбэһиннэрэн, кини үбүлүөйдээх сааһын бэлиэтээн, олоҕун санаан-ахтан аастылар. Бу тэрээһин үбүлүөй биир сүрүн тэрээһининэн буолла. Ол курдук историяны ырытар конференцияҕа улуус кылаабынай бырааһынан 1984-2007 с.с.үлэлээбит Е.П. Аргунов истиҥ ахтыыны оҥордо. Ол кэнниттэн бары иһийэн олорон Иннокентий Афанасьевич уола, „Сахафильм“ звукорежисссера Иннокентий Сивцев устубут документальнай киинэтин көрдүбүт. Киинэ 1 чаас 10 мүнүүтэлээх. Бу кэмнэрбит олох биллибэккэ, биир тыынынан көрдүбүт. Киинэ Иннокентий Афанасьевич бэйэтэ видеокамерынан устубут сюжеттэринэн саҕаланна. Онно кини куоскатыттан саҕалаан кэргэнин Вера Николаевнаны, оҕолорун Кешаны, Афоняны, кырачаан кыыһын Ленаны хайдах курдук истиҥник устубутун көрөн, Иннокентий Афанасьевич аҥардас бастыҥ хирург, талааннаах мелодист эрэ буолбакка, улахан ыал эйэҕэс аҕата буоларын, дьиэ кэргэнин олус да күүскэ таптыырын көрдүбүт. Мин биир бэйэм кинини олох атын харахпынан көрөн атын өртүттэн арыйдым. Киинэни устубут уола Кеша хайдах эрэ боростуойдук, истиҥник аҕатын туһунан кэпсиирин киһи иһиттэр истэ олоруох курдуккун. Манна урукку кэмҥэ хирурдар хайдах үлэлээн ааспыттарын, эргэ стационары көрдөрөр историческай кадрдар киирбиттэрэ киинэни кэҥэтэн, дириҥэтэн биэрэр.

— Мин бэйэм киинэни кытта ыкса сибээстээх буоламмын аҕам туһунан киинэ устуохха сөп этэ диэн быһаарыммытым ыраатта. Матырыйаалларбын биэс сыл кэриҥэ мустум диэххэ сөп. Дьиҥинэн эрдэ бүтэриэххэ сөп этэ гынан баран, араас биричиинэлэринэн тардыллан, бу 60 сааһыгар хайаан да бүтэриэххэ наада диэн киинэ көстүбүтүттэн үөрэбин. Киинэбит документальнай. Бэйэм тыл үөрэҕим суох буоллаҕа дии. Онон тексин аҕам табаарыһа, суруналыыс Анатолий Иванович Гоголев редактордаан биэрдэ. Матырыйааллары хомуйууга аймахтарбыт күүс-көмө буоллулар. Ону сэргэ аҕам бэйэтэ видеокамеранан устан хаалларбыта олус көмөлөөх буолла. Бу киинэни уста сылдьан аҕам барахсан элбэх да табаарыстардаах эбит, кини туһунан наһаа да истиҥник саныыллар эбит диэн билэммин долгуйдум,— диэн уола, тахсан эрэр звукорежиссер И.А. Сивцев санаатын үллэһиннэ. Дьэ чахчы да ис дууһаттан оҥоһуллубут, хаачыстыбалаах киинэни көрөн бары да долгуйдубут. Сорохтор харахтарын уута сүүрэ олордо. Иннокентий Афанасьевич баара буоллар төһөлөөх үтүөнү дьоҥҥо оҥоруо, истиҥ ырыаны айан хаалларыа этэй.

— Биһиги Кешаны кытта олох бииргэ үөрэнэн, гастроллаан устудьуоннуур сылларбыт ааспыттара. Манна алта буолан кэллибит. Ыытыллыбыт тэрээһиннэртэн олус астынныбыт. Киинэни устубут Иннокентий Иннокентьевич наһаа талааннаах эбит. Барыта орун оннугар, бииртэн биир сибээстэнэн тахсан иһэр. Ити киинэҕэ миигин эмиэ икки сыллааҕыта уһулан барбыта. Оон истэр этим киинэ оҥоһулла сылдьарын. Бүгүн көрөн, ол ааспыт устудьуон, эдэр сааспыт сылларыгар тиийэ сырыттыбыт. Бу киинэҕэ олох салҕанарын көрдүбүт. Ол курдук биһиги Кешабыт улахан уола Афанасий өрөспүүбүлүкэ балыыһатыгар эппэрээссийэлии турар, — диэн 2№-дээх өрөспүүбүлүкэ балыыһатын ортопедическай отделениетын сэбиэдиссэйэ, м.б. к., СӨ Доруобуйатын харыстыбалын министиэристибэтин штаты таһынан травмотолога А.А. Комиссаров.

Бу күн Амма киин балыыһатын хирургическай отделениетыгар үрдүк катергориялаах хирург, 25 сыл устата бу отделениены салайбыт И.А. Сивцев аата иҥэрилиннэ уонна ону туоһулаан мемориальнай дуоска турда. Онон аны отделениеҕа киирэн иһэн дьон үйэ чиэппэрэ олоҕун дьону быыһааһыҥҥа, эмтээһиҥҥэ анаабыт Иннокентий Афанасьевич холку хараҕынан эмтии көрсүөҕэ.

— Кэргэним Иннокентий Афанасьевич хирургияны кытта ыкса сибээстээх, кинилэри хайдах да араарбаккын. Онон бу үбүлүөйнэй даталары кытта кини 60 сааһа оруобуна сөп түбэһэн хаалбытынан холбуу ыытарга быһаарбыппыт. Онон үчүгэй баҕайы тэрээһиннэр буоллулар, аҕабыт туһунан дьон истиҥ санаатын истэммит долгуйдубут. Билигин кини улахан уола Афанасий аҕатын туйаҕын хатаран хирург-уролог быһыытынан 2№-дээх балыыһаҕа үлэлии сылдьар. Олох 8-с кылаастан ыла быраас буоларга эрэллээх этэ. Кыра уол Иннокентий ити тыас-уус өртүнэн баран, ону сэргээн „Сахафильм“ звукорежиссера, хас да киинэлэрэ фестивалларга кытыннылар. Онтон кыра оҕобут, соҕотох кыыспыт Лена Амматааҕы музыкальнай оскуолаҕа хореограбынан үлэлиир. Биэс сиэннээхпин,— диэн Иннокентий Афанасьевич тапталлаах кэргэнэ, эмиэ медик идэлээх В.Н. Сивцева санаатын этэр. Чахчы да талааннаах киһи талаана оҕолоругар бэриллэн, кини ситэрбэтэҕин ситэрэ, бу сиргэ аналын толоро сылдьаллара, бэйэтэ эмиэ дьикти бэлиэ эбээт.

Үбүлүөйдээх тэрээһиннэр эмчит идэлээх дьоммут туох да бэртээхэй кэнсиэрдэринэн түмүктэннэ. Дууһаны чэпчэтэр, ыллам ырыалаах, кэрэ куоластаах, Иннокентий Сивцев тэрийбит „Медик“ ансаамбыл ырыалара, хирургическай сулууспа үлэһиттэрин үҥкүүлэрин бөлөҕө, көрдөөх сценка көрдөрүлүннэ. Барыта истин, барыта сылаас. Быһатын, үтүө тэрээһиннэр.

Тиксиигэ үөрэнээччилэр “Үтүө дьыала” бырайыактара саҕаланна

Арассыыйа Президенэ Владимир Пу­тин 2018 сылы Үтүө дьулуур сылынан биллэрбитэ. Бу сыл чэрчитинэн маҥ­найгы нүөмэрдээх Тиксии оскуо­ла­тын 4 кылаас төрөппүттэрин саҕа­лааһыннарынан баҕа өттүнэн үтүөнү оҥорууга хамсааһын тэриллэн, Үтүө дьыала эстафетата арыллан, сыл уста­та Булуҥнааҕы кырдьаҕастар кииннэрин кытта оҕолор ыкса үлэлэһиэхтэрэ.


Муус устар 9 күнүгэр үөрэнээччилэр төрөппүттэрин кытта кырдьаҕастары көрөр-истэр киин дьиэтигэр тиийэн ыалдьыттаатылар. Оҕолор бу күн 62 саа­һын туолбут төрөөбүт күннээх, кииҥҥэ олорор,биллэр-көстөр, саахымакка уонна дуобакка уһулуччутук оонньуур Игорь Макаровка ыалдьыттыы тиийдилэр. Кинини үөрүүлээх күнүнэн итиитик-истиҥник эҕэрдэлээн туран сэмэй бэлэхтэрин туттардылар. Үөрэнээччилэр бүтүн кылааһынан кэлэн ырыа ыллаан кырдьаҕастары сэргэхситтилэр.

Муус устар 5 күнүгэр төрөөбүт Игорь Макаров оскуола үөрэнээччилэрэ эҕэр­дэлээбиттэригэр үөрбүтүн уонна мах­танарын биллэрдэ. Кини урукку сыл­ларга Тиксии бөһүөлэгэр “Пионердар дьиэлэригэр” оҕолору саахымат уонна дуобат куруһуоктарыгар үөрэппит киһи буолар. Игорь Николаевич үөрэнээччилэриттэн билигин икки Арассыыйа таһымыгар оонньуур маас­тар баарын үөрэ-көтө оҕолорго кэп­сээтэ. Бу күн кини Тиксиитээҕи маҥ­найгы нүөмэрдээх оскуола төрдүс кылааһын үөрэнээччилэригэр бэйэтин сааһыгар кыайыы көтөллөөх сылдьыбыт кэмнэрин, хайдах өй оонньуутугар ыл­сыбытын, бу күннэргэ Дьокуускай куо­ракка ыытыллыбыт саахымат күрэ­ҕэр миэстэлэспитин кэпсээн, оҕо­лор интэриэстэрин тарта. “Мин саахы­мат уонна дуобат көрүҥэр эһиги саас­тыы сылдьаммын, 8 сааспыттан, са­ҕалаабытым”, – диэн Игорь Николаевич аан маҥнай хайдах оонньообутун ахтан-санаан ааста. Ону тэҥэ, эҕэрдэлээччилэр Макаров грамоталарын, мэтээлин илии­лэ­ринэн тутан-хабан көрдүлэр. Инни­китин кырдьаҕастар олорор кииннэригэр саахыматы уонна дуобаты оонньуон баҕалаахтарга бу спорт көрүҥэр куруһуок арыллан үлэлиэхтээҕин туһунан үллэһиннилэр.

“Үтүө дьыала” чэрчитинэн кылаас иһинэн быйылгы сылга төрөппүттэр кэми­тиэттэрэ социальнай бырайыак суруйбут. Ол курдук, бу 2018 сылга “Үтүө дьыала” эстафетата саҕаланна.

Бэйэлэрин дьиэ кэргэннэриттэн тэйиччи уонна чугас дьоно суох кырдьаҕас дьону, чуолаан Тиксиитээҕи кырдьаҕастары көрөр-истэр киин олохтоохторун кытта алтыһарга, ону таһынан, оҕолор бары эһээлээх, эбээлээх буолбатахтар, онон киһи кыра сааһыттан дьону, сүрүннээн кырдьаҕас дьону кытта алтыһа үөрэнэригэр оҥоһуллубут үлэ буолар диэн төрөппүттэр бэлиэтииллэр.

Ытык Күөл баһылыга Егор Павлов: «Ыраас, чэбдик туруктаах түөлбэҕэ олоруоҕуҥ»

Быйыл дойду үрдүнэн Үтүө дьулуур сылынан биллэриллиитэ дьон-сэргэ олорор түөлбэтин, тулалыыр эйгэтин, уопсастыба, нэһилиэгин, улууһун, өрөспүүбүлүкэтин сайдыытыгар баҕа өттүнэн араас хамсааһыннары, тэрээһиннэри ыытарыгар кыах биэрэр. Кэлин бу үтүө сылы көҕүлүүр саҕалааһыннар тирэх буолан, хас биирдии киһи тулалыыр эйгэтэ тупсарыгар, болҕомто уурарыгар далаһа буолуохтара. 


Биһиги улууспут киинигэр Ытык Күөлгэ «Таатта Дальнобой» түмсүү бэйэтин баҕа санаатынан туппут скверэ нэһилиэкпит киинигэр турара үтүө саҕалааһын быһыытынан олохтоохтор кэрэҕэ, ырааска тардыһыыларын күүһүрдэр үтүө холобур көстүүтэ. Тааттыныскай нэһилиэк баһылыга Егор Иннокентьевич Павловтыын үлэ-хамнас туһунан кэпсэтэбин.

— Егор Иннокентьевич, быйыл дойду үрдүнэн Үтүөнү оҥоруу сыла биллэриллибитэ. Бу сылга нэһилиэккэ туох үлэни ыытарга былааннаан, торумнаан олороҕутуй?
— Быйыл дойдубут Президенэ В.В.Путин дьон көҕүн үтүө өттүнэн өйөөһүн, көҕүлээһин сылынан биллэрбитэ. Онон нэһилиэк олохтоохторо бэйэлэрин баҕа өттүнэн олорор түөлбэлэрин тупсарыыга, ыраастааһыҥҥа тух эмэ саҥа хардыыны оҥоруохтара диэн эрэнэбин. Биһиги олорор түөлбэбитигэр, уулуссабытыгар ким да атын сиртэн кэлэн орооспот, көҕөрдүбэт, ыраастаабат. Олорор сирбитигэр бэйэбит чыычаах да тумсун саҕа буоллар саҥаны, сонуну киллэрдэхпитинэ сэргэхтик олоруохпут турдаҕа.
Оттон чопчу олохтоох дьаһалта үлэтиттэн сырдаттахха, быйыл нэһилиэги тупсаран оҥорорго араас Граҥҥа кытынныбыт. Ол курдук, бу сылга үс Граны ыллыбыт. Маныаха быһааран эттэххэ, биир тыһыынчаттан тахса нэһилиэнньэлээх пууҥҥа 1,5 мөл. солк, онтон улахан улуус кииннэригэр үс Граҥҥа тэҥинэн киирсиэххэ сөп этэ. Биһиги нэһилиэк үс куонкуруска кыттан, көмүскээн уопсайа 4,5 мөл. солк. суумалаах Граны ылары ситистибит. Эрдэлээн быһаардахпына, билигин хас биирдии Грант бииргэ үбүлээһин суотугар оҥоһуллар. Ол аата нэһилиэк олохтоохторо, тэрилтэлэр, спонсордар — бары утары үп уктахпытына эрэ бюджеттан үбүлээһин ыытыллар. Бу ылбыт Граннарбытын маннык үллэрдибит: «Сарыал» сынньалаҥ киинигэр өрөмүөн үлэтин ыытарга нэһилиэнньэттэн 150 тыһ. солк., нэһилиэк дьаһалтатыттан 200 тыһ. солк., спонсордартан 200 тыһ. солк. ирдэнэр. Итинник кыттыгас үбүнэн уу ситимин сүрүн трассатыттан туора сытар Бояров, П.Слепцов, Кокшарскай, Ипподром, Андросова-Ионова уо.д.а. уулуссаларыгар уу ситимэ тардыллыаҕа. Уулууссаны сырдатыыга ылбыт Граммытыгар нэһилиэнньэ 150 тыһ.солк., нэһилиэк дьаһалтата уонна спонсордар кыттыһыахтара. Сырдатыы үлэтэ Улахан Сайылык микрооройуонугар, Афанасьев, Мончурин уулуссаларыгар барыаҕа.
Уопсайынан, хас биирдии Грант аайы нэһилиэнньэ, тэрилтэлэр, спонсордар үбүнэн кыттыһыахтаахтар диэн ирдэнэр, оччоҕуна эрэ бюджеттан үп-харчы утары угуллар. Бу кыһын нэһилиэнньэ уопсай мунньаҕар бу туһунан эмиэ кэпсэппиппит, онон олохтоохтор сөптөөхтүк өйдүөхтэрэ дии саныыбын.
Маны таһынан ОДьКХ министерствота ыыппыт «Куораттыы тупсаҕай тулалыыр эйгэ» («Городская комфортабельная среда») куонкуруһугр кыайан 4,5 мөл. солк ыллыбыт. Билигин үлэни ыытыыга аукцион биллэрилиннэ. Онон бу үп-харчы амбулатория кэннинээҕи Кулаковскай уулуссатыгар баар уопсай дьиэлэр подъезтарын өрөмүөнүгэр, тротуарга билииткэ тэлгэтиигэ, уотунан-күөһүнэн сырдатыыга, оҕо оонньуур балаһааккатын, ыскамыайкалары оҥорууга туһаныллыаҕа.

— Нэһилиэк уулуссатын асфальтааһын салгыы ыытыллыа дуо?
— Асфальтааһын үбэ-харчыта быһаарылла, кыалла илик. Бу үбү СӨ Транспорка министерствота көрүөхтээх. Манна даҕатан бэлиэтээтэххэ, былырыын инфраструктураны сайыннарыыга куонкуруска кыттан кыайбыппыт. Аукцион ыытыллан, Улахан Сайылык, Мойуона микроройуоннарыгар, Ф.Чашкин, Амгинская уулуссалар суоллара оҥоһуллан баран, көрүллүбүт үп-харчы быһыыга-отууга түбэһэн (секвистирование) аҥаара төлөммөккө турар. Бу ыйга төлөнөрө былааннанар. Ааспыт сылга кыаммат ыаллар хаһаайыстыба тэринэллэригэр көрүлллэр Граннарга кыттан ылбыт 1 мөл. солк. үппүт эмиэ кыайан кэлбэтэ. Быйыл бу куонкуруска эмиэ кыайдыбыт. Бу үп кыаллыбат дьоҥҥо сүөһү, сылгы булуналларыгар, оҕуруот аһын олордууларыгар туһуланар. Уопсайынан, үп-харчы урукку сыллар курдук буолбатах, кырыымчык. Билигин хамнаска эрэ бэриллэр буолла. Ол эрээри нэһилиэги тупсаран оҥорууга кыра харчы көрүллэр. Онон бу сайын суол оҥоһуутугар, хаарбах дьиэлэри көтүрүүгэ, кылабыыһаҕа өрөмүөн үлэлэрэ барыаҕа.

— Егор Иннокентьевич, олоххо-дьаһахха уларыйыы-тэлэрийии үгүстүк киирэр. Ханнык салааҕа сонун үлэ барыан сөбүй?
— Биллэн турар үлэҕэ, производствоҕа даҕаны саҥа, сонун саҕалааһыннар киирэллэр. Сонун бырайыак, үлэ быһыытынан быйыл СӨ ОДьКХ министерствотын ГУБУ «РАЭР» диэн тэрилтэтэ республика улуустарыгар ыыппыт энергияны көдьүүстээхтик тэрийии куонкуруһугар кыттан кыайбыппыт буолуон сөп. Манна 15 муниципальнай оройуонтан биһиги улууспут кыайда. Онон сылааһы тиэрдиини кэмчилиир, сылаас тиийииитин сүрүннээн биэрэр оборудованиелар туруоруллуохтаахтар. Үлэ барыта оҥоһуллан бүттэҕинэ хочуолунайтан саҕалаан биирдиилээн ыал ититии иһин төлөбүрдэрэ аччыахтаах.

— Аны олохтоохтор күннээҕи кыһалҕаларыгар төҥүннэххэ, киин ититэр ситимҥэ кэтэх дьиэни холбооһун үлэтэ салгыы ыытыллар дуо?
— Бу салааҕа үлэ төһө кыалларынан ыытыллар. Ол курдук, Улахан Сайылык уулуссатыгар былыырын киирбэтэх кэтэх дьиэлэр ититэр ситимҥэ холбонуохтара. 1-кы №-дээх хочуолунайтан Пушкин уулуссатын 15 ыала ОДьКх ГУП олохтоох филиалын күүһүнэн холбонуоҕа. Маны таһынан балыыһа, РПСЭО хочуолунайдара убаҕас оттуктан чоххо көһөрүллүөхтээхтэр. Бу хочуоллар тутуллан үлэҕэ киирдэхтэринэ кэтэх дьиэлээх ыаллар эбии холбоноллоро былааннанар. Ол курдук РПСЭО хочуолуттан үс түһүмэҕинэн 129 ыал ититии ситимигэр холбонуоҕа. Быйыл Кочкин, А.Неустроев, Пушкин сорох өттө хабыллыаҕа. Манна дьон үбүнэн кыттыһыан наада. Иккис, үһүс түһүмэххэ Пушкин, Д.Петров, Н.Неустроев уулуссалара толору холбонуохтара. Бу улахан кыамталаах хочуол. Үбүн-харчытын дьаһалта уонна нэһилиэк олохтоохторо кыттыһан быһаарыныахтара.

— Егор Иннокентьевич, сандал сааспыт тигинээн кэллэ. Маны сэргэ уубут-хаарбыт боппуруостара күөрэйэн тахсыахтара. Халаан уутугар төһө бэлэмнээх олоробутуй?
— Сааскы халаан үлэтэ болҕомто киинигэр турар. Уопсайа 980 тыһ. солк суумаҕа быһыт өрөмүөнүгэр, турбалары ыраастааһыҥҥа, уларытыыга, кумах бэлэмнээһинигэр аукцион ыытыллан кыайыылаах быһаарыллыбыта. Сыл аайы Ытык Күөлгэ аһыллар, сабыллар быһыт тутуутун туруорсабыт даҕаны үптэн-харчыттан тутулуктанан кыаллыбат. Быйыл СӨ Айылҕа харыстабылын министерствотын сүнньүнэн автомат быһыт оҥорторорго туруорса сылдьабыт. Билигин үп кырыымчыгыттан Тыараһа да быһыта ситэ-хото оҥоһулла илик дии. Ууну аһарыыга үлэ барар. Хадаайы үрэҕин үөһээнэн хастаран, Тааттаҕа быһа түһэрэр үлэлэр ыытыллыбыттара. Таатта үрэххэ 2017 сыллаахха сэлиэнньэ хоту өттүгэр эбии көннөрүү, дириҥэтии үлэтэ ыытыллыбыта.

— Кэпсэтиибит түмүгэр эбии тугу этиэҥ этэй?
— Биир улахан үлэбитинэн дьону хаарбах дьиэттэн көһүрүү буолар. Программа салҕанар. Онон куонкуруска кыттаары сылдьабыт. Бүгүҥҥү күн туругунан 42 хаарбах дьиэҕэ докумуон оҥоһуллан турар. Ол эрээри хаарбах дьиэттэн саҥа дьиэни ылыыга саҥа ирдэбиллэр киирэллэр. Сокуон усулуобуйата оҥоһуллар, уларыйар.

Кутанаҕа Булчут күнүгэр олохтоохтор күннээтилэр

Кутана нэһилиэгэр Булчут күнүгэр аналлаах куйуур күрэҕэ буолан ааста. Нэһилиэктэн чугас баар Куутуйа күөлэ бу хаһыс да төгүлүн балыксыттары мунньар. Ол курдук, ааспыт сылга улуустааҕы куйуур күрэҕэ эмиэ манна ыытыллыбыта. 


Күрэх 4 бөлөххө араарыллан ыытылынна: аҕа саастаахтар, орто саастаахтар, эдэр ыччат уонна оскуола оҕолоро. Тэрээһини Кутана нэһилиэгин дьаһалтата уонна Кутана орто оскуолатын араас кэмҥэ бүтэрбит дьон иилээн-саҕалаан ыыттылар. Куйуур күрэҕэ бу аҕыйах сыллааҕыта эдэр сааһыгар олохтон соһуччу туораабыт Кутана уола, балыксыт уонна бэргэн ытааччы Новиков Денис сырдык кэриэһигэр ананна.

Быйылгы тэрээһин сүрүн уратыта диэн хамаанданан буолбакка, балыксыттар бэйэ-бэйэлэрин кытта күрэхтэстилэр. Ол да иһин буолуо, болдьоммут күҥҥэ ыраахтан- чугастан элбэх киһи күрэхтэһэ кэллэ. Бу сырыыга сыаналаах бириистэр иһин Күүкэйтэн, Сиэйэттэн, Сунтаартан, Элгээйиттэн, Тойбохойтон уонна Дьаархантан тиийэ кэлэн кииристилэр. Уопсайа 47 кыттааччы суруттарда.

Бастакы түһүмэх сорудаҕынан ойбону бириэмэҕэ алларыы буолла. Манна 2 мүнүүтэ 8 сөкүүндэ иһигэр 70 см халыҥнаах мууһу алларан Сиэйэттэн төрүттээх Фомин Алексей тэҥнээҕин булбата. Иккис түһүмэххэ балыксыттар 2 чаас иһигэр болдьоммут сиргэ ойбон алларан, куйуурдаан ким элбэх уонна улахан балыгы хостуур диэн күрэхтэстилэр. Ыйааһын уонна кэмнээһин түмүгүнэн 13,13 киилэ собону уонна 22,5 см балыгы Кутанаттан эдэр уол Кузьмин Павел куйуурдаан ылла.

Уопсай түмүккэ аҕа саастаахтарга Иванов Леонид бастаан, 10 тыһ. солк. наҕараадаланна. Орто саастаахтарга мууһу түргэнник алларбыт Сиэйэ уола Фомин Алексей кыайда уонна куһу угуйар тэрил хаһаайынынан буолла. Эдэр ыччаттарга Күүкэйтэн төрүттээх Харитонов Мирослав кыайыы өрөгөйүн биллэ уонна супер-бириис – «Штиль» бензопиланы дьиэтигэр илдьэ барда. Оскуола оҕолоругар кыра эрдэҕиттэн булка-алка сыстаҕас, эдэр, кэскиллээх Тимофеев Толя бастаата уонна сабыс-саҥа 32 дюймнаах ЖК тэлэбиисэр хаһаайынынан буолла.

Кыайыылаахтарга мэтээли, кубогы уонна кырааматаны туттардылар. 2-3 миэстэлэри ылбыт дьон эмиэ сыаналаах бириистэринэн, сэртипикээтинэн, харчынан наҕараадаланнылар. Күрэххэ саамай эдэр уонна саастаах кыттааччы диэн анал ааттар олохтоннулар. Ол курдук, 10 саастаах Иванов Коля (Кутана) уонна 71 саастаах Павлов Ким Николаевич (Сунтаар) бу ааттар хаһаайыннара буолан, өйдөбүнньүк бириис хаһаайыннара буоллулар. Куйуур кэмигэр хорчуоппа тэрилиннэ.

Сааскы ыҥырыллыыга 16 ыччат киирэн, ытык иэстэрин төлүү бардылар

Муус устар 12 күнүгэр Р.Г.Васильев аатынан улуустааҕы кыраайы үөрэтэр мусуойга ытык иэстэрин төлүү барааччы 16 эдэр уолу аармыйаҕа атаарыы долгутуулаах түгэнэ буолла. 


Ыччаттары Мэҥэ Хаҥалас уонна Уус Алдан улуустарын байыаннай комиссариатын салайааччыта Аял Петров эҕэрдэлээтэ:

‒ Эһиги, доруобуйаҕытынан, эккитинэн-хааҥҥытынан, өйгүтүнэн-санааҕытынан бэлэм буолаҥҥыт эр киһи буолар ытык иэскитин төлүү бараргытынан киэн туттуохтааххыт. Аармыйа кэккэтигэр тиийэн, бэйэҕитин үчүгэйдик көрдөрөн, норуоккут, улуускут аатын түһэн биэриэ суохтааххыт. Аармыйа диэн тургутуу оскуолата буолар. Онуоха эһиги туох баар дьоҕургутун көрдөрөн, баҕар ыллыыр буоллахытына ыллаан, успуорка дьоҕурдаах буоллаххытына, ону барытын көрдөрөн: «Бу уол биһиэхэ сулууспалаабыта ээ», ‒ дэттэрэр гына уонна Бочуот истиэнэтигэр бэйэҕит тускутунан үтүө өйдөбүл хаалларар гына сылдьахтааххыт. Урут-уруккаттан саха уолаттара бэйэлэрин сирдэрбэт этилэр. Билигин аармыйаҕа сылдьыы урукку курдук буолбатах, үчүгэй өртүгэр олус уларыйда. Эһиги чугас дьоҥҥут баран хайдах усулуобуйаҕа олороргутун көрөн кэлиэхтэрин сөп.

Улуустааҕы бэтэрээннэр сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ Маргарита Максимова, улуус ийэлэрин ааттарыттан оҕо Күн сирин көрөр дьиэтин тутаах үлэһитэ Феврония Скрябина аармыйаттан эһиил күүскүтүгэр-күүс эбинэн, эргиллэн кэлэн, үөрэххитин салҕаан, үлэлээн-хамсаан үчүгэй дьон буолуҥ диэн алҕаатылар. Улуустааҕы ыччат бэлиитикэтигэр уонна дьиэ кэргэн дьыалаларыгар управление начаалынньыга Константин Захаров улууспутугар байыаннай бэлэмнэнии «Юнармия» хамсааһына баар буолан, ону сэргэ патриоттуу тыыҥҥа иитэр тэрээһиннэр ыыттыллар буоланнар, улаатан эрэ көлүөнэҕэ аармыйа туһунан өйдөбүл балай эмэ баар диэтэ. Кини ыччаттарга араас ыксаллаах быһыыга-майгыга сөптөөхтүк дьаһанарга сүбэлээтэ. «Доблесть» уопсастыбаннай түмсүү салайааччыта Афганистан, Чечня курдук «итии туочукаларга» сылдьыбыт бэтэрээннэр ааттарыттан Николай Семенов эҕэрдэ тылыгар: «2000 сыллар саҕаланыыларыгар биһиги аармыйаҕа атаарыллыыбытыгар үһүө эрэ буолан барбыппыт. Билигин дойдуга бэриниилээх буолуу тыына күүскэ ыытыллар буолбута арылхайдык көстөр, онуоха төрөппүт өртүттэн сөптөөх үлэ ыытыллар. Аармыйаҕа, биллэн турар, бастаан утаа ыарахаттардаах, ону тулуйуохха наада. Эһиги бирикээс, эппиэтинэс, эт-хаан өртүнэн бэлэм буолуу диэн тугун билиэххит. Байыаннай сорудаҕы толорууга барытыгар бэлэм буолуохтааххыт», ‒ диэн уолаттар ытык иэстэрин чиэстээхтик төлөөн кэлэллэригэр баҕа санаатын эттэ.

Ыҥырыллыбыт уолаттар ааттарыттан харда тылы Иван Зыков тириэртэ уонна Кэскил Баишев «Харысхал» диэн ырыатын бэлэхтээтэ. Ыччаттарга Ф.Г.Охлопков аатынан уонна В.П.Ларионов аатынан «Юнармеец» хамсааһын иитиллээччилэрэ эҕэрдэ нүөмэрдэри толордулар. Бэс ыйыгар Мэҥэ Хаҥалас уонна Уус Алдан улуустарыттан 40-чэ ыччат ыҥырыллан барыаҕа.

Иван Белолюбскай, Тумул ыччата:

— Мин Төҥүлүтээҕи оҕо успуорт оскуолатыгар көҥүл тустууга дьарыктыыр тириэньэринэн үлэлиибин. 25 саастаахпын. Аармыйаҕа бэйэм баҕа өртүнэн «барыахха хайаатар да наада» диэн өйүнэн-санаанан салайтаран баран эрэбин. Ханнык уобаласка, кыраайга барарбын толкуйдаабаппын, саамай сүрүнэ, үчүгэй чааска түбэспит киһи диэн баҕа санаалаахпын. Уһук илин эрэгийиэннэргэ күрэхтэһиилэргэ игин эрдэ сылдьыталаабыт буолан, атын куораттар тустарынан син өйдөбүллэхпин.

Айсен Федоров, Павловскай ыччата:

— Сааһым 19. Биһиги Нөөрүктээйи нэһилиэгиттэн иккиэбит. Күн-бүгүн Павловскайтан икки уолбут аармыйаҕа сулууспалыы сылдьаллар. Мин Хабаровскай кыраай чааһыгар барыахпын баҕарабын. Салгын десанын байыаннай чааһыгар (ВДВ) түбэспит киһи диэн санаалаахпын. Өй-санаа өртүнэн аарымйаҕа сулууспалыырга бэлэммин. Эһиил кэлэн бараммын, үлэлиэҕим дии саныыбын.

Анатолий Ларионов, Төхтүр ыччата:

— Мин 20 саастаахпын. Автодорожнай тиэхиньикуму бүтэрэн, суоппар идэлээхпин. Байыаннай-муора флотугар түбэспит киһи диэн санаалаахпын. Тоҕо диэтэр, сири-дойдуну көрүөхпүн олуһун баҕарабын. Бэйэм убайдарым, биир дойдулаахтарым сылдьан кэлбиттэрэ, аармыйа туһунан үчүгэй өйдөбүллэхтэр. Онон барарбыттан долгуйбаппын.

Тыа сирин хоһууннара “Хоһуун-2018” куонкуруска кытыннылар

Амма Аччыгыйа аатынан “Кэскил” оҕо кыһата, “Чуораанчык”, “Колокольчик” республикатааҕы оҕо сурунаалларын редакцията быйыл аан бастаан уолаттарга уонна кинилэр аҕаларыгар аналлаах “Хоһуун” куонкуруһу тэрийэн ыыттылар. Республика араас улууһуттан 20 аҕаны уонна кинилэр уолаттарын түмпүт куонкурус кыайыылаахтарын муус устар 13 күнүгэр тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин аактабай саалатыгар чиэстээтилэр.


Тыа сирин уйгутун тутан олорор ыаллар аҕалара уолаттарын үлэ үөрүйэхтэригэр, булка-аска, спорка, сатабылга иитэллэрин видеоролик нөҥүө кэпсээн, көрдөрөн билиһиннэрбиттэрэ.

Тыа хаһаайыстыбатын, айылҕа харыстабылын, ыччат уонна дьиэ кэргэн политикатыгар министирдэрин солбуйааччылара: Николай Петров, Николай Додохов, Савва Михайлов, “Тыгын оонньууларын” сэттэ төгүллээх кыайыылааҕа Уйбаан Белолюбскай, “Республика аҕаларын лигата”, “Урааҥхай” кулууп, “Көмүөл” хампаанньа, “Кынат” төрөппүттэр общественнай түмсүүлэрин салайааччылара: Айхал Габышев, Тургун Попов, Борис Павлов, Гаврил Адамов “Хоһуун” кыттааччыларын үлэлэрин көрөн, кыайыылаахтары быһааран туран, бэйэлэрин анал бириистэрин анаатылар.

Куонкурус автора, “Чуораанчык” сурунаал корреспондена Вероника Александрова-Эрэлкээнэ: “Биһиги бу куонкуруһу тэрийэбитигэр аҕа уонна уол оҕо икки ардыгар былыр-былыргыттан олохсуйан кэлбит, олох төрдө, төбөтө буолбут ситими арыйан көрдөрөр сыалы-соругу туруорбуппут. Олохпут тэтимэ наһаа түргэн, оҕолорбутун кытта аргыый-наллаан олорон кэпсэтэрбит да ахсааннаах буолла. Оҕо уонна төрөппүт, ордук аҕа уолун кытта ураты сыһыаныгар болҕомтобутун туһаайарбыт, ону көҕүлүүрбүт билигин ордук суолталаах буолла”, — диэн санаатын үллэһиннэ.

Онтон тыа хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччыта Николай Петров: “Тыа сиригэр оҕолорун батыһыннара сылдьан, булка-аска, үлэҕэ үөрэтэр эдэр аҕалар баалларын көрөммүн олус үөрдүм. “Хоһуун” – кэскиллээх куонкурус. Инникитин элбэх кыттааччылаах буоллун,” – диэн баҕа санаатын тиэртэ.

Тоҕус хайысханан ыытыллыбыт “Хоһуун-2018” кыайыылаахтарынан буоллулар:

— “Эр киһи эрэллээх эркин” номинация кыайыылаахтара – Семен, Филипп, Роман Филипповтар (Хатас);
— “Тыа сиригэр уол уонна аҕа Саха сирин уйгутун тутааччылар” – Дьяконовтар (Ытык Күөл, Таатта);
— «Уол оҕону спортка уһуйуу – аҕа сүрүн соруга” – Павлов Дьулустаан (Павловскай, Мэҥэ Хаҥалас);
— “Булт абылаҥар уһуйуу” – Софронов Арсений (Эдьигээн);
— “Сатабыл” — Григорьев Айтал (Үрүҥ Күөл, Чурапчы);
— “Ытык аҕа сүбэтэ” – Сыромятников Саша (Кириэс Халдьаайы, Томпо);
— “Эр киһи үс кута чөл буоларыгар” – Кириков Дмитрий (Майа, Мэҥэ Хаҥалас);
— “Дьиэ кэргэн эрэллээх эркинэ – эр киһи” — Бурцев Вова (Кириэс Халдьаайы, Томпо);
— Интернет куоластааһын түмүгүнэн “Көрөөччү биһирэбилэ” — Титов Урсун (Ой, Хаҥалас).

“Хоһуун-2018” бастакы кыайыылаахтара тэрийээччилэр уонна дьүүллүүр сүбэттэн саха быһаҕа, “Байанай” маҕаһыынтан, “Урааҥхай” кулуупка сылы эргиччи дьарыктанарга сертификаттары, тутум эргииригэр дьарыктанар анал спортивнай оборудованиены, планшет, портотивнай зарядник, “Көмүөл” кинигэ кыһатын бородууксуйата курдук ботуччу бириистэри туттулар. Онтон кыттааччы уолаттар Айтал Григорьев, Сайдам Поротов, Дьулустаан Павлов хоһоон ааҕан, флейтаҕа оонньоон, үҥкүүлээн тэрээһини киэргэттилэр.

Десант медиков проводит обследование населения Верхоянского района

В Верхоянском районе работает группа специалистов Центра медицинской профилактики под руководством главного врача Алены Никитиной.


Десант по прилету выехал в Сартан, где во вторник и в среду медики провели обследование здоровья населения. В четверг делегация врачей работала в Арылахе, далее они поедут в Табалах и Борулах.

В Сартане очередь к столичным специалистам была большой, состоящая в основном из людей среднего и старшего возраста. Все пациенты благодарили врачей за приезд в отдаленный наслег, также они выразили признательность Александру Горохову, директору территориального фонда ОМС по Якутии, который исполнил свое обещание и организовал врачебный десант.

В новых условиях: Как прошла зимовка и отел на Амгино-Олекминской ферме

Корреспондент газеты «Олекма» побывал на утренней дойке на новой ферме ООО «Кладовая Олекмы» в Белькее под Курандой. Управляющая фермой Мария Янкова охотно показала и рассказала, как идет рабочий процесс.


«На новой ферме стоят 188 дойных коров и 25 нетелей, 150 коров отелились,
сохранность поголовья телят – 100 %. Это результат внимания и заботы телятниц О.
Полозовой, Г. Клюкиной, В. Борисовой, скотников Ю. Голомарева, И. Ощепкова, И и А. Якутовых. Телята, нынешние и прошлогодние, стоят в старых скотопомещениях там тепло и сухо. А здесь удобства как дома, — улыбается Мария Васильевна. — Созданы все условия для хорошей работы, есть кухня и хозяйственная комната, где можно переодеться, постирать, помыться. Комфортно здесь и работникам, и бурёнушкам».

Производственный цикл доения коров, сбора молока и вывозки навоза механизирован и автоматизирован. За слаженной работой всех механизмов и оборудования следят мастера-наладчики Б. Мельчинов и А. Винокуров. Раздают корм скотники Н. Бояркин, А. Павлов и П. Янков. Суточная норма питания коров составляет 8 кг сена, 5 кг силоса, 5 кг сенажа и 3 кг комбикорма. При таком рационе они дают в эти дни по 1520 литров молока в день, в итоге ферма ежедневно поставляет по 1700-1800 кг молока в цех молочной продукции пищекомбината ООО «Кладовая Олекмы».

Основными операторами машинного доения работают чемпионы и рекордсмены республики Л. Бояркина, О. Семенихина, Д. Мамонтов, немногим уступают им Е. Янкова, Н. Павлова и Н. Мельчинова. Подменными доярками трудятся Т. Голомарева, М. Полуэктова, Т. Курганова. У каждой доярки в группе до 38 коров. Большинство из них отелились и вновь покрыто искусственным осеменением на воспроизводство дойного стада. Это происходит в плановом порядке по графику работы лучшего техника-осеменатора республики М. Голомаревой.

С кормами проблем нет. «Сено рулонами возим из Кыллаха, свои запасы мы вывезли на эвакопункт, подготовленный на случай половодья. Комбикорм закупаем у соседа А. Самсонова, в зерновом хозяйстве «Поиск». Также поступает к нам и алтайский
комбикорм», — пояснила управляющая фермой.

Руководители — главный зоотехник С. Слепцова, заместитель гендиректора С. Несмелов и генеральный директор ООО «Кладовая Олекмы» Н. Ефимов-Владимиров — часто бывают здесь, еженедельно оперативно решаются производственные вопросы, ставятся новые цели и задачи.

Галина Кошукова: Работа депутата – это ежедневный, кропотливый труд

В июне этого года в Нерюнгринском районе отметят 15-летие со дня проведения первой сессии Нерюнгринского районного Совета депутатов.


Напомним, что переход на местное самоуправление в нашем районе осуществлялся по итогам Всероссийского референдума, проходившего 29 сентября 2002 года. Тогда жители района продемонстрировали не только высокую гражданскую активность, но и полное здравомыслие, сказав самоуправлению уверенное «Да!». В декабре 2002 года прошли выборы в представительный орган нового муниципального образования «Нерюнгринский район». Первая сессия депутатов районного Совета первого созыва состоялась 17 января 2003 года.

О том, как работали депутаты, какие приоритетные задачи ставили перед собой и, что было главным для каждого народного избранника, беседуем с действующим депутатом всех трех созывов Нерюнгринского районного Совета Галиной Кошуковой.

— Галина Николаевна, как вообще пришла мысль идти в депутаты?

— Как и многим другим нерюнгринцам, занимающим активную гражданскую позицию, мне предложили принять участие в выборах. К тому времени я была руководителем частной строительной фирмы с запоминающимся названием: «Саха-Ремстрой». Мы стали одними из первых, кто начинал строительство социальных объектов на условиях муниципально-частного партнерства. Тогда, в начале 2000-х, доходы местного бюджета оставляли желать лучшего. Денег, попросту, не было. А необходимость строить новые детские сады, культурные центры, школы – была. Во всем сохранялся государственный подход. Работа строилась на доверии с местной властью. В 2002 году наша компания в с. Иенгра построила детский сад «Золотиночка», возвела этнокультурный центр «Эян». К слову сказать, все архитектурные решения будущих зданий разрабатывались специалистами нашей фирмы.

Поэтому, когда предложили участвовать в выборах депутатов, несмотря на сильных соперников, баллотирующихся по моему округу, решила пробовать. Как оказалось, — не зря!

— Участие в выборах предполагает составление какой-то избирательной программы кандидата. Какие приоритеты тогда вы определяли для себя, будучи кандидатом?

— В те годы выборы депутатов района проходили по одномандатным избирательным округам. Округ, по которому я баллотировалась, насчитывал всего 9 многоквартирных домов. Поэтому всех своих избирателей, как говорится, знала в лицо, и в полной мере осознавала всю, возлагаемую на себя дополнительную ответственность. Одним из пунктов моей избирательной программы было обязательство: взять на обслуживание многоквартирные дома, расположенные в моем избирательном округе. И это обещание, несмотря на то, что Жилищный кодекс вступил в действие только в апреле 2005-го года, было выполнено. Уже в 2003 году наша компания самостоятельно обслуживала подведомственный жилищный фонд, став «первопроходцем» в этой сфере.

— Галина Николаевна, вы – предприниматель с 25-летним стажем, единственный сегодня в райсовете депутат, работающий все три созыва подряд, являвшийся на протяжении двух лет председателем райсовета. Как удается совмещать и ведение бизнеса, и депутатство?

— Не скажу, что всегда и все было легко и просто. Работа депутата, действительно требует много времени и сил. Скорее всего, сказалось воспитание. С детства родители учили меня правильно распределять свое время, определять приоритеты, без лишней суеты, решать, стоящие передо мной, задачи. Поэтому, наверное, и удавалось сочетать, порою даже несовместимые вещи. Я твердо убеждена, что, если человек приучен с детства к самостоятельности, правильной организации своего труда, если он – неравнодушен к бедам и чаяниям людей, одержим желанием изменить жизнь к лучшему, у него все получится.

— Галина Николаевна, выборы депутатов первого созыва проходили по одномандатным округам. Тогда не было кандидатов по партийным спискам. Насколько, на Ваш взгляд, это было правильным решением?

— На мой взгляд, эта система выборов депутатов была и остается единственно верной. Согласитесь, что избиратели должны знать своих депутатов, как говорится, «в лицо», совместно решать с ними все, возникающие проблемы. Ведь одной из главных задач депутатов было и остается отстаивание интересов и защита прав своих избирателей.

Депутатский корпус района первого созыва насчитывал 25 человек. Из них – 20 были избраны в представительный орган избирателями г. Нерюнгри. Пять мандатов распределялись по поселениям района. Таким образом, в райсовете были представлены не только крупные хозяйствующие структуры, но и все поселения. Что касается выборов по смешанной системе, когда часть депутатов избирается по одномандатным округам, а часть – по спискам от политических партий, на мой взгляд, это не всегда оправдывает ожидания избирателей. Не секрет, что человек чаще всего голосует за ту или иную партию, за конкретного лидера этой политической партии, и не особенно вникает в списочный состав кандидатов.

В те годы депутатская работа строилась исключительно на энтузиазме и неравнодушии людей. В состав депутатского корпуса первого созыва, в основном, вошли первые руководители крупных промышленных предприятий и учреждений бюджетной сферы, люди, имеющие колоссальный опыт финансово-хозяйственной и экономической деятельности, умеющие быстро и лаконично справляться с поставленными перед ними задачами, отличающиеся неравнодушием и чувством высокой ответственности. Поэтому и работать было интересно.

— Вы – единственная женщина-депутат, которая на протяжении двух лет являлась председателем представительного органа. Тяжело ли было руководить коллегами-мужчинами?

— Надо понимать, что депутатский корпус – это коллегиальный орган, где все решения принимаются посредством обсуждения и достижения консенсуса. Задача председателя – правильно организовать работу представительного органа, координировать действия коллег, взаимодействовать с исполнительным органом муниципальной власти, совместно вырабатывать консолидированные решения и так далее. К тому же депутаты принимали активное участие во всех сферах жизнедеятельности района, да и статус депутата в те годы был намного выше прежнего.

Так, например, за депутатским корпусом сохранялись полномочия по утверждению всех разрабатываемых муниципалитетом муниципальных программ и контролем над их реализацией. Активное участие народные избранники принимали в формировании бюджета района, осуществляли контроль по его исполнению. Для этого в депутатском корпусе района была создана контрольная комиссия. Большая работа проводилась на заседаниях постоянных депутатских комиссий, где предварительно обсуждались и принимались решения по всем, включаемым в повестку заседания сессий, вопросам.

В 2012 году, когда являлась председателем райсовета, депутатским корпусом района в структуру представительного органа был введен президиум. В него входили восемь человек: председатель, заместители председателя и председатели постоянных депутатских комиссий. Ведь, согласитесь, что обсуждать те или иные вопросы и приходить к определенным решениям в небольшом кругу всегда легче. В 2013 году президиум упразднили, но, спустя несколько лет, депутаты вновь вернулись к вопросу усовершенствования структуры представительного органа. И в 2015 году президиум вновь был введен в структуру райсовета.

В те годы все мы были менее политизированы, отчетливо осознавали, что наши избиратели, доверившие нам представлять их интересы в различных инстанциях, ждут от нас конкретных дел и решений. Поэтому, несмотря на нередко возникающие разногласия и споры, депутаты района работали, как говорится, «в одном ключе», на результат.

— Галина Николаевна, сегодня депутатский корпус района – многопартийный. Как считаете, это положительно или отрицательно сказывается на работе народных избранников?

— На мой взгляд, в этом нет ничего страшного. Главное, чтобы депутаты, которые избираются в райсовет, отчетливо понимали, что депутатство – это, прежде всего, работа – работа для людей и в интересах людей. Это — дополнительная ответственность перед избирателями, доверившими тебе представлять свои интересы, а не способ для самопиара, прожектерства и популизма. И тогда, и сегодня перед депутатами стоят глобальные задачи, направленные на усовершенствование действующих законодательных актов в интересах населения, решение насущных проблем избирателей, оказание реальной помощи в имеющихся у них вопросах. Работа депутатов всегда должна подкрепляться реальными делами. Тогда появятся и уровень доверия населения, и качество жизни.

— Ожидается, что в июне 2018 г. в районе пройдут торжества, посвященные 15-летию со дня проведения первой сессии Нерюнгринского районного Совета депутатов. Кого хочется вспомнить в преддверии этой даты?

— Конечно же, тех, кто внес, на мой взгляд, значительный вклад в развитие самой системы местного самоуправления на уровне района. Это глава района, первый председатель районного Совета депутатов первого созыва Василий Васильевич Старцев. Именно под его началом проходило становление органов местного самоуправления на уровне района, принимались и разрабатывались первые муниципальные нормативно-правовые акты, вносились первые законотворческие инициативы. Председатель райсовета второго созыва, председатель финансово-бюджетной комиссии райсовета первого созыва, — Виктор Григорьевич Скотаренко. Это секретарь райсовета первого созыва, заместитель председателя представительного органа района 2-го созыва — Тамара Петровна Архипова. Именно на ее плечи в первые годы работы депутатского корпуса легла нелегкая задача по формированию нормативно-правовой базы, разработке муниципальных нормативных и правовых актов, решению организационных моментов, связанных с проведением публичных слушаний, заседаний постоянных депутатских комиссий и взаимодействию с администрациями района и поселений. Большой вклад в развитие системы местного самоуправления в Нерюнгринском районе в разные годы внесли: Владимир Николаевич Дронов, директор угольного разреза «Нерюнгринский»; Александр Васильевич Засядько, директор фабрики «Нерюнгринская»; Анатолий Иванович Фесенко, директор Нерюнгринского филиала ГУП «Сахателеком»; Виктор Павлович Черноусов, директор Республиканского центра реабилитации детей с ДЦП; Евгений Леонидович Куликов, начальник Района тепловых сетей Нерюнгринской ГРЭС; Зоя Ильинична Светочева, бессменный директор СОШ №1; Владимир Евгеньевич Апет, председатель профкома разреза «Нерюнгринский»; Галина Николаевна Хохленко, представлявшая в райсовете 1-го созыва интересы коренных малочисленных жителей Южной Якутии – иенгринцев. Также Газинур Фуатович Даутов, генеральный директор ОАО «Якутуглестрой», председатель контрольно-бюджетной комиссии 2-го созыва; Андрей Юрьевич Пазынич, директор обогатительной фабрики «Нерюнгринская», председатель постоянной депутатской комиссии по законности, мандатам и Регламенту райсовета 2-го созыва; Сергей Михайлович Жилин, директор ИТЛ №24, председатель постоянной депутатской комиссии по социальным вопросам районного Совета 2-го созыва. И многие, многие другие.

— И последний вопрос, что вы хотели бы сказать тем, кто только собирается баллотироваться на должность депутата?

— В первую очередь, помнить о том, что, принимая решение стать депутатом, необходимо осознавать всю меру, возлагаемой на себя ответственности, ведь работа депутата – это ежедневный, кропотливый труд, требующий полной самоотдачи, неравнодушия и умения добиваться поставленных целей.

Мэр Алдана наградил участников конкурса дизайн-проектов

Одним из этапов системной работы по реализации приоритетного проекта «Формирование комфортной городской среды» на территории МО «Город Алдан» стало проведение администрацией поселения творческого конкурса дизайн-проектов, объявленного среди учащихся средних образовательных учреждений. Ребятам было предложено изобразить на бумаге собственное видение парка по улице Горького, 68, а конкурсной комиссии предстояло определить победителей среди трех возрастных групп с учетом соответствия рисунка тематике конкурса, а также оригинальности и качества работы.


В результате обсуждения большинство призовых мест распределилось между учащимися Алданской детской школы искусств им. А.Т. Никитина, поэтому и церемония награждения проходила в стенах этого учебного заведения.

— В прошлом году учащиеся нашей школы искусств принимали участие в конкурсе проектов дворов и парковых зон, который проходил в Якутске, где заняли все призовые места, поэтому нынешний конкурс, проводимый администрацией города Алдана, не стал для них неожиданностью и ребята с радостью откликнулись, поскольку тема благоустройства была им знакома, — рассказывает заведующая художественным отделением АДШИ Ольга Царегородцева. – При разработке положения о конкурсе дизайн-проектов были поставлены жесткие условия к работам с соблюдением принципа территориальной привязки, утилитарности, ориентированности на разные возрастные категории людей, посещающих парк. Каждый из ребят выбрал для изображения ту зону, которая ему ближе, будь то детская площадка для малышей, спортивная локация для подростков или парковая зона для отдыха старшего поколения.

Ольга Анатольевна с гордостью отметила, что помимо призовых мест, которые заняли в конкурсе нынешние учащиеся школы искусств, остальные места получили выпускники АДШИ, ныне обучающиеся в общеобразовательных учебных заведениях города.

Открывая церемонию награждения участников конкурса дизайн-проектов, глава МО «Город Алдан» Александр Бугай от лица администрации города и депутатов городского Совета поблагодарил педагогов за активное участие в общественной жизни. «Вы не остались равнодушны к предложению и оказали нам большую поддержку в рамках проекта по городской среде. Благодаря всем жителям города, и вам в том числе, у нас успешно прошли большие этапы подготовительной работы, в результате рейтингового голосования возможность на проведение первоочередных мероприятий по благоустройству получил городской парк по улице Горького», — отметил мэр города.

В возрастной категории с 1 по 5 класс места распределились следующим образом: 1 место – Иванова Александра (АДШИ), 2 место – Коц Ульяна (сош № 1), 3 место – Рыбкина Инна (сош № 1). Среди 6-8 классов все призовые места получили учащиеся Алданской детской школы искусств – Смирнова Кристина, Мамадиллаева Нуркыз, Турьева Юлия. Мария Шевчук и Анастасия Смирнова завоевали 1 и 2 места среди старшеклассников, девочки учатся в АДШИ, третье место присуждено Смирновой Екатерина (сош № 1). Победителям и призерам конкурса мэр города вручил грамоты и подарочные сертификаты, все участники были отмечены благодарностями главы муниципалитета.

— Конкурс – это борьба, и теперь мы знаем, что у нас в золотом Алдане есть золотые дети, которые нас всегда поддержат и окажут помощь. Благодаря вам мы показали на всю республику успешность этого проекта, он состоялся и на сегодняшний день мы вышли на финишную прямую по реализации программы благоустройства городского парка. Благодарю педагогов за воспитание такой хорошей смены, вы передаете свой опыт молодежи, желаю вам дальнейшего развития и такого же активного участия в жизни города, — сказал в завершение награждения Александр Бугай.

Кванториум расширяет границы: Детский технопарк открыт в Верхневилюйске

В День космонавтики состоялось открытие «Детского технопарка в Вилюйском крае» на базе Верхневилюйского республиканского лицея-интерната им. М.А. Алексеева.


По приглашению администрации Верхневилюйского улуса торжественное мероприятие, посетила делегация, состоящая из руководителя Светланы Дьячковской и педагогов детского технопарка «Кванториум», Республиканского центра развития детского движения и проектного офиса «Международная арктическая школа».

Честь разрезать ленточку была предоставлена первому заместителю министра образования и науки Феодосии Габышевой, главе района Владимиру Поскачину, начальнику управления образования Верхневилюйского района Спиридону Борбуеву и ученику 10 класса ВВРЛИ, призеру Республиканского чемпионата JuniorSkills Леониду Максимову.

После состоялась экскурсия по технопарку, дети продемонстрировали свои проекты, а педагоги провели мастер-классы. Делегация из Якутска показала технологию обучения «Кванториума».

Как отметил Спиридон Борбуев, у детского технопарка большие перспективы на развитие: «Развитие детского творчества в будущем мы видим в развитии кванториумов. Мы стараемся открыть все 22 квантума, чтобы были все направления, и чтобы все работали плодотворно».

В Олекминской школе открылся инженерный класс

Впервые в истории образования Олекминского района основан инженерный класс.


«Идея создания этого класса была предложена Центром творческого развития и гуманитарного образования школьников в прошлом году, — рассказала директор школы Анна Скрынникова. — В силу гендерного соотношения выбор остановили на 2 «б» классе: в нем обучается 16 мальчиков и всего шесть девочек. В конце учебного года было проведено родительское собрание, на котором педагоги дополнительного образования ЦТР и ГОШ показали мастер-классы по планируемым образовательным программам. Таким образом, родители лично убедились в пользе спецкурсов и поддержали инициативу создания инженерного класса на базе школы №2″.

Анна Владимировна также рассказала, что психологическое тестирование учеников этого класса выявило необходимый тип мышления для развития инженерных компетенций. Директор школы отметила, что второклассники отличаются работоспособностью, активностью, сплоченностью и, что немаловажно, дисциплинированностью. Второклассники, участвуя в конкурсах и олимпиадах, заявили о себе на международном уровне.   

Руководитель Центра творческого развития и гуманитарного развития школьников О. Рожкова представила преподавательский состав, который занимается с детьми-инженерами. Робототехнику ведет Т. Таций, логику с элементами информатики – Н. Потапова. Основы конструирования школьники изучают вместе с Г. Закировой, а тико-конструирование постигают под руководством А. Молотковой. Этими четырьмя спецкурсами второклассники занимаются во внеурочное время. В учебный план ввиду специфики класса внесены некоторые изменения: внедрены углубленное изучение математики и интегрированный курс изотехнологии.  

Инженерный класс будет существовать до восьмого класса. Педагоги полагают, что спустя год на ОГЭ дети покажут хорошие результаты, а в дальнейшем выберут инженерные профессии.   

Юных инженеров пришли поздравить заместитель главы района по социальным вопросам Н.П. Фокина, начальник управления образования А. Солдатов, специалист городской администрации отдела социальной политики Л. Терешкина, технический руководитель Олекминского гипсового рудника В. Залесский, инженер отдела капитального строительства ООО «Газпром трансгаз Томск» М. Качалов и директор Олекминского филиала ГУП «ЖКХ РС(Я)» Т. Тигишвили.  

Н. Фокина выразила надежду, что дети, став хорошо подготовленными инженерами, принесут пользу району. «Вам очень крупно повезло», – сказала она, обращаясь к детям. А. Солдатов отметил, что в условиях стремительного развития таких масштабных проектов, как JuniorSkills, WorldSkills, РобоФест, открытие инженерного класса как никогда важно и актуально.  

На открытии второклассники продемонстрировали свои модели, которые выполнили на дополнительных занятиях с педагогами из ЦТРиГОШ.