Метка: самоуправление

Ытык Күөл баһылыга Егор Павлов: «Ыраас, чэбдик туруктаах түөлбэҕэ олоруоҕуҥ»

Быйыл дойду үрдүнэн Үтүө дьулуур сылынан биллэриллиитэ дьон-сэргэ олорор түөлбэтин, тулалыыр эйгэтин, уопсастыба, нэһилиэгин, улууһун, өрөспүүбүлүкэтин сайдыытыгар баҕа өттүнэн араас хамсааһыннары, тэрээһиннэри ыытарыгар кыах биэрэр. Кэлин бу үтүө сылы көҕүлүүр саҕалааһыннар тирэх буолан, хас биирдии киһи тулалыыр эйгэтэ тупсарыгар, болҕомто уурарыгар далаһа буолуохтара. 

Биһиги улууспут киинигэр Ытык Күөлгэ «Таатта Дальнобой» түмсүү бэйэтин баҕа санаатынан туппут скверэ нэһилиэкпит киинигэр турара үтүө саҕалааһын быһыытынан олохтоохтор кэрэҕэ, ырааска тардыһыыларын күүһүрдэр үтүө холобур көстүүтэ. Тааттыныскай нэһилиэк баһылыга Егор Иннокентьевич Павловтыын үлэ-хамнас туһунан кэпсэтэбин.

— Егор Иннокентьевич, быйыл дойду үрдүнэн Үтүөнү оҥоруу сыла биллэриллибитэ. Бу сылга нэһилиэккэ туох үлэни ыытарга былааннаан, торумнаан олороҕутуй?
— Быйыл дойдубут Президенэ В.В.Путин дьон көҕүн үтүө өттүнэн өйөөһүн, көҕүлээһин сылынан биллэрбитэ. Онон нэһилиэк олохтоохторо бэйэлэрин баҕа өттүнэн олорор түөлбэлэрин тупсарыыга, ыраастааһыҥҥа тух эмэ саҥа хардыыны оҥоруохтара диэн эрэнэбин. Биһиги олорор түөлбэбитигэр, уулуссабытыгар ким да атын сиртэн кэлэн орооспот, көҕөрдүбэт, ыраастаабат. Олорор сирбитигэр бэйэбит чыычаах да тумсун саҕа буоллар саҥаны, сонуну киллэрдэхпитинэ сэргэхтик олоруохпут турдаҕа.
Оттон чопчу олохтоох дьаһалта үлэтиттэн сырдаттахха, быйыл нэһилиэги тупсаран оҥорорго араас Граҥҥа кытынныбыт. Ол курдук, бу сылга үс Граны ыллыбыт. Маныаха быһааран эттэххэ, биир тыһыынчаттан тахса нэһилиэнньэлээх пууҥҥа 1,5 мөл. солк, онтон улахан улуус кииннэригэр үс Граҥҥа тэҥинэн киирсиэххэ сөп этэ. Биһиги нэһилиэк үс куонкуруска кыттан, көмүскээн уопсайа 4,5 мөл. солк. суумалаах Граны ылары ситистибит. Эрдэлээн быһаардахпына, билигин хас биирдии Грант бииргэ үбүлээһин суотугар оҥоһуллар. Ол аата нэһилиэк олохтоохторо, тэрилтэлэр, спонсордар — бары утары үп уктахпытына эрэ бюджеттан үбүлээһин ыытыллар. Бу ылбыт Граннарбытын маннык үллэрдибит: «Сарыал» сынньалаҥ киинигэр өрөмүөн үлэтин ыытарга нэһилиэнньэттэн 150 тыһ. солк., нэһилиэк дьаһалтатыттан 200 тыһ. солк., спонсордартан 200 тыһ. солк. ирдэнэр. Итинник кыттыгас үбүнэн уу ситимин сүрүн трассатыттан туора сытар Бояров, П.Слепцов, Кокшарскай, Ипподром, Андросова-Ионова уо.д.а. уулуссаларыгар уу ситимэ тардыллыаҕа. Уулууссаны сырдатыыга ылбыт Граммытыгар нэһилиэнньэ 150 тыһ.солк., нэһилиэк дьаһалтата уонна спонсордар кыттыһыахтара. Сырдатыы үлэтэ Улахан Сайылык микрооройуонугар, Афанасьев, Мончурин уулуссаларыгар барыаҕа.
Уопсайынан, хас биирдии Грант аайы нэһилиэнньэ, тэрилтэлэр, спонсордар үбүнэн кыттыһыахтаахтар диэн ирдэнэр, оччоҕуна эрэ бюджеттан үп-харчы утары угуллар. Бу кыһын нэһилиэнньэ уопсай мунньаҕар бу туһунан эмиэ кэпсэппиппит, онон олохтоохтор сөптөөхтүк өйдүөхтэрэ дии саныыбын.
Маны таһынан ОДьКХ министерствота ыыппыт «Куораттыы тупсаҕай тулалыыр эйгэ» («Городская комфортабельная среда») куонкуруһугр кыайан 4,5 мөл. солк ыллыбыт. Билигин үлэни ыытыыга аукцион биллэрилиннэ. Онон бу үп-харчы амбулатория кэннинээҕи Кулаковскай уулуссатыгар баар уопсай дьиэлэр подъезтарын өрөмүөнүгэр, тротуарга билииткэ тэлгэтиигэ, уотунан-күөһүнэн сырдатыыга, оҕо оонньуур балаһааккатын, ыскамыайкалары оҥорууга туһаныллыаҕа.

— Нэһилиэк уулуссатын асфальтааһын салгыы ыытыллыа дуо?
— Асфальтааһын үбэ-харчыта быһаарылла, кыалла илик. Бу үбү СӨ Транспорка министерствота көрүөхтээх. Манна даҕатан бэлиэтээтэххэ, былырыын инфраструктураны сайыннарыыга куонкуруска кыттан кыайбыппыт. Аукцион ыытыллан, Улахан Сайылык, Мойуона микроройуоннарыгар, Ф.Чашкин, Амгинская уулуссалар суоллара оҥоһуллан баран, көрүллүбүт үп-харчы быһыыга-отууга түбэһэн (секвистирование) аҥаара төлөммөккө турар. Бу ыйга төлөнөрө былааннанар. Ааспыт сылга кыаммат ыаллар хаһаайыстыба тэринэллэригэр көрүлллэр Граннарга кыттан ылбыт 1 мөл. солк. үппүт эмиэ кыайан кэлбэтэ. Быйыл бу куонкуруска эмиэ кыайдыбыт. Бу үп кыаллыбат дьоҥҥо сүөһү, сылгы булуналларыгар, оҕуруот аһын олордууларыгар туһуланар. Уопсайынан, үп-харчы урукку сыллар курдук буолбатах, кырыымчык. Билигин хамнаска эрэ бэриллэр буолла. Ол эрээри нэһилиэги тупсаран оҥорууга кыра харчы көрүллэр. Онон бу сайын суол оҥоһуутугар, хаарбах дьиэлэри көтүрүүгэ, кылабыыһаҕа өрөмүөн үлэлэрэ барыаҕа.

— Егор Иннокентьевич, олоххо-дьаһахха уларыйыы-тэлэрийии үгүстүк киирэр. Ханнык салааҕа сонун үлэ барыан сөбүй?
— Биллэн турар үлэҕэ, производствоҕа даҕаны саҥа, сонун саҕалааһыннар киирэллэр. Сонун бырайыак, үлэ быһыытынан быйыл СӨ ОДьКХ министерствотын ГУБУ «РАЭР» диэн тэрилтэтэ республика улуустарыгар ыыппыт энергияны көдьүүстээхтик тэрийии куонкуруһугар кыттан кыайбыппыт буолуон сөп. Манна 15 муниципальнай оройуонтан биһиги улууспут кыайда. Онон сылааһы тиэрдиини кэмчилиир, сылаас тиийииитин сүрүннээн биэрэр оборудованиелар туруоруллуохтаахтар. Үлэ барыта оҥоһуллан бүттэҕинэ хочуолунайтан саҕалаан биирдиилээн ыал ититии иһин төлөбүрдэрэ аччыахтаах.

— Аны олохтоохтор күннээҕи кыһалҕаларыгар төҥүннэххэ, киин ититэр ситимҥэ кэтэх дьиэни холбооһун үлэтэ салгыы ыытыллар дуо?
— Бу салааҕа үлэ төһө кыалларынан ыытыллар. Ол курдук, Улахан Сайылык уулуссатыгар былыырын киирбэтэх кэтэх дьиэлэр ититэр ситимҥэ холбонуохтара. 1-кы №-дээх хочуолунайтан Пушкин уулуссатын 15 ыала ОДьКх ГУП олохтоох филиалын күүһүнэн холбонуоҕа. Маны таһынан балыыһа, РПСЭО хочуолунайдара убаҕас оттуктан чоххо көһөрүллүөхтээхтэр. Бу хочуоллар тутуллан үлэҕэ киирдэхтэринэ кэтэх дьиэлээх ыаллар эбии холбоноллоро былааннанар. Ол курдук РПСЭО хочуолуттан үс түһүмэҕинэн 129 ыал ититии ситимигэр холбонуоҕа. Быйыл Кочкин, А.Неустроев, Пушкин сорох өттө хабыллыаҕа. Манна дьон үбүнэн кыттыһыан наада. Иккис, үһүс түһүмэххэ Пушкин, Д.Петров, Н.Неустроев уулуссалара толору холбонуохтара. Бу улахан кыамталаах хочуол. Үбүн-харчытын дьаһалта уонна нэһилиэк олохтоохторо кыттыһан быһаарыныахтара.

— Егор Иннокентьевич, сандал сааспыт тигинээн кэллэ. Маны сэргэ уубут-хаарбыт боппуруостара күөрэйэн тахсыахтара. Халаан уутугар төһө бэлэмнээх олоробутуй?
— Сааскы халаан үлэтэ болҕомто киинигэр турар. Уопсайа 980 тыһ. солк суумаҕа быһыт өрөмүөнүгэр, турбалары ыраастааһыҥҥа, уларытыыга, кумах бэлэмнээһинигэр аукцион ыытыллан кыайыылаах быһаарыллыбыта. Сыл аайы Ытык Күөлгэ аһыллар, сабыллар быһыт тутуутун туруорсабыт даҕаны үптэн-харчыттан тутулуктанан кыаллыбат. Быйыл СӨ Айылҕа харыстабылын министерствотын сүнньүнэн автомат быһыт оҥорторорго туруорса сылдьабыт. Билигин үп кырыымчыгыттан Тыараһа да быһыта ситэ-хото оҥоһулла илик дии. Ууну аһарыыга үлэ барар. Хадаайы үрэҕин үөһээнэн хастаран, Тааттаҕа быһа түһэрэр үлэлэр ыытыллыбыттара. Таатта үрэххэ 2017 сыллаахха сэлиэнньэ хоту өттүгэр эбии көннөрүү, дириҥэтии үлэтэ ыытыллыбыта.

— Кэпсэтиибит түмүгэр эбии тугу этиэҥ этэй?
— Биир улахан үлэбитинэн дьону хаарбах дьиэттэн көһүрүү буолар. Программа салҕанар. Онон куонкуруска кыттаары сылдьабыт. Бүгүҥҥү күн туругунан 42 хаарбах дьиэҕэ докумуон оҥоһуллан турар. Ол эрээри хаарбах дьиэттэн саҥа дьиэни ылыыга саҥа ирдэбиллэр киирэллэр. Сокуон усулуобуйата оҥоһуллар, уларыйар.

Ньурба дэлэгээссийэтэ Намҥа уонна Чурапчыга сылдьан, олохтоох салайыныыга саҥаны билистэ

Кулун тутарга Ньурба улууһун улахан дэлэгээссийэтэ тыа сирин сайыннарыыга өрөспүүбүкэҕэ бастыҥ үлэлээх Нам уонна Чурапчы улуустарыгар сылдьан, олохторун-дьаһахтарын, үлэлэрин-хамнастарын билсэн, уопут атастаһан кэллэ. Бу иннинэ маннык хабааннаах сырыы биһиги өттүбүтүттэн Сунтаар улууhугар буолбута.

1700 киһи нэһилиэнньэлээх I-Хомустаахха с. Ньурба дэлэгээссийэтин нэһилиэк баһылыга В.Г. Жирков көрсөн автономнай гаас ититиитигэр холбоммут, вентиляциялыыр систиэмэлээх арочнай спортсааланы көрдөрдө. 15 мөл. солк. сууммалаах спортсаала тутуутугар нэһилиэк бюджетыттан 3,8 мөл. солк. туттуллубут, атына «Үтүө дьыала» хамсааһын чэрчитинэн үбүлэммит. Манна ыччат сөбүлээн дьарыктанар. Толору гаастаммыт сэлиэнньэҕэ кэнники кэмҥэ саҥа икки дьыссаат, хаарбах дьиэттэн көһөрүү бырагырааматынан 4 кыбартыыралаах дьиэ, тулаайах оҕолорго олорор дьиэ үлэҕэ киирбиттэр. 108 учаастактаах саҥа микрооройуоҥҥа элбэх саҥа дьиэ дьэндэйбит. Олохтоохтор хото сылгыны тутар буолан эрэллэр. 130 биэлээх «Дайар» сылгы кооператива, «Күн тыкта» диэн өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр брендэлээх саха мүөтүн оҥорор ИП И.Солдатова тахсыылаахтык үлэлииллэр. Кооператив сылга 960 кг мүөтү ылары ситиспит. Оттон оскуола пасекатыгар үөрэнээччилэр үлэлэһэн ааспыт сылга 46 кг мүөтү ылбыттар. Биир бэлиэ түгэн — I-Хомустаахха боксаҕа маастарга кандидат, фермер Николай Соловьев көҕүлээһининэн аатырбыт боксер Виктор Ефремов аатынан боксердар кулууптарын тэриммиттэр.

600 киһилээх Никольскай нэһилиэгин баһылыга, алгысчыт идэлээх А.К. Кривогорницын элбэх функциялаах кииҥҥэ көрүстэ. Биир дьиэҕэ дьаһалта, кулууп, почта, ФАП, спортсаала, баһаарынай дружина бааллар. 1922 с. бэс ыйын 21-22 күнүгэр Саха сиригэр гражданскай сэриини түмүктээбит Никольскай кыргыһыы историяҕа киирэн сылдьар. Кыһыллар уонна өрө туруу кыттыылаахтарын бырааттыы уҥуохтара баар. Ньурба улууһун Октябрьскай нэһилиэгин Никольскай нэһилиэгин кытта эмиэ история ситимниир. Саха сиригэр Өлүөнэнэн устан кэлбит аттакылартан мантан биһиги сирбитигэр-уоппутугар салгыы 17 киһи айаннаан тиийбит.

Салгыы улуус биир кэлим «Эрэл» ТХПК салайааччыта К.Н. Протопопов 34 мөл. солк. тутуллубут (онтон 25 мөл. солк. өрөспүүбүлүкэ бюджетыттан көрүллүбүт), климаты хонтуруолуур икки прибор көмөтүнэн 1000 тн хортуоппуйу, хаппыыстаны харайар кыамталаах овощехранилищены, 15 мөл. солк., күҥҥэ 23 төбөнү астыыр-үөллүүр сүөһү өлөрөр сыаҕы көрдөрдө. Сүөһүнү чиэппэрдээн, буотараҕын сууйа-сотон таһаарар убойнай сыахтан эт ас переработкаҕа производственнай сыахха ыытыллар. Кэтэх сүөһүлээхтэргэ эмиэ өҥө оҥоһуллар, биир сүөһү астааһына 3000 солк. турар.

Намҥа көҥүл тустууга үрдүкү спортивнай маастарыстыба саха Оскуолатын тренерэ, Арассыыйа ыччатын сборнайын ыст. тренерэ, Ил Түмэн депутата П.П.Юмшанов аат. спортивнай тустууга РДЮСШ дириэктэрэ, Ньурбаттан төрүттээх Борис Егорович Прокопьев оскуоланы көрдөрдө. Оскуола дьиэтин 2015 с. тренердэр бэйэлэрин күүстэринэн тутан киллэрбиттэр. Спорду сайыннарыыга энтузиаст-тренердэр оруоллара улаханын кини бэлиэтиир, тус бэйэтэ Нам ыччатыттан 30-ча спорт маастарын, ол иһигэр хас да норуоттар икки ардыларынааҕы таһымнааҕы иитэн таһаарбыт. Иитиллээччилэрэ манна кэлэн тренердииллэр. «Оҕолоргутун биһиэхэ ыытыҥ, спортка Ньурба ыччата ситиһиилээх буолар, бары дааннайдар, характер да баар«, — диир.

«Намкоммунэнерго» АО тэрилтэтигэр сырыттыбыт. Дириэктэр В.Н. Игнатьев (Николай Васильевич ийэтэ Чуукаартан төрүттээх эбит), дириэктэри үпкэ солб. Е.И. Николаева, специалистар үөрэ-көтө көрсөн, улуус киэн туттар тэрилтэтин үлэтин-хамнаһын кытта билиһиннэрдилэр. 2012 с. тэриллибит «Намкоммунэнерго» АУо тэрийээччитэ Нам улууһа, улууһу кытары сөбүлэһии түһэрсиллибит, 443 мөл. солк. угуллубут (о.и. 161 мөл. солк. бэйэ киэнэ) инвестиционнай бырагырааматын СӨ экономическай сэбиэтэ бигэргэппит. Сыллааҕы эргиирэ 523 мөл. солк. Тэрилтэ улуус эбийиэктэрин, олорор дьиэлэрин кииннэммит сылааһынан, уунан хааччыйар. 62 хочуолунайы, о.и. 49 гааһынан, 13 чоҕунан оттуллары, тутан олорор. Онтон 20 хочуолунайы саҥа туппуттар, 15 реконструкцияны ааспыт, 30 п.км. ититии-уу ситимэ уларытыллыбыт, 7 п.км. сир аннынан ааһар пластиковай турбалары түһэрбиттэр. Ону таһынан Арбын, Фрунзе, Көбөкөөн, II-Хомустаах гаастамматах нэһилиэктэрин киин ититиигэ холбоон, тымныы-сылаас ууннан хааччыйбыттар. Онон бу нэһилиэктэргэ толору хааччыллыылаах дьиэлэр тутуллар.

2013 -2020 с.с. «Намкоммунэнерго» өрөспүүбүлүкэҕэ аан бастакынан энергосервиснай контрагы түһэрсэн үлэлиир. Сылга 3,5 мөл. солк. кээмэйдээх барыс киирэр, хас биирдии эбийиэккэ 80% тиийэ экономия тахсар, ол үп инники үлэлэргэ ыытыллар. Арай биир кыһалҕалаахтар — кирдээх ууну таһаарар полигон суох, онон КОС тутуутун бырайыагар үлэлэһэ сылдьаллар. АУо 2012 с. СӨ ОдьКХ ГУП-тан туспа баран, кредит төрүтүгэр атаҕар туран, ити курдук сөбүгэр бэйэтин бэйэтэ дьаһанан олорор. Биир «харгыһа» — ол сыл 300-тэн тахса киһи ууратыллыбыт, билигин тэрилтэ 420 үлэһиттээх. «Намкоммунэнерго»-ҕа дириэктэрдэр сэбиэттэригэр үлэлии сылдьыбыт Ньурба улууһун баһылыгын солб. Артур Янович: «Бу — Нам улууһун 100% толору хааччыллыылаах оҥорбут бастыҥ тэрилтэ. Улуус аайы маннык тэрилтэ баара буоллар, Саха сирэ сайдыа этэ«, — диэн кэпсэтиини түмүктээбитигэр сөбүлэһиэххэ эрэ сөп.

Хас сылдьыбыт эбийиэктэригэр Ньурба улууһун нэһилиэктэрин баһылыктара интэриэһиргээбит ыйытыыларын биэрдилэр, санаа атастастылар.

Нам улууһун дьаһалтатыгар буолбут «төгүрүк остуолга» управлениелар, отделлар салайааччылара, депутаттар сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ, нэһилиэктэр баһылыктара кытыннылар, үлэни-хамнаһы билиһиннэрдилэр, ыйытыыларга эппиэттээтилэр. Бордоҥ нэһилиэгин баһылыга Н.С. Петрова, ИСУ салайааччыта М.С. Семенов, Нам улууһугар баһылык бастакы солб. үс сыл үлэлээбит А.Я. Яковлев тыл эттилэр, махталларын биллэрдилэр. Наталья Семеновна Нам туруу үлэһит дьоннооҕун Маалыкайга олохсуйбут Нам улууһуттан төрүттээх Вера Григорьевна Соловьева холобуругар көрөрүн бэлиэтээтэ. Ньурба улууһун баһылыга А.М. Иннокентьев Нам улууһун дьонун-сэргэтин аҕа баһылыктара А.П. Атласов СӨ тыатын хаһаайыстыбатын миниистиринэн анаммытынан эҕэрдэлээтэ, бу анааһын Нам улууһун дьонун-сэргэтин уопсай ситиһиилээх үлэтин түмүгэ буоларын бэлиэтээтэ, Ньурба улууһун социальнай-экономическай балаһыанньатын туһунан сиһилии кэпсээтэ уонна махтанан туран, Нам дэлэгээссийэтин Ньурбаҕа ыҥырда. Улуус баһылыгын э.т. Е.Е. Гоголевы кытта Илгэ чорооннорунан атастылар, инники бииргэ үлэлээһиҥҥэ эрэллэрин биллэрдилэр.

Чурапчы улууһугар бастакы дэлэгээссийэҕэ Ньурба улууһун үөрэҕириигэ управлениетын начаалынньыга А.П. Аргунова салайааччылаах 20-чэ киһилээх дэлэгээссийэ эбилиннэ, онно оскуолалар дириэктэрдэрэ, завучтара, управление специалистара киирдилэр. Кинилэр үөрэх тэрилтэлэринэн сылдьан уопут атастастылар. Ону тэҥэ Күндээдэттэн уопсастыбанньык И.Н. Саввинов, Ньурбачаантан дьаһалта т/х специалиһа А. Р. Романова, КИО бэрэссэдээтэлэ С.В. Михайлов сылдьыстылар.

Маҥнай Мугудай нэһилиэгин Маралаайы с. тиийэбит. Киириигэ ыччаты тыа сиригэр олохтуур сыаллаах төрүттэммит «Чараҥ» аграрнай кластер гаас ситимигэр холбоммут олорор кыбаарталын 23 толору хааччыллыылаах саҥа тупсаҕай дьиэлэрэ көстөллөр. Кластер «2014-2017 с.с. уонна 2020 с. диэри кэмҥэ тыа сирин территорияларын туруктаах сайдыыта» ФКБ уонна «Хаһаайыннааһын аччыгый формаларын өйөөһүн» хос бырагырааманан 2015 с. тутуллубут. Биһигини нэһилиэк баһылыга К.И. Пермяков, олохтоохтор саламааттаах алаадьынан айах тутан көрүстүлэр. Оттон чугас турар ас-үөл кэмбинээтин Чурапчы улууһун баһылыга А.Т. Ноговицын, Арассыыйаҕа биллэр улуус биир кэлим «Чурапчы» ТХПК салайааччыта Н.А. Аржаков көрдөрдүлэр. Үүтү астыыр голландскай, Арассыыйа тэриллэрэ тураллар, күҥҥэ 8 тн араас үүт ас бэлэмнэнэр. Артезианскай уулаах 637 м дириҥнээх скважинаттан ылан, «Мугудайаква» ыраас ууну фасовкалаан атыылыыллар. Агрокластерга киирэн, тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар 30-ча саастаах 11 эдэр дьонтон С.Г. Корякин, В.В. Попов, В.В. Баишев уо.д.а. кэлбиттэр, бары үрдүк үөрэхтээхтэр, 120 төбөҕө тиийэр ынах сүөһү иитиитинэн, сүөһү сиир аһын бэлэмнээһининэн таһаарыылаахтык дьарыктаналлар. Дьиэнэн-уотунан ИЖС чэрчитинэн хааччыллыбыттар, интернет түргэн ситимэ, күүстээх уот — кинилэр дьаһалларыгар киирбит. Үксүлэрэ олохтоохтор, итиэннэ Кэбээйиттэн, Мукучуттан, Покровскайтан кэлбит ыччаттар бааллар.

Сэрии сылларыгар Чурапчы олохтоохторун көһөрүү Хатылытааҕы музейын көрөн, хоту Кэбээйигэ, Эдьигээҥҥэ, Булуҥҥа фрону балыгынан хааччыйарга диэн күүс өттүнэн көһөрүллүбүт 41 колхуос эрэйи тэлбит 4418 олохтоохторун трагедияларын туһунан элбэҕи биллибит. Чурапчы трагедията 75 сылын туолбутунан сибээстээн, былырыын ити улуустарга Чурапчы дэлэгээссийэтэ, көһөрүү кыттыылаахтарын аймахтара тиийэн өйдөбүнньүктэри туруоран, санаан-ахтан кэлбиттэрин туһунан музей дириэктэрэ М.В. Чичигинарова кэпсээтэ. Манна Хатылы нэһилиэгин баһылыга У.Н. Атласова, култуура управлениетын начаалынньыга Д.Д. Попов биһигини арыаллаатылар. Бу кыра дэриэбинэҕэ социальнай реклама элбэҕэ харахха быраҕыллар.

Элбэх таас тутуулардаах, тоҕус томторго турар Чурапчы сэлиэнньэтигэр Чурапчы судаарыстыбаннай физкултуура уонна спорт институтугар ректор И.И. Готовцев институт ситиһиилэрин, соруктарын туһунан элбэҕи кэпсээтэ. Олимпиецтары иитэн таһаарар соруктаах училищены арыйбыттар, үөрэтиигэ интерактивнай оборудование туттар буолуохтара, институт базатыгар саҥа эбийиэктэри тутуохтаахтар, о.и. гостевой дьиэни. Иннокентий Иннокентьевич Ньурбатааҕы РДЮСШ бэриллибит «АЛРОСА-Ньурба» ПАО сынньалаҥ базатыгар спортсменнары, спортивнай каадырдары бэлэмнээһиҥҥэ ыкса үлэлэһиэх буолла. Институкка 12 Ньурба оҕото күнүскү формаҕа үөрэнэр, өссө кэтэхтэн үөрэнээччилэр бааллар. Бу күн баһылык студеннары кытта көрсөн, олохторун-дьаһахтарын билистэ, төрөөбүт улуустарыгар кэлэн үлэлииллэригэр ыҥырда. Спорт сайдарыгар бастатан туран тренерскай каадырдар улууска наадаларын бэлиэтээтэ.

Кулун тутар 26 күнүгэр СӨ Ил Дархана Е.А. Борисов, РФ «Фонд содействия реформированию ЖКХ» ген. дириэктэрэ К.К. Цицин, Кэтээн көрөр сэбиэт бэрэссэдээтэлэ С.В. Степашин кыттыылаах тыа сиригэр бастакы арыллыбыт КОС-ка сырыттыбыт. Биологическай ньыманан станцияҕа күҥҥэ 500 куб.м. кирдээх уу ыраастанар. Өрөспүүбүлүкэҕэ маннык бастакы эбийиэк 69 мөл. солк. тутуллубут.

«Чурапчы» ТХПК уопсастыбаннай уонна оскуола оҕотун аһылыгын кэмбинээтигэр халбаһы оҥорор, эти астыыр сыаҕын, 80 тн эт, арыы ууруллар булууһу көрдүбүт. Эт-үүт ас оҥоруутун толору баһылаабыт улууска биир улахан соҕотуопка уонна переработка тэрилтэтигэр, икки пищекомбинакка сылга 190 тн эт, 7600 тн үүт, 230 тн арыы астанан тахсар. Манна даҕатан эттэххэ, Чурапчы улууһугар өрөспүүбүлүкэҕэ саамай элбэх ынах-сылгы сүөһү баар: 20484 ынах сүөһү (Мэҥэ-Хаҥалас кэнниттэн), 17498 сылгы.

Москва, Санкт-Петербург к.к. ыытыллар быыстапка-дьаарбаҥкаларга көмүс мэтээллэри ылар кооператив бородууксуйата Мииринэйгэ, хоту улуустарга тиийэ атыыланар. ТХПК нэһилиэнньэҕэ сибиинньэни, кууруссаны аҕалан туттарбыт үүттэрин харчытын суотугар атыылыыр. Билигин реконструкцияҕа, тэрили саҥардыыга ылсыахтаахтарын кэпсээтилэр.

Чурапчыга сырыы улуус дьаһалтатыгар «төгүрүк остуолунан» түмүктэннэ. Быйыл чурапчылар сахаттан үс олимпиеһы иитэн таһаарбыт үтүөлээх тренер Д.П. Коркин, суруйааччы В.С. Яковлев-Далан, худуоһунньук А.П. Собакин 90 саастарын бэлиэтээри олороллор. Олимпийскай чемпион П.П. Пинигин 65 сааһа бэлиэтэммит. Муус устар 3-5 к.к. «Тыгын Дархан» киинэ сценалара уһуллуохтаахтар. Чурапчы улууһун баһылыга А.Т. Ноговицын 2014-2020 с.с. нэһилиэк олоҕун бары эйгэлэрин хабан сайыннарар «Кооперация төрүтүгэр Мындаҕаайы сэлиэнньэтин кластернай сайдыыта» бырайыагын кытта билиһиннэрдэ, уопут атастаһыытын бэрээдэгинэн балаһыанньатын Ньурба дэлэгээссийэтигэр туттарда. Ньурба уонна Чурапчы улуустарын аҕа баһылыктара Саха сирэ сайдарын туһугар сибээстэрин быспакка биир санаанан үлэлэһэргэ кэпсэтистилэр. А.М. Иннокентьев Илгэ Чороонун туттарда уонна Чурапчы дэлэгээссийэтин Ньурбаҕа ыҥырда. Оттон А.Т. Ноговицын улуус олоҕун сырдатар сурунааллары, өйдөбүнньүк бэлэхтэри туттарда.

Нам улууһугар Ньурба улууһун баһылыктара уопут атастастылар

Нам улууһугар Ньурба улууһун баһылыга Алексей Иннокентьев, баһылык бастакы солбуйааччыта Артур Яковлев, инвестиционнай тутуу управлениетын салайааччыта Макар Семенов, баай-дуол сыһыаннаһыыларын комитетын председателэ Николай Бурнашов, территорияны кытта үлэлэһэр отдел начальнига Вероника Кириллова уонна Ньурба 15 нэһилиэгин баһылыга уопут атастаһа кэлэ сырыттылар.

Ньурба улууһун делегациятын бастакынан 1-кы Хомустаах баһылыга Василий Жирков, дьаһалта үлэһиттэрэ көрсөн спорт саала үлэтин, тутуллубут технологиятын билиһиннэрдилэр. Онтон Никольскай нэһилиэгэр кэлэннэр 1 тыһ. туонна оҕуруот аһын харайар эбийиэги, итиитин-тымныытын хонтуруоллуур систиэмэтин, эти атыылыырга техническэй регламент киирбитинэн сүөһүнү астыыр сыаҕы көрдүлэр-иһиттилэр. Маны таһынан «Намкоммунтеплоэнерго» тэрилтэҕэ сылдьан үлэлэрин-хамнастарын, Ньурбаҕа гаас суох буолан киин ититии ситимигэр хайдах-туох үлэ ыыталларын билистилэр. Манна ыраах өрүс уҥуор сытар Арбын нэһилиэгэ киин ититэр ситимҥэ холбоммуттарын (итии, тымныы уу дьиэлэригэр кэлэр, толору хааччыллыылаах, автомат таҥас сууйар массыына туруоруналлар) холобурдаатылар, кэпсэтиигэ нэһилиэк баһылыга Николай Соловьев кыттыыны ылла.

Улуус дьаһалтатыгар кэлэн «Нам улууһа» МТ баһылыгын э.т. Ефим Гоголевы, нэһилиэктэр баһылыктарын кытта көрүстүлэр, хардарыта үлэлэрин туһунан билиһиннэрдилэр. Биһиги өттүбүтүттэн тутууга уонна олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатыгар баһылыгы солбуйааччы Степан Матвеев хаарбах туруктаах дьиэттэн дьону көһөрүү, тулаайах уонна төрөппүт көрүүтэ-истиитэ суох хаалбыт оҕолору дьиэнэн хааччыйыы, социальнай эбийиэктэри тутуу, суол өрөмүөнүн, энергосбережение бырыгарааматын уо.д.а. хайысхалаах улууска ыытыллар үлэлэри кэпсээтэ.

Нам улууһун депутаттарын Сэбиэтин председателэ Иван Попов депутаттар үлэлэрин, тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начальнига Прокопий Окоемов тыа хаһаайыстыбатын билиҥҥи туругун, туох үлэ ыыталларын туһунан сырдатта. Үөдэй нэһилиэгин баһылыга Семен Ядреев сорох сокуоннар бэйэни салайыныыга харгыстары таһааралларын бэлиэтээтэ. «Уһук илиҥҥи гектар» сокуонунан араас сиртэн нэһилиэк иэниттэн сир ылбыттарын туһунан дьаһалтаҕа биллибэтэ соччото суох», — диэн эппитин атыттар сөпсөстүлэр.

Ыалдьыттар өттүлэриттэн юридическай регистрациялаах баһылыктар ассоциацияларын тэрийбиттэрин сэргээтилэр.

Үөһээ бүлүүлэр тыа хаһаайыстыбатын академиятыгар Исидор Бараахап аатын иҥэрэр туһунан кэпсэттилэр

Дьокуускай куоракка бу нэдиэлэҕэ уопсастыбаннай-политическай деятель Исиидэр Бараахап төрөөбүтэ 120 сылыгар аналлааах тэрээһиннэр чэрчилэринэн, Үөһээ Бүлүү улууһун дэлэгээссийэтэ Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын академиятыгар сырытта.

Көрсүһүү кэмигэр Тыа хаһаайыстыбатын академиятыгар Исиидэр Бараахап аатын иҥэрии боппуруоһа турда. Манна улуус баһылыга Владимир Поскачин уонна академия ректора Иван Слепцов биир толкуйдаахтар, санаалаахтар. Онон ити боппуруос олоххо киирэригэр биир тиһиктээх үлэ ыытыллыаҕа диэн быһаарыстылар.

Академия ректора Иван Слепцов: «Академия аҥардас тыа хаһаайыстыбатын идэлэрин эрэ буолбакка, тыа сиригэр наадалаах, көдьүүстээх исписэлиистэри үөрэтэр. Бу түмүгэр саҥа лицензия ыллыбыт»,  — диэн кэпсээтэ.

Онон саҥа факультеттар аһыллыахтарын иһитиннэрдэ. Бу күннэргэ ойуур комплексын уонна сир (землеустройство) факультеттара баар буолуохтарын эттэ.

Үөһээ Бүлүү улууһун баһылыга Владимир Поскачин ааспыт сыл сэтинньитигэр улууһу уонна академияны кытта бииргэ үлэлээһиҥҥэ сөбүлэһии чэрчитинэн,  сөптөөх үлэ ыытылларын бэлиэтээн эттэ. Бүгүҥҥү тэрээһиҥҥэ улуус нэһилиэктэрин баһылыктара эдэр учуонайдары кытта көрүстүлэр, академия факультеттарын, үөрэтэр куорпустарын көрдүлэр.

Валерий Васильев, Үөһээ Бүлүү улууһун Үөдүгэй нэһилиэгин баһылыга:

— Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэнтэн үөрэнэр устудьуоннары туох кыалларынан өҋүүргүтүн иһин академия салалтатыгар улахан махтал. Уопсайдарга сылдьан Үөһээ Бүлүүттэн үөрэнэр устудьуоннар хайдах олороллорун, үөрэнэллэрин билистим. Сөптөөх толору усулуобуйа баар.

Василий Местников: Население должно развивать местное самоуправление

Стоит задача поднять гражданскую активность населения, отметил председатель постоянного комитета Государственного собрания (Ил Тумэн) по вопросам местного самоуправления Василий Местников на круглом столе на тему «Роль органов местного самоуправления в комплексном развитии территорий», проведенном в Высшей школе инновационного менеджмента 21 апреля.

Василий Местников подчеркнул, что местное самоуправление является важнейшим институтом гражданского общества. Парламентарий напомнил слова Александра Солженицына о том, что «самоорганизация населения на местном уровне – это единственная возможность ликвидировать пропасть между властью и народом, реализовать потенциал энергии, сознания и силы народа». «Абсолютно согласен с этими словами. Сегодня мы должны привлечь наше население к развитию местного самоуправления, включить его в процессы развития муниципальных образований, начиная от уборки мусора, кончая капитальным строительством», – отметил Василий Местников.

Народный депутат республики сказал, что местное самоуправление занимается вопросами, от решения которых зависит качество повседневной жизни. «Мы уже забыли о существовании проблемы обеспечения тепла. В населенных пунктах Якутии построены новые котельные. Наша жизнь улучшается, поэтому сегодня говорим не об обеспечении тепла, а о благоустройстве наших сел и городов. Но какими усилиями это достигается, какие средства заложены для решения этих задач, к сожалению, наше население не знает. Думаю, народ должен знать, как распределяются и осваиваются средства в местном бюджете. Наладить эту связь должны депутаты представительных органов местного самоуправления», – выразил уверенность Василий Местников.

Председатель профильного комитета Ил Тумэна отметил, что сегодня якутяне в результате прямых выборов избирают 4 890 депутатов наслежных и районных советов. «Это всенародно избранные депутаты, связующее звено между населением и властью», – сказал он. В ходе выборной кампании 2017 года в единый день голосования 10 сентября муниципальные выборы пройдут в 32 муниципальных районах и городе Якутске. Предстоит избрать глав восьми муниципальных районов, главу столицы республики и депутатов советов Булунского, Верхоянского, Кобяйского, Оймяконского, Томпонского и Усть-Янского районов. На уровне поселений предстоит избрать 215 глав и 285 депутатов представительных органов.

Василий Местников напомнил, что в конце марта текущего года по инициативе Государственного собрания проведен I съезд депутатов представительных органов муниципальных образований республики, на котором обсуждены проблемные вопросы и особенности работы депутатов наслегов и районов, выработаны механизмы по их решению.

О том, что местное самоуправление сегодня имеет особую значимость в ходе «круглого стола» отметил также руководитель Департамента по вопросам местного самоуправления администрации главы и правительства Якутии Василий Сапсай. Он сказал, что на местном уровне власть осуществляется населением непосредственном или через органы местного самоуправления. «От того, насколько результативно будет работать местная власть, будет зависеть и качество проживания граждан в муниципальных образованиях. Законодатель предусмотрел особую зону ответственности для местного самоуправления. Это все вопросы, связанные с обеспечением жизнедеятельности: теплом, водой, водоотведение, газоснабжение, создание условий для торговли, бытового обслуживания и так далее», – отметил он и добавил, что органы местного самоуправления за эти годы наработали хорошую практику. Также Василий Сапсай подчеркнул роль депутатов представительных органов местного самоуправления в представлении интересов населения. «Во взаимодействии с администрациями муниципальных образований депутаты решают вопросы местного значения», – отметил он.

На круглом столе заслушаны доклады председателя совета муниципальных образований республики – Ассоциации межмуниципального сотрудничества Анатолия Кистенева о комплексном развитии территорий и энергосбережения на примере ГО «Жатай»» и заместителя исполнительного директора Совета муниципальных образований республики – Ассоциации межмуниципального сотрудничества Софрона Слепцова о роли территориального общественного самоуправления в развитии территорий.

 

Общественникам в улусах Якутии дадут «зеленый свет»

Глава Якутии поручил профильным ведомствам активизировать работу по регистрации общественных объединений граждан. Такое решение Егор Борисов принял 12 февраля на встрече с общественниками республики.

«В первую очередь речь идет об объединениях общественного самоуправления на уровне поселений, которые доказали свою эффективность», — сказал Борисов.

Поводом для этого стали обращения представителей из улусов республики о длительных сроках регистрации. При этом для оформления необходимых документов им приходится выезжать в Якутск.

Для решения данного вопроса глава республики поручил департаменту по развитию гражданских инициатив совместно с управлением министерства юстиции РФ, Госкомюстом организовать выездную рабочую группу.

«Вы должны охватить все районы, провести разъяснительную работу, оказать консультационную поддержку, зарегистрировать общественные объединения. Об итогах работы доложите мне 15 апреля», — подчеркнул Борисов.

Обращаясь к представителям общественности глава республики призвал их активнее разрабатывать проекты, привлекать население к решению социально значимых задач.

В ходе встречи Борисов отметил, что сегодня в республике зарегистрировано 2017 общественных объединений. При этом, по его словам, наибольшую активность проявляют такие организации на уровне районов и поселений.

Член Совета Федерации Дмитрий Азаров отметил положительный опыт Якутии по развитию общественного самоуправления

Создание на общероссийском уровне организации, объединяющей территориальные общественные самоуправления, актуально и необходимо для их успешного развития на благо граждан нашей страны. Об этом заявил на конференции Общероссийской ассоциации ТОС в Госдуме глава комитета Совфеда по федеративному устройству, региональной политике, местному самоуправлению и делам Севера, председатель Всероссийского совета местного самоуправления Дмитрий Азаров.

 

Он отметил, что территориальное общественное самоуправление — самый гибкий и максимально приближённый к населению институт местного самоуправления.

«Это очень перспективная форма самоорганизации граждан для самостоятельного решения вопросов местного значения, способствующая росту гражданской активности и ответственного отношения к улучшению условий жизни на местном уровне», — уверен сенатор.

Он также считает, суть и цели ТОСов заключаются в самоорганизации и активном участии граждан по месту жительства в осуществлении собственных инициатив, направленных на улучшение условий жизни на территории проживания. Кроме того, территориальное общественное самоуправление способно обеспечить необходимую связь граждан и местных сообществ с органами публичной власти. Необходимость развития территориального общественного самоуправления обусловлена наличием серьёзных проблем, без решения которых эта форма народовластия не раскроет свой общественно полезный потенциал.

«Особенно важно создать благоприятные условия для развития территориального общественного самоуправления в крупных городах, в том числе в Москве, где в силу масштабов и численности жителей предпосылки отчуждения муниципальной власти от граждан видятся весьма значительными», — сказал Азаров.

Он добавил, что необходимо поддерживать именно самостоятельные инициативы энтузиастов на местах и не подменять это живое начало, являющееся сутью и основой ТОСов, разного рода мероприятиями органов власти. Поэтому создание Общероссийской ассоциации территориального общественного самоуправления станет началом систематической работы по совершенствованию условий, в том числе законодательной базы, для успешной деятельности ТОСов на благо граждан нашей страны.

Азаров рассказал, что есть интересный опыт взаимодействия органов местного самоуправления с ТОСами в Республике Саха (Якутия). В республике оказывается муниципальная поддержка ТОСам, которые занимаются вопросами благоустройства территорий, организации культурно-массовой и спортивно-оздоровительной работы, организацией социальной помощи и благотворительности. «Например, территориальному общественному самоуправлению «Хомустах» в одноименном селе администрация муниципального образования «Легойский наслег» передала часть своих функций на основе заключенного соглашения и обеспечила финансовую поддержку их выполнения», — отметил сенатор.

Дмитрий Азаров отметил, что внесённые в Государственную Думу законодательные инициативы по вопросам ТОС, в том числе отклонённые проекты, не являлись системными или комплексными законопроектами и не основывались на целостном понимании дальнейших перспектив развития территориального общественного самоуправления. «Думаю, что разработка концепции развития территориального общественного самоуправления ещё предстоит», — сказал Азаров.

Он обнародовал несколько предложений относительно создаваемой ассоциации. В частности, сенатор считает, что нужно в уставе Ассоциации предусмотреть возможность ассоциированного членства представителей ВСМС, ОКМО, например в качестве участников коллегиального органа управления Ассоциации с правом совещательного голоса. Кроме того, можно рассмотреть вопрос о создании рабочей группы по разработке Концепции развития территориального общественного самоуправления в Российской Федерации и рабочей группы для подготовки первоочередных законодательных предложений. Следующее предложение — создать при Ассоциации информационный центр по вопросам территориального общественного самоуправления и портал в Интернете «ТОС России», на котором бы аккумулировались знания и положительный опыт деятельности территориального общественного самоуправления и обеспечивалась возможность обмена опытом деятельности органов ТОС и информацией о лучших практиках ТОС.

В Якутии 14 октября в учреждениях профобразования пройдет единый день голосования

В каждом учебном заведении выдвинуты порядка четырех кандидатов на пост председателя. Предвыборные кампании кандидатов на местах начали свою работу 28 сентября и уже сегодня объявлен «день тишины», сообщает пресс-служба министерства профобразования Якутии.

Активисты Союза молодежи уверены, что развитие демократических институтов в Российской Федерации невозможно без активного участия граждан в процессе управления государством. Студенческое самоуправление с этой точки зрения – настоящая школа демократии.

Организация избрания председателя совета обучающихся посредством всеобщих прямых выборов позволит привлечь к работе совета максимальное число студентов, усилит эффективность работы при взаимодействии с руководством образовательной организации.

«Это всероссийский проект, проводимый Российским Союзом молодежи с прошлого года. Союз молодежи профобразования Якутии впервые внедряет данный проект на территории республики. Если раньше председатели назначались руководством учебных заведений, то с этого года выбирать будут сами студенты. В этот день в штабе Союза молодежи будет работать Единый центр избиркома, куда будет поступать вся информация с избирательных участков учебных заведений с разных уголков республики. Участки откроются в 09.00 утра и будут работать до 16.00 вечера», — прокомментировал председатель Союза молодежи профессионального образования Якутии Вячеслав Хрон.