Метка: Оҕолор сайыҥҥы сынньалаҥнара

Булуҥ улууһун ыстаадаларыгар оҕолор сайылыы тиийдилэр

Тиксии — Күһүүр — Сахандьа маршрутунан оҕо­лору ыстаадаларынан тириэрдэр сыал­лаах вертолет көттө. Улуус баһылыга Игорь Кудряшов уонна улуус тыатын хаһаайыстыбатын сала­йаач­чытын эбээһинэһин толорооччу Константин Слепцов табаһыттар олох­торун-дьаһахтарын миэстэтигэр ба­ран билистилэр. Табаһыттарга эбии бородуукта, туттар тэриллэр тиэрдил­либиттэр.

“Булуҥнааҕы” МУТ маҥнайгы, иккис, үһүс нүөмэрдээх ыстаадаларынан сыл­дьан, үлэһиттэри кытта үлэ хамыытын кытта билсэр мунньаҕы Игорь Кудряшов ыытта. Айан икки сиринэн ара­ҕыста: Чорканди уонна Сахандьа учаас­тактара. Күһүүр нэһилиэгиттэн ыстаа­даларга сайылыы барыахтаах оҕолору ылан, айан суолун тутан, балтараа чаа­һынан Са­хандьа учаастагын булбуттар.

Уопсайа Күһүүртэн тоҕус оҕо көппүт. Түөрт оҕо – бастакы нүөмэрдээх ыс­таадаҕа, биэс – иккискэ уонна икки оҕо үһүскэ. Оҕолор ыстаадаларынан түһэн, олохтоох миэстэлэрин булан, үөрүүлэрэ муҥура суох. Билигин ыстаада табалара сайыҥҥы маршрутунан көһө сылдьар кэмнэрэ буоларын Константин Слепцов ыйар. Оҕолор атырдьах ыйын 25 күнүгэр диэри онно сайылыылларын туһунан быһаарыыны ылбыттар.

Табалар туруктара үчүгэй. Баһылык Игорь Вла­диславович табаһыттары кытта биирдиилээн кэпсэттэ, үлэ хайдах бара турарын, туох-ханнык усулуобу­йаҕа олороллорун көрдө-иһиттэ, билис­тэ. Ону таһынан, табаны көрөөччүлэр туох кыһалҕалаахтарын ыйытан интэ­риэһэргэстэ.

Тыа хаһаайыстыбатын салаатын салайааччы ыстаадалар биригэдьиир­дэрин уонна сүрүн зоотехнигы кыт­та 2017 сыл сайына хайдах ааһар былааннааҕын, сыалларын-соруктарын ту­һу­нан кэпсэттэ уонна өссө биирдэ айанныыр маршруттарын чуолкайдаста. Саҥа төрөөбүт тугут­тары харыстааһыҥҥа, производ­ство­ҕа араас ороскуот тахсыа суохтаа­ҕын туһунан санатан эттэ.

«Оҕолор үксүлэрэ хас сыл аайы айанныыллар, чугас дьонноругар баралларын наһаа күүтэллэр”, – диэн кэпсиир Слепцов.

Билигин “Булуҥнааҕы” МУТ ыстаада­лара дьонунан, оҕо-аймаҕынан туолан, үлэ үгэнигэр түһүнүөхтэрэ. Хас биирдии ыстаадаҕа быһа холоон 20 киһи баар, эбии манна оҕолор кэллилэр. Төрөппүттэриттэн таба салаатын үлэтигэр сүбэ-ама ылан, сатабылларын өссө кэҥэтиэхтэрэ. Онон улахан дьону кытта тэҥҥэ сылдьан, таба көрүүтүн араас үлэтигэр көмөлөһүөхтэрэ, ыстаада ис-иһигэр киирэн, ымпыктаан-чымпыктаан үөрэниэхтэрэ. Бу оҕолор дьиэ кэргэттэрин, табаһыт удьуордарын, салгыахтара, ааттарын ааттатыахтара.

Булуҥҥа дьиэ табатын быйылгы төрүөҕэ түмүктэннэ

Улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын зоотехнига Констан­тин Слепцов Булуҥҥа бу сыллааҕы таба төрүөҕэ түмүктэммитин иһитиннэрдэ. 2017 сыл сааһыгар уопсайа 3100 кэриҥэ таба төрүөх биэрбит.

Улууска дьиэ табатын төрүүр-ууһуур кэмэ ыам ыйын бүтүүтүгэр түмүктэннэ.  Билигин 2860 тугут этэҥҥэ туораан күөххэ үктэнэн эрэр. “Быйылгы дьыл сааһа хойутаан эрэр. Холобура, таба төрүүр-ууһуур кэмигэр Хара-Уулаах, Бороҕон нэһилиэктэрин диэки соһуччу, күүппэтэх буурҕа түс­пүтэ. Ол иһин, бу сыллааҕы төрүөх аас­пыт сыллары кытта тэҥнээн көр­дөххө мөлтөөн, ахсаана түстэ. Онон дьыл сылаас кэмэ хойутаабытыттан быйылгы төрүөхпүт ахсаана намыһаҕы көрдөрөр. Тымныыны тулуйбакка сорох табалар төрүөхтэрин куоттарбыт түгэннэрэ эмиэ баар. Тугут тустаах дьыалатын нуорматыгар 45%-ан хап­сабыт. Бу сыыппара кыра, ол гы­нан баран, өрөспүүбүлүкэ биэрбит судаа­рыстыбаннай сорудаҕын толору то­лор­дубут. Билигин сыл иккис аҥарыгар сыалбыт-сорукпут диэн, бу саҥа төрөө­бүт тугуттары ардай аһыылаахха был­дьаппакка, сүтэрбэккэ, 2017 сыл тү­мүктэниэр диэри биири да энчирэппэккэ тутан хаалларыахтаахпыт. Ыстаада­лар­га сүрүн үлэбит төрүөҕү элбэтээһин, табалар­бытын адьырҕа кыыл сиэһинит­тэн, өлүүт­тэн-сүтүүттэн онтон да атын тө­рүөттэртэн харыстааһын ту­һаайыытын тутуһан, бэйэбитигэр со­рудах туруорунан үлэлиибит”, – диэн Константин Слепцов кэпсиир.

Билиҥҥи туругунан, бары ыстаада үлэһиттэрэ табаны үчүгэйдик көрөргө-истэргэ уонна табаһыт олоҕор сүрүн наадалаах малларынан толору хааччыллыбыттар. Ону таһынан, бары ыстаадаларга рациялар тиксэриллибиттэрин Константин Алек­сан­дрович этэр. Бэс ыйын маҥнайгы күнүнээҕи туруганан, таба ахсаана улуус үрдүнэн 13980 төбөҕө тиийэр.

Нэһилиэктэргэ кыһын устата үөрэммит оҕолор бу сайын төрөппүттэригэр тах­сан ыстаада олоҕор-дьаһаҕар илии-атах буолан көмөлөһүөхтэрэ. Ыстаадаҕа тах­сан үлэлиир оҕолорго тустаах хаһаайыс­тыбалар эбии харчы көрөн көмөлөһүөхтэрэ. Билигин номнуо Бороҕонтон аҕыс оскуола үөрэнээччитэ тахсыбыт. Онтон кэлэр нэ­диэлэҕэ Күһүүртэн Сахандьа учаастагар 9 оҕо бөртөлүөтүнэн көтөрө былааннанар. Сотору кэминэн, Хара-Уулаахтан алта оҕо ыстаадаларынан бараллара күүтүллэр. Былырыын ыстаадаларга 16 оҕо тахсыбыт эбит буоллаҕына, быйыл тахсааччы оҕо ахсаана – 22. Бу ахсаан, оҕо ыстаада олоҕор тардыһыыта уонна интэриэһэ улааппытын көрдөрөр. Оҕону таһаарыы сыала-соруга, инники кэмҥэ таба иитиитин эйгэтигэр кадрдары бэлэмнээһин диэн буолар. Онтон эдэр ыччаты ылан көрдөххө, улуус үрдүнэн 10-ан тахса эдэр ыал бу уустук идэҕэ ылсан үлэлиир. Ол курдук, улууска баар хас да ыстаадаҕа билигин эдэр уолаттар биригэдьиирдии сылдьаллар. Урукку сыллары кытта тэҥнээн көрдөххө, таба көрүүтүн үлэтигэр эдэр ыччат тала­һыыта уонна тахсааһына сылтан сыл эбиллэр.