Метка: үөрэх

Амматааҕы натуралистар станциялара оҕону үлэҕэ иитиигэ сүрүн болҕомтотун уурар

Оҕону эбии үөрэхтээһин хайысхатыгар республикаҕа биир бастыҥ үлэлээх тэрилтэнэн Амматааҕы эдэр натуралистар станциялара буолар. Олохсуйбут төрүт үгэстэрдээх, дириҥ историялаах тэрилтэ бу күҥҥэ диэри оҕо үлэни кытта алтыһан улаатарыгар ураты болҕомтотун ууран кэллэ.

Амматааҕы натуралистар станциялара оҕону үөрэтэргэ сөптөөх базалаах, усулуобуйалаах, кэм-кэрдии ирдэбилигэр эппиэттиир. Саҥаттан саҥа үөрэх ньыматын тобулар, таһыма үрдээн иһэр. Үлэлэрин опыта атыттарга холобур буолуон сөптөөх.

— Ханнык да уларыйыылар буолбуттарын иһин, оҕо кыра эрдэҕиттэн хара буору кытта эт илиитинэн ылсан үлэлээтэҕинэ эрэ ас-таҥас баар буолар диэн үөрэтэбит. Бу өйдөбүлү халбаҥнаппакка туттабыт. Үлэни уонна эбии үөрэхтээһини тэҥҥэ алтыһыннаран, аныгы оҕо интэриэһин, болҕомтотун тардарга саҥа ньымалары тобулабыт, — диир директор Дмитрий Матвеев.

Эдэр натуралистар станциялара быйылгы үөрэх дьылыгар 396 оҕону түмэр, экологическай, естественнай хайысхалаах 16 куруһуогу үлэлэтэр. Оҕолор сылы эргиччи станция базатыгар баар үүнээйилэри, хамсыыр-харамайдары көрөллөр-истэллэр, аны саас олордуллуохтаах рассадаларын сиэмэлэрин, буордарын бэрийэллэр. Онтон сайыҥҥы өттүгэр Хойуу учаастагар баар базаларыгар оҕуруот аһын, сибэкки, үүнээйи арааһын үүннэрэллэр. Соҕуруу куораттартан туох да атына суох ландшафтнай дизайны кыайа-хото оҥороллор.

— Биһиги оҕолорбут манна аҥардас хара буорга киһи бэйэтин илиитинэн кэрэни айан таһаарыан сөп эбит диэн өйдөбүлгэ иитиллэн тахсаллар. Тулалыыр эйгэни харыстыы үөрэнэллэр. Экология туһунан өйдөбүлү оҕо кыра сааһыттан иҥэринэрэ олус туһалаах буолар эбит, — диэн төрөппүттэр этэллэр.

Маны таһынан араас чинчийэр уопуттары ыыталлар, үлэлэрин түмүгүнэн научнай ааҕыыларга, конференцияларга кытталлар. Оҕолор учуонайдар чинчийиилэригэр бэйэлэрин кылааттарын эмиэ киллэрэллэр. Холобура, эдэр натуралистар станцияларын базатыгар радиация тыынар тыыннаахха хайдах дьайарын үөрэтэ сылдьаллар. Бу үлэни биологическай наука кандидата Лена Поскачина сүрүннүүр.

Саҥа дьыллааҕы уһун өрөбүллэргэ эдэр натуралистар станциялара «Күөх харыйа» диэн республикатааҕы акцияны кытта ситимнээн, туттуллубат буолбут араас матырыйааллартан Саҥа дьыллааҕы оҥоһуктар куонкурустарын ыытар. Үгэскэ кубулуйбут күрэх буолан, учууталлар, дьыссаат иитээччиллэрэ, биирдиилээн кылаас салайааччылара оҕолорун олус көхтөөхтүк кытыннараллар.

— Быйыл Амма улууһун бары оскуолаларын хабан, 350 үлэ быыстапкаҕа турда. Биэс хайысханан ыытыллыбыт тэрээһини Саҥа дьылааҕы өрөбүллэргэ оҕолор дьиэ кэргэнинэн, кылааһынан кэлэн үөрэ-көтө көрдүлэр. Бастыҥ диэбит үлэлэригэр бэйэлэрин куоластарын биэрдилэр. Куоластааһын түмүгүнэн сотору кыайыылаахтар ааттарын билиэхпит, — диэн кэпсиир методист-педагог Галина Никифорова.

Ытык Күөллээҕи оскуола үйэ аҥардаах үбүлүөйүн үрдүк ситиһиилэрдээх көрүстэ

Үйэ аҥара үлэлээн кэлбит Ытык Күөл аҕыс кылаастаах, билигин 2№-дээх орто оскуолатыгар алын сүһүөх кылаастарын учууталлара үрдүк таһаарыылаахтык, үтүө түмүктэрдээх үлэлээбиттэрэ. Оҕо туһугар күргүөмүнэн, кыһаллан үлэлиир коллектив оскуола үбүлүөйүн ситиһиилэрдээх көрсөр.

Аҕыс кылаастаах оскуола бастаан тэриллиитигэр үлэлээбит бары кырдьаҕас учууталлар М.Н.Охлопкова, З.Н.Слепцова, В.В.Данилова, К.С.Винокурова, М.Г.Севостьянова, А.Н.Ильина, М.Г.Слепцова о.д.а. Абаҕыыныскай, онтон аан бастакынан Ф.К.Охлопкова, Сивцев-Суорун Омоллоон ааптардаах “Букубаардарынан” маҥнайгы кылааска уустук буукубанан ааҕыы ньыматынан үөрэппиттэрэ, үөрэнээччилэр каллиграфическай буочардарын анал методиканан үөрэтэн, оҕо үксэ кыраһыабай, ыраас буочарданарын ситиспиттэрэ, ахсаан уруогар арифметика предметин “множество теориятыгар” олоҕуран үөрэтэн, дириҥ билиини ситиспиттэрэ.

Кинилэр олук уурбут суолларын, сайыннаран үлэлээбиттэрэ орто көлүөнэ учууталлар М.Г.Слепцова, К.А.Табунанова,Е.Н.Захарова, И.С. Слепцова, З.Н.Кокова, Г.И.Тистяхова, Г.Р.Неустроева о.д.а. Алын сүһүөх кылаастар түөрт сыллаах үөрэтиигэ көһүүлэригэр апробацияны З.Н.Кокова., Л.М.Тосина, М.Г.Слепцова уонна З.К.Куприянова ыыппыттара. 1984 сылтан үгэс буолбут үөрэх ситимин саҥардыыга оскуола директора И.И.Николаев, оскуола үөрэх үлэтин директоры солбуйааччыта Н.М.Попова өйөбүллэринэн улууска аан бастакынан эбии үөрэхтээһин алын кылаастарга киллэриллибитэ. Ол курдук, Таааттатааҕы оҕо музыкальнай оскуолатын кытта ыкса сибээстээхтик үлэлээн, “хор”, “ритмика”, ону таһынан английскай тыл уонна “занимательная математика” киллэриллэн үөрэтиллибиттэрэ.

Методическай холбоһукка 14 учуутал киирэр. Онтон 2 РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, 3 СӨ үөрэҕириитин туйгуна, 2 “Учууталлар учууталлара” бэлиэлээхтэр, 2 РФ Президенин “Бастыҥ учуутал” Гранын кыайыылаахтара, 1 “Азия Саха оҕолоро» фонд стипендиата таһаарыылаахтык үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Методическай холбоһук ФГОС киирбитинэн «Үөрэх дэгиттэр дьайыыларын иҥэрии – үөрэх хаачыстыбатын үрдэтии биир сүрүн ньымата» теманан үлэлиир.

Коллектив үлэ уопутун тарҕатыыга ситимнээх үлэни ыытар. Ол курдук, 2009 с. улуустааҕы “Межпредметная связь на уроках в начальных классах”, 2010 с. РФ Президенин Граныгар куонкурус кыайыылаахтара учууталлар М.Д.Захарова, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ С.П.Борисова “Творческий тандем учителей: идеи, поиски, решения…”; 2012 с. РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, «Учууталлар учууталлара» бэлиэлээх Т.В.Константинова “Ааҕыыга уһуйуу түһүлгэтэ” авторскай семинардары; “ИКТ–компетенции современного учителя”, 2014 с. өрөспүүбүлүкэтээҕи “Внеурочная деятельность как условие формирований компетентности обучающихся в условиях реализации ФГОС”; 2015 с. “Формирование метапредметных универсальных учебных действий в начальной школе” алын кылаастар учууталларыгар семинардар тэрээһиннээхтик ыытыллыбыттара.

Оскуолаҕа сылын аайы «Самая читающая семья», «Ийэ тыл илгэтэ, ойуу тыл оһуора», «Матсемья» уонна тулалыыр эйгэҕэ үгэскэ кубулуйбут дьиэ кэргэн олимпиадалара ыытыллаллар. Манна 3-4 кылаас оҕолоро төрөппүттэринээн кэлэн кытталлар. Бу олимпиадалар төрөппүт оҕону кытта бииргэ үлэлииллэригэр, сомоҕо буолан, сорудахтары болдьоммут кэмҥэ табатык толорон ситиһиилэнэллэрэ буолар. Сылын аайы кыттааччылар элбээн иһэр. Төрөппүт оҕотун кытта алтыһыыта үрдээн иһэригэр учууталлар ситимнээх, утумнаах үлэлэрэ көстөр.