Таркаайы нэһилиэгин «Данилов А.И.» бааһынай хаһаайыстыбатын салайааччыта Александр Иванович Данилов Дьокуускайтан дойдутугар көһөн кэлэн, тыа хаһаайыстыбатыгар ылсан үлэлиир.
Бастаан саҕалыырыгар сибиинньэ иитиитигэр тирэх бааһынай хаһаайыстыба тэриммитэ. Олохтоох дьаһалтаттан база туттарыгар анаан сир көрдөөбүтүн биэрбэккэлэр, дэриэбинэтиттэн аҕыс биэрэстэлээх сиргэ, Түмүк нэһилиэгиттэн оттоммот сири түһээҥҥэ ылан, бастакы хардыытын оҥорбута. Баантан 900 тыһ. солк. кирэдьиит ылан, онтон СӨ Экэниэмикэ министиэристибэтин Инвест-бырайыагар сибиинньэ хотонун тутууга куонкуруска кыттан кыайан, грант ылан, 5 сыл сибиинньэ иитиитигэр үлэлээтэ.
Соторутааҕыта улуус баҕылыгын 1-кы солбуйааччыта Артур Яковлевы уонна улуустааҕы тыа хаҕаайыстыбатын департаменын салайааччыта Егор Иванову кытта бу хаһаайыстыбаһа баран үлэни билистибит. Артур Янович кэпсэтиигэ сиртэн үүнүүнү ыларга улуустааҕы бырагыраама оҥоһулла сылдьарын, бачча үлэлии-хамсыы сылдьар киһиэхэ күрүө тутарга эбэтэр оборудование ыларыгар көмө оҥоһуллуон сөбүн эттэ.
Сэмэй үлэ киһитин быһыытынан, хаһаайын кэпсээнэ даҕаны кэмчи эрээри, үлэтэ-хамнаһа киэҥ. Сибиинньэ иитиитигэр 5 сыллаах бырайыактаах дьарыгын кэнниттэн, урукку былаанын олоххо киллэрэн үлэтин хоннохтоохтук саҕалаабыт. Киниэхэ туох суоҕуй диэххэ айылаах: далыгар 20-чэ сылгы, хотонугар — 20-чэ ынах сүөһү, элбэх куурусса, бөтүүктэр, 10-ча хоруолук, хас да коза, сабыылаах сарайга — 3 бараан. Кустары кытта иитэ сылдыбытын кэпсиир. Саас кулун тутар ыйтан саҕалаан Мархаҕа инкубаторга 500 куһу таһаарбыт. Арай куһаҕана диэн — Александр билигин да базатыгар уот киирэ илик буолан, дизели холбуурга күһэллэр.
— Түргэнник ситэр салааҕа ылсан, киһи тугу баҕарар син иитиэн сөп, — диир кини. — Арай аһылыгын булар эрэйдээх. Бааһыналаахпын, күрүөлэппитим. Бэйэм тиэхиньикэм суох буолан, дьонтон уларсабын, окко да, сир үлэтигэр да. Бааһынаҕа хортуоппуй, турнепс олордобут. Сирбитин хайдах эрэ сөргүтэн, өссө үчүгэйдик туһанар киһи диэн толкуйбутун тобулабыт. Эбиискэ аһылыкка, сүөһүгэ, сылгыга, сибиинньэҕэ да сиэтэргэ анаан бурдук ыһыам. Манна дьоммун кытта кыстаан олорбуппут 5-с сыла. Улахан тэпилииссэ тутуннубут. Салгыы бу курдук барытыттан хабан үлэлиир былааннаахпыт. Дьиэ кэргэн фермерскэй хаһаайыстыбатын граныгар кыттар баҕалаахпын. «Беларусь» тыраахтыр уонна бааһынаҕа үлэлиир, оттуур сэбиргэл ылыныа этибит. Сыл аайы дьону көрдөһөр эрэйдээх.
—1993 сылтан «Лена өрүс, Мүрү күөл» диэн 72,5 км уһуннаах 630 мм уонна 530 мм диаметрдаах турбалаах, үс сүрүн стационарнай уонна уста сылдьар уу хачайдыырдардаах, уопсайа 2880 квт кыамталаах станциялардаах уу ситимнэрин көрөбүт-истэбит, үлэлэтэбит. Түөрт улахан анал тутуунан, түөрт даамбанан сааскы халаан уутун аһарабыт, систиэмэлэр үлэлиир туруктарын көрөбүт, өрөмүөннүүбүт. Аны Туйма диэн 231 гектардаах халытан нүөлсүтүллэр ходуһалаах, аһыллар сабыллар шлюзтаах быһыты үлэлэтэбит. Ууга барбыт ходуһалары, ханаалларын өрөмүөннээн, ууттан босхолоон, оттуурга бэлэмниибит, онтубут уопсайа 465 гектарга тэҥнэстэ. Сайыҥҥы кэмҥэ ходуһаны төрдүттэн тупсарарга үлэлэһэммит, 205 гектары оҥордубут, 20 гектарыгар элбэх сыллаах оту ыстыбыт. Ходуһаны үрдүттэн тупсарыыга, кыһынын РТ-200 механизмынан өрүс кытылыгар уонна арыытыгар 210 гектар дулҕа кырбаттыбыт. Бульдозерынан дулҕа астаран ыраастааһыны тэрийэн, 240 гектар ходуһа сирин таһаардыбыт уонна 22 гектар элбэх сыллаах эбиискэ ыспыппыт. Оттон кыһынын титиригинэн үүнэн эрэр бааһынаны бульдозерынан ыраастаатыбыт. РТ-200 механизмынан, титиригинэн саба үүммүт, быраҕыллыбыт бааһыналары чөлүгэр түһэрдибит. Өрүс уутунан 8000-н тахса киһи туһанар икки нэһилиэккэ сайыҥҥы турбанан өрүс уутун тиэрдэбит. Сир оҥоруутугар сайаапка куруук киирэр. Улууска ыытыллар сири кытта үлэ үбүлээһинэ өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн көрүллэр.
— Биһигини сүрүн үлэбитинэн быраҕыллыбыт уонна хаалбыт бааһыналары, сири-уоту сөргүтүү буолар. Олохтоохтортон сайаапка киирдэҕинэ, сири үөрэтэн баран ылсабыт. Германскай тиэхиньикэлэрдээхпит. Бастаан сиринэн мульчер барар, үүнэн турар мастары, чөҥөчөктөрү, талахтары быһыта сынньар, бытарытар. Онтон ротоваторынан хаалбыт силистэри түөрдэрэбит, оччоҕуна сир тэҥнэһэр. Сир оҥоһуллубутун кэнниттэн, эһиилигэр ол миэстэни бааһына быһыытынан туттуохха сөп буолар, чөлүгэр түһэр. Быйыл уһун ардахтар мэһэйдээннэр үлэбит биллэ бытаарда. Дүпсүҥҥэ кэлиэхпит иннинэ Элэһин нэһилиэгэр 10 гаалаах сири оҥорбуппут. Быйыл уопсайа 50 гектар сири чөлүгэр түһэрдибит.