Метка: Тиксии бөһүөлэгэ

“Плавучий университет” кыттыылаахтара Тиксии олохтоохторун кытта көрүстүлэр

2017 сыл саҕаланыыта М.К. Аммосов аатынан хотугулуу-илиҥ­ҥи федеральнай университет Нуучча географическай уопсастыбата тэ­рий­бит грант куонкуруһугар кыттан, “Плавучий университет” бы­райыа­гы олоххо киллэриигэ үлэтин са­ҕалаабыта. Санатар эбит буоллахха, экспедиция Дьокуускайтан уу суолунан от ыйын 20 күнүгэр туруммута. Ол Университет преподавателлэрэ уонна араас факультет устудьуоннара Булуҥ сиригэр-уотугар бу күннэргэ кэлэннэр, култуурнай-спортивнай киин саа­латыгар Тиксии нэһилиэнньэтин кытта көрсүһүү киэһэтин тэрийдилэр.

Уопсастыба Саха сиринээҕи салаатын сэкирэтээрэ Розалия Иванова мустубут дьоҥҥо наукаҕа тирэҕирбит бырайыак сыалын-соругун туһунан кэпсээтэ, билиһиннэрдэ.
Экспедиция кыттыылаахтара Өлүөнэ өрүһүнэн айан устата ханнык сирдэри көрбүттэрин кэпсээтилэр. Экспедицияҕа биир дойдулаахпыт, ХИФУ историческэй факультетын 3-с кууруһун устудьуона Александр Новоприезжай баар. Кини бэйэтин төрөөбүт-үөскээбит сирин үөрэтэ кэлсибитэ хайҕаллаах дьыала буоларын Розалия Иванова бэлиэтээтэ. Олохтоохтор наһаа үчүгэйдик көрсүбүттэригэр бөлөх ис сүрэхтэн махтанарын биллэрдэ. Ки­нилэр Булуҥ курдук ураты тыыннаах дойдуга кэлбиттэриттэн олус үөрэллэрин биллэрдилэр.

Российскай Федерацияҕа уопсайа үс “Плавучий университет” үлэлии-хамсыы сылдьарын туһунан кэпсээтилэр.

“Саха сиригэр быйыл биһиги икки этэрээттээхпит. Бастакы – Булуҥ, иккис – Хаҥалас этэрээтэ. Хаҥаласка баар “Ленские столбы” сайыҥҥы экология-география оскуолата үлэлээбитэ номнуо үһүс сыла буолла. Манна 15 киһилээх бөлөх үлэлиир, биэс салайааччы уонна 10 устудьуон.
Бырайыак сыала – улуус олох­тоохторун кытта кэпсэтии. Биһиги үлэлиир бөлөхпүтүгэр этнологтар, историктар, социологтар бааллар, ону таһынан устудьуоннар нэһилэнньэттэн ыйытык ылыахтара. Өлүөнэ өрүскэ устар университет научнай үлэлэри ыытабыт. Ол курдук гидрологическэй ре­жим, уу ресурсаларын экологическай туруктарын, почваны үөрэтии уонна история-археология чинчийиилэрэ киирсэллэр.
Манна устан иһэн Кэбээйи улууһугар өр соҕус кэмҥэ тохтуу сылдьыбыппыт. Салҕыы Эдьигээн, Булуҥ уонна Эдьигээн икки ардыгар сытар Дьардьааҥҥа, Самойлов арыытыгар кыра тох­тобул­лары оҥорон кэллибит.
Төннөр маршруппут маннык: Быыкап, Тиит-Арыы, Чокуурапка, Күһүүр, Сиик­тээх, Дьардьаан, Эдьигээн, Про­мышленнай, Сангар, Батамай, Нам улууһугар баар Граф-Биэрэгэ, Нам, Хаҥалас уонна Жатай бөһүөлэгэ. Күһүүртэн, Эдьигээнтэн уонна Бата­майтан ураты нэһилиэктэргэ бэрт кылгастык тохтоон ааһыахпыт,” – диэн Розалия Иванова кэпсиир.

Атырдьах ыйын 2 күнүгэр экспедиция Новосибирскай арыыга айанныа.

Булуҥнааҕы Киин кырдьаҕастара Россия күнүгэр таайбараҥ таайан сэргэхсийдилэр

Дойду үрдүнэн хас сыл аайы Россия күнэ улахан таһымнаахтык ааһар. Тиксиигэ бу күннэргэ библиотека үлэһитэ Вуталина Стручкова кырдьаҕастары уонна инбэлииттэри көрөр-истэр кииҥҥэ тиийэн Арассыыйа күнүгэр анаммыт өйү-санааны сэргэхситэр элбэх таабырыннардаах тэ­рээ­һини тэрийэн ыытта.

Вуталина Стручкова киин олохтоох­торугар бу бырааһынньык историятын билиһиннэрдэ. Ону таһынан кинигэ быыс­тап­катын туруорда, кинигэлэри билиһиннэрэн, ырытан кэпсээтэ. Кырдьаҕас дьон олус интириэһэргээн иһитилэр уонна библиотека үлэһитигэр махтаннылар. Маннык кинигэ кэп­сээһинин кэннэ тустаах үлэһит аҕалтаабыт кинигэлэрин интэриэһэргээн, уларсан ааҕан сэргэхсийэллэрин эттилэр.

Тэрээһини Арассыыйа историятытыгар сыһыаннаах таабырыннары таайан уонна викторина оонньоон түмүктээбиттэр. Кырдьаҕастар ордук таабырын таайал­ларын, оонньуулларын олус сөбү­лүүллэрин библиотека үлэһитэ ыйар.

“Кырдьаҕастары уонна инбэлииттэри көрөр-истэр кииҥҥэ бэлиэ, бырааһын­ньыктааҕы күннэргэ араас таһымнаах тэрээһиннэри ыытабыт. Киин социальнай үлэһитин Туйаара Никифоровалыын “Кө­мүс күһүн” диэн бөлөх тэрийбиппит номнуо хас да сыл буолла. Бөлөхпүтүгэр ортотунан 15 кэриҥэ киһи сылдьар, сорох ардыгар элбээн да ылабыт, соро­ҕор аҕыйыыбыт. Дьоммутун сэргэхситээри араас биэ­чэрдэри ыытабыт. Мин тус бэйэм кырдьаҕастарга литературнай хайыс­хаҕа сыһыаннаах интеллектуальнай оонньуулары ыытабын. Холобура, Саха си­ригэр киэҥ биһирэбили ылбыт “Тол­куйдаа, оонньоо, кыай” оонньууга май­гыннатан, киин олохтоохторугар анаан оннук курдук оонньуулары толкуйдуубут. Инники былааммыт өссө да элбэх. 2017 сыл Экология сылынан биллэриллибитинэн сибээстээн, экология­ҕа сыһыаннаах оонньуулары ыыппытым”, – диэн Стручкова кэпсиир.