Төрүүр-ууһуур саастаах дьахтар доруобуйатын мөлтөөһүнэ дойду үрдүнэн сытыы кыһалҕа буолан турар. Маныаха, статистика көрдөрөрүнэн, оҕо төрөөһүнэ биллэ аҕыйаабыта бэлиэтэнэр. Улуустааҕы ЗАГС отделын кэтээн көрүүтүгэр тирэҕирэр буоллахха, кэнники уонча сыл устата кырачаан күн сирин көрүүтэ кыралаан аҕыйаан испит. Онтон 2016 сыл түмүгэр, 400-чэкэ ахсаанынан аҕыйаабыт. Ол эбэтэр, ааспыт сылга 296 эрэ оҕо күн сирин көрбүт.
Ити биричиинэтэ биир үксүн көлүөнэттэн тутулуктаах буолуон сөп диэн этэллэр. Ол курдук, 90-с сылларга төрөөбүт, саамай аҕыйах ахсааннаах көлүөнэ дьон оҕолонор, төрүүр-ууһуур саастара кэлбит. Ону таһынан, биллэн турар, дьахтар доруобуйатын айгырааһына биллэ эбиллибит. Кыһалҕаны быһаарарга, ааспыт нэдиэлэҕэ Дьокуускайтан үрдүк категориялаах гинеколог быраас кэлэн, үс араас эпэрээһийэни оҥордо. Бу туһунан «Россия ийэлэрэ» Бүтүн Россиятааҕы хамсааһын Үөһээ Бүлүүтээҕи салаатын бэрэссэдээтэлэ, дьахтар консультациятын гинеколог бырааһа Людмила Тимофеевна Долгунова кэпсээтэ.
— Бүгүҥҥү күҥҥэ дьахтар уорганыгар миома, киста курдук араас эттик үүнүүтэ олус элбээтэ. Ону таһынан матка шейкатыгар тахсар эрозия искэҥҥэ кубулуйуута үксээтэ. Бу бастатан туран, экология боппуруоһа тыҥааһыныттан, тыйыс айылҕаҕа олорорбут быһыытынан, тымныйыыттан, ону сэргэ дойду политиката, социальнай эйгэ уларыйыыларыттан дьахтар мэлдьи стресскэ сылдьарыттан тахсар диэххэ сөп. Олох-дьаһах таһыма намыһах буоллаҕына, куһаҕан дьаллыкка ылларыы үксүүр. Ол курдук, табахтааһын, аһыы утаҕы иһии уо.д.а. барыта холбоһон, дьахтар доруобуйата айгырыырыгар улахан төрүөт буолар. Биричиинэ манна эмиэ сытар.
— Ыарыыны таһынан, кыайан оҕоломмот буолуу үксээбит. Бу туһунан тугу этиэҥ этэй?
— Урукку өттүгэр биир-икки ыал кыайан оҕоломмот эбит буоллаҕына, билигин оҕолонор саастаах ыал уопсай ахсааныттан 20%-на итинник кыһалҕалаах. Аны туран, урут оҕо төрөөһүнэ аҥардастыы дьахтар доруобуйатыттан эрэ быһаччы тутулуктаах эбит буоллаҕына, билигин эр киһи өттүттэн оҕото суох буолуу үрдээн, ити кыһалҕа бырыһыана дьахтар ыарыытын кытары тэҥнэстэ диэххэ сөп. Тоҕо диэтэххэ, эр киһи ордук тоҥор-хатар, тымныйар, стресскэ түргэнник киирэр, ону таһынан куһаҕан дьаллыга элбэх.
— Биһиги хирургиябытыгар дьахтар доруобуйатын тупсарар эпэрээһийэлэр ыытыллар кыахтаннылар дуо?
— Саҥа балыыһаҕа саҥа тэрил ылыллыбыта. Акушерскай отделение киэнэ эмиэ саҥардыллыбыта. Хирургияҕа эндоскопическай стойка баар буолан, ордук үөһү ылыы эпэрээһийэтэ оҥоһуллар буолла. Ол курдук, үс хайаҕаһынан киирэн лапароскопическай эпэрээһийэни оҥорор кыахтанныбыт. Маннык эпэрээһийэ кэннэ ыарыһах түргэнник үтүөрэр, төрдүс хонугар балыыһаттан тахсар кыахтанар. Хаан барыыта, эт эчэйиитэ быдан кыччыыр, бүлүтүөҥҥэ барыы хонуга аҕыйыыр. Дьахталлар куоракка барар-кэлэр кыһалҕаламматтарын, миэстэтигэр быһаччы көмө оҥорор туһуттан улуустааҕы дьахталлар Сэбиэттэрэ, «Россия ийэлэрэ» хамсааһын киэҥ хабааннаах бырагыраама ылынан үлэтин саҕалаата. Ол быһыытынан, кыра уонна тыа сиригэр оҥоһуллара уустук эпэрээһийэлэри миэстэтигэр оҥоруохпутун баҕараммыт, өрөспүүбүлүкэтээҕи 1 №-дээх медицинскэй киин гинекологическай отделениетын сэбиэдиссэйин кытары дуогабар түһэрсибиппит. Кэпсэтии түмүгэр Татьяна Николаевна Неустроева биһиги улууска үс күҥҥэ кэлэн эпэрээһийэлэри оҥорон көрдөрдө. Билсиһии хабааннаах үлэҕэ уустук эпэрээһийэлэри уу харахпытынан көрдүбүт. Сотору кэминэн итэҕэстэрбитин ситэринэн саҥа тэриллэри эбии ылыахпыт, үлэһиттэри анал үөрэхтээһиҥҥэ ыытыахпыт, баар кыаҕы туһанар курдук үлэ барыаҕа диэн эрэнэбит.
Улууска кэлэн эпэрээһийэлэри оҥорон көрдөрбүт өрөспүүбүлүкэтээҕи 1 №-дээх медицинскэй киин гинекологическай отделениетын перинатальнай киинин сэбиэдиссэйэ, үрдүк категориялаах гинеколог быраас Татьяна Николаевна Неустроева санаатын иһиттибит:
— Дьахтар консультациятын уонна гинекологическай отделение быраастара доруобуйаларын туругунан эпэрээһийэҕэ анаабыт уонна ыарыыларынан учуокка туруортаабыт дьахталлар испииһэктэрин бэлэмнээн көрсүбүттэрэ. Маныаха үрдүк категориялаах гинеколог быраас Антонина Алексеевна Аланаева ыарыһахтар олус элбэхтэр диэбитин иһин, нэдиэлэ устата үлэлиир былааннаах кэлбитим. Хас биирдии пациены тус бэйэм көрдүм-иһиттим. Ол гынан баран, ким эрэ эмкэ аллергиялыыр, ким эрэ ыалдьыбыт, тумуулаабыт этилэр. Үксүлэрэ атын арыаллыыр ыарыылара элбэх буолан, эпэрээһийэлэммэтилэр. Түмүккэ, толору медицинскэй чинчийиини ааспыт, атын ыарыытын барытын эрдэттэн эмтэммит үс эрэ дьахтар эпэрээһийэлэннэ. Өссө икки сыл устата эпэрээһийэҕэ ыыта сатаабыт ыарыһахтара балыыһаҕа сытар кэмигэр түбэһэ кэлэн, билигин оҥоһулунна. Олус улахан миомалаах буолан, ый аайы хаана баран киирэр эбит. Эпэрээһийэ кэннэ уопсай туруга этэҥҥэ. Аҥардас кини да туһуттан кэлбитим үчүгэй дии саныыбын. Ону таһынан, биир пластическай (төрүүр уорган стенката түспүтүн өрө тардыы) уонна биир лапароскопическай (яичниктан кистаны ылыы) эпэрээһийэлэри оҥордубут. Онтон улахан ыарыһахтар доруобуйаларын толору чинчийэн баран, медкииҥҥэ эпэрээһийэлэнэллэрэ ордук диэн түмүккэ кэллим. Быһаччы ыллыҥ да оҥорор табыллыбат, сэрэхтээх даҕаны.
— Өрөспүүбүлүкэтээҕи кииҥҥэ эпэрээһийэҕэ улуустартан ыарыһахтар квотанан, уочаратынан бараллар. Бу уочарат төһө түргэнник барарый? Уонна ханныктары оҥороҕутуй?
— Медицинэ киинигэр Россия таһымыгар ыытыллар бары эпэрээһийэлэр оҥоһуллаллар. Урут уустук эпэрээһийэни ааһыахтаах дьону Москваҕа улахан балыыһаларга ыытар эбит буоллахтарына, быйыл сыл устатыгар 5 эрэ дьахтар барбыт. Онон анараа улаханнык соһуйан олороллор. Исписэлиистэрин ыытан эпэрээһийэҕэ ананар дьону талан ылар кыаҕы биэрэбит дииллэрин үрдүнэн, биһиги өрөспүүбүлүкэбититтэн барыы бүгүҥҥү күҥҥэ лаппа аҕыйаата. Бэйэбит быраастарбыт барытын оҥорор кыахтаахтар, таһымнара эппиэттиир. Күннэтэ 3-4 эпэрээһийэ оҥоһуллар буолан, улахан уочарат суох диэххэ сөп. Электроннай уочарат олохтонон, улуустан ыарыһах анаммыт күнүгэр биирдэ тиийэр. Онон улахан кэтэһии суох.
— Улууспут балыыһатын баазатын туох дии санаатыҥ?
— Медкиини кытта тэҥ таһымҥа турар туттар тэриллэрдээх диэххэ сөп. Онон киһи эрэ үлэлиэх усулуобуйалаах. Хирурдар инструменнарын барытын толору хааччыммыттар. Маладьыастар. Эдэр хирурдар, анестезиолог быраастар бааллара үөрдэр. Быраастары анал үөрэхтээһиҥҥэ ыыттахтарына, улуус хирургиятыгар дьахтар доруобуйатын тупсарар, эпэрээһийэлэри оҥорор кыахтаныахтара. Былаах – илиигитигэр, ситиһиини баҕарабын.