Таатта баһаарынньыктара үбүлүөйдээх сылга кэккэ ситиһиилээх үктэннилэр

2017 сыл Саха сиригэр Баhаарынай сулууспа тэриллибитэ 200 сылын туолар. Бу сылы Таатта улууһугар 32№-дээх баһаарынай этэрээт кэккэ ситиһиилээх көрүстэ. Ол туһунан олохтоох этэрээт начальнига, баһаарынай сулууспа бэтэрээнэ Д.Д. Дорофеев СИА-ҕа кэпсээтэ.


Тааттатааҕы баhаарынай сулууспа этэрээтин начальнига, баһаарынай сулууспа бэтэрээнэ Д.Д. Дорофеев кэпсииринэн, 2015 сыл бүтүүтэ икки, 2016 сылга этэрээт баһаарнай чаастарыгар «Урал» массыына базатыгар оҥоһуллубут үс саҥа бойобуой баһаарынай массыына кэлбит. Тиэхиникэлэри нэһилиэктэргэ баар баһаарнай чаастарга бойобуой үлэҕэ туруорбуттар.

Россияҕа «Киинэ сылынан» сибээстээн ыытыллыбыт Саха сирин Госкомитетын баһаарынай темаҕа ыыппыт куонкуруһугар этэрээт баһаары сэрэтэр отделениетын инструктордара, Баһаары утары сулууспа туйгуна И.П.Мартынова, К.Ю.Сидоров оҥорбут видеороликтара өрөспүүбүлүкэҕэ 3-с миэстэни ылбыт. Салгыы кини бу курдук кэпсиир: «2016 сыл сайыныгар Ытык Күөлү харабыллыыр бастакы нүөмэрдээх баһаарынай чааска үөрэнэр-эрчиллэр башня тутуллан, Таатта нэһилиэгэ тэриллибитэ 100 сылын көрсө үлэҕэ киирбитэ. “Үйэ Башнята” диэн ааттаабыппыт уонна кэлэр көлүөнэ баһаарынайдарыгар сурук суруйан, кэс тылбытын эппит “Бириэмэ капсулата” оҥороммут акылаатыгар кистээбиппит. Бу капсуланы аны Ытык-Күөлбүт 120 сылыгар, 2036 сылга аһарга диэн сүбэлэспиппит«.

рифЭтэрээт начальнигын солбуйааччы И.Ф. Рахлеев өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкуруска кыттан «Лучший пропагандист пожарной безопасности» диэн номинация ылбыт. Россия күнүгэр Иван Федотович РФ бырабыыталыстыбатыттан патриотическай иитиигэ киллэрбит кылаатын иһин «Патриот России» мэтээлинэн наҕарадалламмыт. Бүтүн Россиятааҕы ЫБММ ыытар “Созвездие мужества” региональнай куонкурсугар өрөспүүбүлүкэҕэ бастаабыт, оттон Уһук Илиҥҥэ 2-с миэстэни ылан “Чрезвычайный блогер” номинациятыгар тахсыбыт. Дипломнарынан, анал бэлиэнэн наҕараадаламмыт.

Харбалаахтааҕы дьоҕус 2№-дээх баһаарынай чаас начальнига, баһаары утары сулууспа бэтэрээнэ В.В.Попов сатабыллаахтык дьаһанан, үлэһиттэр бэйэлэрин илиилэринэн саҥа депо дьиэтин тутан үлэҕэ киллэрдилэр.

вадимСулууспа иhинэн ыытыллар идэлээхтэр өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэхтэригэр Ытык Күөлү харабыллыыр 1№-дээх баһаарынай чаас суоппара Вадим Дягилев 3-с бочуоттаах миэстэни ылан, кубогынан, грамотанан, сыаналаах бэлэҕинэн наҕараадаламмыт. Бу атын суоппардарга бастыҥ холобур буолар.

2016 сыл бүтүүтэ Саха сирин баһаары утары сулууспата 199 сылын бэлиэтиир күннэригэр олорор дьиэҕэ баһаар туран ыксаллаах быһыы-майгы буолбута. Онно «СӨ баһаары утары сулууспа туйгуна» анал бэлиэнэн наҕараадаламмыт 2-с караул начальнига И.И.Барбасытов сөптөөх хайысханы ыйан баһаар түргэнник умулларыллыбыт.

«Ханнык баҕарар быһыыга-майгыга бары үлэһиттэр, сулууспалар тэҥҥэ үлэлиибит. Түмүк элбэх сыралаах үлэттэн кэлэр. Бу кэлбит сылга араас үөрэхтэр, эрчиллиилэр барыахтара, ону таһынан элбэх тэрээһин былааннанар. Ол курдук тепло, -дымо камера оҥоһуллуохтаах. Маны башнябытын туппуппут курдук улуус, нэһилиэк дьаһалталара, бииргэ үлэлиир тэрилтэлэрбитин кытта биир сомоҕо буолан, көмөлөөн оҥоруохпут диэн эрэллээхпин», — диэн кэпсээнин түмүктээтэначальник.

Улуус олоҕо: Үөһээ Бүлүү баһаарынайдара өрөспүүбүлүкэҕэ бастыҥнарынан биллэллэр

Бу күннэргэ Үөһээ Бүлүү улууһа төрүттэммитэ 82 сылын туолар. Улуус олоҕо-дьаһаҕа өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник биллэригэр улуустааҕы тэрилтэлэр уонна биирдиилээн үлэһит дьон өҥөлөрө улахан. “Сахамедиа” суруналыыстара “Улуус олоҕо” бырайыагын чэрчитинэн бастыҥ үлэлээх тэрилтэҕэ сырыттыбыт.


“Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай баһаары утарар сулууспа” судаарыстыбаннай бүддьүөт тэрилтэтин “Үөһээ Бүлүү” улууһа” МТ баһаары утарар сулууспатын 12 №-дээх этэрээтэ Үөһээ Бүлүү сайдыытыгар сүҥкэн кылаатын киллэрэр. Дьон олоҕор куттал суоһаабатын туһугар баһаарынайдар ыытар сэрэтэр үлэлэрин, иэдээн суоһаатаҕына көмөҕө түргэнник кэлэллэрин бэлиэтиир тоҕоостоох.

IMG_0809Баһаарынай чааска 2009 сылтан начаалынньыгынан Виктор Новиков үлэлиир. Виктор Константинович аҥардас баһаарынньыгынан 26 сыл (байыас, суоппар, караул, этэрээт начаалынньыга) үлэлээн кэллэ. Үөһээ Бүлүү улууһун бочуоттаах гражданина, Россия бочуоттаах донора (устудьуоннуу сылдьыаҕыттан 100-кэтэ хаан биэрбит). Онон байыастарыгар эргиччи холобур буолар салайааччы.

Баһаарынайдар билигин хаһаайыстыбаннай ньыманан туппут дьиэлэригэр бэркэ тэринэн олороллор. Саҥа депону туталларыгар улуус баһылыга В.С.Поскачин, Ил Түмэн народнай депутата А.С.Миронов уонна өрөспүүбүлүкэ баһаары утары судаарыстыбаннай сулууспатын начаалынньыга И.Н.Николаев көмөлөспүттэрин махтана ахталлар. Ол 2009 с. уолаттар биир күн дьуһуурунайдаан, 3 күн үлэлээн, бу дьиэни бэлэм оҥорбуттара. Үлэлиир усулуобуйалара үчүгэй буоларыгар кыһанан, толору хааччыллыылаах гына оҥостон абыраммыттар.

2016 сыл өрөспүүбүлүкэҕэ үлэ көрдөрүүтүгэр бастакы миэстэни ылан, начаалынньык Виктор Новиков “Бастыҥ салайааччы”, Сардана Романова “Сэрэтэр үлэҕэ бастыҥ үлэһит” ааты ыллылар.

Билиҥҥи туругунан улуус үрдүнэн биэс МПЧ (аҕыйах киһилээх баһаарынай чаас) үлэлиир. Бу МПЧ-лар миэстэтигэр бары саҥа баһаарынай депо туттан олороллор. Төһө да тиэхиньикэлэрэ эргэтин иһин, бары үчүгэйдик көрөн-истэн үлэлиииллэрэ хайҕаллаах. Куһаҕан суоллаах-иистээх тыа сиригэр маннык дьаһаммыттара олус үчүгэй.

Мэтээллээх байыастар

— Ааспыты ахтан аастахха, 2007 с. нефтебазаҕа емкоска баһаар буолбута. Ону биһиги 4 чаас иһинэн умулларбыппыт. Уматыктаах емкость дэлби тэппитэ буоллар, улахан иэдээн тахсыахтааҕа. Уоту кытта охсуспут 7 киһи “Хорсунун иһин “ мэтээл ылбыта. Уоту умуруорбут Леонид Семенов, Ян Михайлов, Владимир Ачикасов, Николай Алексеев, Алексей Иванов, Анатолий Иванов үтүө ааттара бүгүн уонна кэлэр кэмнэргэ хорсун быһыы чаҕылхай туоһутунан буолаллар. Баһаарынайдар улууска ыытыллар араас хабааннаах тэрээһиннэргэ өрүү кыттабыт. Тэрилтэлэр икки ардыларыгар ыытыллар күрэхтэһиилэргэ бириистээх миэстэҕэ тиксээччибит, бастааччыбыт даҕаны. Байыастарбыт ортолоругар спорт маастардара, Европа, Азия чемпионнара бааллар. Күһүн аайы биһиги тэрийэр муҥхабытыгар 300-кэ киһи сылдьан, балыктанан, үөрэн-көтөн тарҕаһааччылар , — диэн кэпсээнин саҕалаата Виктор Константинович гарааска турар тиэхиньикэлэрин көрдөрө-көрдөрө.

Бу баһаарынньыктар чулууларын көрдөрөн ылбыт тиэхиньикэлэрэ. Депоҕа киирэллэригэр 2009 с. бастакы саҥа “Уралларын” ылбыттар. Ол иннинэ барыта эргэ, ортотунан 10-тан тахса сыл устата тохтоло суох сүүрбүт массыыналардаах этилэр. Эһиилигэр баһаарынайдар өрөспүүбүлүкэтээҕи Спартакиадаларыгар бастаан, саҥа “Урал” массыынанан наҕараадаламмыттар. 2013 с. өрөспүүбүлүкэ финалыгар баһаарынай-прикладной спортка бастаан, “Урал” массыынаны ылар чиэскэ тиксибиттэр. Гараас иһэ ып-ыраас, манна хас биирдии массыына таһыгар ыскамыайкаларга баһаарынньыктар кэтэр таҥастара бэлэмнэнэн сытар. Баһаарынайдар гараастара туспа быраабылалаах. Тахсар аан таһыгар күн-дьыл туругун көрдөрөр уоттаах таблица ыйанан турар. Онон хайдах күҥҥэ, ардахха, хаарга уоту умуруора баралларын билэн тарҕаһаллар.

— 99 үлэһиттээхпин. Үөһээ Бүлүүтээҕи техникумтан техник-баһаарынньык идэтин баһылаабыт хас да оҕону үлэҕэ ыллыбыт. Сулууспабытыгар анал үөрэхтээх дьону ылыахха диэн сорук турар. Үлэһиттэрбиттэн үс гыммыт биирэ үрдүк үөрэхтээхтэр, — диэтэ салгыы начаалынньык.

Быйыл өрөспүүбүлүкэ көҕүлээһининэн кыаммат уонна элбэх оҕолоох ыалларга “дымоизвещатель” диэн тэрили холбообуттар. Олус туһалаах тэрил буоларын хайы-үйэ көрдөрбүт. Холобурдаан эттэххэ, Оҥхойго биир ыал кыра оҕолоро дьиэ иһигэр кумааҕыны умаппыт, ону ити тэрил тыаһаан, ыаллара киһи киирэн умулларбыт. Улуус киинигэр уопсай дьиэҕэ табахтан сылтаан уот тура сыспытыгар ыаллара тута баһаарынайдары ыҥыран, иэдээн тахсара бохсуллубут.

https://www.youtube.com/watch?v=QaSx9xqVMdM

Буруолаах камераҕа эрчиллэллэр

— Киһи эрэ барыта баһаарынньык буолар кыаҕа суох. Бу эт-хаан өттүнэн үчүгэй бэлэмнээх, кытаанах уйулҕалаах киһи үлэлиир үлэтэ. Уот күүдэпчилэнэ турар сиригэр киирэргэ өйдүүн-санаалыын бэлэм буолуохтааххын. Ол иһин байыастар эрчиллэллэригэр анаан техникум дьиэтин таһыгар баар таас дьиэҕэ анал дымокамера оҥорбуппут. Маннык дымокамера Дьокуускайга хас да баар, тыа сиригэр бу соҕотох биһиэхэ эрэ турар. Камера 50-ча квадрат иэннээх. Дымокамера, быһата, уокка былдьанан эрэр дьиэни санатар. Хабыс-хараҥа. Уот турбутун биллэрэр тыас-уус бөҕө. Буруо-тараа. Киһи сытарын көрдөрөр муляж баар. Манна быыһааччылар киһи тыҥатын, хараҕын, тыынар уорганын буруоттан көмүскүүр маасканы кэтэн киирэллэр. Быыһааччы уоттан киһини өрүһүйэн таһаарыыга эрчиллиитэ ити курдук саҕаланар. Саҥа эрчиллэ киирээччилэргэ бастаан искусственнай буруону туһанабыт, онтон кэлин дьиҥнээхтик буруолатабыт. Онон дымокамераҕа киирэн эрчиллэн, байыас уокка киирэртэн чаҕыйбат буолар. Урут Дьокуускайга баран үөрэх кэмигэр эрчиллэн кэлэр этибит. Байыас маннык дымокамераҕа элбэхтик киирэн эрчилиннэҕинэ, уоту умуруорууга хорсуннук, куттаммакка киирэр кыахтанар, — диэтэ дымокамера таһыгар туран кэпсиирин быыһыгар.

Үөһээ Бүлүү уоттан көмүскээччилэрэ буолаары турар ”Манчаары оонньууларыгар” 100 бырыһыан бэлэмнээх буолуохпут диэн эрэнэллэр. Дьиҥэ, кинилэр куруук бэлэм олорор дьон буоллахтара. Элбэх киһи түһэр сиригэр пууннары тэрийиэхтэрэ. Оонньуулар кэмнэригэр көмөҕө Бүлүүттэн, Ньурбаттан кэлиэхтэрэ. Тиэргэннэригэр эмиэ оонньуулары көрсө туруорбут уоту умуруоруу бэтэрээннэригэр аналлаах мэҥэ тааһы туруорбуттар. Өрөспүүбүлүкэҕэ биир бастыҥ үлэлээх тэрилтэ бастыҥ уопута атыттарга холобур буоллун.