Метка: Чөл олох

Хаҥалас улууһун Улахан Ааныгар фитнеһинэн дьарыктанааччы ахсаана күннэтэ элбиир

«Тыа сирэ куораттан туох да уратыта суох», — диэн кэпсээнин саҕалыыр Улахан Аан эдэр предпринимателэ Наталья Абрамова. Кини физкултуура институтун бүтэрэн, күн бүгүн төрөөбүт-үөскээбит нэһилиэгэр фитнес кулуубун арыйан, номнуо үрдүк көрдөрүүлээхтик, бэрт ситиһиилээхтик үлэлии сылдьар.

Фитнескэ сылдьар дьонун ахсаана ый ахсын эрэ буолбакка, күннэтэ элбии турар. Ол аата бу маннык өҥө тыа сиригэр эмиэ ирдэнэрин, дьон наадыйарын көрдөрөр диэххэ наада.

Наташа кыра эрдэҕиттэн спордунан дьарыктанар. Ол иһин оскуола кэннэ сөбүлүүр үөрэҕин бүтэрэн, предпринимательство курдук уустук эрээри киһини умсугутар, угуйар эйгэҕэ бэйэтин холонон көрөргө быһаарынар. Предприниматель буолар баҕа санаата кинини оскуола эрдэхтэн абылыыр. Ол курдук улахан кылаастарга үөрэнэ сылдьан, таҥас-сап атыылаан көрөргө холонор, устудьуоннуу сылдьан атыынан дьарыктанар, официаннаан, уруу киэһэлэригэр таҥас өтүүктээн, хайа да үлэттэн толлубат буоларга үөрэнэр. Төрдүс кууруска «Спартак» фитнес кулуупка үлэтин саҕалыыр. Үөрэҕи да, үлэни да бэйэ-бэйэлэригэр мэһэйдэппэккэ, эҥкилэ суох үчүгэйдик үөрэнэн, үлэтин ымпыгын-чымпыгын, ис дьиҥин үөрэтэр.

Билиилээх киһи — кыайыылаах тахсар. Наталья үөрэҕин бүтэрэн баран, бэйэтин дьыалатын арынарыгар кини үлэлээбит уопута көмөлөһөр, эрэл санааны биэрэр. Ол курдук Улахан Аан нэһилиэгин олохтоох дьаһалтата социальнай хантыраакка кыттарга ыҥырыытын мүлчү туппакка, эрдэттэн былаанныы сылдьыбыт бырайыагын ситэрэн-хоторон, улуус киинигэр көмүскээн, 200-чэ тыһ. солк. субсидияны ылан, фитнеһинэн дьарыктанар спорт тэрилин атыылаһан олорор. Бу кэннэ Наташа Хаҥалас улууһун Дьыалабыай көхтөөх буолуутун кииниттэн 150 тыһ. солк. көмө быһыытынан тутан, санаата бөҕөргөөн, күүһүгэр күүс эбиллэн, дьон доруобуйатын туругун тупсарарыгар диэн үгүс инвентары, тренажердары атыыласта, күн бүгүн сакааһын улахан аҥаара кэлэрин күүтэр.

Наташаҕа дьарыктаныан баҕарар дьон ахсаана күннэтэ эбиллэн иһэр. Онуоха кини онно бэйэтэ холобур буолар. Нэдиэлэҕэ биэстэ дьарыктанар, сөпкө аһаан, элбэхтэ хааман, форматын тута сылдьар. Ол туһунан кини маннык этэр: «Хас биирдии киһи бэйэтин доруобуйатын көрүнүөхтээх дии саныыбын. Биһиги бэйэ-бэйэбититтэн туох да уратыбыт суох. Тыа сиригэр, куоракка да олор, эн баҕалаах уонна тулуурдаах буоллаххына, эккин-сииҥҥин тупсарар, ону тэҥэ доруобуйаҕын көннөрөр кыахтааххын дии саныыбын. Киһи биир сиргэ олорор, хамсаммат буоллаҕына, ыйааһын өттүнэн ноҕорууска буолар, этэ-сиинэ эрдэ кырдьыан сөп. Ол иһин киһи хамсана-имсэнэ сылдьара быдан ордук. Билигин мин бөлөхпөр 23-тэн үөһээ саастаах кэрэ аҥаардар сылдьаллар. Дьарыкпыт музыка доҕуһуолунан барар. Онон бу балтараа чаас иһигэр күннээҕи сылааларын таһаараллар. Инники былааным киэҥ. Үлэбин салгыы сайыннаран, таһынааҕы нэһилиэктэргэ филиал арыйан үлэлэтэр баҕалаахпын. Судаарыстыба өттүттэн саҥа саҕалыыр предпринимателлэргэ өйөбүл баара олус үчүгэй диэн махталбын биллэриэхпин баҕарабын».

Наташа күннэтэ саҥаҕа үөрэнэргэ дьулуһар, билигин кини кэрэ көстүүлээх буоларга макияж, бүрүчүөскэ оҥорууга үлэлэһэн саҕалаата. Онон ылсыбыт дьыалата үрдүк ситиһиини аҕалыа, тыа сирин дьонун-сэргэтин күннээҕи олоҕун сэргэхситиэ, физкултуураны сайыннарыа диэн эрэнэбит.

Орто Халыматааҕы социальнай салаа үлэһиттэрин десана Хатыҥнаахха үлэлээтэ

Кулун тутар 29 күнүгэр улуус баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччы Светлана Третьякова салайааччылаах бөлөх Хатыҥнаах нэһилиэгэр баран үлэлээтэ. Тэрээһин улууска Доруобуйа декадатын саҕаланыытыгар ананна.

Орто Халыма улууһугар муус устар 4-14 күннэригэр Доруобуйа декадата биллэриллэн турар. Манан сиэттэрэн, Хатыҥнаахха “Утверждение ЗОЖ и профилактики правонарушений” улуустааҕы тус сыаллаах бырагыраама чэрчитинэн биэдэмистибэлэр икки ардыларынааҕы хамыыһыйа үлэлээтэ. Хамыыһыйа бэрэссэдээтэлинэн С.А.Третьякова буолар.

Кини бастакы уочарат оскуола оҕолорун кытта көрсүстэ уонна чөл олох тиэмэтигэр ааспыт сылга тахсыбыт “Будьте здоровы!” диэн кинигэни билиһиннэрдэ. Бу кинигэ үөһээ суруллубут чөл олоххо туһааннаах улуустааҕы бырагыраама нөҥүө үбүлэнэн, 100 ахсаанынан Дьокуускайга бэчээттэнэн кэлбитэ. Маныаха 61753 солк. туһаныллыбыта.

Манна араас кэмнэргэ научнай-практическай конференцияларга чөл олоххо туһаайыллыбыт улуус үөрэнээччилэрин үлэлэрэ киллэриллибиттэр.

Светлана Алексеевна оҕолорго чөл олох диэн аҥардас табахтан, арыгыттан эрэ аккаастаныы буолбатаҕын, күннээҕи режими тутуһуу, иҥэмтиэлээх аска көһүү эмиэ киирсэрин, компьютерынан аһары үлүһүйэр сатамматын быһааран биэрдэ.

Оттон хамыыһыйа чилиэнэ М.И.Аргунова оҕолорго психологическай тренинг оҥордо, илии-илииттэн тутуһуннаран, төгүрүктүү туруоран баран бэйэ үтүө хаачысытабаларын этиттэрэн, күннэрин үчүгэй эниэргийэнэн сэрээттээтэ.

Налоговай инспектор В.М.Докторов биирдиилээн дьону кытта көрүстэ.
Чуолаан үс сылтан бэттэх хамсыыр уонна хамсаабат баайы-дуолу атыылаабыт дьон декларацияны толоруохтаахтарын, ону билбэккэ сылдьар дьон ыстараапка түһэриллэллэрин быһааран биэрдэ. Миэстэтигэр тиийэн туһааннаах докумуоннары толорорго көмөлөстө.

Нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутун киинин дириэктэрэ Г.Е.Михайлова уонна специалист М.А.Бандерова нэһилиэк үлэтэ суох олохтоохторун кытта көрсөн үлэлэрин сиһилии билиһиннэрдилэр уонна өҥөлөрүн хайысхатынан анал анкета толортордулар.

Маннык миэстэтигэр тиийэн нэһилиэнньэ үлэтэ суох араҥатын кытта сирэй көрсүһүү хаһан баҕарар туһалааҕа өйдөнөр. Үлэтэ суох киһи кииҥҥэ киирэр кыаҕа да суох буолааччы. Онон бу көрсүһүүттэн кинилэр бэйэлэригэр туһалааҕы билбиттэрэ чуолкай.

Маны таһынан киин үлэһиттэрэ оскуола улахан кылаастарын үөрэнээччилэрин кытта көрсөн идэни сөпкө талыыга сырдатар-иһитиннэрэр үлэни ыыттылар. Кинилэр баҕаларын истэн ханнык идэ чопчу кинилэргэ барсыан сөбүн быһааран, ыйан-кэрдэн, сүбэ-ама биэрдилэр.

Улууска иккис сылын Үлэ сыһыанын сокуонунан олохтуурга уонна хамнаһы сөпкө биэриини хонтуруоллуур межведомственнай хамыыһыйа үлэлиир. Ааспыт сылга хамнаһы кэмбиэргэ биэрии — түбэлтэтэ арыллыбыта.

Хамыыһыйа былырыын Берёзовкаҕа уонна Налимскайга баран үлэлээбитэ, онно олорор индивидуальнай предпринимателлэри бэрэбиэркэлээбитэ. Оттон быйыл Хатыҥнаахха тахсан үлэлээтэ. Манна 9 предприниматель баара биллэр. Ол эрээри көрсүһүүгэ 2 эрэ киһи кэлэн барда. Кинилэргэ хамыыһыйа өттүттэн туох даҕаны сэрэтии бэриллибэтэ, төттөрүтүн, инникитин докумуону сөбүгэр толорон биэриигэ, араас өҥөнөн туһаныыга сүбэ оҥоһулунна.

Үөрэх управлениетыттан иитэр үлэҕэ специалист Л.А.Оконешникова психологическай доруобуйа ыйынньыгын чэрчитинэн үөрэх тэрилтэлэрин, ол эбэтэр оскуоланы уонна оҕо саадын бэрэбиэркэлээтэ.

Итини таһынан кини скандинавскай хаамыынан утумнаахтык дьарыктанарынан, улууска спорт бу көрүҥүн пропагандалыыр. Онон кини Хатыҥнаах олохтоохторун түмэ тардан, маастар-кылаас көрдөрдө. Аан маҥнай “Алгыс” култуурунай кииҥҥэ слайданан хаамыы диэн тугун көрдөрөн сиһилии кэпсээтэ, онтон кэлбит дьону туруоран хаамыы иннинээҕи эрчиллиилэри оҥортордо. Ол кэнниттэн номнуо бары таһырдьа тахсан хааман көрдүлэр.

Ыччат отделын специалиһа В.И.Слепцова нэһилиэк эдэр дьонун кытта көрсүстэ, долгутар ыйытыыларыгар хоруй биэрдэ. Оттон Дьиэ кэргэҥҥэ уонна оҕоҕо көмө киинин специалиһа О.Н.Еменджи бэйэтин үлэтинэн оскуола социальнай педагогун кытта учуокка турар дьиэ кэргэҥҥэ сырыттылар, төрөппүттэри кытта бэсиэдэ ыыттылар.

Бөлөххө Нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутун киинин дириэктэрэ Галина Егоровна Михайлова, киин специалиһа Матрёна Александровна Бандерова, Дьиэ кэргэҥҥэ уонна оҕоҕо социальнай көмө киинин специалиһа Оксана Николаевна Еменджи, улуустааҕы Ыччат дьыалаларыгар уонна дьиэ кэргэн бэлиитикэтигэр отдел специалиһа Варвара Ивановна Слепцова, Үөрэх управлениетын иитэр үлэҕэ специалиһа Любовь Алексеевна Оконешникова, Налоговай инспекция кылаабынай судаарыстыбаннай инспектора Виктор Михайлович Докторов, улуустааҕы Сокуоннай саастарын туола илик оҕолор дьыалаларыгар хамыыһыйа эппиэттиир сэкирэтээрэ Марина Ивановна Аргунова сырыттылар.

Кэбээйигэ арыгыны утарсар үлэ кэҥээн иһэр

Ааспыт сылга Кэбээйи улууһун “Дабаан” хаһыат редакцията Ил Дархан “Чөл олохтоох Саха сирэ: итириктээһини, арыгылааһыны утары охсуһуу дьаһалларын олоххо киллэрии” гранын ылан, төрдүс ыйын үлэлиир. Көрүллүбүт массыына кэлэн, сырыы баарын баттаһа Куокуй, Кэбээйи, Батамай нэһилиэктэригэр сырыттыбыт.

Улуус нэһилиэктэригэр дьону-сэргэни кытта көрүстүбүт, олоҕу-дьаһаҕы  билистибит, санааларын иһиттибит, баар балаһыанньаны илэ харахпытынан көрдүбүт.

Куокуй нэһилиэгэр арыгыны иһэртэн аккаастаммыттара иккис сыла буолла. Манна көхтөөх, спорду өрө тутар ыччат элбэҕэ үөрдэр. Арыгыта суох сыбаайба, үбүлүөй ыытыллар буолбуттар. Редакция үлэһиттэрин кытта хаалыктаах хаамыыны пропагандалыыр сыаллаах “Дьүөгэ” кулууп чилиэнэ С.И. Васильева барса сырытта. Кини мустубут дьоҥҥо маастар кылаас көрдөрдө, сүбэ-ама биэрдэ. “Аалмас” аптека сэбиэдиссэйэ С.И. Михайлова сөптөөхтүк аһааһын, доруобай ас туһунан кэпсээтэ, оттон ыччат уонна дьиэ кэргэн бэлиитикэтин отделын сүрүннүүр исписэлииһэ А.А. Никифоров Ыччат сылыгар ыытыллар үлэ былаанын билиһиннэрдэ.

Кэбээйи нэһилиэгэр ааспыт күһүн быыбары кытта холбуу арыгы атыытын утаран референдуму ыыппыттар. Өскөтө атын нэһилиэктэргэ депутаттар куолстааһыннарынан быһаарыллар буоллаҕына, манна нэһилиэнньэтин ахсаана элбэҕинэн референдум ыытыллыбыт. Оччолорго төһө да итирдэр утаҕы бобор туһунан дьаһал ылыллыбатаҕын үрдүнэн, син биир күөх моҕойу утарсар күүс баарын биллибит. Дьаһалта баһылыга И.П. Кобяков кыайыахпытыгар диэри ыыта туруохпут диэбитэ эрэмньини үөскэтэр.

Хаалыктаах хаамыынан оҕо саадыттан саҕалаан дьарыктаналларын сэргии көрдүбүт. Быйылгыттан “Кустук” оҕо саадын иитээччитэ Т.Д. Михайлова 5-6 саастаах оҕолору дьарыктаан саҕалаабыт. Предприниматель Андрей Кобяков кинилэргэ уонча хаалыгы биэрэн спонсордаабыт. Бу сырыыга Кэбээйигэ “Дьүөгэ” кулууп көхтөөх эбээлэрэ барсан, оҕолордуун тэҥҥэ хаамсан үөрдүлэр-көттүлэр. Бу көрүҥү нэһилиэнньэҕэ тарҕатар былаан оҥоһулунна.

Батамайга олохтоох нэһилиэнньэни, учууталлары, оскуола оҕолорун кытта көрсүһүү оскуолаҕа ыытылынна. «Биһиэхэ үс маҕаһыын баарыттан хайалара да арыгы атыылыыр лицензията суох. Онон биһиги чөл олохтоох нэһилиэк буолар кыахтаахпыт. Урут 90-с, 2000-с сыллар саҕаланыыларыгар элбэх киһи иһэрэ. Билигин оннук буолбатах, дьон чөл олоххо тардыһыыта күүһүрдэ. Саамай кылаабынайа, «туочукалары» кытта хайдах охсуһуохха сөбүй? Биһиги эмиэ бу хайысханан үлэлиир баҕалаахпыт. Хата бииргэ үлэлиэҕиҥ. Нэһилиэктэри түмэн чөл олоххо семинар ыытыахха сөп«, — диэн биология учуутала Александра Майорова этии киллэрбитин бэркэ биһирии иһиттибит.

Хас нэһилиэк ахсын хайаан да оскуола улахан кылааһын үөрэнээччилэрин кытта көрсүһүү тэрийэбит. Аһаҕас кэпсэтиигэ араас этии, санаа барыта киирэр. Оҕолор этиилэрин үөрэтэн көрөн баран, кинилэр олус болҕомтолоохторун, баар балаһыанньаны хайдах баарынан өйдүүллэрин, толкуйдуу сатыылларын хайҕаатыбыт. Онон инникитин арыгы хара дьайыгар утарсар күүс эбиллэн иһэригэр эрэнэҕин. Ону көҕүлүүр, өйүүр туһугар бу үлэбитин салгыахпыт.