иитии-үөрэтии — Архив новостей

Өймөкөөн улууһун педагогтара оҕо үөрэнэригэр сөптөөх усулуобуйаны тэрийиигэ ылсаллар

Өймөкөөн улууһун киинигэр Уус-Ньараҕа улуус оскуолаларын, уһуйааннарын салайааччылара, учууталлар уонна иитээччилэр кыттыылаах “Үөрэхтээһин хаачыстыбатын салайыы” диэн тиэмэлээх олунньутааҕы сүбэ мунньах буолла.

Улуус педагогтарыгар күн устата икки былаһаакканан үлэни тэрийдилэр. Уус-Ньаратааҕы гимназияҕа уонна “Березка” оҕо уһуйааныгар араас хайысханан секциялар ыытылыннылар. Иитээччилэр оскуола иннинэ саастаах оҕо тэрилтэтигэр иитии-үөрэтии хаачыстыбатын үрдэтии боппуруоһун тула кэпсэттилэр. Кинилэр маны сэргэ быйылгы сыллааҕы үлэ былаанын торумнаатылар. Сүбэ мунньахха улуус киинин оҕо саадтарын сэргэ Төрүт, Томтор, Өймөкөөн уонна Сордоҥноох нэһилиэктэрин уһуйааннарын сэбиэдиссэйдэрэ уонна иитээччилэрэ бааллар. Улуус иитээччилэрэ, учууталлар сыл аайы маннык түмсэн, үлэ уопутун атастаһаллар, саҥа, сонун идиэйэлэрин үллэстэллэр.

Оттон Уус-Ньаратааҕы гимназия базатыгар учууталлар алта секциянан үлэлииллэр. Ол курдук, начаалынай кылаастар, уус-уран-эстетическэй, естественнай цикл хайысхаларынан, гуманитарнай үөрэхтээһин сайдыытыгар, физиктэр-математиктар, иитэр үлэни салайааччылар тус-туһунан муһуннулар. Маныаха педагогтар тустаах дакылааттары истэн, дьүүллэһэн баран, ону инники үлэлэригэр туһаныахтара.

Улуус педагогтарын кытта улуустааҕы Үөрэх управлениетын, оройуон дьаһалтатын салайааччылара, исписэлиистэрэ көрсүөхтэрэ. Онон үөрэҕирии үлэһиттэрэ үбүлээһин, каадырынан хааччыллыы, үөрэххэ-иитиигэ оҕоҕо сөптөөх усулуобуйаны тэрийии о.д.а. суолталаах боппуруостары миэстэтигэр быһаарсар, консультация ылар кыахтаннылар.

“Мин оскуолам” өрөспүүбүлүкэтээҕи бырагырааманы олоххо киллэрии тула кэпсэтиигэ Үөрэх управлениетын начаалынньыга Надежда Шилова, Өймөкөөн улууһун муниципальнай Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Татьяна Алферова кытыннылар.

Өймөкөөн улууһун педагогтарын олунньутааҕы сүбэ мунньахтара бүгүн киэһэ бастыҥнары наҕараадалааһынынан түмүктэннэ.

Сунтаарга «Ньургуһун» дьыссаат саҥа дьиэлэннэ

Быйылгы үөрэх дьыла Сунтаар улууһугар олус үчүгэй тэрээһиннэртэн саҕаланна. Ол курдук, саҥа оҕо саадтара аһыллан, кырачааннары көрүстэ. Бу соторутааҕыта Аллыҥаҕа бэртээхэй тутуу үлэҕэ киирэн, үлэһиттэргэ, кырачааннарга, төрөппүттэргэ улахан бэлэх буолла. Онтон бу ааспыт нэдиэлэҕэ улууспут киинигэр улахан таас дьиэ – 3 этээстээх «Ньургуһун» оҕо сайдар киинэ — үөрүүлээх аһыллыыта үрдүк таһымҥа ааста.

«Ньургуһун» оҕо саада быйылгы үөрэх дьылыгар диэри бэйэтиттэн хочуолунайдаах эргэ дьиэҕэ үлэлии турбута. Үлэһиттэр кыһамньылаах илиилэринэн олус тупсаҕай гына оҥостон, элбэх көлүөнэ оҕону иитэн-үөрэтэн таһаарбыттара. Идэлэригэр бэриниилээх исписэлиистэр бары сатабылларын, билиилэрин ууран, үөрэтэн-такайан, улууска, өрөспүүбүлүкэҕэ бастыҥ үлэлээх оҕо тэрилтэтэ буолары ситиспиттэрэ. Кырачааннар араас күрэхтэргэ, Арассыыйа таһымыгар тиийэ, бириистээх миэстэлэри ылаллара анал үөрэхтээх иитээччилэр, куруһуоктар салайааччылара идэлэрин чахчы баһылаабыттарын туоһута.

Билигин оҕо саада 240 миэстэлээх, 90-ча үлэһиттээх улахан кэлэктиип буолла. Үлэлииргэ, кырачааннар сайдалларыгар толору хааччыллыылаах оҕо сайдар киинигэр оҕоҕо төрөөбүт тылын, култууратын, улуу нуучча, ону сэргэ омук тылларын (английскай) үөрэтии бырагыраамалаах үлэлиир кыахтанна.

Саҥа дьиэ үөрүүлээх аһыллыытыгар улуус баһылыга Анатолий Григорьев бу дьиэ олус түргэн эрээри, хаачыстыбалаахтык тутуллубутун эттэ. Ол курдук тутааччы «ВИД» ХЭТ (сал. Владимир Яковлев) олус эппиэтинэстээхтик үлэлээбитин бэлиэтээтэ. Тутуу 2015 сылтан саҕаламмыт. Судаарыстыбаннай-чааһынай партнерствонан ыытылынна.

Улуустааҕы үөрэх управлениетын начаалынньыга Гаврил Еремеев өрөспүүбүлүкэҕэ маннык үчүгэй тутуулаах, толору хааччыллыылаах оҕо саада үлэҕэ киирбитигэр «Ньургуһун» оҕо сайдар киинин кэлэктиибэ, сэбиэдиссэй Светлана Руфова тутааччылардыын тэбис-тэҥҥэ сылдьан туох-ханнык кыһалҕалар баалларын билсэ турбуттарын, оскуолаҕа киириэн иннинээҕи үөрэхтээһин салайааччыта Антонина Саввинова олох бэйэтин дьиэтин туттарар курдук долгуйа, кыһана, тутуу хаамыытын барытын билсэ, үлэлэһэ сылдьыбытын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.

Саҥа дьиэ үлэҕэ киирэр үөрүүтүгэр тэрилтэ бэтэрээн үлэһиттэрэ, төрөппүттэр, биир идэлээхтэрэ – нэһилиэк атын оҕо саадын үлэһиттэрэ баҕа санаа бастыҥын эттилэр. Инникитин да элбэх ситиһиини баҕардылар. «Түбүктээх үлэҕит түмүгэ – оҕолоргут ситиһиилэрэ буоллуннар» диэн эҕэрдэлээбит эрэ барыта эттэ.

Үөрүүлээх чааска тутааччыларга тустаах министиэристибэлэртэн Бочуотунай грамоталар, улуус дьаһалтатын махтал суруктара туттарылыннылар. Саҥа дьиэ хаһаайкатыгар Светлана Дмитриевнаҕа бу күн икки бүк үөрүү буолла. Саҥа дьиэ күлүүһүн сэргэ, Саха сирэ Арассыыйаҕа холбоспута 385 сылынан үбүлүөйүнэй мэтээл туттарылынна. Кырачааннар саҥа дьиэҕэ киирбиттэригэр үс тылынан (сахалыы, нууччалыы, английскайдыы) махталларын биллэрдилэр. Араас күрэхтэр кыайыылаахтара ырыаларын, үҥкүүлэрин көрөөччүлэр дохсун ытыс тыаһынан арыаллаатылар.

Экология сылынан тэлгэһэҕэ биһиги дойдубутугар сэдэхтик үүнэр мастары олортулар.

Эбээн-Бытантайга оҕону патриотическай тыыҥҥа кыра сааһыттан иитэллэр

«Хаарчаана» уһуйаан иитиллээччилэрэ патриотическай ырыа уонна стройдаан хаамыы күрэҕэр көхтөөхтүк кытыннылар. Манна барыта 6 бөлөх иитиллээччилэрэ байыаннайдыы таҥнан-симэнэн кэлбиттэрэ көрүөххэ олус сэргэх.

Ытыы-ытыы хаамар гимнастеркалаахтар, илии-атах уҥа-хаҥас бииргэ дайбанар байыаннайдар, кыракый стюардессалар көрөөччүлэри олуһун диэн манньыппыттара, уйадыппыттара чахчы. Бэлиэтээн эттэххэ, «Хаарчаана» уһуйаан кэлэктиибэ төгүрүк сыл устата бииртэн биир хатыламмат тэрээһиннэри ыыталлар, төрөппүттэр да көхтөөхтөр.

Тыҥааһыннаах күрэх-көрүү түмүгүнэн 1 бочуоттаах миэстэҕэ «Туллукчаан» бөлөх моряктар буолан иитээччилэрин А.Я. Бочкареваны, А.А. Колесованы кытта таҕыстылар. Онтон 2 дьоһун миэстэни «Нөлтөкө» 2 бэлэмнэнии бөлөх, иитээччилэр Л.Н. Слепцова, Е.В.Тоскина, эмиэ моряктар буолан ыллылар. Үһүс бочуоттаах миэстэни — спецназтар — «Үрүмэччи» бөлөх, иитээччилэр Х.И.Сивцева, Н.Г. Винокурова ситистилэр.

«Бастыҥ форма» номинация хаһаайыттарынан «Күнчээн» бөлөх иитиллээччилэрэ, (М.К.Федорова, М.И.Горохова), «Бастыҥ ырыа» — «Кустук» (И.А.Старостина, Л.В.Колесова), «Бастыҥ доҕордуу этэрээт» — «Сулусчаан» (В.Х.Васильева, Т.Н.Сотрудникова), «Бастыҥ строй» — «Чукичан» (С.П.Горохова, Н.Н.Другина) бөлөхтөр буолан, үөрдүлэр-көттүлэр.

Оҕону, ыччаты иитэр үлэ ордук ыарахан. Киһиэхэ билиини биэриэххэ сөп, оттон кинини дьон уонна уопсастыба туһугар дууһатын биэрэр дьиҥнээх киһи гына иитии ордук уустук. Өбүгэлэрбит өркөн өйдөөх буоланнар, бу күҥҥэ диэри урааҥхайдарбыт дэнэр ыччаттаннахтара. Эр киһи оруола киһи-аймах олоҕор да буоллун, государствоҕа, дьиэ кэргэҥҥэ мэлдьэҕэ суох сүҥкэн. Эр киһи көмүскэл, баһылык буолуохтааҕа саарбаҕа суох. Онон уол оҕону баһылык быһыытынан, кэлин дьиэ кэргэнин, ууһун туһугар сөптөөх дьаһаллары ылынар гына иитэн-үөрэтэн, такайан таһаараллара. Онон, маннык үөрэтиилэр кыра эрдэхтэн оҕону дойду, өрөспүүбүлүкэ, улуус туһугар патриотическай тыыҥҥа иитиини биэрэллэрэ чуолкай.