Метка: Эвено-Бытантайский улус

Эбээн-Бытантай улууһун киинигэр сүөһүнү астыыр-таҥастыыр сыах үлэҕэ киирдэ

Эбээн Бытантай национальнай улууһун киинигэр аныгы, киэҥ-куоҥ, толору хааччыллыылаах таба этин астыыр-таҥастыыр сыах үлэҕэ киирэн, тыа хаһаайыстыбата сайдарыгар өссө биир киэҥ хардыы оҥоһулунна.

Саҥа объект үлэҕэ киириитин эбээн омук култууратын, сиэрин-туомун, фольклорун эттэригэр-хааннарыгар иҥэрэн, саҥа көлүөнэ эдэр ыччакка тиэрдэр ытык аналлаах нэһилиэкпит кырдьаҕастара «Үпэндьэл» бөлөх арчылаатылар.

Эбээн Бытантай улууһун баһылыга Иван Горохов аныгы кэм ирдэбилинэн эти туттарыы барыта сыах нөҥүө барыахтааҕын, онуоха ирдэбилгэ толору эппиэттиир сыах үлэҕэ киирбитинэн үөрүүтүн үллэһиннэ, махталын тиэртэ: «Биһиги улууспут таба иитиитигэр саамай үрдүк көрдөрүүлээх «Кочевник» община салайааччыта Альберт Колесов бу убойнай сыаҕы үлэлэтиэхтээх. Альберт Александрович объект тутуутунан, үлэлэтиитинэн эрэ муҥурдаммакка, өссө кэҥэтэр былааннааҕа үөрдэр. Кини таба этиттэн ваакум тастаах пельмени, фаршы, араас бородууксуйаны нэһилиэнньэҕэ атыыга таһаарар киэҥ, кэскиллээх былааннардаах«.

Саҥа суолталаах тутууну салайан үлэлэтиэхтээх тыа хаһаайыстыбатын урбаанньыта Альберт Колесов сыах арыллаатын кытта тэтимнээхтик ылсан үлэлээн, билигин номнуо маҕаһыыҥҥа таба этиттэн бородууксуйа атыыга таҕыста диэн олохтоохтор үөрэллэр.

Альберт былаана киэҥ, санаата бөҕө. Кини таба этэ, үүтэ, тириитэ, муоһа, иһэ-буотараҕа барыта туһаҕа барарын ситиһэр сыаллаах. «Комплекс астыыр-таҥастыыр сыаҕар этэ-үүтэ астаныаҕа, тириититтэн таҥас тигиллиэҕэ. Иһин-буотараҕын оҥорон таһаарар тэрил ыламмыт, балык аһа оҥорон күөллэргэ ыытыахпыт. Бу үлэни барытын ыытыыга 10 үлэ миэстэтэ тахсыахтаах. Өрөспүүбүлүкэҕэ киһи дууһатыгар ордук элбэх сүөһү төбөтө тиксэр улууспут тыатын хаһаайыстыбата сайдыылаах, төрүт дьарык утумнаах буоларын ситиһэр мин биир бастакы сыалым-соругум, баҕа санаам буолар,» — диир кини.

В Эвено-Бытантайском улусе открыли образовательно-досуговую площадку «Исун»

В рамках мероприятий, посвящённых 125-летию Романа Шадрина, состоялось торжественное открытие здания улусного детского центра «Исун».

Реализация грантовых проектов стала толчком к новой стадии развития воспитательно-образовательного процесса и улучшения материально-технической базы учреждения. В 2016 году по выигранному гранту в конкурсе социально ориентированных некоммерческих организаций на право получения субсидий из государственного бюджета республики, при улусном Детском центре построили здание с национальным колоритом эвенской урасы, где будет реализовываться одноимённый проект образовательно-досуговая этноплощадка «Исун», что в переводе с эвенского языка означает «развитие».

Торжественное открытие здания собрало много гостей, среди которых были: народный депутат Государственного Собрания (Ил Тумэн) Елена Голомарева, специалист по ЗОЖ министерства по делам молодежи и семейной политике Майя Аргунова, представители местной власти, будущие социальные партнеры по проекту и другие.

Педагоги и обучающиеся центра встретили всех обрядом очищения и традиционными угощениями. Традиционную красную ленту перерезали замглавы Эвено-Бытантайского национального улуса Раиса Старостина, глава Тюгясирского наслега Егор Васильев, директор улусного детского центра Анна Слепцова.

Новое, наполненное ярким солнечным светом, здание в форме урасы поразило гостей своей вместимостью и уютом. Про содержание проекта «Исун», внедренческий этап которого начался уже в 2016 году, рассказала автор проекта, методист детского центра Маргарита Слепцова: «Проблема сохранности, возрождения родного языка и культуры эвенского и других коренных народов на сегодняшний день является важной задачей российского государства и общественности коренных малочисленных народов Севера. А в национальном же улусе острой проблемой является отсутствие системной деятельности по воспитанию и организации досуга молодого поколения в соответствии с этническими традициями, формированию активной жизненной позиции и передаче от поколения к поколению ценной этнокультурной информации. Исходя из этой актуальной проблемы, мы решили создать образовательно-досуговую этноплощадку «Исун» («Развитие») на базе улусного детского центра, как системообразующий фундамент этнокультурного образования в воспитании детей и подростков с учетом традиционных знаний народов. Этот проект включает в себя семь творческих лабораторий: «Возрождение традиций тюгясирских эвенов», «Секреты предков», семейная гостиная «Өмэтту», комплексная научно-исследовательская экспедиция «Родные просторы», пресс-центр «Тюгясирские зорьки», инновационные технологии «Мы — новаторы», открытая площадка «Мы — тюгясиры».

Мы уверены, что благодаря проекту образовательно-досуговой этноплощадки «Исун» в национальном улусе уже создается современная материально-техническая база, соответствующая уровню развития дополнительного образования. Повышается качество дополнительного образования и уровень проектной и исследовательской культуры обучающихся и педагогов, уровень результативности участия в мероприятиях разного уровня. Усиливается допрофессиональная подготовка обучающихся по профессиям традиционного уклада жизни народов севера и появляются методические продукции по освоению традиционных промыслов».

Завершили торжественную часть праздничным фуршетом и поздравительными номерами обучающихся этно-фольклорного ансамбля «Аянеса» и вокального кружка «Ургэл» (филиал студии «Тулуйхан»).

Новый убойный цех и современный коровник на 120 голов открылись в Эвено-Бытантайском улусе

Новые социально значимые животноводческие объекты открылись в дни празднования 125-летия государственного и общественно-политического деятеля Романа Шадрина в Эвено-Бытантайском национальном улусе.

Председатель парламента Якутии Александр Жирков и другие гости праздничных мероприятий, посетили социальные объекты улуса и новый животноводческий комплекс на 120 голов для племенного скота якутской породы. В каждом из объектов спикер встретился с трудовыми коллективами и поговорил об условиях работы.

Автор проекта убойного цеха, молодой и энергичный предприниматель, глава родовой общины «Кочевник» Альберт Колесов рассказал гостям о комплексе производительностью 40-голов в смену, состоящем из 3 модулей-контейнеров. Он сообщил, что убойный цех удобен для перевозки и установки на любом месте. Разделанное мясо попадает в распилочный и упаковочный цеха, где при помощи небольшого агрегата, продукция заворачивается в специальные вакуумные упаковки.

Сегодня Эвено-Бытантайский национальный улус является единственным резерватом по сохранению породы якутского скота, которая является национальным достоянием народа саха, поэтому строительство нового современного коровника стало радостным и давно ожидаемым событием. Новый животноводческий комплекс оснащен автоматическими поилками, системами отопления, освещения, доения, уборки навоза и охладителем молока.

Оленеводство, коневодство и животноводство испокон веков выполняли прежде всего социальную функцию — выживание народа, а уже потом хозяйственное отраслевое значение.


В год 125-летия политического и общественного деятеля Р.И. Шадрина начинается новая веха в социально-экономическом развитии улуса – год возрождения и развития традиционных отраслей. И открытие нового убойного цеха и строительство животноводческого комплекса в улусе дадут новый импульс для развития и наращивания этих отраслей, уверены жители улуса.

В Эвено-Бытантайском улусе прошли Игры народов Севера Якутии

30 марта в Батагай-Алыта, в рамках празднования 125-летия государственного и общественно-политического деятеля Романа Шадрина, состоялись III Игры народов Севера Якутии. 

Перед участниками игр выступил спикер парламента Якутии Александр Жирков, возглавляющий оргкомитет мероприятий, посвященных 125-летию Романа Шадрина. Александр Николаевич подчеркнул особую роль сына эвенского народа в становлении государственности северных территорий региона.

«Заслуга Романа Ивановича Шадрина в становлении государственности республики огромна. Короткая, но яркая жизнь сына северного народа служит примером для его народа», — отметил Александр Николаевич.

Организаторы Игр отмечают, что с каждым годом число участников спортивного события, пропагандирующего игры северных народов, растет. 146 ярких и колоритно оформленных оленьих упряжек приняло участие в параде.

Участники игр состязались в семи категориях: гонки на оленьих упряжках, гонки на верховых оленях, прыжки через нарты, метание аркана на хорей и комбинированная эстафета.

В главной гонке на 10 километров за главный приз главы улуса Ивана Горохова — снегоход «Yamaha» состязалось 46 оленьих упряжек из Эвено-Бытантайского, Томпонского, Верхоянского, а также Булунского улусов.

Параллельно с Играми проходит конкурс Министерства по делам молодежи и семейной политики республики «Кочевая семья», победители которого также получают ценные призы.

 

Эбээн-Бытантайга табаһыттар мустаннар хотугу норуоттар оонньууларыгар кытталлар

Бүгүн, о.э кулун тутар 30 күнүгэр Эбээн Бытантай улууһугар III Хотугу норуоттар оонньуулара үһүс төгүлүн ыытылла турар.

Маҥнайгы күн олус тыҥааһыннаах сүүрдүүлэр буоллулар. Ол курдук, улуус баһылыга Иван Горохов туруорбут «Ямаха» буран бирииһигэр 10 км. сыарҕалаах табанан сүүрдүүгэ 46 кыттааччы стартан түһүннүлэр.

Хотугу норуоттар оонньууларын кылаабынай судьуйатынан үһүс Александр Илларьевич Иванов үлэлиир. Финишка ыалдьааччылар истэригэр айыыларыттан оргууй көрдөһүү кытта баар.

Түмүккэ маҥнайгынан эдэр табаһыт Вячеслав Колесов  тыалы кытта сырсан, табаларын көтүтүөх айыылаах элээрдэн кэллэ. Маны сэргэ, уучаҕынан сүүрдүүгэ кыргыттар-уолаттар, бэтэрээннэр 5 км., оҕолор уучаҕынан о.д.а. хоту дойду төрүт үгэстэрин күрэхтэрэ буола тураллар.

Хас биирдии нэһилиэк, тэрилтэ эбээннии чуумнары туруоран киирбит ыалдьыты төрүт астарынан күндүлээтилэр.

Эбээн-Бытантай улууһугар табаһыттар, чуумсуктар түмсэллэр

Эбээн Бытантай национальнай улууска III Хотугу норуоттар оонньуулара кулун тутар 27-31 күннэригэр ыытыллаллар. Бу оонньуулар эбээн норуотун чаҕылхай уола, судаарыстыбаннай политическай деятель Роман Иванович Шадрин төрөөбүтэ 125 сылыгар туһуланар.

Табаһыттар сүлүөттэригэр Ил Түмэн судаарыстыбаннай мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков, норуот дьокутаата Иван Андреев, биллиилээх спортсмен Виктор Лебедев уонна да атын үрдүк сололоох ыалдьыттар кыттыыны ылыахтара.

Кулун тутар 29 күнүгэр эбээн норуотун культуратын уонна тылын республиканскатааҕы фестиваль үөрүүлээх быһыыга-майгыга арылынна. Ил Түмэн дьокутаата Елена Голомарева, Максим Дуткин, «Гулун» үҥкүү ансаамбыл о.д.а. кыттыыны ыллылар. Маны сэргэ үс былаһаакканан оҕолорго уруһуйга, стендовай ааҕыыга, хаартысканан, оҥоһуктарга республиканскатааҕы куонкурустар ыытылыннылар.

Бүгүн, о.э. кулун тутар 30 күнүгэр спортивнай күрэхтэр сүрүн чаастара буолуоҕа, олус элбэх бириис, бэлэх-туһах бэлэмнэнилиннэ. Булуҥ, Томпо, Дьааҥы улуустарын кыттааччылара номнуо кэлэн бэлэмнэнэн, табаларын уһуйа сылдьаллар. Маны сэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи «Көс ыал» куонкурус ыытыллыаҕа. Маны сэргэ астыыр-таҥастыыр сыах арыллыыта буолуоҕа. Бу тэрилтэни биллэр-көстөр ыччаппыт, тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар элбэҕи эрэннэрэр урбаанньыт Альберт Колесов куонкуруска кыттан кыайыылааҕынан тахсар арыйар.

«Отмороженная» в Эвено-Бытантайском улусе: Неизведанные уголки природы привлекают туристов

На днях в Эвено-Бытантайском улусе побывали ведущая телепроекта «Отмороженая» Екатерина Карпухина и оператор Дьулустан Иванов. В день приезда сразу же поехали в местность «Хос Алаас» снимать молодую предпринимательницу, занимающуюся сельским хозяйством, разведением коров якутской породы и лошадей Елену Бочкареву.

«Якутская корова — это действительно уникальная порода. Раньше я никогда не видела их. Они такие маленькие, волосатые и очень смелые, в то же время дикие животные. Разгуливают по поселку, совершенно свободные животные. Местные жители говорят, что эти маленькие животные даже в -50 уходят в лес. Напоминают мамонтов», — отметила гостья.

Затем съемочная группа побывала в стаде №6, где круглогодично проживает семья Марии Константиновой, ее сыновья, невестки, внуки. Они рассказали и показали гостям, чем занимаются оленеводы. Люди сохранившие всю самобытность в тонкостях оленеводческого дела очень впечатлили гостью. «Я впервые в жизни попробовала оленье молоко. Это самые густые в мире сливки, вкусно очень. Перемешали с мороженой дикой голубикой, получился своеобразный, но очень и очень вкусный йогурт. Я, наверное, еще долго буду вспоминать этот вкус. Еще в честь нашего приезда забили оленя и угостили сырыми мозгами, кровью. Мне понравились потроха», — призналась Екатерина.

Затем отважные зачинатели телепроекта поехали на снегоходах в самую дальнюю родовую общину «Хобоол», откуда родом лауреат премии «Поэт России-2015» Михаил Колесов. Дорога в эту местность занимает почти двое суток. «В детстве я смотрела фильм «Аляска», и в этом фильме были очень красивые горы. И я все время думала, что хочу воочию увидеть такие горы. И моя мечта сбылась! В «Хобооле» горы неимоверной красоты, такого великолепия точно нигде не увидишь. Мы там видели даже горных баранов, величаво спускавшихся с каменных хребтов потрясающей высоты. Есть пещеры, полностью покрытые горным хрусталем. У нас на канале очень много подписчиков со всего мира. Не нужно ездить куда-то далеко, красота и экстрим, все, что нужно для туриста, рядом. Именно такие уголки неизведанной дикой природы очень привлекательны для российских и зарубежных туристов. Думаю, с этой поездки мы сделаем отличную передачу», — поделилась ведущая.

В улусном центре съемочной группе тоже много чего удалось поснимать. Побывали в краеведческом музее, в этнокультурном центре «Гарпан» показали эвенский национальный обряд очищения. Также представили гостям возможность снять и показать всему миру эвенские национальные танцы, музыкальные композиции, поставленные на легендах предков местным молодым хореографом Василием Старостиным. 

В Эвено-Бытантайском улусе построили комплекс специально для якутской породы коров

Сегодня в поселке Батагай-Алыта торжественно открыли новый животноводческий комплекс хозяйства «Бытантай» для якутского скота на 120 голов.

Эвено-Бытантай — единственный район, где в генетической чистоте содержится якутский скот. Именно удаленность и оторванность от большой земли способствовали сохранению в чистоте этой уникальной породы, сообщает Минсельхоз Якутии. По данным министерства на 1 января, поголовье скота в районе составляет 795 голов, из них в только в генофондном питомнике «Бытантай» содержится 231 голова якутского  скота, в том числе коров — 78 .

Новый животноводческий комплекс оснащен автоматическими поилками, системами отопления, освещения, доения, уборки навоза, охладителем молока. В помещении имеются административный блок с кабинетами для специалистов, раздевалками, комнатами отдыха для технических работников.

Петр Алексеев от имени Министерства сельского хозяйства и продовольственной промышленности Якутии вручил коллективу трактор МТЗ-82, роторную косилку, пресс-подборщик, грабли- ворошилку и вилы для погрузчика. «Мы прилагаем большие усилия для создания необходимых условий работы фермерам и с удовлетворением разделяем радость жителей в связи с вводом нового коровника. Мы создали вам все условия труда, теперь ваша задача — улучшить качество продукции и увеличить объемы производства», — сказал министр.

«Бытантай» генофонднай дьиэ сүөһүтүн иитэр сиргэ механизациялаах хотон тутуллан үлэҕэ киирдэ

Эбээн Бытантай национальнай улууһугар 120 ынах сүөһү турар миэстэлээх, 1200 кв.м. иэннээх «Бытантай» генофонднай питомникка механизациялаах хотон тутуллан үлэҕэ киирдэ. Хотон тутуутун олохтоохтор, улуус салалтата ыытыллар мунньах, отчуот аайы туруорсан, элбэх кэпсэтии ыытан туттардылар диир көдьүүстээх.

Саҥа тутууну Үлэ геройа, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайката, 43 сыл устата эҥкилэ суох ыанньыксытынан үлэлээбит, Эбээн Бытантай, Түгэһиир нэһилиэгин бочуоттаах гражданина Ульяна Николаевна Никитина алгыс тылынан, аал уоту аһатан, алҕаан арыйда. «Үпэндьэл» эбээлэр эбээннии , «Аянеса» оҕо холобурга сылдьар ансаамбыллара киэргэттилэр.

Саҥа, аныгы тутуулаах хотон 1200 кв.м. иэннээх. Сүрүн бэдэрээччик «СГ Строй» хааччахтаммыт тэрилтэ (ген.дириэктэр Алексей Трофимов) бу тутууну иилээн-салайан ыытта.  Хотон сырдык, сылаас, киэҥ-куоҥ, үүт аһын астаан таһаарар тэриллээх анал хостоох, аактабай саалалаах, ыанньыксыттар, үлэһиттэр сынньанар сирдэрэ барыта тус туһунан, үлэлииргэ бары усулуобуйа тэрилиннэ диир тоҕоостоох. Бу тутуу түргэн кэмҥэ, баара суоҕа үс кыһыҥҥы ый иһигэр тутулунна. Олохтоохтор да, үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ мустубут ыалдьыттар да бэрткэ сөҕө-махтайа, астына саҥа тутууну сэҥээрдилэр.

Саха норуотун аччык, сут дьылларга өлөр өлүүттэн өрүһүйбүт саха сүөһүтэ буолар. Былыр былыргыттан саха сүөһүтэ киһи өттүттэн туох да кыттыгаһа суох айылҕаттан ыраас, аһыгар хаппырыыһа суох, аччыктааһыны тулуйумтуо, ыарыыга бэриммэт, томороон тымныыга кыһаммат. Саха ынаҕын курдук айылҕа айбыт сүөһүтэ аан дойдуга түөрт эрэ сүөһү хаалан турар. Исландияҕа криохранилище диэн баар, онно аан дойдуттан туох баар үүнээйи сиэмэтин тоҥорон, кэлэр көлүөнэҕэ диэн уура тураллар. Ол курдук, биһиги эмиэ кэлэр көлүөнэбитигэр, кэнчээри ыччаппытыгар саха сүөһүтэ хайаатар даҕаны хаалыахтаах. Маныаха, саҥа хотон тутуллан үлэҕэ киирбитэ сүдү кылаат буолар. Ыччат дьоммут тыа хаһаайыстыбатын салааларын баһылаан, билиилэрин-көрүүлэрин саха ынаҕын иитиитигэр туһанан саҥа хотоҥҥо үлэ-хамнас күөстүү оргуйуоҕа, сайдыы суола тэлэллиэҕэ, улуус социальнай-экэнэмиичэскэй балаһыанньата биллэ тупсуоҕа диэн бигэ эрэнэбит.

Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы — тыа хаһаайыстыбатын уонна аска-үөлгэ политика миниистирэ Петр Алексеев уонна СӨ министиэристибэлэрин, биэдэмистибэлэрин бэрэстэбиитэллэрэ, улуус салалтата, тэрилтэлэр салайааччылара кыттыыны ыллылар, эҕэрдэ тылларын эттилэр.

Иван Андреев отчитался перед жителями Эвено-Бытантая

С рабочей поездки в Эвено-Бытантайский район начались ежегодные отчеты Ивана Андреева — депутата Государственного Собрания (Ил Тумэн) по Национальному Северному одномандатному избирательному округу №33.

В селах Джаргалах, Кустур и районном центре — в селе Саккырыр, депутат посетил образовательные, социальные учреждения, новый животноводческий комплекс племенного хозяйства «Бытантай», провел встречи с активами сел, населением и однопартийцами – членами и сторонниками партии «Единая Россия» в связи с предстоящими в марте выборами Президента РФ.

В своем выступлении перед жителями Иван Андреев озвучил основные пункты работы депутатского корпуса Ил Тумэн в 2017 году, о законодательных инициативах и принятых законах, рассказал о своей деятельности в профильных комитетах и комиссиях, какие наказы и обращения жителей удалось решить.

В депутатском корпусе Иван Андреев состоит в трех парламентских комитетах – по вопросам КМНС и делам Арктики; по селу и аграрной политике; по строительству и ЖКХ. В 2017 году данными комитетами было инициировано принятие и внесение изменений законов «О кочевой семье», «Об этнологической экспертизе в местах традиционного проживания и традиционной хозяйственной деятельности КМНС РС(Я)», «Об охране и использовании генофонда якутского скота», «О мерах по урегулированию численности хищников, наносящих ущерб народному хозяйству», «О порядке содержания собак, кошек, экзотических животных и об ответственности их владельцев», «О ветеринарии» и др. Также по итогам парламентских слушаний были приняты рекомендации по вопросам обеспечения населения арктических и северных улусов продовольственными и промышленными товарами и многие другие, касающиеся жизнедеятельности арктических и северных территорий. В настоящее время в совместном рассмотрении постоянных комитетов по селу и аграрной политике и по вопросам КМНС и делам Арктики находится проект закона республики «О северном домашнем оленеводстве в РС(Я)».

В комитете по ЖКХ за год было принято 11 законов, касающихся возобновляемых источников электроэнергии, градостроительной политики, субсидий выезжающим из районов Крайнего Севера и приравненных к ним территорий, возмещения ущерба обманутым дольщикам, капитального ремонта жилья в многоквартирных домах и др. Помимо этого, Иван Андреев активно участвует в других формах работы парламента – круглых столах, расширенных заседаниях, слушаниях, в том числе по природным ресурсам и экологии.

Что касается деятельности депутата в избирательном округе, то в 2017 году успешно завершены проекты по внедрению виртуальных филиалов Национального художественного музея РС(Я) и Русского музея, музейных научных экспедиций по изучению художественного наследия малочисленных народов «Раритеты Арктики», по поддержке технического образования детей путем оснащения кружков дополнительного образования комплектами по робототехнике. По обращениям жителей народным избранником также была проведена работа по северному завозу, поддержке традиционных отраслей – оленеводства и рыболовства, сферы образования, здравоохранения, молодежной политики, семьи и детства, культуры и спорта. Одновременно депутат участвовал в решении и других вопросов муниципальных образований. В частности в Эвено-Бытантайском районе в 2017 году общими усилиями представительной и исполнительной власти района и республики удалось построить животноводческий комплекс для племенного якутского скота на 120 голов.

В целом, вопросов требующих скорейшего решения здесь достаточно много. Наслеги Эвено-Бытантая труднодоступные. Бездорожье порождает сложности не только в передвижении из одного населенного пункта в другой, но и в обеспечении продуктами, товарами, лекарствами, строительными материалами. Озвучивая эти проблемы, жители в своих выступлениях высказались о необходимости расширения ассортимента продуктов завозимых Якутопторгом, продолжении работы по поддержке разведения племенного якутского скота. Родители студентов высказали свою обеспокоенность по поводу трудоустройства молодежи, отсутствия специальных доплат к стипендиям студентов — представителей КМНС. Помимо этого, в с. Джаргалах жители попросили помощи в организации авиарейса для сдачи ЕГЭ выпускниками, улучшении работы сотового оператора, строительстве детского сада. В с.Кустур также пожаловались на плохую связь, озвучили необходимость строительства коровника для племенного скота именно в их селе, где исторически сложился и сохранился этот вид сельскохозяйственного производства. Был также поднят вопрос об усилении ветеринарной работы в оленеводческих стадах. Особенно летом во время всплеска инфекционных и иных заболеваний животных. Ну, а в зиму на всех жителей северного района одна головная боль – холод в домах. В Джаргалахе котельной нет. В Кустуре и Саккырыре мощности имеющихся котельных не позволяют подключать к ним все имеющиеся дома. Различным категориям жителей выделяются субсидии на строительство жилья. Дома строятся, но без отопления жить в них невозможно. В районном центре проблема усугубляется тем, что вот уже 20 лет котельная работает по аварийной схеме и в любой момент может выйти из строя. Из года в год население просит решить и этот самый главный вопрос. «Сколько себя помним, просим о строительстве котельной. Дети выросли, внуки подрастают, все обещают, что вот-вот построят. Сможем ли мы когда-нибудь жить в тепле?» — в один голос спрашивают жители и Джаргалаха, и Кустура, и Саккырыра. Однозначного ответа на их вопрос пока нет.

В Эвено-Бытантайском центре дополнительного образования депутат ознакомился с работой кружка робототехники, архитектуры и дизайна, бисероплетения, медиацентра, с изделиями мастерской по вырезанию из дерева и кости, а также этно-фольклорного ансамбля «Аэнеса».

Новый коровник в Саккырыре планируют заселить в марте. Но уже сейчас здесь все готово к приему животных. Коровник оснащен автоматическими поилками, системами отопления, освещения, доения, уборки навоза, охладителем молока. В помещении имеются административный блок с кабинетами для специалистов, раздевалками, комнатами отдыха для технических работников. «Со строительством этого комплекса созданы современные и более технологичные условия для содержания племенного скота и комфортной работы людей. В сжатые сроки проведена огромная работа со стороны минсельхоза республики и администрации района, строителей. Эвено-Бытантай — единственный район, где в генетической чистоте содержится якутский скот и здесь не стоит вопрос получения сверхприбылей, большого количества молока или мяса. Главная цель – сохранение и приумножение поголовья племенного якутского скота», — побывав в животноводческом комплексе ГУП «Бытантай», подчеркнул депутат Иван Андреев.

Эбээн-Бытантайга улуустааҕы 16-с спартакиада кыайыылаахтара билиннилэр

Эбээн Бытантай улууһугар хас сылын ахсын ыытыллар үлэ кэлэктииптэрин икки ардыларынааҕы спартакиада 16 төгүлүн ыытылынна. Саҥа сыл бастакы күрэҕэ өссө да ыытыллыахтаах тэрээһиннэргэ старт биэрдэ. 

Бастакы күҥҥэ кэрэ аҥардар волейболга күрэҕи саҕалаан, киэһэ хойукка диэри оонньоотулар. Иккис күн сарсыардаттан тыҥааһыннаах киирсиилэр салҕаммыттара.

Күн иккис аҥаарыгар 16-с спартакиада үөрүүлээх арыллыыта хамаандалар параадтарынан саҕаланна. Манна улуус баһылыгын солбуйааччыта Раиса Старостина мустубут дьону, кыттааччылары эҕэрдэлээн туран, былырыыҥҥы спартакиада күрэхтэрин түмүгүн иһитиннэрдэ. Ол курдук, 2017 сыл түмүгүнэн 14 үлэ кэлэктиибин икки ардыларыгар улуустааҕы спартакиаданы үчүгэй тэрээһиннэхтик ыыппыттарын иһин улуус баһылыгын грамотатынан Оҕо уонна ыччат спортивнай оскуолатын кэлэктиибэ наҕараадаланна.

— «Бастыҥ салайааччы» — Горохов Лев Вячеславович «Үөһээ Бытантай нэһилиэгэ» МТ баһылыга;

— «Бастыҥ спортсмен»- Виталий Петров, Дьарҕаалаах;

— «Бастыҥ спортсменка» — Екатерина Васильева, Түгэһиир нэһ.

15-с спартакиада оонньууларын түмүгүнэн:

— 1 миэстэ — Дьарҕаалаах;

— 2 миэстэ — Дьулурҕан;

— 3 миэстэ — Чэбдик.

Бу хамаандалар сыл устатыгар ыытыллыбыт күрэхтэргэ ситиһиилээхтик кыттаннар бочуоттаах миэстэлэргэ тигистилэр. «За волю к победе» диэн номинацияны «Чолбон» хамаандата ылла.

Саҥа үүммүт сылга тэрилтэлэр бары биир тэҥ таҥас оҥотторон сылдьаллара көрөргө интэриэһинэй буолла. Ордук «Коммунальщик» хамаанда кэрэ аҥардара киһи хараҕар быраҕыллар үчүгэй форманы оҥотторбуттарын бары да бэлиэтии көрдүбүт. Таҥас эрэ өттүнэн буолбакка, хамаандалар бары күүстээхтик эрчиллэн, дьарыктанан миэстэлэһэрдии туруммуттара эрдэттэн көстөр, биллэр.

Быйылгы волейбол күрэҕэр чахчы уларыйыылар таҕыстылар диэтэхпинэ сыыспатым буолуо. Сүрдээх интэриэһинэй, тыҥааһыннаах оонньуулар аастылар, урут миэстэлэһэн көрбөтөх тэрилтэлэр, быйыл кыахтарын түмэн, бары финалга киирэннэр, бочуоттаах миэстэлэргэ тигистилэр. Инньэ гынан, күүтүллүбүтүн курдук маҥнайгы миэстэни кэрэ аҥардарга «Коммунальщик»(ОДьКХ) хамаанда ылыаҕын ылла, онтон эр дьон ортотугар 1 бочуоттаах миэстэни «Көмүскэл» (Баһаарынай чаас) ситистилэр.

Эбээн Бытантайга политическай деятель Роман Шадрин төрөөбүтэ 125 сылыгар анаммыт сыл арылынна

2018 сыл улууска политическай деятель, эбээн норуотун киэн туттар киһитэ Роман Иванович Шадрин төрөөбүтэ 125 сылыгар ананар. «Гарпан» этно-култуурунай кииҥҥэ бэлиэ сылы арыйыы тэрээһинэ үөрүүлээх быһыыга-майгыга буолан ааста.

Эбээн норуота киэн туттар киһитэ Роман Шадрин сылыгар анаммыт тэрээһиҥҥэ үс нэһилиэк кыттыыны ылла. Олохторун-дьаһахтарын, устуоруйатын, үлэни-хамнаһы сырдатар, билиһиннэрэр хаартысканан быыстапка үгүс дьон болҕомтотун тарта. Маны таһынан хас биирдии нэһилиэк тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыттан оҥоһуллубут ас-үөл, күндү түүлээх атыы-эргиэн дьаарбаҥката болҕомто киинигэр буолла. Улуус киинин «Хаарчаана» уһуйаана үлэһиттэрин күүһүнэн тэриллибит араас эгэлгэ астаах атыы эмиэ үгүс сэҥээриини ылла, дьон-сэргэ хото атыыластылар.

Өрөгөйдөөх чаас ыраастаныы — арчыланыы сиэринэн-туомунан аһылынна. «Генулчал», «Үпэндьэл» ансаамбыл кыттыылаахтара мустубут дьону, ыалдьыттары эбээн норуотун үгэһинэн буруолатан, чох харатынан мэҥнээн, сахалыы салама баайтаран көрүстүлэр.

Бэлиэ сыл үөрүүлээх арыллыытын улуус баһылыгын солбуйааччыта Раиса Старостина оҥордо. Кини Роман Иванович Шадрин олоҕуттан кылгастык сырдатта, эҕэрдэлээтэ. Аллараа Бытантай нэһилиэгин баһылыга Константин Старостин, Түгэһиир нэһилиэгин баһылыгын солбуйааччыта Константин Слепцов, Үөһээ Бытантай нэһилиэгин бэрэстэбиитэлэ Михаил Рожин мустубут дьону, ыалдьыттары эҕэрдэлээн туран, бэлиэ сылга анаммыт тэрээһиннэргэ көхтөөх кыттыыны ыларга бэлэмнэрин эттилэр. Улахан суолталаах тэрээһиҥҥэ Дьааҥы улууһуттан Роман Иванович сиэннэрэ, хос сиэннэрэ кэлэн кыттыыны ыллылар. Кинилэр ааттарыттан Роман Иванович хос-хос сиэнэ Степанида Прудецкая бэйэтин, урууларын билиһиннэртээтэ.

Маны сэргэ, 2017 сыл Арассыыйаҕа Экология уонна ураты харыстанар сирдэр сылыгар анаан «Бытантай уоттара» хаһыат оҕолор ортолоругар ыыппыт «Киһи уонна айылҕа» хаартыска уонна кылгас суруйуу куонкурус түмүгүн кыайыылаахтарын кылаабынай редактор э.т. Яна Рожина билиһиннэрдэ. Көхтөөх кыттыыларын иһин махтанна уонна бэлэхтэри туттарда. Маны сэргэ улуустааҕы айылҕа харыстабылын инспекциятын старшай инспектора В.В.Стручков аатыттан Экология сылыгар ыытыллыбыт куонкуруска көхтөөх кыттыыларын иһин сертификат уонна айылҕа туһунан кинигэлэри бэлэх туттартаата.

«Олоҕум кэрчик кэмнэрэ» диэн Р.И.Шадрин олоҕун кэрэһэлиир, кэпсиир театрализованнай туруоруу көрөөччү биһирэбилин ылла. Манна Роман Иванович ийэтин оруолун Мария Николаева, аҕатын Владислав Колесов, оҕо сааһын Андрей Сыроватскай бэрт итэҕэтиилээхтик толорбуттарын мустубут дьон хайгыы-махтайа көрдүлэр. Театрализованнай туруорууну «Тугусил»,»Аянесса», «Миргилан», «Генулчал», «Үпэндьэл» ансаамбыллар киэргэттилэр. Туруорааччы режиссер Полина Ефимова, үҥкүүлэри туруорда Василий Старостин.

Бэлиэ сыл үөрүүлээх арыллыытын түмүктүүр чааһыгар үс нэһилиэк кыттыылаахтарын эҕэрдэ кэнсиэрэ буолла.

Эбээн Бытантайга цифровой телевидение холбонно

Эбээн Бытантай улууһун киинигэр Баатаҕай Алыытыгар 10 ханааллаах цифровой телевидение үлэҕэ киирдэ. Ахсынньы аам-даам тымныыта төһө да сатыылаан турдар, информация, сырдатар-иһитиннэрэр сириэстибэ сайдыытыгар сүҥкэн суолталаах үөрүүлээх арыллыыга дьон бөҕө муһунна.

Үөрүүлээх күҥҥэ эбээлэр «Үпэндьэл» бөлөхтөрө эбээннии сиэринэн-туомунан аал уоту оттон, айах тутан күндүлээтилэр. Улуус баһылыга Иван Горохов, Түгэһиир нэһилиэгин баһылыга Егор Васильев, сибээс инженера Павел Попов үөрүүлээх быһыыга-майгыга кыһыл лиэнтэни быстылар.

Кэлэр 2018 сылга өссө 10 ханаал эбиллэн, уопсайа 20 ханаалы олохтоохтор босхо көрөр кыахтаныахтара.

Хоровод, салют, угощения: В Эвено-Бытантайском улусе зажгли новогоднюю елку

В первый день зимы зажгли елку и в самом северном районе Якутии, Эвено-Бытантайском национальном улусе. Здесь собрались сказочные персонажи, герои любимых мультфильмов.

На снегоходе приехал Эhээ Дьыл со своей внучкой Хаарчааной, чем вызвал неподдельный восторг и радость у детишек. А праздничный салют в честь фестиваля «Зима начинается с Якутии» вызвал настоящую бурю положительных эмоций не только у ребят, но и у взрослых. Самый настоящий, самый первый в этом году хоровод вокруг нарядной елки действительно приблизил событие, которого все ждут целый год, чтобы встретиться с мечтой и сказкой.

Примечательно, что в этот же день администрация Тюгясирского наслега пригласила всех желающих отметить новоселье в новом якутском балагане, построенный местными мастерами. Коллектив администрации постарался на славу, был накрыт богатый стол. Бабушки из местного ансамбля угощали всех гостей вкусными деликатесами из национальной кухни.

Эбээн-Бытантай улууһугар олохтоохтор доруобуйаларын чинчийэр экспедиция үлэлээтэ

Бу күннэргэ улахан социальнай суолталаах комплекснай экспедиция кэлэн Баатаҕай Алыытыгар үлэлээтэ. Үлэлиир бөлөҕү ХИФУ научнай-чинчийэр доруобуйа институтун сүрүннүүр научнай сотруднига Р.Н. Захарова салайда. Биригээдэҕэ невролог, лор, окулист, УЗИ, эндокринолог, кардиолог, ревматолог, диетолог бааллар.

Экспедиция үлэтэ-хамнаһа Россиятааҕы наука Академията Саха сиригэр бастакы ыыппыт комплекснай экспедицията 90 сыллаах үбүлүөйүгэр туһуланан ыытыллар.

Санатан эттэххэ, бастакы экспедиция 1925-1930 сылларга Максим Кирович Аммосов көҕүлээһининэн ыытыллыбыт. Экспедиция үлэтин түмүгүнэн Саха сиригэр үлэ күүһүн кэскилин, экономика олугун чинчийии оҥоһуллубута. 2015 сыллаахха Россия Президенэ Владимир Путин маҥнайгы экспедиция 90 сылыгар анаан «Многофакторное исследование состояния коренного и пришлого населения Республики Саха (Якутия) с целью оптимизации региональных программ по улучшению качества жизни жителей республики с учетом территориальных, этнических особенностей в условиях современного социально — экономического развития» чинчийэр экспедицияны ыытарга анал дьаһалыгар илии баттаабыта.

Экспедиция үлэтин түмүгүнэн киһи кыаҕа, доруобуйатын туруга, нэһилиэнньэ олоҕун хаачыстыбата, экономика сабыдыала, сайдыыта быһаарыллан, кэлэр 2030-2050 сылларга олох хаачыстыбата үрдүүрүгэр, экономика сайдыытыгар ханнык үлэлэри ыытыахха, туох миэрэлэри ылыныахха сөбүн быһаарыахтара. Экспедиция үлэтигэр геология, сир баайын хостооһуна, экономика, тыа хаһаайыстыбата, гуманитарнай наукалар, культура, фольклор киирэллэр. Саха сиригэр экспедиция медицинскэй чааһын үлэтин Хотугулуу-Илиҥҥи Федеральнай Университет Научнай-чинчийэр доруобуйа института толорор. Арктика улуустарыттан Эбээн-Бытантай уонна Дьааҥы, киин улуустартан Таатта, Үөһээ Бүлүү киирбиттэрэ. Барыта 3000 киһини сыыйан чинчийиигэ хабыахтара.

— Эбээн-Бытантай улууһугар, бастатан туран, 500 киһиэхэ социологическай анкетаны толотторбуппут. Маны таһынан хоту сир региональнай экономикатын анкетатын эмиэ оҥортордубут. Эбии научнай-чинчийэр институт биэрбит анкетатын эмиэ суруйдубут. Барыта 300-тэн тахса киһини көрдүбүт. Кэлиэхпит иннинэ 150 киһиттэн уопсай турук, биохимическай, гормон, иммунология, онкомаркер анализтарын ыыттарбыппыт, олору куоракка чинчийэн түмүктэрин аҕалан кэллибит. Маны таһынан манна кэлэн көрүү түмүгүнэн диагноз сабаҕалааһыныгар үгүс киһиттэн генетикаҕа анализ ыллыбыт. Биһиги экспедиция медицинскэй эрэ чааһын толордубут. Салгыы буанализтары, анкеталары генетиктар, социологтар уо.д.а. тустаах исписэлиистэр чинчийиэхтэрэ онтон биирдэ түмүк таһаарыахтара, — диэн бөлөх салайааччыта Раиса Захарова этэр.

Эбээн-Бытантайга оҕону өбүгэ төрүт дьарыгар үөрэтэллэр

Саҥа үөрэх дьылын И.Н.Слепцов аатынан Кустуурдааҕы агрооскуола тэтимнээхтик саҕалаата. 2017 сыл бүтүүтэ — ахсынньыга бу үөрэх тэрилтэтэ арыллыбыта 85 сылын уонна Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна И.Н.Слепцов төрөөбүтэ 100 сылын туолар үөрүүлээх түгэнин бэлиэтиэхтэрэ.

Ил Дархан оҕо уонна ыччат хамсааһыныгар ураты болҕомтону ууран, кэлэр 10 сылга бары өттунэн сайдыылаах, билиҥҥи кэм балысхан тэтимин кытта тэҥҥэ хардыылаан иһэр кыахтаах саҥа көлүөнэ дьону иитэн таһаарыыга сорук туруорбута. Маны тэҥэ кини таһаарбыт ыйааҕар олоҕуран республикаҕа 2030 сылга диэри оскуола паартатыттан саҕалаан тохтоло суох аграрнай үөрэхтээһин ситимэ олохтонуохтаах. Ол эбэтэр тыа сиригэр оҕо төрөөбүт түөлбэтин, өбүгэлэрин төрүт дьарыгын кытта ситимин сүтэрбэккэ, салгыы үөрэнэн саҥалыы көрүүлээх, аныгылыы хайысханан тыа сирин сайыннарар кыахтаах дьон буола улаатан тахсыыларын тускула ууруллуохтаах.

Норуот үүнэр-сайдар тосхоло, духуобунаһа тыа сирин уонна төрүт дьарык сайдыытын кытта ыкса ситимнээх. Өбүгэлэрин сиэрдэрин-туомнарын тутуһар, төрүт дьарыгыттан тэйбэтэх, үлэни кыратыттан үлэлии үөрэммит оҕо бигэ тирэхтээх, чөл куттаах, сиэрдээх киһи буола улаатар.

Кустуур орто оскуолатын директора Анна Егоровна Никитина уонна бу оскуола учууталлара билиини кытта тэҥҥэ тыа сирин үлэтин-хамнаһын, төрүт дьарыгын тэҥҥэ тутан дойдуларыгар бэриниилээх дьон буолан тахсалларыгар хайысхалаан үөрэх тиһигин сүрүннээн ыыталлар.

Биһиги Эбээн-Бытантай улууһугар Кустуур оскуолатыгар дириэктэри солбуйааччыта Р.Н. Макаровалыын агрооскуола үлэтин туһунан кэпсэттибит:

— Биһиги оскуолабыт 2015 сылтан бастаан Е.А.Попова көҕүлээһининэн агро-оскуола статустаммыта. Кэлин бу үлэни уопуттаах салайааччы А.Е.Никитина олус эрчимнээхтик ылсан үлэлэтэр. Оҕону тыйыс усулуобуйалаах хоту сиргэ өбүгэлэрбит төрүт дьарыктарыгар сыһыаран, тыа сирин үлэтигэр-хамнаһыгар, өй-санаа, эт-хаан өттүнэн сайыннаран, толлугаһа суох, чөл өйдөөх, бэйэтин сыалын ситиһэр, дойдутун туһугар туруулаһар, бэриниилээх, туһалаах киһини иитэн таһаарыы — сүрүн сыалбыт буолар.

Биһиги билиҥҥи ирдэбилгэ сөп түбэһэр үлэни кыттыһан бары ыыттахпытына эрэ үтүө түмүктээх буоларын өйдөөн үлэни сүрүннүүбүт. Макаренко этэн турар: «Учуутал үлэтэ ситиһиилээх буоларын туһугар төрөппүтү бэйэтигэр «союзник» оҥоруута — ситиһии төрдө», — диэн. Быйылгы үөрэх дьыла саҕаланаатын күргүөмнээх үлэ күөстүү оргуйда: оҕолуун-уруулуун, төрөппүттэрдиин, учууталлыын бука бары биир санаанан тахсан күһүҥҥү үлэлэргэ туруннубут. Оскуолабыт үбүлүөйүн көрсө оскуолабыт иннигэр фонтан оҥорон киллэрэн оҕо-аймах үөрүүтэ улахан. Бу фонтаны оскуола үлэһиттэрэ В.А.Захаров, И.Т.Петров, М.И.Слепцов оҥордулар.

Ханнык да үлэни ыарырҕаппакка ылсар киһиттэн кэскиллээх ыччат үүнэн-сайдан тахсар. Агро хайысхалаах оскуола да буоларбытынан, тыа хаһаайыстыбатын үлэлэригэр үс нэдиэлэ устата буһа-хата, үөрэ-көтө кыттыстыбыт. Билиҥҥи үйэ сайдыытын тэтимин баттаһа тэҥҥэ үүнэбит-сайдабыт эрээри, оҕо аймах тыа сирин үлэтигэр кэлин улаханнык сыстыбат буолбута баар суол. Маннык көстүү кэтэх сүөһүтэ суох ыалларга ордук көстөр. Иккиһинэн, компьютер, интернет курдук олус наадалаах ситим үөдүйэн, биир өттүнэн ыччакка кэхтиини аҕалла. Оҕо кыра сааһыттан олоорчох буолла. Оонньуура эрэ телефон, планшет. Бу оҕо доруобуйатыгар, эт-хаан өттүнэн сайдыытыгар улахан охсуулааҕа биллэр. Интернеттан кутуллар информация да араастаах буолар, агрессивнай киинэлэр, оонньуулар оҕоҕо охсуулара эмиэ улахан. Оҕо ситэ илик өйө-санаата ону сатаан сиидэлээбэт. Оттон урукку кэм оҕолоро ыраас салгыҥҥа сүүрэн-көтөн, үрүҥ-хара үлэни кыраларыттан билэн, үлэлээн-хамсаан, оттоон-мастаан олоххо быдан бэлэмнээх, чэгиэн дьон буолан тахсаллара.

Күһүҥҥү үлэ былаанын быһыытынан оскуола тиэргэнигэр ырааһырдыы, көҕөрдүү уонна аны сааскы үүнүүгэ бэлэмнэнии үлэлэрэ ыытылыннылар. Оскуола орто cүһүөx кылаастарын оҕолоро оҕуруот аһын хостооһуҥҥа, улахан кылаастар буор, ноһуом тиэйиитигэр уонна көҕөрдүү үлэтигэр сырыттылар. Оҕуруот ыhap сирдэрин кэҥэтии үлэтэ билигин да бара турар, эбии дьааһыктары туталлар. Хоту дойду тыйыс усулуобуйатыгар оҕуруот аһын үүннэрии олус уустук да буоллар, оҕолор бэйэлэрин илиилэринэн үүннэрбит астарын олус астына көрөллөр.

Төрөппүт өттүттэн уонна тэрилтэлэртэн субуотунньукка көдьүүстээх көмө оҥоһулунна, тиэхиньикэнэн тиэйиигэ, харбыл биэрэн бэркэ өйөөтүлэр. Кыра да көмө улахан суолталаах.

Кэпсэтээччим этэринэн, былырыын эрдэ агросубуотунньуктар буолбуттар, төһө да тымныы сайын буоллар, үүнүүнү син ылбыттар. Манна производственнай маастардар Людмила Афанасьевна Осипова уонна Вера Герасимовна Стручкова күүскэ үлэлээбиттэрин бэлиэтиир. Аны эһиилги сылга сирдэрин кэҥэтэн ыһыыны элбэтэргэ былаанныыллар.

Быйылгы үөрэх дьылыгар оҕолор уонна учууталлар бары күргүөмүнэн отон хомуйуутугар биир күн анаан тахсан биирдии киһи З-түү киилэни туттарбыт. Онон кыһын устата доруобуйаҕа туһалаах муорус утаҕын иһиэхтэрэ.

Оҕо кэлэктиипкэ тэҥҥэ үлэлээн, бэйэтин илиитинэн тутан-хабан, ылсан үлэлээтэҕинэ үлэни сыаналыы үөрэнэр. Оҕолор учууталларын кытта күһүҥҥү практикаҕа бары биир тэҥник үлэлээтилэр. Үлэлэрин түмүгүнэн: 76 куул буору, 60 куул ноһуому, 40 куул кумах, 6 куул эпиилкэ, 31 титирик, 30 улахан таас, 50 харбыл, 50 хаптаһын хомуллубут.

Саха ынаҕын иитииннэн дьарыктанар ГБУ ГП «Бытантайы» кытта оскуола дуогабар түһэрсэн үлэлиир. Саас, күһүн 8-10 кылаас үөрэнээччилэрэ үөрэх ирдэбилинэн үлэ практикатын фермаҕа бараллар. Уопсайынан урут да, билигин да оскуола оҕолоро фермаҕа көмөлөһөн «Харыстыаҕыҥ, сахабыт ынаҕын!» акцияҕа ас тобоҕун хомуйан, илиинэн ньирэйдэргэ от үргээн туттараллар. Саас аайы хотон хаарын күрдьүүгэ тахсаллар. Быйыл оҕолор үксүн ырааһырдыы үлэтигэр хото сырыттылар. Кэлэр практикаҕа ньирэй көрүүтүгэр уонна ыанньыксыттарга көмө үлэлэригэр турунуохтаахтар.

Маны таһынан оскуолаларыгар табаһыт оҕо ахсаана сыллата элбээн иһэр. Кырдьаҕас табаһыттар табаҕа үлэлиир солбук көлүөнэ ыччат олус аҕыйаата диэн сөпкө айманаллар. Олох көрдөрөрүнэн кыраларыттан таба үлэтигэр сыстыбыт оҕолор эрэ бу уустук салааҕа сүрэхтэринэн ылларан үлэлии тахсаллар. Родовой община салайааччыта, олохтоох киһи, эдэр эрчимнээх Колесов Альберт Александрович уонна кини солбуйааччыта Колесов Альберт Владимирович ойор күннээх, дьоллоох оҕо саастара, кэрэ кэрчик кэмнэрэ, үрүлүйэ устар дохсун сүүрүктээх Бытантай эбэ кытылыгар, туруук таас хайалардаах Кустуур кэрэ бөһүөлэгэр ааспыта. Уолаттар бэйэлэрэ кыраларыттан табаһыт үлэтигэр эриллибит буоланнар, бу салааны дойдуларыгар сөргүтэр сырдык санаалаах ылсыбыттара.

«Альберт биһиги оскуолабытын бүтэрэн баран, Аҕа дойдутугар ытык иэһин төлөөн үрдүк үөрэҕи бүтэрбитэ, физкультура учуутала идэлээх. Бастаан куоракка олохсуйан баран дойдутугар кэлэн өбүгэлэрин үтүмэн үйэлэртэн илдьэ кэлбит кэриэстэбил үгэстэрин, үлэлэрин, сиэрдэрин-туомнарын тутуһан, олохторун салҕаан үөһэтттэн кэлэр көмөнү кэтэспэккэ бэйэ кыаҕар тирэҕирэн ыстаада тэриммитэ. 2016 сылга Альберт Колесов ыстаадатыгар фундаментальнай бырагыраамаҕа олоҕуран хас биирдии төрөппүттэри кытта сүбэлэһэн, 10 оҕону ыстаадаҕа сайылаппыта, ааспыт сайын 14 оҕо «Кочевник» уонна «Турукаан» ыстаадаларга үлэлээн, сынньанан , эт-хаан өттүнэн сайдан эргилиннилэр. Оҕолор айылҕалыын алтыһан, таба манаан, салгын сиэн, уучаҕынан күрэхтэһэн, балыктаан, сир астаан олус астынан кэлбиттэрэ. Өссө 20-лии тыһ. хамнастаах эргиллэн оҕолор үөрүүлэрэ үтүмэн, үөрэнэр малларын бэйэлэрэ ылыммыттара төрөппүттэригэр да улахан өйөбүл буолла. Инники өттүгэр үүнэр көлүөнэ ыччаттарбытын төрүт үгэстэн, дьарыктан тэйиппэт, өссө чугаһатар сыалтан көс оскуола тускулун киллэрэргэ былаанныыбыт. Манна бэйэбит депутаппыт Елена Христофоровна Голомареваны кытта ыкса сибээстээхтик үлэлиэхпит», — диэн салгыы кэпсиир Розалия Николаевна.

 

Эбээн Бытантайга Ил Дархан быһаччы өйөбүлүнэн хотон тутуута саҕаланна

Эбээн Бытантай улууһун киинигэр атырдьах ыйын 30 күнүгэр күүтүүлээх саҥа хотон тутуутун саҕаланыыта үөрүүлээх быһыыга-майгыга буолан ааста. Тутуу акылаатын «Үпэндьэл» ансаамбыл кыттыылаахтара Мария Колесова, Антонина Сотрудникова эбээннии үгэһинэн аал уот оттон алҕаатылар. Бу күн үгүс үтүөнү ыралыыр алгыс тыллар, баҕа санаалар этилиннилэр. Степан Слепцов, Александр Ефимов ылбаҕай ырыаларынан киэргэттилэр.

— Өр сылларга күүппүт тутуубут — саҥа механизациялаах хотон — тутуута саҕаламмытынан барыгытын эҕэрдэлиибин! Ил Дархан быһаччы дьаһалынан бу хотон тутуута саҕаланан эрэр. Ахсынньы маҥнайгы күнүгэр диэри үлэни түмүктүөхпүт диэн бэдэрээччик эрэннэрэр, — диэн Эбээн Бытантай национальнай улууһун баһылыга Иван Горохов мустубут дьоҥҥо иһитиннэрдэ.

Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ өрөспүүбүлүкэ Тыатын хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччыта Виктор Павлов кыттыыны ылла. «Сүүс ынах сүөһү турар миэстэлээх, механизированнай, сырдык, сылаас хотон саха сүөһүтэ элбээн, ууһаан Эбээн-Бытантай улууһун сайдыытыгар дьоһун кылаат буолуоҕа диэн эрэнэбит. Бу тутуу үгүс кэпсэтии, сүүрүү-көтүү түмүгэр ситиһилиннэ диэххэ наада. Тутуу хаамыыта күүстэх хонтуруолга сылдьыаҕа. Манна министиэристибэҕэ анал департамент баар. Инвестбырагыраамаҕа киллэрии биир, онтон тутуу саҕаланыытын ситиһэр эмиэ биир туспа күчүмэҕэй дьыалалар. Бу улахан, 45 мөл.солк. үптээх тутуу буолар. Билиҥҥи кэмҥэ 19 мөл.солк. быһаарыллан турар. Онтон ордугун үп-харчы, экэниэмикэ министиэристибэлэрэ кэлэр сыл саҥатыгар хамсатыахпыт диэн эрэннэрэллэр. Хотоҥҥо сылдьан ГУП ГП «Бытантай» үлэһиттэрин кыттар көрүстүбүт. Үлэһиттэр санаалара бөҕөх, саҥа хотон үлэҕэ киирэрин олус кэтэһэллэрин эттилэр. Өбүгэлэрбит үйэлэргэ иитиэхтээн кэлбит сүөһүлэригэр сөптөөх усулуобуйаны, көрүүнү тэрийэн үлэлээн, бэйэ бородууксуйатын оҥорон таһаардахпытына, социальнай-экономическай балаһыанньабыт тупсуо. Хотугу эргимтэҕэ бу хотон аан маҥнайгынан тутуллар эбийиэк буолар. Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ бу хотон тутуллан, саха ынаҕа элбииригэр, племенной үлэ сайдарыгар утумнаах үлэни ыытыахтара диэн олохтоохторго эрэнэр, — диэтэ кини.

Улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын салалтатын салайааччыта Иннокентий Аммосов биир дойдулаахтарын улахан тутуу этэҥҥэ саҕаламмытынан эҕэрдэлээтэ. «Тутууну кэтэспиппит, омуннаабакка эттэххэ, 15-16 сыл буолла. Хотоннорбут эргэрэн биирэ сууллубута, биирэ үлэлиир кыаҕыттан ааһан турар. Онон, саҥа хотон тутуллара уолдьаста. Мин миниистир Петр Николаевичка улаханнык махтаныахпын баҕарабын. Кини быһаччы дьаһала суох, хотон тутуута олоххо киирэрэ саарбах этэ. Биллэн турар, Ил Дархан Егор Борисов үтүө санаанан салайтаран, хотон тутуутун саҕалыырга диэн көҥүл биэрэн улаханнык өйөөтө», — диэн тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. 

Михаил Кириллин, бэтэринээрнэй сулууспа туйгуна, үлэ бэтэрээнэ: «Ханнык баҕарар дойдуга сүөһү иитиитигэр болҕомто ууруллара үчүгэй дьыала. Барыгытын бу хотон тутуута саҕаламмытынан эҕэрдэлиибин! Саха ынаҕын иитии дьарыга кэскиллээх буоллун», — диэн санаатын тириэртэ.

Василий Слепцов, бэдэрээччик «СГ-Строй» хааччахтаммыт тэрилтэ генеральнай дириэктэрин солбуйааччыта: «Биһиги тэрилтэбит хотон тутуутугар маҥнайгытын ылыста. Маннык тутуу Уус Алдан Тандатыгар, үлэ дьоруойугар Иннокентий Готовцевка тутуллан турар. Хотон 72*12 кв.м. иэннээх буолар, улахан. Иһигэр үүт уонна производственнай блоктардаах, ону таһынан 6-7 хостоох. Автономнай хочуолунай туруоҕа, тэрилэ барыта кэлбитэ, биир хоско үүт сойутар тэрилэ туруоҕа. Итиэннэ суунар, сыгынньахтанар, мунньахтыыр хостор, барыта тус-туһунан буолуохтара. Маны таһынан биир улахан хос баар, манна «Бытантай» тэрилтэ ыччакка, оҕолорго, устудьуоннарга кылаас оҥоруон сөп диэн көрөбүн. Маннык кылаас баар буоллаҕына, эдэрдэргэ үрдүттэн көрдөрөн, аныгы өйдөөх-санаалаах тыа хаһаайыстыбатын исписэлииһин иитэн таһаарарга табыгастаах дии саныыбын. Биһиги билигин бетон кутуутун үлэтин түргэнник ыытыахпыт. Болдьохпут сэтинньи бүтүүтүгэр диэри тутууну түмүктүөхтээхпит, бүтэриэхпит диэн эрэнэбит. Маннык тутуу сэндвич-панеллартан турар, онон конструктор курдук хомуйан таһаараҕын. Кылаабынайа халлаан сылаас эрдэҕинэ бетоннуур үлэтин кыайыахпытын наада. Билигин биригээдэ маҥнайгы түһүмэҕэ кэлэн, сыбааркалыыр, бетоннуур үлэтин ыытыахтара, онтон хомуйааччылар кэлиэхтэрэ. Биригээдэлэр олорор дьиэлэрин-уоттарын барытын булан бэлэмнээтибит. Саас туттуллар матырыйаалы, аһы-таҥаһы бүтүннүү тиэйэн аҕалбыппыт», — диэн былааннаах үлэтиттэн билиһиннэрдэ.

Аэропорты Севера: Наша работа нацелена на безопасность полетов

В четырех аэропортах Якутии проводится реконструкция взлетно-посадочных полос, аэродромов. Данные работы ведутся по федеральной целевой программе «Развитие Дальнего Востока и Забайкальского региона». На днях в с. Саккырыр с рабочим визитом побывали директор ООО «Нордтрансстрой» Роман Михайлов, 1-й заместитель генерального директора ФКП «Аэропорты Севера»Олег Александров.

Роман Михайлов, директор ООО «Нордтранстсрой»:

— Мы приехали, чтобы посмотреть насколько продвигаются работы по реконструкции аэродрома «Саккырыр», осуществить контроль. Строительство идет в полном темпе, по рабочему графику. Сроки окончания работ должны завершиться в декабре 2017 г. Постараемся уложиться в установленные сроки. Надо сказать, что природно-климатические условия вполне позволяют вести налаженную работу. Мы привезли оборудование, гидробуры, которые уже с сегодняшнего начали бурить скважины под опоры мачты видеонаблюдения. На сегодяшний день здесь на объекте работают 52 специалиста. Это и механизаторы специальной техники, т.е. грейдеров, бульдозеров, катка и т.п. Также, работают бетонщики, которые на данный момент готовят основу под нефтебазу. Строители-монтажники, они собирают периметральные ограждения аэродрома. Повара, рабочие задействованы. Мы привлекли только своих специалистов. Если говорить о будущем аэродроме, то также мы построим еще 2 новых КПП (контрольно-пропускной пункт). По всему аэропорту будут установлены 82 видеокамеры, которые будут наблюдать всю общую картину аэрополосы и территории аэропорта. Также должны поставить 280 опор освещения, которые будут освещать патрульную дорогу вдоль и поперек. Установление таких КПП значительно облегчит работу служб безопасности и работников аэропорта «Саккырыр». Надо сказать, что такого механизма в Якутии нет, даже в аэропорту г.Якутска. Все эти новые технологии устанавливаются по проекту нашего заказчика, ФКП «Аэропорты Севера». Также мы работаем в аэропорту «Чокурдах». Там у нас более обширный фронт работ, так как проводится реконструкция взлетно-посадочной полосы. Должны заменить светосигнальное оборудование, который привезли из Финляндии. Финансирование этих объектов идет в полной мере из федеральных средств. Отдельную благодарность хотим выразить руководству улуса, аэропорта «Саккырыр». С самого начала строительства они нам очень помогли. И с предоставлением производственной базы и с помещением для проживания наших специалистов. Предоставили нам огромный бокс, ранее принадлежавший ДРСУ, где мы организовали сварочный цех. Насчет техники ведутся переговоры с ФКП «Аэропорты Севера». Скорее всего, часть техники оставим здесь. Потому что для содержания такого аэродрома обязательно требуется наличие специальной техники, такой как грунтовый каток, грейдер, самосвалы. Также решается вопрос по грохоту, используя который в дальнейшем можете решить вопросы по строительству. Я думаю, что все эти вопросы решим на взаимовыгодных условиях.

Олег Александров, 1 заместитель генерального директора ФКП «Аэропорты Севера»:

— Аэропорт приводится в соответствие с установленными требованиями федеральных авиационных правил. Основными объектами реконструкции являются участок ГСМ со всеми атрибутами, полное периметральное ограждение и современная патрульная дорога. То есть, топливообеспечение будет более надежное и качественное. Проникновение границ территории аэродрома будет полностью контролироваться. Все это сводится к тому, чтобы обеспечить абсолютную безопасность полетов. А аэродромные сооружения, такие как взлетная полоса, перрон, рулежная дорожка на данном этапе реконструкции не затрагиваются. Это все оставляется на перспективу. Тем самым, в дальнейшем мы планируем провести проектирование этого аэропорта. А пока, аэропорт «Саккырыр» как выполнял регулярные рейсы, так и будет выполнять. Будут садиться те же борта, что и раньше. То есть, данная реконструкция никак не затрагивает рабочий график. Надо заметить, что по Якутии таких аэродромов пока мало. На сегодняшний день мы провели проектирование 16 аэродромов по республике и получили положительное заключение Главгосэкспертизы. Это очень важно, получить положительное заключение. Очень похожий аэропорт есть у нас в Среднеколымске. Сейчас там тоже ведутся такие же работы по реконструкции аэродрома.

Екатерина Обутова, начальник аэропорта «Саккырыр»:

— Это очень хорошо, что первый пилотный проект по федеральной целевой программе начат у нас. Есть определенные авиационные требования, которым аэропорты должны соответствовать. И самое главное, все эти требования устанавливаются для безопасности полетов. Поэтому мы очень рады, что попали в число первых. Как сказали, в следующие годы получили положительные заключения по реконструкции еще по 16 аэродромам. Кроме реконструкции аэродрома мы планируем работы по текущему ремонту. Это замена крыши старого здания. В плане хотим провести работы по облагораживанию привокзальной площади, забетонировать тротуары, уплотнить, укатать все неровности полосы. У нас есть специально отведенное парковочное место, там поставим бордюры, обозначения. Все это делается ради комфорта пассажиров.

Основным перевозчиком у нас является компания «Полярные авиалинии». Также в период отсутствия зимника коммерческие, т.е. заказные рейсы выполняет компания «ИрАэро».

Лев Фролов, руководитель проекта:

— У вас я работаю всего три недели. До этого руководил проектом в Чокурдахе, где тоже ведутся работы по реконструкции аэродрома ВПП (взлетно-посадочная полоса). Там я работал с октября 2016 года. И на данный момент в Чокурдахе уже завершаются работы. К вам я приехал, чтобы ускорить темп работ. Так как, за два месяца немного отстали от графика. Конечно, за три недели невозможно полностью войти в график, но темп работ значительно ускорен.  Сам я за свою трудовую деятельность работал в масштабных проектах по реконструкции таких аэродромов, аэропортов как «Воронеж», «Домодедово», «Сокол» (Магадан). При условии, что поставка необходимого специального груза будет осуществляться без перебоев, наверстаем. Здесь из-за большого пассажиропотока очень трудно перевезти дополнительный груз. Борты загружены. В минувшую пятницу удалось перевезти некоторый груз спецрейсом. Есть задача закончить работы до декабря, значит, закончим.

Гаврил Иванов, специалист по стройконтролю ООО «Проект»:

— Главный офис нашей организации находится в г.Иркутске, по специальности я инженер-строитель. Мы осуществляем независимый стройконтроль. Если уточнить, то по требованиям госконтракта, при проведении масштабных работ, во время строительства обязательно помимо заказчика и подрядчика должно быть третье лицо, осуществляющее контроль по качеству выполнения. Чтобы все было по проекту, никаких отклонений не было. Все должно соответствовать СНиП (строительно — нормативы и правила), ГОСТу. Я буду работать по всему этапу данного строительства. У нас по Якутии есть два объекта, это в Чокурдахе и здесь. На данный момент некоторые нарушения есть, которые устраняются, исправляются.

По ФЦП «Развитие Дальнего Востока и Забайкальского региона» ведется реконструкция аэропортов Саккырыр, Среднеколымск, Тикси, продолжается реконструкция аэропорта Чокурдах.

Ранее по ФЦП должны были реконструировать 17 аэропортов, два из которых — в Магаданской области и 15 — в Якутии, на эти цели было предусмотрено более 26 млрд рублей, но после сокращения федерального бюджета произошло значительное уменьшение средств. При этом еще 9 аэропортов Якутии не попали ни в программу «Развитие транспортной системы России», ни в ФЦП «Развитие Дальнего Востока и Забайкальского региона».

На данный момент в пяти филиалах уже имеются искусственные ВПП, которые также требуют реконструкции. Но почти во всех аэропортах полосы не соответствуют требованиям федерального авиаправила. Реконструкция аэрокомплекса позволит круглогодично принимать различные суда, вплоть до самолета Bombardier Q400 или самолетов «Сухой Суперджет-100 «. Сейчас могут садиться только самолеты класса Ан-2, Ан-24.

Евгений Чекин объяснил исключение из бюджета животноводческой фермы в Эвено-Бытантайском улусе

Премьер-министр республики Евгений Чекин провел рабочую встречу с главой Эвено-Бытантайского улуса Иваном Гороховым. Во встрече принял участие первый вице-премьер правительства, министр сельского хозяйства и продовольственной политики республики Петр Алексеев. Стороны обсудили вопрос строительства животноводческой фермы в районе.

Глава муниципального образования озвучил ряд актуальных вопросов, касающихся  стабильного социально-экономического развития Эвено-Бытантайского улуса. Была поднята тема строительства животноводческого комплекса на 100 голов в селе Батагай-Алыта, источники финансирования которого были предусмотрены в инвестиционной программе на 2017 год и плановый период 2018-2019 годов. Но при корректировке бюджета объект был исключен из инвестпрограммы.

Председатель правительства Евгений Чекин пояснил, почему это произошло. Глава кабинета министров напомнил о принятом правительством республики решении – в 2017 году при оптимизации бюджетных расходов отказаться от нового строительства. Он поручил первому вице-премьеру рассмотреть вопрос на уровне министерства сельского хозяйства с учетом общей государственной политики в сфере развития животноводческих хозяйств.

Иван Горохов также проинформировал премьер-министра о ходе подготовки к 125-летию Романа Шадрина, известного эвенкийского политического деятеля. Юбилейные мероприятия в улусе пройдут в следующем году.

Эбээн-Бытантайга оҕону патриотическай тыыҥҥа кыра сааһыттан иитэллэр

«Хаарчаана» уһуйаан иитиллээччилэрэ патриотическай ырыа уонна стройдаан хаамыы күрэҕэр көхтөөхтүк кытыннылар. Манна барыта 6 бөлөх иитиллээччилэрэ байыаннайдыы таҥнан-симэнэн кэлбиттэрэ көрүөххэ олус сэргэх.

Ытыы-ытыы хаамар гимнастеркалаахтар, илии-атах уҥа-хаҥас бииргэ дайбанар байыаннайдар, кыракый стюардессалар көрөөччүлэри олуһун диэн манньыппыттара, уйадыппыттара чахчы. Бэлиэтээн эттэххэ, «Хаарчаана» уһуйаан кэлэктиибэ төгүрүк сыл устата бииртэн биир хатыламмат тэрээһиннэри ыыталлар, төрөппүттэр да көхтөөхтөр.

Тыҥааһыннаах күрэх-көрүү түмүгүнэн 1 бочуоттаах миэстэҕэ «Туллукчаан» бөлөх моряктар буолан иитээччилэрин А.Я. Бочкареваны, А.А. Колесованы кытта таҕыстылар. Онтон 2 дьоһун миэстэни «Нөлтөкө» 2 бэлэмнэнии бөлөх, иитээччилэр Л.Н. Слепцова, Е.В.Тоскина, эмиэ моряктар буолан ыллылар. Үһүс бочуоттаах миэстэни — спецназтар — «Үрүмэччи» бөлөх, иитээччилэр Х.И.Сивцева, Н.Г. Винокурова ситистилэр.

«Бастыҥ форма» номинация хаһаайыттарынан «Күнчээн» бөлөх иитиллээччилэрэ, (М.К.Федорова, М.И.Горохова), «Бастыҥ ырыа» — «Кустук» (И.А.Старостина, Л.В.Колесова), «Бастыҥ доҕордуу этэрээт» — «Сулусчаан» (В.Х.Васильева, Т.Н.Сотрудникова), «Бастыҥ строй» — «Чукичан» (С.П.Горохова, Н.Н.Другина) бөлөхтөр буолан, үөрдүлэр-көттүлэр.

Оҕону, ыччаты иитэр үлэ ордук ыарахан. Киһиэхэ билиини биэриэххэ сөп, оттон кинини дьон уонна уопсастыба туһугар дууһатын биэрэр дьиҥнээх киһи гына иитии ордук уустук. Өбүгэлэрбит өркөн өйдөөх буоланнар, бу күҥҥэ диэри урааҥхайдарбыт дэнэр ыччаттаннахтара. Эр киһи оруола киһи-аймах олоҕор да буоллун, государствоҕа, дьиэ кэргэҥҥэ мэлдьэҕэ суох сүҥкэн. Эр киһи көмүскэл, баһылык буолуохтааҕа саарбаҕа суох. Онон уол оҕону баһылык быһыытынан, кэлин дьиэ кэргэнин, ууһун туһугар сөптөөх дьаһаллары ылынар гына иитэн-үөрэтэн, такайан таһаараллара. Онон, маннык үөрэтиилэр кыра эрдэхтэн оҕону дойду, өрөспүүбүлүкэ, улуус туһугар патриотическай тыыҥҥа иитиини биэрэллэрэ чуолкай.