Метка: Саҥа хотон

«Бытантай» генофонднай дьиэ сүөһүтүн иитэр сиргэ механизациялаах хотон тутуллан үлэҕэ киирдэ

Эбээн Бытантай национальнай улууһугар 120 ынах сүөһү турар миэстэлээх, 1200 кв.м. иэннээх «Бытантай» генофонднай питомникка механизациялаах хотон тутуллан үлэҕэ киирдэ. Хотон тутуутун олохтоохтор, улуус салалтата ыытыллар мунньах, отчуот аайы туруорсан, элбэх кэпсэтии ыытан туттардылар диир көдьүүстээх.

Саҥа тутууну Үлэ геройа, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайката, 43 сыл устата эҥкилэ суох ыанньыксытынан үлэлээбит, Эбээн Бытантай, Түгэһиир нэһилиэгин бочуоттаах гражданина Ульяна Николаевна Никитина алгыс тылынан, аал уоту аһатан, алҕаан арыйда. «Үпэндьэл» эбээлэр эбээннии , «Аянеса» оҕо холобурга сылдьар ансаамбыллара киэргэттилэр.

Саҥа, аныгы тутуулаах хотон 1200 кв.м. иэннээх. Сүрүн бэдэрээччик «СГ Строй» хааччахтаммыт тэрилтэ (ген.дириэктэр Алексей Трофимов) бу тутууну иилээн-салайан ыытта.  Хотон сырдык, сылаас, киэҥ-куоҥ, үүт аһын астаан таһаарар тэриллээх анал хостоох, аактабай саалалаах, ыанньыксыттар, үлэһиттэр сынньанар сирдэрэ барыта тус туһунан, үлэлииргэ бары усулуобуйа тэрилиннэ диир тоҕоостоох. Бу тутуу түргэн кэмҥэ, баара суоҕа үс кыһыҥҥы ый иһигэр тутулунна. Олохтоохтор да, үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ мустубут ыалдьыттар да бэрткэ сөҕө-махтайа, астына саҥа тутууну сэҥээрдилэр.

Саха норуотун аччык, сут дьылларга өлөр өлүүттэн өрүһүйбүт саха сүөһүтэ буолар. Былыр былыргыттан саха сүөһүтэ киһи өттүттэн туох да кыттыгаһа суох айылҕаттан ыраас, аһыгар хаппырыыһа суох, аччыктааһыны тулуйумтуо, ыарыыга бэриммэт, томороон тымныыга кыһаммат. Саха ынаҕын курдук айылҕа айбыт сүөһүтэ аан дойдуга түөрт эрэ сүөһү хаалан турар. Исландияҕа криохранилище диэн баар, онно аан дойдуттан туох баар үүнээйи сиэмэтин тоҥорон, кэлэр көлүөнэҕэ диэн уура тураллар. Ол курдук, биһиги эмиэ кэлэр көлүөнэбитигэр, кэнчээри ыччаппытыгар саха сүөһүтэ хайаатар даҕаны хаалыахтаах. Маныаха, саҥа хотон тутуллан үлэҕэ киирбитэ сүдү кылаат буолар. Ыччат дьоммут тыа хаһаайыстыбатын салааларын баһылаан, билиилэрин-көрүүлэрин саха ынаҕын иитиитигэр туһанан саҥа хотоҥҥо үлэ-хамнас күөстүү оргуйуоҕа, сайдыы суола тэлэллиэҕэ, улуус социальнай-экэнэмиичэскэй балаһыанньата биллэ тупсуоҕа диэн бигэ эрэнэбит.

Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы — тыа хаһаайыстыбатын уонна аска-үөлгэ политика миниистирэ Петр Алексеев уонна СӨ министиэристибэлэрин, биэдэмистибэлэрин бэрэстэбиитэллэрэ, улуус салалтата, тэрилтэлэр салайааччылара кыттыыны ыллылар, эҕэрдэ тылларын эттилэр.

Өймөкөөн Томторугар аныгылыы тииптээх саҥа хотон аһылынна

Бу нэдиэлэҕэ Өймөкөөн улууһун Томтор нэһилиэгэр эдэр урбаанньыт Андрей Винокуров 50 сүөһүгэ анаан туппут улахан хотонун аһыллыыта буолла. Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ өр сыл сүөһү иитиитигэр үлэлээбит нэһилиэк олохтоохторо кэлэн кытыннылар.

Сахалыы сиэринэн олохтоох алгысчыт Константин Винокуров аал уоту саламаатынан, арыылаах алаадьынан күндүлээтэ, уохтаах кымыһынан айах тутан, алгыс үтүөтүн анаата. Ол кэннэ “2-с Бороҕон нэһилиэгэ” МТ дьаһалтатын баһылыга Никифор Протопопов, улуустааҕы Тыа хаһаайыстыбатын управлениетын исписэлииһэ Николай Спиридонов уонна тутуу хаһаайына Андрей Винокуров кыһыл лиэнтэни быһан, хотону үөрүүлээх быһыыга-майгыга арыйдылар. Сүөһүлэр номнуо бэйэлэрин миэстэлэрин булунан, саҥа хотону иччилээн тураллар.

Андрей Винокуров 2016 с. балтараа мөлүйүөннээх федеральнай гран ылан, саҥа хотон тутар кыахтанна. Кини сыала-соруга диэн, бу хотонугар олохтоох дьон сүөһүтүн ылан дуогабарынан көрүү-харайыы буолар. Урбаанньыт хотон тутуллан үлэҕэ киирэригэр күүс-көмө буолбут өрөспүүбүлүкэ Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр, чуолаан, тыа сирин сайыннарар департаменыгар, улуус баһылыгар Михаил Захаровка, Өймөкөөн улууһун Тыатын хаһаайыстыбатын управлениетын салайааччытыгар Павел Сивцевка, нэһилиэк баһылыгар Никифор Протопоповка уонна бу хотону тутарга үлэлэспит дьоҥҥо махтала муҥура суох.

Эдэр фермер инникигэ былаана киэҥ. Хотонунан эрэ муҥурдаммакка, эһиил теплица тутан, ити хайысхаҕа хаһаайыстыба тэринэр санаалаах. Ону таһынан сүүс гектардаах сиргэ элбэх сыллаах от ыһарга, кэнэҕэскитин олохтоох бородууксуйаны оҥорон таһаарыыга ылсыахтааҕын кэпсээтэ.

Байаҕантай нэһилиэгэр 120 төбө ыанньык сүөһү киирэр комплексын тутан үлэҕэ киллэрдилэр

«Туймаада» үп-харчы агропромышленнай хампаанньа уонна «Танда» тыа хаһаайыстыбатын производственнай кооператива быйыл кулун тутар 27 күнүттэн саҥа комплекс тутуутун саҕалаабыттара. 120 төбө ыанньык сүөһү киирэр комплексын болдьоҕун иннинэ тутан үлэҕэ киллэрдилэр.

Тутуу биригээдэтин үлэҕэ үөрүйэх, сатабыллаах Леонид Терешкин салайда. Сарсыарда эрдэттэн киэһэ ыкса хойукка диэри комплекс тутуутун сыралаһан үлэлээн, түөрт ый иһинэн государственнай хамыыһыйаҕа туттардылар. Хамыыһыйа састаабыгар «Туймаада» үп-харчы агропромышленнай хампаанньа генеральнай директора Александр Васильев, тутууну ыыппыт “Хаҥалас – РИЭЛТИ” ХЭТ генеральнай директора Кан Терешкин, «Танда» ТХПК директора Николай Хомподоев, Байаҕантан нэһилиэгин дьаһалтатын баһылыга Иннокентий Иванов киирэллэр. Чуолаан кинилэр тутуу хаачыстыбатын бэрэбиэркэлээн баран, докумуоҥҥа илии баттастылар.

120 миэстэлээх толору хааччыллыылаах: туалеттаах, душтаах, сылаас, тымныы уулаах дьиэ дьэндэс гынна. Автопоилкалар, массыынанан ыыр аппарааттар үлэлииргэ бэлэм гына холбоммуттар. Ыанньыгы кытары сыһыары тутуллубут үүт астыыр дьиэн, хочуолунай барыта ирдэбил быһыытынан тутуллубут.

«Танда» тэрээһиннээх хаһаайыстыба салайааччыта Николай Хомподоев бэйэтин санаатын бу курдук үллэһиннэ:

— Үлэ киһитигэр ханнык баҕарар дьыл уратылаах, бэйэтэ көрөн биэрэр айылҕалаах, туһунан суоллаах-иистээх буолар. Быйылгы дьылы ылан этэр буоллахха, биһиги диэки үтүө хараҕынан көрбүт өрүттэрэ үгүс диэххэ сөп. Ол курдук, республика Ил Дархана Егор Борисов илиититтэн үлэбит түмүгүн бэлиэтиир Махтал суругу ылан турабын. Итини сэргэ, быйыл Россияҕа ынах, сылгы сүөһү иитиитигэр племенной хаһаайыстыбалар кэккэлэригэр киирдибит. Итиэннэ биир саамай улахан ситиһиибитинэн — өр сылларга туруорсубут этиибит, боппуруоспут быһаарыллан, 120 төбө ынах сүөһү киирэр комплекса үлэҕэ киирбитэ буолар. Олус хаачыстыбалаахтык тутуллубутуттан тыа дьоно астынабыт. Бу инникитин элбэххэ эбээһинэстиир соруктаах тутуу буоларын өйдүүбүт, ону түһэн биэрбэт курдук кыһаллан үлэлиэхпит. Өр сылларга кэтэспит баҕа санаабыт олоххо киирбититтэн, бары долгуйа үөрэбит. «Туймаада» үп-харчы агропромышленнай хампаанньа генеральнай директорыгар Александр Гаврильевич Васильевка, кини салайар тэрилтэтигэр ис сүрэхпититтэн махталбытын тиэрдэбит.

Бүлүү улууһун Хаҕыныгар саҥа саҕалааччы фермердэр үс хотону арыйдылар

Өрүс уҥуор улуус кииниттэн 14 көс тэйиччи ыраах сытар Хаҕыҥҥа “Саҥа саҕалааччы фермер” куонкурус кыайыылаахтара Дьулус Филиппов, Кирилл Алексеев, Святослав Докторов 25 ыанар ынахха аналлаах хотоннорун үөрүүлээх арыллыыта тэрилиннэ. Аҕыйах сыллаҕыта бу уолаттар тутуспутунан социальнай контракт куонкурсугар кыттан сүөһү итиитигэр диэн 100 тахсалыы тыһ. солк. ылбыттара.

Бүлүү улууһун эдэр фермердэрэ 2015 сылга “Саҥа саҕалааччы фермер” өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкурсугар кыттан 1,5 мөл. солк. граннары ылан, 25 ыанар ынахха аналлаах хотоннору туттан, быйылгы кыстыгы 17-18 сүөһүнү этэҥҥэ туоратан дьыл таһааран эрэллэр.

Святослав Докторов хотонун саҕалаан иһэн эмискэ ыалдьан бу олохтон туораабытыгар кэргэнэ, бииргэ төрөөбүттэрэ иилээн-саҕалаан бары аймахтара, доҕотторо күүс-көмө буолан хотону түмүктээбиттэрэ. Билигин эдьиийэ Анисья Докторова сүөһүлэри көрөр-истэр. Бу түбэлтэ 500 киһини кыайбат нэһилиэнньэлээх Хаҕын дьоно түмсүүлээхтэрин көрдөрөр, атын фермердэр хотоннорун тутууга эмиэ аймахтар, доҕоттор көмөлөрө улахан.

Оксана Еремеева баһылыктаах Хаҕыҥҥа кэлиҥҥи сылларга биллэр-көстөр хамсааһын таҕыста.

Бастаан Хаҕыҥҥа бэртээхэй культурнай-спортивнай комплекс тутуллубута. Онтон кыамталаах хочуолунай тутуллан бөһүөлэк дьиэтэ барыта киин ититиигэ холбоммута, микро-оройуон тутуугар федеральнай бырагыраамаҕа хапсаары туспа саҥа дьиэлэртэн турар квартал баар буолла. Былырыын Тупсарыныы сылыгар 4,5 мөл. солк. ылан, бөһүөлэк көстүүтэ лаппа тубуста. Уулуссалар көммүттэр, оҥоһуллубуттар, оҕо, спортивнай былаһааккалара баар буолбуттар. Билигин хаҕыннар туруорсар туруорсуулара – оскуола тутуута.

2016 сыллааҕы улууска кыра нэһилиэктэр “Сайдыы — түмсүү бастыҥ түөлбэтэ” күрэхтэһиилэригэр Хаҕын нэһилиэгэ бастакы миэстэни ылбыта да элбэҕи этэр.

Хаҕыҥҥа эдэр дьон олохсуйарыгар, нэһилиэк экономикатын сэргэхситиигэ улахан хардыынан — улууска бастакынан манна агрокластер тэриллэн оҥоһулунна. Сүөһү иитиитин сайыннарарга сүрүн усулуобуйа — оттуур сир дэлэгэй.

2016 сылга “Саҥа саҕалааччы фермер” куонкурсугар Хаҕынтан Гаврил Алексеев сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ, Дьулус Киряев сүөһү итиитигэр эмиэ 1,5 мөл. солк. граннары ылбыттара.

Баһылык Оксана Еремеева кэпсээбитинэн, Гаврил Алексеев саҥа фермердэри отунан хааччыйбыт. Икки сыллааҕыта тэриллибит агрокластеры ситэрэн биэрээри, быйыл Хаҕынтан өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкуруска эти астааһыҥҥа эмиэ биир киһини бэлэмнии сылдьаллар эбит, эһиилги куонкуруска үүтү астааһыҥҥа киһи кытыннарар санаалаахтар. Оччоҕуна агрокластер сыалын-соругун ситиэхтээх: от оттонуохтаах, ынах сүөһү элбиэхтээх, эттэн-үүттэн араас ас астаныахтаах.

Үс хотону арыйыы сиэрэ-туома Кирилл Алексеев хотонун таһыгар ыытылынна. Анисья Докторова уонна Кирилл Алексеев хотонноро чугастыы турар буоллахтарына, Дьулус Филиппов хотоно бөһүөлэк атын уһугар баар. Үөрүүлээх арыллыы буолуон иннинэ Кириил хотонугар ынаҕа төрөөбүт.

Алгыс тылын сахалыы үгэһинэн уоту аһатан ытык кырдьаҕас Степан Осипов эттэ.
Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ кыттыыны ылбыт тыа хаһаайыстыбатын уонна аска-үөлгэ политикаҕа министрин солбуйааччы Семен Потапов, улуус дьаһалтатын баһылыгын бастакы солбуйааччы Василий Лукин эҕэрдэлээн тыл эттилэр.

Улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын департаменын салайааччы Иван Тарасов, Хаҕын нэһилиэгин дьаһалтатын баһылыга Оксана Еремеева, фермер Кирилл Алексеев кыһыл лиэнтэни быстылар.

Анисья Докторова, Дьулус Филиппов хотоннорун көрдүбүт. Былырыын грант ылбыт Дьулус Киряев тутуллан бүппүт хотонугар эмиэ сырыттыбыт. Үрдүн үс хос сырдык поликарбонатынан бүрүйбүтэ хотонун иһэ сып-сырдык буолбут.

Былырыын улууска 14 дьоҕус хотон тутулунна, биир 100 төбөҕө аналлаах хотон Бөтүҥҥэ үлэҕэ киирдэ. Хотон туттааччыларга улуус ыстаапка диэн олохтоон бэйэтин бүддьүөтүттэн биирдии ыанар ынах миэстэтигэр 10 тыһ. солк. көрөн үбүлүүр.

Хотон арыллыытын үөрүүлээх чааһа “Сардаҥа” КСК-ҕа ыытылынна.