Олоҥхо — Архив новостей

П.А.Ойуунускай төрөөбүтэ 125 сылыгар анаан Тааттаҕа олоҥхо үс күнэ тэрилиннэ

П.А.Ойуунускай төрөөбүтэ 125 сылыгар анаммыт «Үс күннээх олоҥхо» түһүлгэтэ олунньу 28 күнүгэр Былатыан Ойуунускай аатынан Таатта народнай тыйаатырыгар саҕаланна. Бу күннэргэ «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхо тоҕус ырыатын барытын улуус нэһилиэктэрин олоҥхоһуттарын бөлөхтөрө толороллор.

Уруһуйдьут оҕолор уонна улахан дьон олоҥхону истэ олорон уруһуйдуохтара, нэһилиэктэргэ олоҥхо эйгэлэринэн ыытыллыбыт үлэлэринэн, Чөркөөх, Хадаайы музейдарын, Таатта тыйаатырын, араас кэмнэргэ бэчээттэнэн тахсыбыт кинигэлэр, дьон бэйэлэрэ оҥорбут кинигэлэрин быыстапкалара, «Таатта оҕото Дьаралыктыйа Былатыан тойуга» уруһуйдарга түмүк быыстапка, «Олоҥхо дойдутун уһун туску уйгута» төрүт ас быыстапката, биллиилээх асчыт Иннокентий Тарбаахап идэтийиигэ таһымы үрдэтии үөрэҕэ, маастар-кылаастара, оскуолаларга, оҕо саадтарыгар куукулаларынан көрдөрүү тыйаатыра, «Дьулуруйар Ньургун Боотур» сахалыы мульткиинэни көрдөрүү, музыка уонна фольклор өрөспүүбүлүкэтээҕи «Кэрэҕэ айан» бырайыагынан үлэ, Тыараһа орто оскуолатын олоҥхонон үлэтин уопутунан олоҥхону үөрэх биридимиэттэригэр киллэриигэ аһаҕас уруоктар, улуустааҕы «Арылы кустук» олоҥхонон иитиигэ-үөрэтиигэ дьарыктанар оҕо саадтарын ситимин бөлөҕүн толоруутугар «Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо» олоҥхону толоруулара, кулун тутар 2 күнүгэр «Олоҥхо дойдутун Далбар Хотуна» күрэс ыытыллыахтара.

Тэрээһиннэргэ «Таатта улууһа» МО баһылыга Михаил Соров, Дьокуускайдааҕы культура уонна искусство коллеһын фольклорга салаатын уһуйааччыта, СӨ культуратын үтүөлээх үлэһитэ Мария Гаврильевна Боппоёнова, СӨ гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар проблемаларын институтун фольклорга уонна литератураҕа салаатын алын научнай үлэһитэ, Таатта олоҥхоһуттарын ураты толорууларын чинчийбит, билигин да үлэлэһэр филологическай наука кандидата, Дьүлэй нэһилиэгиттэн төрүттээх биир дойдулаахпыт Надежда Анатольевна Оросина, Ийэ олоҥхоһут Петр Егорович Решетников-Сомоҕо Бүөтүр кыыһа, олоҥхоһут, тойуксут, улуус Киин балыыһатын сиэстэрэтэ Розалия Петровна Докторова, улуус нэһилиэктэриттэн мустубут олоҥхоһуттар, сэҥээрээччилэр, тэрийсээччилэр, культура үлэһиттэрэ кыттыыны ылаллалар.

Олоҥхону бөлөҕүнэн толорууну Тааттыныскай нэһилиэк «Удьурҕай» олоҥхоһуттар бөлөхтөрө бастакы ырыаны толорууттан саҕалаатылар. Уруһуй күрэһин кыттыылаахтарыгар Дьохсоҕон нэһилиэгин олоҥхоһуттара бэйэлэрин түөлбэ олоҥхолорун толордулар.

Дьааҥыга олоҥхоһут Охонооһой 100 сылыгар аналлаах тэрээһин буолла

Арчы дьиэтигэр А.Н. Томскай-Олоҥхоһут Охонооһой төрөөбүтэ 100 сылыгар аналлаах «Дьааҥы – Олоҥхо түһэ» улуустааҕы бэстибээл ыытылынна. Бу күн бэстибээл чэрчитинэн, уран тарбахтаахтар, талба талааннаахтар быыстапкалара тэрилиннэ. «Олох дьоло» диэн Олоҥхоһут Охонооһой туһунан киинэ көрдөрүлүннэ.

Бэстибээл үөрүүлээх арыллыытыгар мустубут дьону, олоҥхону толорооччулары, тарҕатааччылары улуус баһылыгын солбуйааччы М.И. Осипов, А.Н. Томскай үлэтин-хамнаһын сырдаппыт, кини олоҥхотун үйэтитиигэ бэйэтин кылаатын киллэрсибит М.П. Климовская эҕэрдэлээтилэр. Ийэ олоҥхоһут Чаайка Даарыйа удьуор балта М.А. Стручкова, Эҥэ орто оскуолатын учуутала З.Н. Цырендопопова Олоҥхоһут Охонооһойу ахтан-санаан, оҕо саастарыгар кинилиин алтыспыт күннэрин туһунан истиҥник үллэстэн кэпсээбиттэрин кэлбит дьон бары да сэргии иһиттэ.

Бэстибээл кэмигэр уран тарбахтаахтар, талба талааннаахтар быыстапкалара тэрилиннэ. Манна кыайыылааҕынан Софья Рязанская (Боруулаах нэһ.) сиэлтэн сиэдэрэй оҥоһуктара ааттанна. Иккис миэстэҕэ Ольга Соловьева (Эҥэ нэһ.) таҕыста. Кини быыстапкаҕа сыалыһар тириититтэн киэргэллэри, сылгы түүтүн хатайдаан оҥорбут таҥас-сап кэллиэксийэтин, тириигэ уотунан сиэтэн түһэрбит уруһуйдары аҕалбытын дьон олус биһирии көрдө. Оттон үһүс миэстэни Вера Гермогенова (Боруулаах) куукулаларын быыстапката ылла.

Олоҥхону толоруу күрэҕэр уопсайа үс киһи кытынна. М.А Стручкова бэрэссэдээтэллээх дьүүллүүр сүбэ быһаарыытынан, «Дьааҥы – Олоҥхо түһэ» бэстибээл муҥутуур кыайыылааҕынан Эҥэ орто оскуолатын 11-с кылааһын үөрэнээччитэ Марианна Сивцева ааттанна. Кини А.Н. Томскай – Олоҥхоһут Охонооһой «Эрбэх иһигэр иккитэ эргийбит, Эрэйдээх-Буруйдаах Эриэдэ Бэргэн» олоҥхотун толордо. «Эр санаалаах, эркин сүрэхтээх Байды Баатыр» диэн бэйэтин олоҥхотунан кыттыбыт Софья Рязанская бастакы миэстэҕэ таҕыста. Иккис миэстэни «Эрчимэн Бэргэн» олоҥхону толорбут Андрей Потапов-Айанньыт (Табалаах) ылла.

«Улуус олоҕо»: Бүлүүтээҕи «Олоҥхо» народнай кэлэктиип көлүөнэлэри ситимниир

Бүлүү куоратын Баһылай Каратаев аатынан «Олоҥхо» народнай кэлэктиип былырыын 25 сылын бэлиэтээбитэ. Эдэриттэн эмэнигэр диэри 287 киһилээх олоҥхону, тойугу уонна фольклор жанрдарын толорор айар кэлэктииби үйэ чиэппэрин устата Светлана Иванова салайар. «Улуус пааспарыгар» саха норуотун кылаан чыпчаалын ситимнээччилэр тустарынан ааҕыҥ.

“Алгыс” сынньалаҥ киинин иһинэн үлэлиир Баһылай Каратаев “Олоҥхо” народнай кэлэктиибэ киһи өйүн-санаатын сайыннарыытыгар, кутун-сүрүн бөҕөргөтөрүгэр ыччаты уонна ытык кырдьаҕастары биир тыыннаан көлүөнэлэри ситимниир.

— Народнай кэлэктиип ситиһиитэ үгүс. Бүлүү куоратыгар ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыаҕар Гран-принан бэлиэтэммиппит. Ыччат “Утум” бөлөҕө олоҥхону толорууга үһүс миэстэни ылбыта. Киэн туттар киһибит Семен Иванов-Чочу Сэмэнэ 1-кы миэстэни ылан, УАЗ массыынанан наҕараадаламмыта. Федора Донская оһуохай күрэҕэр бастаан, «Синтай» тыраахтарынан наҕараадаланан турар. Дьааҥыга ыытыллыбыт Олоҥхо Ыһыаҕар биһиги айар кэлэктииппит 1-кы миэстэни ылбыта. Иван Тулааһынабы кытта фольклор жанрыгар 40-тан тахса компакт-диискэ оҥорон таһаардыбыт. Олоҥхо сайдыытыгар олус дириҥ ис хоһоонноох, дьону биир тыынныыр, түмэр ыһыахтары тэрийэн баран, чуумпуран хаалар курдукпут. Онон, улуус аайы бу биһиэнин курдук духуобунас кииннэрэ баар буолуохтаахтар дии саныыбыт. Оччотугар оҕо саадыттан саҕалаан, үүнэр көлүөнэни олоҥхоҕо уһуйар үлэ ыытыллар. Чуолаан бу хайысхаҕа утум салҕаныытын кистэлэҥэ сытар. Ол иһин биһиги «Олоҥхо» айар кэлэктииппит ыччаппытын олоҥхо тыыныгар иитэр соруктаах үлэлиир, — диэн бэйэтин санаатын үллэстэр СӨ култууратын туйгуна Светлана Иванова.

Олох оҕо эрдэҕиттэн оһуохай тылын этэ үөрэммит, аатырбыт тойуксут Семен Иванов-Чочу Сэмэнэ «Олоҥхо» айар кэлэктиибигэр Сыдыбылтан сылдьан дьарыктанар. «83-с хаарбар бардым. Пиэрибэй Чочу «Максим Горькай» сопхуоһугар үлэлээбитим. 30-35 саастаахпар улуу Сэргэй Зверев ансаамбылыгар уһуйуллубутум. 60-с сылларга «Оһуорга», «Доҕордоһууга», «Хара саһылга» үҥкүүлэспитим. Төһө да сааһырдарбыт, дьиэбитигэр олорбот дьоммут. Хампаттан, Халбаакыттан, Чинэкэттэн, Сыдыбылтан — барыта 40-ча бэтэрээн Бүлүү куоратыгар «Олоҥхо» айар кэлэктиибин тэрээһиннэригэр кыттаары, кэлэ-бара сылдьабыт. Манна кыра оҕотуттан аҕам саастаахтарга тиийэ бииргэ дьарыктанар буоламмыт, олус көхтөөхпүт уонна иллээхпит. Оҕолорго уонна ыччаттарга маастар-кылаас ыытар бэрт наадалаах киһибин. Ол мин, кырдьаҕас киһи, сүргэбин олус көтөҕөр«, — диэн кэпсиир кини.

Айар кэлэктиип биир сүрүн киһитинэн Мэҥкэр Сэмэн-Хабырыыл уола буолар. Кини эмиэ Чочу нэһилиэгин олохтооҕо. Бэйэтин аатын дорҕоонноохтук ааттатан эрэр эдэр артыыс Гаврил Мэҥкээрэп аҕата. «Баһылай Каратаев аатынан «Олоҥхо» кэлэктиибигэр сылдьыбытым 20 сыл буолла. Бары биир санаанан салайтаран сылдьар дьоммут. Мин бэйэм олоҥхо сэһэнин кэпсээччибин, түсчүппүн, алгысчыппын. Үс оҕолоохпун. Оҕолорбун эмиэ уран тылга уһуйбутум. Кыра уолум, Саха академическай тыйаатырын артыыһа Гаврил Мэҥкээрэп алта-сэттэ саастааҕыттан оһуохай таһаарар, олоҥхо толорор этэ», — диир сэһэргэһээччим.

Николай Афанасьев-Айтыман «Олоҥхо» айар кэлэптиип иһинэн үлэлиир «Аар дьаҕыл» фольклор түмсүү хайа күн тэриллиэҕиттэн 20-тэн тахса сыл сылдьыбыт. Култуура үлэһитэ буолан, айар үлэни оройуттан туппут эдэр киһи: «Түсчүппүн. Уруулары уонна үбүлүөйдэри тэрийэбин. Ыллыыбын. Туойабын», — диэн олус дириҥ ис хоһоонноох үлэни ыытарын бу курдук бэрт судургутук быһаарар.

Бүлүү куоратын бочуоттаах олохтооҕо, СӨ үөрэҕириитин уонна Олоҥхо бочуоттаах мецената, СӨ предпринимателлэрин «Бизнес-леди» үрүҥ көмүс бэлиэ, СӨ култууратын уонна искусствотын сайдыытыгар үтүөлэрин иһин анал бэлиэ хаһаайката Тамара Фомина-Талбаана Ай Баһылай Каратаев аатынан «Олоҥхо» норуот кэлэктиибигэр дьарыктаммыта 20-чэ сыл буолла. «Учуутал буоларым быһыытынан, 90-с сылларга национальнай кэнсиэпсийэ олоххо киириитигэр үлэлэспит буолан, алгыстаах сиэр-туом уруоктарын ыытабын, кыстыкка уонна сайылыкка киирии сиэрин-туомун толоробун. Ытык сирдэри арчылыыбын. 2015 сыллаахха бэйэм бөлөхпүн кытта Өймөкөөҥҥө Таас Кыстаабыкка айылҕаҕа үлэлээн, сиэр-туом оҥорон кэлбитим. 2016 сылга Дьааҥыга ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыаҕын иннинэ, бэс ыйын 21 күнүгэр, айылҕаҕа Үрүҥ Күн алгыһын оҥорбуппут – Ытык Дьааҥыны Бүлүү Эбэни кытта ситимнээбиппит. Ханна да сырыттарбын Бүлүү Эбэ тааһын илдьэбин. Өймөкөөнтөн уонна Дьааҥыттан аҕалбыт таастарбын Эбэбэр уурбутум. Ытык сирдэри харыстыыр араас форумнарга кыттабын«, — диэн кэпсиир олоҥхо мецената.

Каролина Харлампьева — Бүлүү улууһун Үгүлээтиттэн төрүттээх Баһылай Каратаев аатынан «Олоҥхо» айар кэлэктиип эмиэ биир баар суох тумус киһитэ. Кинилиин кэпсэтиибит «Каролина» диэн сахаҕа биир дьикти аат историятыттан саҕаланна. «Ийэм «Кыһыл Знамя» уордьан кавалера Феодосия Васильевна Харлампьева сэрии кэмигэр уонна сэрии кэнниттэн сэбиэтинэн үлэлээбит. Кини Дьокуускайга куоракка сэбиэттэр куурустарыгар бииргэ үөрэммит чугас дьүөгэтин аатын үйэтитээри миигин Каролина диэн ааттаабыт. Оҕо эрдэхпиттэн туойабын. Ийэм — алгыстаах хомусчут, аҕам илбистээх тыллаах дьон этэ. Оҕо эрдэхпиттэн күн бүгүҥҥэ диэри отунан дьарыктанабын. Ийэбин батыһа сылдьан, эмтээх оттору хомуйар этим. 2006 сыл бүтүүтэ эмтээх отторго кинигэ таһаарбытым, — диэн кэпсиир кини.

«Улуус олоҕо» бырайыак өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун, айар-тутар үлэлэрин туһунан кэпсиир. Чуолаан кинилэр бэйэлэрин ситиһиилэринэн, кыһалҕаларынан тыа сиригэр олоҕу туталлар. Хас биирдии улууска тиийдэххэ, Саха сирэ олус да киэҥин, ураты күндүтүн билэҕин. Оччоҕо киһи ханна баҕарар олоруон, үлэлиэн, сайдыан сөбүн итэҕэйэҕин. Биллэн турар, кытыы сиргэ олохсуйуу чэпчэки буолбатах, ардыгар — ыарахан да диэххэ сөп. Ол гынан баран, тыа киһитэ барахсан төрөөбүт дойдутугар тапталын иҥэрэн, дириҥ ис хоһоонноох олоҕу салайсар.

Сунтаар улууһугар Олоҥхо декадатыгар норуот уус-уран айымньытын үйэтитээччилэр түмсэллэр

Бу күннэргэ Сунтаар улууһугар Олоҥхо декадата ыытылла турар. Соторутааҕыта Кутана нэһилиэгэр Муҥха олоҥхото олус тэрээһиннээхтик буолан ааспыта. Туйаара Алексеева, Айсен Федоров, Александра Андреева уонна уһуйааччы Мария Афанасьева иитиллээччилэрэ олоҥхоттон быһа тардыылары толорбуттара.

«Олоҥхо» төрүт култуура киинигэр «Олоҥхонон сирдэтэн» диэн декаданы аһар үөрүүлээх тэрээһин буолан ааста. Биир дойдулаахпыт, СӨ үтүөлээх учуутала, оҕолорго олоҥхону уһуйааччы Никандр Тимофеев «Олоҥхо туһунан кэскиллээх кэпсэтиини» ыытта.

Биир саамай сүрүн тэрээһининэн үс күн устата (сэтинньи 15-17 күннэригэр) ыытыллыбыт «Олоҥхо үөрэҕэ» диэн улууспут бары нэһилиэктэрин оҕо саадын иитээччилэригэр анаан улуустааҕы «Олоҥхо» төрүт култуура киинин фольклорга исписэлииһэ уонна 5 №-дээх «Ньургуһун» оҕо саадын фольклорга куруһуогун педагога Туйаара Алексеева ааптарыскай сэминээр-практикума буолла. Сэминээр ааптарынан Туйаара Аркадьевна бэйэтэ буолла. Кини этии киллэрэн бу тэрээһин олоххо киирдэ диэн аһаҕастык этиэххэ наада. «Хата, мин этиибин улуустааҕы үөрэх управлениета (нач. Гаврил Еремеев) уонна, чуолаан, оскуолаҕа киириэн иннинээҕи үөрэхтээһин отделын салайааччыта Антонина Саввинова өйөөбүттэригэр улахан махталбын тириэрдэбин», – диэн кини этэр.

Сэминээргэ барыта 50-ча иитээччи кэлэн, үс күн устата тойукка, сахалыы ырыаҕа уонна олоҥхону толорорго үөрэннилэр, наадалаах сүбэ-ама ыллылар. Кинилэр манна ылбыт үөрүйэхтэрин кырачаан иитиллээччилэригэр иҥэриэхтэрэ диэн эрэнэбит. Дьиҥэр, биһиги бары даҕаны саха оҕото кыра сааһыттан омугун төрүт култууратыгар уһуйуллан улаатыахтаах диэн бигэ санаалаахпыт.

Сэминээр-практикуму түмүктүүр үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ улуустааҕы үөрэх управлениетын начаалынньыга Гаврил Еремеев, управление оскуолаҕа киириэн иннинээҕи үөрэхтээһин салаатын салайааччыта Антонина Саввинова, тойуксут, олоҥхоһут Татьяна Тихонова о.д.а. кэлэн көхтөөхтүк кытыннылар, эҕэрдэлээтилэр.

Үс күннээх үөрэҕи ааспыт иитээччилэр туохха уһуйуллубуттарын арылхайдык көрдөрдүлэр. Онтулара бэйэтэ кэнсиэр буолла. Ол курдук кинилэр Наталья Михалева-Сайа «Олоҥхо дойдута – Сунтаарым» диэн хоһоонун туойан иһитиннэрдилэр. Салгыы хас да олоҥхоттон ылыллыбыт кэрчиктэри олус бэркэ толордулар. Кинилэр олоҥхолорун истэ олорон, 30-ча мүнүүтэ ааһа охсубутун билбэккэ да хааллыбыт. Онон сэминээр тус сыалын сиппит диэн өйдөбүлгэ кэллибит.

Олоҥхо декадата ахсынньы 1 күнүгэр түмүктэниэҕэ. Ити күн киэһэ 6 чаастан «Олоҥхо» төрүт култуура киинигэр «Удьуор утума» диэн олоҥхоһут Г.А.Андреев-Бортунуой Хабырылла талааннаах удьуордарын, утумнарын улахан кэнсиэрэ буолуоҕа.

Амма улууһугар эдэр олоҥхоһуттар түөлбэлээн мустан, түүннэри ыллаан-туойан доллоһуттулар

Олоҥхону толорор эдэр ыччаты, устудьуоннары түмэн «Муҥха олонхото» диэн ааттаах-суоллаах дьаһал тэриллибитэ номнуо 14 сылыгар барда. Үгэскэ кубулуйбут быйылгы тэрээһин Байанай ыйыгар Амма улууһугар Куду күөлү тулалаан олорор Эмис нэһилиэгэр буолла.

Тэрээһин кыттыылаахтар Саппыйа алааска тиийэн муҥхаҕа кытыннылар. «Олоҥхону аатырда сылдьар, тэнитэр, кэнчээри ыччакка тиэрдэр дьон буолаарыҥ! Саппыйа алааһа, эһиэхэ, сарсыҥҥы күнү саҥалыы сандаара көрсөргүтүгэр, төрдүгүтүн-уускутун, өбүгэҕит үгэстэрин кэрэһэлии-кэпсии турдун» — диэн олохтоохтор алҕаатылар.

Эмис орто оскуолатыгар саха норуодунай поэта Владимир Михайлович Новиков–Күннүк Уурастыырапка аналлаах музейга сырыттыбыт. Оскуола киэн туттар 6-7 кылаас бастыҥ үөрэнээччилэрэ этэн-тыынан, кэпсээн сырдаттылар, Уурастыырап хоһооннорун дорҕоонноохтук аахтылар. «Соҕотох хахыйах» хоһоону 7 кылаас үөрэнээччитэ Катя Иванова долгуйан туран аахпытын бары да сэҥээрдибит.

Ырыаһыт, саха күөрэгэйэ Екатерина Захарова аатынан култуура киинигэр дьон-сэргэ тоҕуоруста. Амма улууһун кииннэммит бибилэтиэкэтэ кинигэ быыстапкатын тэрийдэ. Баай ис хоһоонноох быыстапканы сөҕө-махтайа көрдүбүт.

Саха норуодунай бэйээтэ В.М. Новиков-Күннүк Уурастыырап «Тойон Дьаҕарыма» олоҥхотуттан Бөтүҥ орто оскуолатын 6 кылааһын үөрэнээччитэ, өрөспүүбүлүкэтээҕи «Олоҥхо дойдутун оҕотобун» бэстибээл хас да төгүллээх дипломана, «Оллоон» фольклорнай бөлөҕүн иитиллээччитэ Надя Новикова толордо. Өбүгэлэрбититтэн күн бүгүнүгэр диэри утумнанан кэлбит үтүө үгэспитин, муҥха сиэрин-туомун дьүһүйэн көрдөрдүлэр. Алгыһы эдэр киһи Василий Кочаткин тыл сүмэтин, сүөгэйин, сөрүүн утаҕын билэр буолан олук хоһоонунан бэркэ толордо. Олус үчүгэйдик дьүөрэлээн Эмис нэһилиэгин эдэр ыччатын түмэ тардан, туспа суоллаах-иистээх хореограф Марианна Ефимова «Муҥха» үҥкүүтүн көстүүмнэрин, муусукатын таба тайанан дириҥ ис хоһоонноохтук туруорда. Уопсай дьүһүйүүнү мин Кемерово куоракка бииргэ үөрэммит дьүөгэм Раиса Щадринова туруорбутун киэҥ тутта, биир харыс үрдээн көрдүм.

Үтүмэн үөрүүлээх олоҥхобут түһүлгэтин, алгыстаах аартыгын бастакынан аһар чиэс тигистэ «Амма улууһа» муниципальнай оройуон баһылыгар Николай Архиповка. Тэринэн кэлбит эдэр олоҥхону толорооччуларга эҕэрдэ эйэҕэһин тириэртэ «Эмис нэһилиэгэ» МТ баһылыга Илья Пестеров. Эҕэрдэ эйэҕэһин, үтүө санаа умсулҕаннааҕын, бастыҥ тыл баараҕайын анаата култуура салайааччыта Евдокия Сутакова. Үтүө үгэhи утумнаан, саргылаах санаанан салайтаран, олоҥхоһут оҕолору түмэн, салайан-тэрийэн кэлбит төрүттээччиттэн биирдэстэрэ Зоя Сысолятина үтүө, алгыстаах тылын тириэртэ. Аммалар киэн туттар уоллара Юрий Борисов өрөспүүбүлүкэ эдэр олоҥхоһуттар түмсүүлэрин үлэтин билиһиннэрдэ уонна Сочига ыччат бэстибээлигэр сылдьан кэлбитин туһунан киэн туттан кэпсээтэ, Амма улууһун музейыгар Сочи бэстибээлин атрибутун, символикатын, таҥаһын-сабын бэлэхтээтэ.

Улуус аайыттан алта бөлөҕүнэн толорооччу, биэс биирдиилээн толорууну иһиттибит. Уопсайа 49 эдэр олоҥхону толорооччу кытынна. Быйылгы эдэр ыччакка аналлаах өрөспүүбүлүкэтээҕи «Муҥха олонхотун» түһүлгэтин тэрийээччилэринэн буоллулар Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан норуоттар доҕордоһууларын дьиэтэ, Олоҥхо тыйаатыра, Амма улууһун култуураҕа уонна туризмҥа салаата, «Эмис нэһилиэгэ» МТ. Бу күн эдэр ыччат олоҥхото түүн икки чааска диэри салҕанна.

Иккис күн дьыссаат иитиллээччилэрэ дуоспуруннаахтык олоҥхолоотулар. Юрий Борисов бэйэтин суруйбут олоҥхотун оскуола үөрэнээччилэригэр толору иһитиннэрдэ. Маны таһынан Егорова Лена Митрофановна – Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, С.Ф. Гоголев аатынан Дьокуускайдааҕы педагогическай колледж үрдүк категорялаах педагога маастар-кылааһын анаата. Лена Митрофановна уһуйааччы, олоҥхо тойугунан дьарыктанар буолан, хас биирдии уонна бөлөҕүнэн толорооччулары этигэр-хааныгар иҥэринэн истэр идэлээх. Бэйэтин санаатын эппитин, бөлөхтөргө ыйыы-кэрдии биэрдэ. «Хас биирдии тыл иччилээх, Аммалыы матыыбы, төрөөбүт төрүт тылгытын туойуҥ. Саха тылын сүмэтин, Аммаҕыт дьэдьэнин курдук ылыныҥ», — диэтэ.

«Муҥха олонхото» олоҥхону толорор устудьуон уонна эдэр ыччат күөн-күрэс түһүлгэтэ Саха норуодунай суруйааччыта Владимир Михайлович Новиков-Күннүк Уурастыырап төрөөбүтэ 110 сылыгар ананна. Икки күннээх күрэх түмүгүнэн «Кэскиллээх олоҥхону толорооччу» анал аат – «Долун» олоҥхо бөлөҕөр (сал. Стрекаловская Зоя Андреевна), Дьокуускай куорат АГИКИ бэрилиннэ. «Удьуор утумун тутааччылар» анал аат – «Дьүрүскэн» олоҥхо бөлөҕөр (сал. Санникова Фекла Петровна), Амма улууһа туттарылынна. «Түөлбэ олоҥхотун үйэтитээччилэр» анал аат – Мэҥэ Хаҥалас улууһун олоҥхо бөлөҕөр (сал. Иванов Станислав Александрович) иҥэрилиннэ. «Бастыҥ олоҥхону толорооччулар» анал аат – «Тэгил» олоҥхо бөлөҕөр (сал. Иванова Елена Констанитновна), Нам улууһа тигистэ. Бөлөҕүнэн толорууга «Муҥха олоҥхото» күөн күрэһин кыайыылааҕынан «Тэгил» олоҥхо бөлөҕө буолла.

Биирдиилээн толорооччуларга «Сэһэн сүнньүн тутар толорооччу» – Кэрэ Сивцева, Дьокуускай куорат, АГИКИ, «Дорҕоон тойуктаах толорооччу» – Прасковья Лебедева, Дьокуускай куорат, АГИКИ, «Бастыҥ олоҥхону толорооччу» – Виталий Никифоров, Мэҥэ Хаҥалас улууһа туттарылыннылар. Виталий Витальевич Никифоровка «Эмис нэһилиэгэ» МТ сүрүн бирииһэ — 2018 сыллааҕы убаһа — ананна. Дьөһөгөй оҕотун Тукулутта диэн ааттыырыгар санааларын эттилэр.

Хаҥаластааҕы «Уол оҕо – олоҥхо бухатыыра» үбүлүөйдээх фестивальга 122 оҕо кытынна

Покровскай куорат «Арчы» дьиэтигэр «Уол оҕо – олоҥхо бухатыыра» улуустааҕы фольклорнай фестиваль үтүө үгэскэ кубулуйан, 10 төгүлүн бэрт тэрээһиннээхтик ааста. Бырайыак ааптара Гаврильева Мотрена Егоровна.

Фестиваль алгыһынан саҕаланна, алгыһы толордо «Арчы» дьиэтин сэбиэдиссэйэ Лидия Харитонова. Улууспут депутаттарын, Олоҥхо Ассосияциятын, бэрэссэдээтэлэ Протодьяконов Борис Петрович тэрээһин кыттыылаахтарын уон сыллаах үбүлүөйүнэн эҕэрдэлээтэ. Улуус култууратын салалтатын аатыттан бары уһуйааччыларга махтал тылын эттэ уонна бу фестиваль түмүгүнэн тахсыбыт дьоһун кинигэлэрин туттарда.

Уол оҕону олоҥхо эйгэтигэр сыһыарыы, дьоҕурун сайыннарыы, кини оруолун үрдүктүк тутуу, үтүөҕэ-сырдыкка иитии, уһуйуу туһунан санаалар, этиилэр, уопут атастаһыыта ыытылынна. Үс хайысханан ааста: олоҥхону олоҕурбут ньыманан биирдиилээн, бөлөҕүнэн толоруу, олоҥхону чинчийии, олоҥхо тиэмэтигэр уруһуй.

Саастарынан үс бөлөххө араҕыста:
1 бөлөх – 6 сааһыгар диэри;
2 бөлөх – 7-12 саастаахтар;
2 бөлөх – 13-18 саастаахтар;

Дьыссаат иитиллээчилэрин оҕолоругар уруһуйга бириистээх миэстэҕэ тигистилэр:
1 миэстэ – Гермогенова Аня, «Сардаана», салайааччылара Пермякова Ольга Васильевна, Местникова Наталья Ивановна.
2 миэстэ – Филиппова Сандаара, «Сардаана», салайааччылара Ильина Мираида Климентовна, Ушницкая Ася Егоровна.
3 миэстэ – Николаев Максим, салайааччыта Борисова Т.А.

Уруһуйга биһирэннилэр:
Николаева Аина, Хоточчу дьыссаат иитиллээччитэ, салайааччылара Егорова Екатерина Михайловна, Старостина Олеся Михайловна, Семенов Сережа Хачыкаат «Колосок» иитиллээччитэ, салайааччыта Тырылгин Николай Егорович, Прокопьева Уля, «Сардаана», салайааччыта Ильина Мираида Климентовна, Павлов Глеб, «Сардаана», салайааччылара Егорова А.В., Скрыбыкина М.М.

8-13 саастарыгар диэри оҕолорго:
Өктөм оскуолатын үөрэнээччилэрэ.

Олоҥхону олоҕурбут ньыманан толорууга:
6-гар диэри саастаахтарга: Өктөм нэһилиэгиттэн үс эрэ саастаах Сарыал Захаров «Дьурулуйар Ньургун Боотур” олоҥхоттон толорон «Сыл бастыҥ саҕалааччыта» анал аат иҥэрилиннэ, салайааччыта эбэтэ Фомина Федора Ивановна.
1 – 2 миэстэ Улахан-Аан «Кыымчаан» дьыссаат иитиллээччилэрэ Богдан Слепцов,
Айгыл Алексеев салайааччылара Олесова Айна Михайловна.

7-12 саастарыгар диэри оҕолорго:
1 миэстэ Улахан-Аан орто оскуолатын 2-с кылааһын үөрэнээччитэ Дархан Тихонов салайааччыта Трофимова Валентина Михайловна.
2 миэстэ Өктөм орто оскуолатын 1-кы кылааһын үөрэнээччитэ Айсен Михайлов салайааччыта Трофимова Светлана Николаевна.

Олоҥхону бөлөҕүнэн толорууга:

Оҕо саадын иитиллээччилэрэ:
1 миэстэ Ой нэһилиэгин «Чуораанчык» оҕо саада салайааччылара Матвеева Оксана Прокопьевна.

7-12 саастарыгар диэри оҕолорго:
1 миэстэ «Саһарҕа» бөлөҕө Күөрдэм оскуолатын 4 кылааһын үөрэнээччилэрэ, салайааччылара Ефремова Февронья Ивановна, Гермогенова Валентина Герасимовна.

13-18 саастарыгар диэри оҕолорго:
Чыпчаал бирииһи «Бэргэн» бөлөҕө Петр Игнатьев “Кулан Кыыртай бухатыыр ” олоҥхотуттан быһа тардан тойугунан толордулар Тиит-Эбэ оскуолатын 7 кылааһын үөрэнээччилэрэ, салайааччылара Прокопьева Софья Ивановна.

Олоҥхону чинчийэр үлэҕэ:
“Саха киһитэ сылгыга сыһыанын олоҥхолортон кэтээн көрүү” тематын бэрт сиһилии кэпсээн, ыллаан-туойан арыйда Улахан-Аан орто оскуолатын 2-с кылааһын үөрэнээччитэ Дархан Тихонов, салайааччыта Трофимова Валентина Михайловна.
Чинчийэр үлэ хайысхатыгар оскуолалар үлэ ыыппатахтара хомолтолоох.

Бастыҥ уһуйааччы аатын ылла:
Тиит-Эбэ оскуолатын «Бэргэн» бөлөҕүн салайааччыта Прокопьева Софья Ивановна.

Дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээтилэр: Гаврильева М.Е., Харитонова Л.В., Ющенко Д.Д, Никитин Н.И., Федорова Н.Н.

Кыайыылаахтарга уонна биһирэбил ылбыт оҕолорго улуус култууратын аатыттан дипломнары, махтал, туоһу суруктары, вымпеллары, значоктары туттарылынна.

Уон сыллаах үлэ түмүгүн кэтээн көрдөххө, бу бырайыак уол оҕо тус бэйэтигэр эрэллээх буолуутугар, дьоҕура арылларыгар туһалааҕа билиннэ. Холобур, Тиит-Арыыттан Максим Аммосов республикатааҕы М.К. Аммосовка аналлаах үбүлүөйдээх ыһыахха олоҥхону толорууга бастаан, чулуу олоҥхоһуттар ахсаанарыгар киирбитэ, Саха өрөспүүбүлүкэтин Гранынан наҕараадаламмыта, Кондратьев Максим Эргис ааҕыылара регионнааҕы научнай-практическай конференцияҕа 2-с миэстэни ылары ситиспитэ, Прокопьев Данил 2014 сыллаахха Хаҥаласка ыытыллыбыт 8-с өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕар кыайыы өрөгөйүн билэн, Париж куоракка барар путевканан наҕараадаламмыта, Адамов Миша Дьокуускайдааҕы култуура коллеһын норуот айымньытын салаатыгар туттарсан киирбитэ, билигин армияҕа сулууспалыы сылдьар.

Бу тэрээһини ыытыыны өрүү өйүүр Хаҥалас улууһун эбии үөрэхтээһин киинин үлэһиттэригэр, салайааччы Леонтьева Марина Иннокентьевнаҕа тус бэйэтигэр барҕа махталбытын тиэрдэбит. Инникитин сүдү олоҥхобутун, олоҥхоһуттарбытын үйэтитиигэ үлэни күүскэ ыытан, олоҥхобутун, түөлбэ олоҥхоһуттарын ааттата туруоҕа.