Метка: Саҥа хочуолунай

Муома нэһилиэктэригэр хочуолунайдары убаҕас оттукка көһөрүү үлэтэ былааннаахтык ыытыллар

Муома улууһугар  маһынан оттуллан турбут хочуолунайдары убаҕас оттукка көһөрүүгэ кэнники сылларга күүстээх үлэ саҕаламмыта. Бу күннэргэ быйылгы сыл сааскытыгар диэри маһынан оттуллан турбут Соболоох нэһилиэгэр чоҕунан оттуллар 5,8 МВт кыамталаах саҥа хочуолунай арылынна.

Аалай лиэнтэ быстылар, алгысчыт аал уоту кымыһынан, арыылаах алаадьынан айах тутта, сылгы сиэлинэн сыт таһаарда. Олохтоохтор ааттарыттан эдэр баһылык А. А. Тарабукин хочуолунайы тутууга быһаччы көмөлөрүн-өйөбүллэрин тиэрпит өрөспүүбүлүкэ, оройуон салалтатыгар дириҥ махталын иһитиннэрдэ, кэлбит салайааччыларга нэһилиэк дьаһалтатын Махтал суруктарын туттарда.

Петр Николаевич Черемкин, Муома оройуонун баһылыга: «Өр сыллаах үлэбит үтүө түмүгүн күнэ үүммүтүнэн бары олохтоохтору эҕэрдэлиибин. Кэнники 10 сылга нэһилиэнньэ күүстээх туруорсуута олоххо киирдэ. Уонча сыллааҕыта баһылыгынан талыллан кэлиэхпиттэн, бу нэһилиэк сүрүн кыһалҕатынан чугаһынан мас бүтэн эрэрэ буолар. Бу экологияҕа улахан охсуулааҕа чуолкай. Урукку сылларга Муома улууһугар сылга 30-40 тыһ. куб. мас кэрдиллэн оттуллара, оттон аҥардас Соболооххо 7-8 тыһ. куб. маһынан кыстыыллара. Бу хочуолунай тутуллуутугар күүстээх өйөбүлү өрөспүүбүлүкэбит салалтата, коммунальнай хаһаайыстыба тус салайааччылара, эппиэттээх үлэһиттэр оҥордулар, кинилэр көмөлөрүнэн бу кырыымчык, ыгым кэмҥэ улахан объект тутулунна. Быйылгы сылга Муома улууһугар тутууга 2 млрд. 218 мөл. солк. көрүллэн туһаҕа таҕыста, ол иһигэр Соболоох хочуолунайыгар 60 мөл. солк. ороскуоттанна. Аҕыйах күнүнэн улууска саҥа нефтебаза, 320 миэстэлээх саҥа оскуола объектарын, ону таһынан икки үстүү этээстээх уопсай дьиэлэри киллэриэхпит. Нэһилиэнньэ олоҕун уйгута сайдарыгар бары күүспүтүн ууран үлэлиибит. Ыраах хоту улуус кыһалҕатын өйдөөн, социальнай-экономическай сайдыытыгар көмөлөһөр өрөспүүбүлүкэ салалтатыгар дириҥ махталбытын тиэрдэбит».

Виктор Викторович Омуков, «СӨ ОДьКХ» ГУТ генеральнай директора: «Маннык хаһаайыстыбаннай объектар тутуллан киириилэригэр былаас араас таһыма нэһилиэнньэни кытта бииргэ сүбэлэһэн үлэлээбит түмүгүн бүгүн холобурдаан көрөбүн. «Норуот күүһэ – көмүөл күүһэ» өс хоһооно бу объекка ырылыччы көстөр. 2012 сылтан барыта 74 хочуолунайы бэйэбит күүспүтүнэн туттубут. Манна оройуон, нэһилиэк баһылыктара Сөбүлэһии түһэрсэннэр, кырыымчык бюджеттарыттан харчы көрөннөр, маннык тутууга улахан болҕомто уурулларын бэлиэтиибит. Чуолаан Соболоох хочуолунайыгар улуустан 3 мөл. солк., нэһилиэктэн 2 мөл. солк. укпуттара. Быйыл улуустарынан 7 хочуолунай тутуллан үлэҕэ киирдилэр. Соболоох хочуолунайа бастакы түһүмэҕиттэн саҕалаан, кылгас кэм иһигэр тутуллубутун бэлиэтиир тоҕоостоох. Манна үлэлээбит биригээдэҕэ улахан махталбытын тиэрдэбит уонна нэһилиэк салгыы сайдар суолга үктэммитинэн итии-истиҥ эҕэрдэ! Дьиэҕит-уоккут куруук сылаас, сырдык буолуохтун!»

Владислав Германович Калугин, «СӨ ОДьКХ» ГУТ Муоматааҕы филиалын директора: «Хас отчуоттуур мунньах аайы бу нэһилиэккэ кэлэн элбэхтик мөҕүллэн турабыт. Кырдьык, нэһилиэнньэ уһун сыллаах сөптөөх туруорсуулара бүгүн олоххо киирбитинэн бары олохтоохтору эҕэрдэлиибин. Саҥа объект тутуллуутугар уустуктар бааллара. Ааспыт сылга кыһын суолга хаайтаран кэлиэхтээх матырыйаал Өймөкөөҥҥө кыстаабыта. Онтон бу сааһын «Сахаспецстрой» хампаанньата суһаллык 620 км ыраах Магаданскай уобалаһыттан суол сабыллыан эрэ иннинэ түүннэри-күнүстэри элбэх рейсинэн кыл-мүлчү 1600 т таас чоҕу тиэйбиттэрэ. Тутуу тэриллэрэ, хочуоллар кэмигэр тиэрдиллэн, «Ремстройкомплект» ХЭТ бэдэрээччитэ олохтоох ыччаты сыһыаран күүскэ үлэлэһэн, объегы тутан таһаардылар уонна атырдьах ыйын 25 күнүгэр ититиигэ холбоммуттара. Онон ыксаллаах балаһыанньаҕа бу тэрилтэлэр салайааччылара бары кыһамньыларын ууран туран үлэлэспиттэригэр улахан махталбытын тиэрдэбит».

В.В. Омуков «СӨ ОДьКХ» ГУТ Махтал суруктарын, Бочуотунай Грамоталарын үөрүүлээх быһыыга-майгыга филиал үлэһиттэригэр уонна салайааччыга В.Г. Калугиҥҥа туттарда. Соболоох учаастагын маастара П.А. Слепцоваҕа «СӨ ОДьКХ» ГУТ бэтэрээнин аата иҥэриллэн, харчынан бириэмийэ уонна анал бэлиэ туттарылынна. Итинник бэлиэ аат хачыгаар А.А. Слепцовка туттарылынна. СӨ Судаарыстыбаннай мунньах тутуу уонна коммунальнай хаһаайыстыба боппуруостарыгар сис кэмитиэтин аатыттан анал бэлиэ П.А. Слепцоваҕа норуот депутата Ю.Н. Садовников үөрүүлээх-быһыыга майгыга туттарда.

Прасковья Афанасьевна Слепцова түмүккэ саҥа хочуолунай тутуутугар быһаччы сүүрбүт-көппүт тус тэрилтэтин салалтатыгар, министиэристибэҕэ, оройуон, нэһилиэк дьаһалталарыгар нэһилиэнньэ, үлэһиттэр ааттарыттан истиҥ махталын тиэртэ уонна кылгастык билигин 4 оһохтон 3-һэ тигинэччи оттулла туралларын кэпсээтэ: «8 хачыгаар 4 сменанан солбуһа сылдьан үлэлиир. Билигин урукку дьиэлэри кытта биир саҥа холбоммут дьиэни итиинэн хааччыйан олоробут. Кэлэр 5 сылга былаанынан эбии 34 дьиэни холбуохпут. Объект аттыгар 100 КВт кыамталаах дизельнэй станциялаахпыт. Билигин биир кыһалҕабытынан анал транспортер суоҕа буолар. Вагонетка баара алдьанан турар, лебедкабыт эмиэ быстан турар. Кэлэр сылга носуостарбытын уларыттарбыт ханнык диэн баҕа санаалаахпыт. Үлэлиир икки носуоспут мөлтөхтөр, саҥаны кэтэһэбит. Уларыттахпытына эрэ, уу эргиирэ күүһүрүө этэ диэн эрэнэбит».

 

Соболооххо тутулла турар саҥа хочуолунайы балаҕан ыйыгар үлэҕэ киллэрэр былааннаахтар

Быйыл Муома улууһун Соболооҕор нэһилиэнньэ өр сыллаах туруорсуута – саҥа хочуолунай тутулла турар. Бу туһунан билэр-көрөр баҕа баһыйан улуус баһылыга П.Н. Черемкины кытта миэстэтигэр тиийэ сырыттыбыт. Уунан айаҥҥа Булт Департаменын специалиһа Нь.Н. Черемкин сылдьыста.

Биһигини Соболоох нэһилиэгин аҕа баһылыга Д.П. Корякин көрүстэ. Үрдүк саҥа объект тутулла турар сиригэр тиийэбит. Саҥа хочуолунай бөһүөлэк ортотугар табыгастаах сиргэ турар. Иһинэн-таһынан үлэ күөстүү оргуйа олорор. Таһыгар улахан эргимтэлээх суон турбалары эдэр уолаттар сваркалыы сылдьаллар, объект иһигэр эмиэ тимири иһэрдии үлт биир кэм күндээрэр.

Дьокуускайтан 5 киһилээх тутуу биригээдэтэ кэлэн сүрүннээн үлэлиир, ону таһынан кинилэргэ 4 олохтоох дьон кыттыһан көмөлөһөллөр. Объект иһигэр 4 оһох туруоруллубут, кырыыларынан араас эргимтэлээх турбалар бэлэмнэммиттэр.

Тутуу биригэдьиирэ Дьокуускайтан сылдьар Баишев Егор Ивановиһы кытта көрсөн кэпсэттибит. «Тутуубутун сир хаардаах эрдэҕиттэн «нулевой циклтэн» саҕалаабыппыт. «Ремстройкомплект» ХЭТ тэрилтэ нөҥүө чааһынай урбаанньыт буолан, подрядчик быһыытынан дуогабардаһан үлэлии сылдьабыт. Биригээдэҕэ үрдүк кылаастаах, анал идэлээх, үлэлэрин баһылаабыт уопуттаах сварщиктар үлэлииллэр. Бэйэм хочуолунайдары тутуһар биригээдэни тэрийэн үлэлэспитим ыраатта, 1999 сылтан. Соболоох хочуолунайа чоҕунан оттуллар бырайыактаах буолан биэрдэ, онон вагонеткалаах оҥоһуллуоҕа. Хочуолунай фундаменын тирэҕин бетонунан кутан үрдүк сиргэ туттубут, ол иһигэр муостата бырайыак быһыытынан 10 см эбит буоллаҕына, кыраан суох буолан, техническэй өттүн учуоттаан 17-18 см диэри эбии кутан биэрдибит. Онтон каркаһын этэҥҥэ таҥан, иһигэр киирэн үлэтин саҕалаабыппыт. Үлэ хаамыыта ортотунан 50-55% оҥоһулунна диэххэ сөп. Билигин ититэр ситимҥэ холбоон турбаларын таҥыы эппиэттээх үлэтэ бара турар. Туттар матырыйаалларбыт былырыыҥҥыттан кыһыҥҥы суолунан барыта кэлэ сатаабыта. Туттар тэриллэрбитин (болгарка, сварочнай аппарат, генератор о.д.а.) аҕалбыппыт. Арай электрод тиийбэт. Олорор усулуобуйабытын олохтоох дьаһалта барытын тэрийбитэ. Аспытын-таҥаспытын өссө кыһыҥҥы суолунан аҕалтарбыппыт. Онон түүннэри-күнүстэри үлэлээн үлэбитин балаҕан ыйыгар туттарар соруктаахпыт. Биир сүрүн кыһалҕабытынан уот линиятыгар саахаллар тахсаллара буолар, уота суох олорон хаалабыт, үлэбит атахтанар. Генератор аҕалбыппыт эрээри, ол улаханы быһаарбат, син-биир бытаарыы тахсар. Ол да буоллар олохтоох үлэһит уолаттар көмөлөрүнэн үлэбитин кэмигэр туттарыахпыт», — диир биригэдьиир.

Кэнники уон сылга улууска маһынан оттуллар 10 хочуолунайы убаҕас оттукка көһөрүүгэ араас таһымҥа үлэ күүскэ ыытыллан, үтүө түмүктэри көрөбүт. Убаҕас оттугунан оттуллар саҥа хочуолунай бастакынан Индигиргэ тутуллан киирбитэ. Чыбааҕылаахха коммунальнайдар бэйэлэрин кыахтарынан хаһаайыстыбаннай ньыманан эмиэ убаҕас оттугунан оттуллар хочуолунайы туппуттара, араас уустуктары аахсыбакка туран. Быйыл манна чааһынай дьиэлэр бары кэриэтэ холбонорго бэлэмнэр.

Аны улууска бүтэһик хаалбыт Соболооххо тутуллан туһаҕа киирэн эрэр. Кэнники икки сылга өрөспүүбүлүкэҕэ коммунальнай хаһаайыстыба салаатыгар саҥа тутууларга мораторий биллэриллибитэ. Ону аахсыбакка туран, улуус салалтата кимиилээхтик киирсэн, былырыын улуус бюджетыттан 3 мөл. солк, Соболоох дьаһалтата 2 мөл. солк. көрөннөр, саҥа тутууга олук ууруллубута. Ол эрээри быйыл тутуу боппуруоһа сытыытык турбута, кыстык кэмигэр оттук мас суоҕа тирээн турар кыһалҕаҕа кубулуйбута, ыксаппыта. Бу барыта хайдах даҕаны оннунан хаалар кыаҕа суоҕун өйдөөн, «ОДьКХ» ГУП генеральнай директора В.В. Омуков өр сылларга Муома улууһун ис кыһалҕатын билэр буолан, баһылыгы кытта биир санааны ылынан, 45 мөл. солк. суумалаах хочуолунай тутуута быһаарыллыбыта.

Онон соболоохтор өр сыллаах туруорсуулара, кэтэһиилэрэ олоххо киирэн, саҥа хочуолунай бөһүөлэк тэбэр сүрэҕэр кубулуйан, хорук тымырынан сылааһы биэрэн, сарсыҥҥыга эрэл саҕахтары күөдьүтэр.

Дүпсүҥҥэ уонна Өнөргө дьон олоҕун тупсарар объектар үлэҕэ киирдилэр

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков кулун тутар 10 күнүгэр Уус-Алдан улууһугар үлэлээтэ. Спикер Дүпсүҥҥэ уонна Өнөргө улахан кыамталаах саҥа хочуолунайдар аһыллыыларын үөрүүлээх тэрээһиннэригэр кыттынна.

Дүпсүҥҥэ В.В.Никифоров-Күлүмнүүр аатынан Духуобунас киинэ тутуллан, быйыл күһүн үлэҕэ киириэхтээх. Бу тупсаҕай оҥоһуулаах, икки мэндиэмэннээх таас объегы сылааһынан хааччыйар саҥа хочуолунайга өрөспүүбүлүкэ инвестиционнай бырагырааматынан үп көрүллэн, «Евростройсервис» тэрилтэ үрдүк хаачыстыбалаахтык тутууну ыытта. Тэрилтэ Дүпсүҥҥэ иккис объегар үлэлэстэ, бу иннинэ 2014 сыллаахха нэһилиэккэ өссө биир хочуолунайы киллэрбитэ. Тутуу символическай күлүүһүн “Евростройсервис» тэрилтэ генеральнай дириэктэрэ Руслан Яндеев «СӨ ОДьКХ» улуустааҕы филиалын Дүпсүннээҕи учаастагын начальнига Виктор Чемезовка туттарда.

Объекка киирэр аалай лиэнтэни Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков, Уус Алдан улууһун баһылыга Алексей Федотов, ОДьКХ уонна энергетика миниистирэ Гаврил Левин, «СӨ ОДьКХ» ГУП генеральнай дириэктэрин бастакы солбуйааччыта Юрий Сутемьев уо.д. быстылар.

Александр Жирков саҥа хочуолунай арыллыбытынан нэһилиэк олохтоохторун эҕэрдэлииригэр манныгы бэлиэтээн эттэ:
– В.В.Никифоров-Күлүмнүүр төрөөбүтэ 150 сылыгар өрөспүүбүлүкэҕэ ылыныллыбыт бырагыраама олоххо киириитин биир түһүмэҕин бэлиэтээри бу күҥҥэ муһуннубут. Дүпсүн нэһилиэгэр В.В.Никифоров – Күлүмнүүр аатын сүгэр саҥа объекка өрөспүүбүлүкэ статустаах эбии үөрэхтээһин киинэ үлэлиэҕэ. Бу дьиэни тутуу Дүпсүн дьонун-сэргэтин, улуус салалтатын туруорсуутунан саҕаламмыта уонна үчүгэй хаачыстыбалаахтык ыытыллан, үлэ түмүктэнэн эрэр. Улахан тутууну сылааһынан хааччыйыахтаах хочуолунай социальнай объектарга, ону сэргэ бу эргин олорор ыаллар дьиэлэригэр холбонуо. Нэһилиэк сайдыытын быһаарар тутууга үлэлэспит дьону уонна Дүпсүн сирин олохтоохторун үөрүүлээх түгэнинэн эҕэрдэлиибин.

Александр Жирков бу тутуу барыытын сүрүннээбит «СӨ ОДьКХ» ГУП кылаабынай инженерин бастакы солбуйааччыта Афанасий Готовцевка Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бэрэссэдээтэлин Махтал суругун туттарда. Маннык Махтал суругунан Дүпсүн нэһилиэгин олохтооҕо, үлэ бэтэрээнэ Егор Соловьев наҕараадаланна.

Улуус баһылыга Алексей Федотов дьон-сэргэ олоҕун тупсарар, нэһилиэк «тэбэр сүрэҕэ» буолар объект киирэр кыахтаммытынан Ил Түмэн спикерэ Александр Жирковка, ОДьКХ уонна энергетика миниистирэ Гаврил Левиҥҥэ, «СӨ ОДькКХ» салалтатыгар махтанна.

СӨ Дьиэ-уот коммунальнай хаһаайыстыбатын уонна энергетикатын миниистирэ Гаврил Левин бу объект СӨ инвестиционнай быраагырааманан үбүлэнэн киирбитин, салгыы хаалбыт үлэни ситэрэргэ 14,4 мөл.солк. көрүллүбүтүн иһитиннэрдэ. Маны сэргэ улууска быйыл өрөспүүбүлүкэ бюджетыттан Кэптэнигэ хочуолунай тутулларын, итиэннэ Бороҕон илин өттүгэр ититэр пуун арыллыахтааҕын, онон чааһынай дьиэлэри киин ситимҥэ холботторуу салҕанан барыаҕын туһунан эттэ.

«СӨ ОДьКХ» улуустааҕы филиалын дириэктэрин солбуйааччы Василий Рожин бэлиэтээн эппитинэн, саҥа хочуолунай 4,95 Гкал/ч (5,76 МВт) кыамталаах, Күлүмнүүр аатынан комплексы, балыыһаны, оҕо саадын уонна Алданскай уулусса чааһынай дьиэлэрин барытын сылааһынан хааччыйар сорук турар.

Дүпсүҥҥэ Александр Жирков В.В.Никифоров-Күлүмнүүр аатынан саҥа кииҥҥэ үлэ хаамыытын билистэ. Тутуу сүрүн өттө бүтэн, оборудованиены таҥыы ситэриллэр, дизайн үлэтэ оҥоһуллуохтаах. Өрөспүүбүлүкэтээҕи эбии үөрэхтээһин киинин концепциятыгар улуус дьаһалтата, Үөрэх уонна наука министиэристибэтэ үлэлэһэллэр. Аны күһүн саҥа үөрэх дьылыгар объект үлэҕэ киириэҕэ.

Бу кэнниттэн Александр Николаевич ыаллыы Өнөр нэһилиэгэр тиийэн, Россия Геройа Михаил Стрекаловскай аатынан Өнөр орто оскуолатыгар, олохтоох библиотекаҕа, музейга сырытта. Оскуола икки мэндиэмэнээх эргэ дьиэтэ хаарбах туруктанан, сабыллыаҕыттан үөрэнээччилэр оскуолаҕа сөбө суох үс объегынан, сорохтор икки сменаҕа тарҕанан үөрэнэллэр. Төһө да усулуобуйа эппиэттэспэтин иһин, Өнөр үөрэнээччилэрэ улуус уонна өрөспүүбүлүкэ таһымыгар олимпиадаларга үчүгэйдик кыттан, бириистээх миэстэлэргэ сылдьаллар. Спикер учууталлары, үөрэнээччилэри кытта кэпсэттэ, кылаастары көрдө.

Бу күн Өнөр нэһилиэгин олохтоохторун ыра санаалара туолан, «Эрэл» киин хочуолунай үөрүүлээхтик аһылынна. Урукку эргэ киин уонна балыыһа хочуолунайдарын 4,33МВт (3,72 Гкал/ч) кыамталаах объект солбуйда. «СӨ ОДьКХ» улуустааҕы филиала хаһаайыстыбаннай ньыманан тутан үлэҕэ киллэрдэ.

— Саҥа хочуолунай инникитин нэһилиэккэ тутуллуохтаах социальнай объектарга, итиэннэ олохтоох дьон дьиэтигэр сылааһы биэриигэ көмөлөөх буолуо. Биллэн турар, тэрилтэ бэйэтин кыаҕынан тутууну ыытара быдан ыарахан. Онуоха «СӨ ОДьКХ» ГУП филиала, улуус салалтата, олохтоохтор күүскэ ылсыһаҥҥыт, үс сылы кыайбат кэмҥэ бу үлэ ситиһилиннэ. Өнөр сиригэр улахан тутуулар саҕаланан эрэллэрин саҥа объект киирбитэ туоһулуур уонна олук буолар, — диэн Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков бэлиэтээн эттэ.

Спикер Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин Махтал суругун олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын Өнөрдөөҕү учаастагын начальнига Петр Ушницкайга, үлэ бэтэрээнэ Иннокентий Лукачевскайга туттарда.

Салгыы улууска сырыытыгар Александр Жирков Россия Үлэҕэ Геройа Михаил Готовцев аатынан Танда агро-хайысхалаах орто оскуолатын быйыл 125 сыллаах үбүлүөйүгэр бэлэмнэнии боппуруоһугар мунньаҕы ыытта. Мунньахха Тандаттан «Удьуор» бааһынай хаһаайыстыба салайааччыта, Үлэ Геройа Михаил Готовцев, Танда орто оскуолатын дириэктэрэ Надежда Охлопкова, Байаҕантай нэһилиэгин баһылыга Иннокентий Иванов кытыннылар.

Улуус баһылыга Алексей Федотов иһитиннэрбитинэн, оскуола үбүлүөйэ балаҕан ыйын 16 күнүгэр буолара былааннаммыт. Үбүлүөйгэ бэлэмнэнии улууска 2015 сылтан саҕаламмыт. Оскуолаҕа икки сыл устата 6 мөл.солк суумалаах капитальнай өрөмүөн ыытыллыбыт. Федеральнай бырагырааманан 4895,6 тыһ. солк. оскуола спортивнай саалата өрөмүөннэммит. Улуустан 500 тыһ. солк. эбии үбүлэммит. Оскуола дьиэтин кырыыһата саҥардыллыбыт, түннүктэрэ, муостата, уот ситимэ уларытыллыбыттар, туалет, душ киллэриллибит.

Оскуола дириэктэрэ Надежда Охлопкова этэринэн, муоста, истиэнэ оҥоһуллубутунан, оскуола дьиэтэ лаппа сылыйбыт. Оскуола тас өттүн сырдатыыга үлэлэһиэхтэрэ. Үбүлүөйү көрсө «Киэн тутта ааттыыбыт» кинигэни бэчээккэ бэлэмнииллэр. “125 бастыҥ выпускник», «Оскуола бэтэрээнэ» анал бэлиэлэр олохтонуохтара. Нэһилиэк дьаһалтата «Оскуола 100 сыла» обелисканы саҥардар.

Үлэ Геройа Михаил Готовцев кини салайар хаһаайыстыбатыгар, саҥа хотонугар оскуола оҕолоро кэлэн үөрэнэллэрин, тыа хаһаайыстыбатын академиятын устудьуоннара практика баралларын кэпсээтэ. Онон оскуола агро-хайысхалааҕынан, фермаҕа базаланарыгар, оҕолору үөрэтиигэ туһалаах буолуоҕар этии киллэрдэ.

Мунньах кыттыылаахтара спортивнай былассаакка, МТЗ тыраахтар ылыллыытыгар көмө оҥоһулларыгар этиилээхтэр. Онон оскуола 125 сыллаах үбүлүөйүгэр өрөспүүбүлүкэ таһымыгар болҕомто ууруллан, үлэ барыытын кэпсэттилэр.

Улуус киинигэр Александр Жирков спорт эйгэтигэр үлэлиир уопсастыбанньыктары кытта көрсөн, улууска физическэй култуура уонна спорт сайдыытын, Үөһээ Бүлүүгэ Манчаары оонньууларыгар уонна эһиил Аммаҕа Саха сирин норуоттарын спортивнай оонньууларыгар улуус кыттыытын боппуруостарын дьүүллэстилэр.

Уус Алдан улууһа спортка биир күүстээх улууһунан биллэр. Бу ситиһиини билиҥҥи кэмҥэ чиҥэтэргэ үлэ утумнаахтык барар. Соторутааҕыта Бороҕоҥҥо 700-кэ киһи кыттыылаах мас тардыһыыга өрөспүүбүлүкэ чемпионатын тэрийэн ыыттылар. Улуус хамаанданан бастакы миэстэни ылла, Федерация кубогын хаһаайынынан буолла.

Н.Тарскай аатынан тустуу чемпионатыгар иккис миэстэҕэ, быйыл волейболга,теннискэ, буулдьанан ытыыга иккис, футболга үһүс миэстэҕэ тахсыбыттара. «Азия оҕолоро» алтыс норуоттар икки ардыларынааҕы оонньууларга улуустан 28 оҕо кыттан, 13 оҕо мэтээли аҕалбыта. Бу Дьокуускай куорат кэнниттэн үрдүк көрдөрүү. Оҕоҕо икки спорт оскуолата үлэлиир, 42 тренер спорт 13 көрүҥэр эдэр спортсменнары дьарыктыыр. Оскуола материальнай базата ситэтэ суох. Ханна үчүгэй база тэриллэр сиригэр, ол үлэ түмүгэр тута көстөр. Онон тренердэр сөптөөх база баар буолуутун аныгы кэм ирдиирин эттилэр.

Маныаха Мындаабаҕа тустууга спортсаала арыллыбытынан, оҕолор эрчиллэр усулуобуйалаах буолбуттарынан, кэлиҥҥи икки сылга көрдөрүүлэрэ тубуста.
Быйыл Чараҥҥа уонна Тиит-Арыыга спортсаалалар үлэҕэ киирдэхтэринэ, улуус 20 нэһилиэгэ спортивнай объегынан хааччыллыылаах буолуоҕа.