Метка: Тыа сирин үлэһиттэрин сыла

Быйыл улууспутугар биллэриллибит Тыа сирин үлэһитин сылын чэрчитинэн, «Сунтаар сонуннара», Саха НИКК Сунтаардааҕы «Сунтаар сулуһа» филиалын үлэһиттэрэ «Бастыҥ суруналыыс» аатын ылар иһин илин-кэлин түһүстүлэр.

---

«Сунтаар сонуннара» хаһыаттан Гаврил Андреев, Станислав Ноговицын, Иван Чагдинскай, «Сунтаар сулуһа» суруналыыстара Ольга Захарова, Мария Кобельянова, Ньургуйаана Харчасова уонна «Долгун» араадьыйа эрэдээктэрэ Людмила Пустолякова, хаһыат уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ Борис Потапов алта түһүмэхтээх күрэскэ кииристилэр.

Бастакы түһүмэххэ суруналыыс сыллааҕы үлэтэ сыанабылга туруоруллубута. Батсаап нөҥүө куоластааһын эмиэ ыытыллыбыта. Куоластааһын болдьоҕо бүппүтүн кэннэ, манна ылбыт бааллара эбии очукуо быһыытынан бэрилиннэ.

Түмүктүүр күрэх «Партизан» култуура киинигэр ыытылынна. Күрэстэһээччилэр айар үлэлэрин быыстапката кулууп фойетын киэптии, бүтүннүү ылан турда. Бэйэни билиһиннэрии, дьиэтээҕи сорудах, бэриллибит сорудахха тутатына эппиэт биэрии курдук түһүмэхтэри суруналыыстар таһаҕас оҥостубакка бэрт сатабыллаахтык, интэриэһинэйдик толордулар.

Талааны көрдөрүүгэ төрөөбүт дойду туһунан хоһоон, ылбаҕай ырыа, дьүһүйүү, оригинальнай нүөмэр барыта толоруллан, бэйэтэ туспа кэнсиэрт буолла.

Куонкуруска кыттыбыт суруналыыстар бары да тэҥ баайыылаахтарын бу тэрээһиҥҥэ мустубут дьон бэлиэтии көрдүлэр. Оттон ирдэбиллээх дьүүллүүр сүбэ түмүгү иһитиннэрэрин бары да долгуйа күүттүбүт.

Улуус баһылыгын социальнай боппуруостарга уонна имиджевай бэлиитикэҕэ солбуйааччы Ульяна Попова салайааччылаах дьүүллүүр сүбэҕэ улуустааҕы «Билии» уопсастыба бэрэссэдээтэлэ Егор Кузьмин, үөрэҕирии управлениетын исписэлииһэ Татьяна Жиркова, улуустааҕы кииннэммит бибилэтиэкэттэн ааҕааччыны кытта үлэлиир отдел салайааччыта Елена Федорова уонна «Сунтаар сонуннара» хаһыат кылаабынай эрэдээктэрэ Борис Николаев үлэлээтилэр.

Түмүк маннык буолла:
«Чаҕылхай суруналыыс» — Ольга Захарова, «Саҥалыы көрүүлээх суруналыыс» — Станислав Ноговицын, «Бэриниилээх суруналыыс» — Иван Чагдинскай, «Сахалыы тыыннаах суруналыыс» — Людмила Пустолякова, «Талба талааннаах суруналыыс» — Ньургуйаана Харчасова, «Тобул толкуйдаах суруналыыс» — Гаврил Андреев, «Ох тыллаах суруналыыс» — Борис Потапов.

Оттон Саха НИКХ «Сунтаар сулуһа» филиалын эрэдээктэрэ Мария Кобельянова бу күрэх кыайыылааҕа буолла уонна улуус баһылыга Анатолий Григорьев 50 тыһ. солк. суумалаах сэртипикээти тутан.

Баһылык тыа сирин үлэһит дьонугар сүрүн болҕомто ууруллан маннык тэрээһиннэр ыытыллалара үтүөттэн атыны аҕалбатын, дьоммутун-сэргэбитин үлэҕэ көҕүлүүр дьаһал буоларын бэлиэтээтэ.

Сунтаар улууһугар тыа сирин үлэһиттэрин сыла биллэриллэн, ким идэтигэр бастыҥын быһаараллар. Бу сырыыга уһулуччу дэгиттэр суоппар аата билиннэ. Оробуочай идэни ыччакка билиһиннэрэр, суоппардар про­фессиональнай-техническэй таһымнарын үрдэтэр сыаллаах ыытыллыбыт тэрээһин олохтоохтор интэриэстэрин тарта. 

---

Күрэхтэһиигэ кыттар 10 суоппар кытынна. Ыарахан ыйааһыннаах КАМАЗ массыына «С», «Е» катего­риялаах суоппардара: ИП Г.Е.Даниловка үлэлиир Ана­толий Чойнов, 32 сыл ыстаастаах, Де­нис Назаров, 7 сыл ыстаастаах, Мак­сим Данилов, 9 сыл ыстаастаах, «Сунтарцеолит» ХЭТ үрдүкү кылаастаах суоппара Вале­рий Торговкин, 16 сыл ыстаастаах, «Жилкомсервис» суоп­пара Владимир Платонов, 4 сыл ыстаастаах, «Айан суол» ХЭТ суоп­пардара Павел Иванов, 26 сыл ыстаастаах, Эдуард Николаев, 15 сыл ыстаастаах, Сунтаардааҕы техноло­гическай колледжка автомэ­хээнньик группатыгар производ­ственнай үөрэхтээһин маастара, инструктора Семен Яковлев, 15 сыл ыстаастаах, Сунтаардааҕы технологическэй колледж кылаа­бынай мэхээнньигэ Павел Болуров, 13 сыл ыс­таастаах, «Якутскэнерго» Сунтаардааҕы РЭС бэрэстэбиитэлэ Александр Сусов, 7 сыл ыс­таас­таах.

Тэрилтэлэр бастыҥтан бастыҥ суоппардара бу үрдүк аат иһин бэрт эрдэттэн ох курдук оҥостум­муттара, тэп курдук тэриммиттэрэ сирэйдэриттэн-харахтарыттан, тутта-хапта сылдьалларыттан тута көстөр. Кыайыылааҕы Сунтаар улууһун дьаһалтатын 50 тыһ. солк. анал бирииһэ күүтэр.

Күрэхтэһии бастакы түһүмэҕэ – теоретическай билиини тургутуу. Суол быраабылатыгар 10 мүнүүтэ иһи­гэр 20 боппуруоһу эппиэттиэхтээх­тэр. Барытын сөпкө толорбукка – 20 баал суруллар. Өр-өтөр буол­бат, Мак­сим Данилов сорудаҕын толорон, дьүүллүүр сүбэҕэ тутта­рар. Би­риэмэтэ: 4 мүн. 3 сөк. Суоп­пар­дар биир-биир сорудахтарын толор­тууллар. Үс киһи боппуруостарын бары­тын толору, сөптөөхтүк эппиэттээн 20 баалы суруммуттар: Павел Болуров, Семен Яковлев, Павел Иванов.

Тута иккис практическай түһү­мэх саҕаланар – «Авто-эстафета». Дьэ, манна ким имигэһэ, сата­быллааҕа, үрдүк маастарысты­балааҕа, ньиэрбэтэ кытаанаҕа быһаарыллар. Маннык көрүҥнэри толоруохтаахтар: старт, «змейка», кэннинэн боксаҕа киирии, турар массыына таһыгар кэннинэн парковкаҕа туруу, “муостаны” нө­ҥүө ааһыы, көлүөһэни төкүнүтүү. Бастакы саҕалааччыга хаһан баҕа­рар ыарахан. Бу сырыыга баста­кы­нан Максим Данилов барда. Атыттар иннигэр-кэннигэр сүүрэ-көтө сылдьан, хайдах киирэри-тахсары, “муостаны” туорааһыны үөрэттилэр, чинчийдилэр. Суоп­пар­дарбыт төһө маастарыстыба­лаахтара манна чуолкайдык билиннэ. Сорохтор хара саҕала­ныаҕыттан «змейканы» оҥоролло­ругар анал бэлиэлэри түҥнэритэ көттүлэр, боксаҕа кэннинэн кии­риигэ сыаналаах бириэмэлэрин сүтэрдилэр, «муостаны» иһинэн-таһынан элээртилэр. Иккис түһүмэх кыайыылаахтара билиннэ: 2,01 бааллаах Александр Сусов бас­такы, 2,02 бааллаах Эдуард Николаев иккис, 2,16 бааллаах Владимир Платонов үһүс миэстэ буоллулар.

Күрэхтэһээччилэр илин-кэлин түсүһүүлэрэ сытыырхайда. Этэр­гэ дылы, ама, ким баҕарыа суоҕай бастыҥ суоппар чулуу аатын ылары, 50 тыһ. солк. тутары.

Суоппардар бары даҕаны саллы­быт, сэрэхэчийбит үһүс түһүмэхтэрэ биллэриллэр. Кэнни­нэн астаран тиийэн турар быры­сыабы холбонуу, онтон эмиэ кэн­ни­нэн бырысыабы гарааска кил­лэ­рии. Дьэ, манна үгүстэр улахан­нык эрэйдэннилэр: уҥа-хаҥас астардылар, үөһэнэн, алларанан сырыттылар. Мин көрөр кэммэр 26 сыл ыарахан туон­налаах мас­сыынаҕа суоппар­даабыт, «Айан суол» ХЭТ биир бастыҥ ыытаач­чыта Павел Иванов кэнни­нэн астаран кэлээт, тута бырысыа­бын холбуу оҕуста.

Дьүүллүүр сүбэ үһүс быһаа­рыылаах түһүмэх түмүгүн таһаар­бытыгар уолаттарбыт миэстэлэрэ маннык буолла. Саамай бастыҥ­нарынан Максим Данилов уонна Александр Сусов ааттаннылар, 4,38 бааллаахтар. Анатолий Чойнов 5,05 баалы ылан иккис­тээтэ. Үһүс бириистээх миэстэҕэ Эдуард Николаев тигистэ, 5,48 бааллаах.

Куонкурус кыттыылаахтара тапталлаах модун тиэхиньикэ­лэрин – КАМАЗ-тарын иннигэр ким бастаабытын билэ охсоору, долгуйа кэтэһэн, сүрэхтэрэ күүскэ тэбиэлээн, кэчигирэһэн турдулар. Көрөөччүлэр даҕаны чуумпур­дулар.

Дииктэр чуор куолаһа микро­фонунан бастаан кимнээх ханнык номинацияларга тиксибиттэрин иһитиннэрдэ: «Самый опытный водитель» номинация бэриллэр «Сунтарцеолит» ХЭТ суоппара Валерий Торговкиҥҥа, «За высокий профессионализм» – Анатолий Чойновка, «Приз зрительских симпатий» – Павел Болуровка, «Самый молодой водитель» – Владимир Платонов­ка, «Самый аккуратный водитель» – Семен Яковлевка, «Мастерство в маневрировании» – Денис Назаровка, «Лучшему знатоку ПДД» – Павел Ивановка. Номина­цияҕа тиксибит бары суоппардар­га дьүүллүүр сүбэ бэрэссэдээ­тэлэ Н.П. Александров анал бириистэри, дьупулуомнары туттарда.

Өссө долгутуулаах түгэн буолла. Уопсайа 11 бааллаах Максим Данилов үһүс бириистээх миэстэ хаһаайынынан буолан инструмент нобуорунан наҕараадаланна. 8 бааллаах Эдуард Николаев иккис бочуоттаах миэстэҕэ тиксэн, бэйэтин үлэтигэр олус наадалаах домкраты ылан үөрдэ-көттө. Сыралаах күрэхтэһии бастыҥа, бэйэтин идэтин дэгиттэр баһы­лаабыт, 5 бааллаах Александр Сусов кыайыылааҕынан тахсан, улууспут дьаһалтатын баһылыга А.В.Григорьев илиититтэн анал бирииһи – «Лучший водитель» диэн суруктаах 50 тыһ. солк. суумалаах сэртипикээти ылла.

Дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээтилэр: Н.П.Алек­сандров, Сунтаар улууһун дьа­һалтатын баһылыгын бастакы солбуйааччыта, бэрэссэдээтэл, чилиэннэрэ: К.Т.Тотонов, Сунтаар­дааҕы технологическай колледж произ­водственнай сыа­ҕын сала­йаач­чыта, А.В.Егоров, колледж преподавателэ, Ю.А. Шку­лев, «СунтарАвтодор» мэхээн­ньигэ.

Учуутал кү­нүн көрсө, улууспутугар икки күн­нээх «Тыа учуутала – үрдүк аат» уонна «Бастыҥ иитээччи» көрүү-күрэстэр буолан аасты­лар. Манна кыайбыттар улуус баһылыгын 50000 солк. суума­лаах Гранын тутуохтаахтар. Быйыл куонкуруска хаһааҥҥы­тааҕар да элбэх киһи кытынна. Ол курдук бастыҥ учуу­талга 20, иитээччигэ 21 киһи. Ити куонку­рус сыллата сайдан, дьон-сэргэ сэҥээриитин ылан эрэрэ буолар.

---

Куонкурус маҥнайгы күнүгэр кыттааччылар үөрэнээччилэри, оҕо саадын иитиллээччилэрин кытта быһаччы үлэлээтилэр, бэйэлэрин көрдөр­дү­лэр. Ол курдук эбиэт иннинэ учууталлар В.Г.Павлов аатынан Сунтаардааҕы алын сүһүөх оскуо­ла­тыгар уруок биэрдилэр. Мин Күндэйэ орто оскуолатын алын кылааһын учуутала Людмила Львова 4-с кылаас оҕолоругар ыыппыт нууччалыы литературнай ааҕыы уонна Сиэйэ орто оскуола­тын алын кылааһын учуутала, СӨ үөрэҕирии­тин туйгуна Антонина Иванова 3-с кылаастарга матема­тика уруокта­рыгар сылдьан, олус сэргии көр­дүм. Оҕолор көхтөөхтүк кытынны­лар. Уопсайынан, уруок­тар оонньуу тэтиминэн бардылар. Оҕолор бары кытыннылар.

Кыттыбыт 20 учуутал уопсай ыстаастара 380 сылга тэҥнэһэр. Саамай уоппуттаахтарынан, 32-33 сыл ыстаастаахтарынан Бордоҥ орто оскуолатын нуучча тылыгар уонна литературатыгар учуутала Светлана Федотова, Сиэйэ орто оскуолатын нуучча тылыгар уонна литературатыгар учуутала Ия Павлова, Илимниир сүрүн оскуо­латын, Сиэйэ орто оскуолатын алын кылааһын учууталлара Варвара Егорова уонна Антонина Иванова буолаллар.

Кыттааччылар А.П.Павлов аатынан 1 №-дээх Сун­таар орто оскуолатыгар үрдүкү кы­лаас үөрэнээччилэригэр уруок­тары биэрдилэр.

Сарсыныгар куонкурус иккис түһүмэҕэ ыыты­лынна. Уруок таһынааҕы эрчиллиилэри, биир тылынан эттэххэ, интэриэһинэй ку­руһуок­тар буоллулар. Онно оҕо­лор кумааҕыттан араас оҥоһукта­ры оҥордулар, сахалыы инстру­мен­­нарга оонньуу үөрэннилэр, доруобай аһылык диэн тугун бил­лилэр уо.д.а. Сорохтор төрөөбүт дойдуларын устуоруйатын сэргээн иһиттилэр, аныгы сибээс көрүҥ­нэрин интэриэһиргээтилэр.

Киэһэ «Олоҥхо» төрүт култуура киинигэр «Тыа учуутала – үрдүк аат» куонкурус үһүс түһүмэҕэ буолла. Кыттааччылар балтараа мүнүүтэ иһигэр бэрил­либит тиэмэҕэ бэйэлэрин санаа­ларын эттилэр. Бу сы­рыыга тиэмэ­лэрэ «Аһаҕас ос­куола диэн тугуй?» диэн буолла. Үгүс са­­наа этилиннэ. Ол курдук со­рохтор хас биир­дии үөрэ­нээч­чи хас да ты­лынан бэйэтин нэ­һилиэ­гин, улууһун, өрөс­пүүбүлүкэ­тин устуоруйатын кэп­сээн биэриэх­тээх диэнтэн хас биир­дии оскуола бэйэ­тэ туһунан хаһаа­йыстыба­лаах буолуохтаах диэҥҥэ тиийэ. Оҕо­ну кы­ра­тыттан хара үлэҕэ сыһыа­рыл­лыахтаах. Ону сити­һэр инниттэн үгүс тэрилтэлэ­ри, төрөппүттэри кытта үлэлэ­һиэх­тэрин наадата ыйылынна. Оскуо­ла кимиэхэ ба­ҕарар аһаҕас буо­луохтаах. Оччо­тугар эрэ сити­һиилээх буолуох­пут диэн түмүккэ кэллилэр.

Оҕо саадын иитээччилэрэ эмиэ үс түһүмэҕинэн күрэстэстилэр. Бастакы түһүмэх – оҕолору кытта дьарык, иккис түһүмэх – үлэлэрин уопутун туһунан дьүүллүүр сүбэҕэ кэпсээһин, боппуруостарга эп­пиэт­тээһин, үһүс түһүмэх – «Төгү­рүк остуолга» бэриллибит ыйытыыларга бэйэ санаатын толору этии.

Кыттааччылар Сунтаарга баар оҕо саадтарыгар сылдьан оҕолору дьарыктаатылар, бэйэлэрин үлэ­лэ­рин көрдөрдүлэр. Куонкуруска бары улахан уопуттаах дьон кыт­тыбыттара кэрэхсэбиллээх. Иитээччилэри дьүүллүүр сүбэ бэ­рэссэдээтэлинэн улуус баһылы­гын социальнай уонна имиджевэй бэлиитикэҕэ солбуйааччы Ульяна Попова, солбуйааччынан улуус­тааҕы үөрэҕирии управлениетын начаалынньыга Гаврил Еремеев, чилиэннэринэн үөрэх управле­ниетын оскуолаҕа киириэн инни­нээҕи үөрэхтээһин отделын сала­йааччыта Антонина Саввинова, Сунтаардааҕы 5 №-дээх «Ньур­гуһун» оҕо саадын бэтэрээн үлэһитэ Валентина Иванова уонна төрөппүттэр ааттарыттан Михаил Потапов киирэн үлэлээтилэр.

Түмүгү таһаарар үөрүүлээх, ону тэҥинэн долгутуулаах түгэн үүннэ. Ол иннинэ тэрээһиҥҥэ кэлбит дьон олус бэртээхэй кэнсиэри көрдүлэр. Сунтаардааҕы оҕо ускуустубатын оскуолатын иитил­лээччилэрэ талааннарынан сөх­төрдүлэр. Кэллиэгэлэрин эҕэрдэ­лээн Сунтаардааҕы 1 №-дээх орто оскуола дириэктэрин солбуйаач­чы Надежда Тихонова хас да ырыаны толордо.

Бастаан бастыҥ иитээччилэри наҕараадалааһын сиэрэ-туома ыытылынна. Кыттааччылары Гав­рил Еремеев уонна Ульяна Попова эҕэрдэ­лээн туран, сэртипикээт­­тэри, анал ааттары, дьупулуом­нары тут­тартаатылар. Ол курдук анал аат хаһаайкала­рынан Луиза Ива­нова (Элгээйи), Альбина Васи­льева (2 №-дээх «Сардаана» оҕо сайдар киинэ, Сунтаар), На­деж­да Егорова (Тойбо­хой), Маргарита Сав­ви­нова (Кутана), Свет­лана Алексеева (11 №-дээх «Кыталык» оҕо сайдар киинэ, Сун­таар), Нюргустана Алек­сеева (Элгээйи), Консуэла Слепцова (Устье), Любовь Пет­рова (Хоро), Наталья Иванова (Тойбохой) буоллулар.

Үһүс истиэпэннээх лауреат аатын 1 №-дээх «Туллукчаан» оҕо сайдар киинин иитээччитэ Вар­вара Максимова, иккис истиэпэн­нээх лауреатынан 7 №-дээх «Солнышко» оҕо саадын иитээччитэ Ирина Васильева, бастакы истиэ­пэннээх лауреатынан 3 №-дээх «Чебурашка» оҕо сайдар киинин иитээччитэ Анна Пахомова ылан, үөрүү-көтүү үксээтэ.

Күрэхтэһии Гран Притын уонна улуус баһылыгын 50000 солк. суумалаах Гранын хаһаайкатынан Маар Күөлтэн «Кэнчээри» оҕо саадын иитээччитэ Айталина Яковлева буолла.

Ол кэннэ бастыҥ учууталлары ааттаатылар. Кинилэргэ эмиэ сэртипикээттэр, анал ааттар, дьупулуомнар туттарылыннылар. Дьүүл­­лүүр сүбэ бэрэссэдээтэлэ, улуус баһылыгын бастакы солбу­йааччы Николай Александров кыайыы­лаах­тарга анал ааттары уонна Граны туттартаата.

Анал аат хаһаайыннарынан Саргылаана Андреева (2 №-дээх орто оскуола, Сунтаар), Анастасия Егорова (Тойбохой), Варвара Его­рова (Илимниир), Антонина Ива­но­ва (Сиэйэ), Наталья Кириллина (3 №-дээх орто оскуола, Сунтаар), Алена Меркурьева (Кутана), Ту­йаа­ра Миронова (Элгээйи), Ма­рианна Семенова (1 №-дээх орто оскуола, Сунтаар), Саргылаана Ша­рина (гимназия, Сунтаар) буол­лу­лар. СӨ Үөрэҕин министиэ­рис­тибэтин сүрүннүүр исписэ­лии­һэ Ян Алексеев туруорбут анал бирииһин хаһаайкатынан Бордоҥ орто оскуолатын нуучча тылын уонна литературатын учуутала Светлана Федотова буолла.

«Тыа учуутала – үрдүк аат» куонкурус үһүс истиэпэннээх лауреатынан В.Г.Павлов аатынан Сунтаардааҕы алын сүһүөх оскуо­ла учуутала Лияна Секова, иккис истиэпэннээх лауреатынан В.И. Ива­нов аатынан Кэмпэндээйи­тээҕи орто оскуола информа­тикаҕа учуутала Дьулус Петров (куонку­руска кыттыбыт соҕотох эр киһи), бастакы истиэпэннээх лауреаты­нан Бүлүүчээннээҕи техническэй лиссиэй-интэринээт матема­тикаҕа учуутала Айталина Чеме­зова буоллулар.

Муҥур кыайыылааҕынан уонна улуус баһылыгын 50000 солк. суумалаах Гранын хаһаайкатынан Сунтаардааҕы политехническай лиссиэй-интэринээт нуучча тылын уонна литературатын үрдүкү кате­гориялаах учуутала Августина Чойнова буолла.