Метка: Манчаары оонньуулара

Үөһээ Бүлүүгэ «Манчаары оонньууларын кыайыылаахтара» кинигэ сүрэхтэннэ

«Манчаары оонньууларын кыайыылаахтара» диэн саҥа кинигэ 300 тирааһынан бэчээттэнэн таҕыста. Балаҕан ыйын 15 күнүгэр улуустааҕы Оҕо библиотекатыгар кинигэ сүрэхтэннэ. 

Кинигэни «Тускул» оҕо киинин методиһа Вера Андреева, улуустааҕы киин библиотека кыраайы үөрэтэр отдел методиһа Галина Саввинова, улуустааҕы үөрэх салалтатын салайааччытын иитэр үлэҕэ солбуйааччы Николай Платонов хомуйан оҥордулар. Кинигэ Дьокуускай куоракка «Дани-Алмас» тэрилтэҕэ бэчээттэннэ.

Оскуола саастаах оҕолор Манчаары оонньууларыгар улуустарын албан ааттаппыт чугас дьоннорун (убайдарын, аҕаларын, хос эһэлэрин, аймахтарын), кинилэр кыайыыларын туһунан суруйбуттара кинигэҕэ хомуйуллан киллэрилиннэ.

Үөрүүлээх түгэҥҥэ улуус баһылыгын солбуйааччыта Люция Тойтонова, кинигэ ааптардара Вера Андреева, Галина Андреева, кинигэ геройдара, спорт маастардара Владимир Быкалыров, Ульяна Барахова, Розалия Докторова кытыннылар, эҕэрдэ, махтал тылларын эттилэр. Ону таһынан, кинигэ тахсарыгар быһаччы сибээстээх, чугас дьоннорун туһунан билиһиннэрбит, суруйбут оҕолор кыттыыны ыллылар. Ол курдук, Настя Докторова, Бексултан Астанов о.д.а.

Бексултан кинигэҕэ эһэтин Василий Тихонович Ильин-Күүстээх Ильин туһунан маннык суруйбут: «Мин кинигэҕэ эһэм олоҕун, спортка ситиһиилэрин туһунан суруйбутум. Биһиги улууспутугар ХХ-с Манчаары оонньуулара ыытыллыбытыттан олус үөрдүм, хаһан да маннык таһымнаах тэрээһин Үөһээ Бүлүүгэ ыытылла илигэ. Саҥа кинигэ тахсыбытынан ааптардары, оҕолору эҕэрдэлиибин, кинигэ оҥорор олус сылаалаах дии саныыбын».

Бэлиэтээн эттэххэ, ХХ-с Манчаары оонньууларын көрсө элбэх кинигэ бэчээттэннэ, ол эрэн оҕолор ахтыыларынан, суруйууларынан тахсыбыт кинигэ суос-соҕотох. Инникитин да бу уопуту туһанан оҕолор кинигэлэрэ тахсалларыгар тэрээһин кыттыылаахтара баҕара хааллылар.

Манчаары оонньууларыгар кыттыбыт Бүлүү спортсменнарын улуустарыгар чиэстээтилэр

Үөһээ Бүлүүгэ буолбут XX-с Манчаары оонньууларыгар ситиһиилээхтик кыттыбыт, миэстэлэспит, чемпионнаабыт Бүлүү улууһун спортсменнарын от ыйын 19 күнүгэр «Кэскил» оҕо киинигэр чиэстээһин буолла.

Бүлүү улууһун баһылыга Сергей Винокуров бастаабыт, призердаабыт, рекорд олохтообут спортсменнарга, тренердэргэ 50 000, 40 000, 30 000 солк. суумалаах сертификаттары, ситиһиилээхтик кыттыбыттарын, Бүлүү улууһун чиэһин көмүскээбиттэрин иһин махтал суруктары туттартаата. Ону таһынан ыҥырыллыбыт ыалдьыттар, тэрилтэлэр салайааччылара эмиэ бэйэлэрин бириистэрин, харчынан бириэмийэлэрин, эҕэрдэ суруктарын биэрдилэр.

Атах оонньууларыгар иккистээбит хамаанда тренеригэр Алексей Сергеевич Акимовка уонна булдьанан ытыыга үһүстээбит хамаанда тренеригэр Петр Николаевич Игнатьевка саха ууһа оҥорбут Бүлүү улууһа гербэлээх быһахтар уонна сертификаттар туттарылыннылар.

Чиэстээһиҥҥэ Дьокуускай куоракка 1968 сыллаахха ыытыллыбыт Манчаары Баһылай аатынан бастакы Спартакиадаҕа сүүрбүт Г.Г. Иванов кыттыыны ылла. Кини быйыл хабылыкка уонна хаамыскаҕа кытынна уонна 39 хамаандаттан 10 миэстэ буоллулар. Гаврил Гаврильевичка эмиэ махтал сурук уонна бэлэх туттарылынна.

Нэһилиэктэр баһылыктарын ааттарыттан Бөтүҥ нэһилиэгин баһылыга И.И.Евсеев, спорт бэтэрээннэрин ааттарыттан оройуон Сэбиэтин депутата Ф.Ф.Николаев өссө үрдүк ситиһиилэргэ дабайарга сүбэбитин холбуохха, түмсэммит үлэбитин өссө күүһүрдүөххэ диэн төлөөннөөх тыл эттилэр. Манчаары оонньууларын рекордсмена, чемпиона Григорий Мальцев этэр тылыгар тренеригэр, эһэтигэр Васильев Григорий Егоровичка улахан махталын анаабыта олус долгутуулах буолла.

Чиэстээһиҥҥэ улуус баһылыга С.Н.Винокуров, оройуон Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Г.С.Корякин, оройуон депутаттара, нэһилиэктэр баһылыктара, биирдиилээн тэрилтэлэр кыттыыны ыллылар.

Эдьигээҥҥэ Манчаары оонньууларын сырса сылдьан көрөр, үөрэтэр дьон бааллар

Спорду ис-иһиттэн сэҥээрэр, тугу барытын быраҕан туран, күрэхтэһиилэри батыһа сылдьан көрөр туспа дьарыктаах ураты дьону спорт улахан түһүлгэлэригэр элбэхтик көрсүөххэ сөп. Эдьигээн олохтооҕо Ариан Петрович Андреев оннук бэриниилээх «ыалдьааччылартан» биирдэстэрэ буолар.

— Спорт улахан түһүлгэлэрин тутан олорон көрдөхпүнэ эрэ астынабын. Үөһээ Бүлүүгэ буолбут тэрээһин — бэһис «Манчаарым». Бу иннинэ дойдубар Ньурбаҕа, Тааттаҕа, салгыы Бүлүүгэ, Чурапчыга ыытыллыбыт Оонньууларга сылдьыбытым. Спортсменнарбыт төһө сайдыбыттарын, бэйэлэрин формаларыгар туох уларытыыны киллэрбиттэрин, таһымнара төһө үрдээбитин кэтээн, тэҥнээн көрөрбүн наһаа астынабын. Мөлтөх таһымҥа ыытыллыбыт Манчаары оонньуулара диэн суох. Арай сылтан сыл Саха сирин олимпиадатынан аатырар түһүлгэбит тэрээһинэ тупсан, киэркэйэн иһэр, — диэн санаатын үллэстэр Ариан Андреев.

Быйылгы Манчаарыга «Үс хоһуун» стадиоҥҥа буолбут атах оонньууларын, хапсаҕайы, мас тардыһыыны, чэпчэки атлетиканы тутан олорон көрбүтүн мин сэһэргэһээччим кэпсиир. Кылыыһыт уолаттар Сергей Кривошапкин, Виталий Васильев, Дмитрий Наумов чахчы кыахтаахтарын өссө биирдэ дакаастаабыттарын үөрэн этэр. 40 саастарыгар чугаһаан да баран кылыйан кылбаҥната сылдьалларын көрөргө олус астыгын бэлиэтиир. Иван Пестряков диэн атах оонньуутугар саҥа аат баар буолбутун сэҥээрбит.

— Биһиги, эдьигээннэр, хапсаҕайдьыттарбыт Манчаары Ильинов, Александр Корякин, убайдыы-бырааттыы Ивановтар бэркэ туһуннулар. Хайа, уонна биир ийэттэн аҕаттан төрөөбүт Федя, Алексей, Коля Ивановтар Манчаарыга бары тутуспутунан кытта сылдьаллара диэн мээнэ буолбатах, ураты көстүү. Биһиэхэ, «ыалдьааччыларга», киэн туттууну үөскэтэр. Мас тардыһыытыгар Вася Чемпин диэн олус кыахтаах ыччаттаах эбиппит. Эдэр киһи этэҥҥэ итинник баран истэр, кыаҕа-күүһэ арыллан иһиэ. Киһи астына көрөр уола, — диэн Ариан Петрович Андреев Манчаары оонньуулара саамай үгэннээн турар кэмигэр санаатын үллэстибитэ.

Кини аттыгар Сунтаартан сылдьар «ыалдьааччы» Анатолий Дмитриевич Иванов баара. Кини: «Ариан Петровиһы кытта Манчаарыттан Манчаарыга, аны република тустуутун түһүлгэлэригэр наар көрсөр буолан, бэйэ-бэйэбитин уруккуттан билэр дьон курдукпут. Ариан Петрович Эдьигээнтэн анаан-минээн айаннаан кэлэрин мин сөҕөбүн да сөҕөбүн. Көр, спорт диэн оннук умсугутуулаах ээ», — диэн этэр.

Онтон Ариан Петрович: «Спорт маннык улахан түһүлгэтигэр сылдьан, көрөн-истэн сыллааҕы сэрээт мунньуммут курдук сананан, астынан олоробун, этэргэ дылы, кыһыны быһа кэтэһэн-кэтэһэн. Бу көрбүппүтүн бэйэбэр кыралаан бэлиэтэнэбин», — диэн кэпсиир.

Бүлүү олохтооҕо Манчаары оонньууларыгар саҥа рекорду олохтоото

Үөһээ Бүлүү улууһугар ыытыллыбыт XX-с Манчаары оонньууларыгар быйыл 10 кылааһы бүтэрбит 1 №-дээх Бүлүүтээҕи орто оскуола үөрэнээччитэ Григорий Мальцев маамыктаны быраҕыыга рекорд олохтоото.

Спортсмен Мальцев маамыктаны быраҕыыга бастакы миэстэни ылла уонна маастарын нуорматын толордо. Бу көрүҥҥэ урукку рекорд 31-дэ киллэрии 20-чэ сыл турбут, онтон эдэр киһи 37-тэ киллэрдэ.

Григорий хотугу многоборьенан Васильев Григорий Егорович салалтатынан эрчиллэр, кыра сааһыттан Бүлүүтээҕи педколледжка дьарыктанар. Кини республика элбэх төгүллээх чемпиона уонна призера, 14-15 саастааҕар сылдьан маамыктаны быраҕыыга 28 киллэрэн бэйэтин саастыылаахтарыгар рекорд олохтообута. Онтон ыла Манчаары оонньууларыгар кыттарга күүстээхтик бэлэмнэнэн, туруоруммут сыалын толору ситистэ.

Дыгын оонньуларын рекордсменыгар биир дойдулаахтара горнайдар үс убаһа туттардылар

Горнайга спорду сэҥэрээччилэргэ, биир ураты бэлиэ күн от ыйын 4 күнүгэр буолла.  Ол курдук, быйылгы Дыгын оонньууларыгар 120 киилэ ыйааһыннаах тааһы 203 м 50 см ыраах илдьэн, Саха сирин рекордун олохтообут, мас тардыһыыга Россия боруонса призера, Аан дойду кубогын кыайыылааҕа, Одуну ыччата Дьулустаан Ноговицыны чиэстээтилэр.

Мин өйдүүрбүнэн, маннык кыахтаах ыччаттарбытыттан, ыараханы көтөҕөөччүлэртэн,  кини саҥа үйэҕэ улуус таһымыгар бастакынан чиэстэннэ-бочуоттанна быһыылаах.

Улуус дьаһалтатыгар буолбут көрсүһүүгэ, баһылык Н.В. Андреев истиҥник эҕэрдэлээтэ. Дьулустаан былырыын ити тааһы 171 м илдьибит буоллаҕына, быйыл быдан аһарбытын, ол кэннэ өссө үөрэ-көтө, сылайбытын биллэрбэккэ трибунаҕа олорор дьону эҕэрдэлиир, махтанар сэниэ хаалбытын, ураты тутан бэлиэтээтэ. Онон өссө да кыаҕын ситэ көрдөрбөтөх курдугун, сорох кинитээҕэр быдан аҕыйаҕы илдьэн баран, охтон түспүт спортсменнары, тренердэрэ өйөөн-убаан таһаарталаабыттарыгар тэҥнии санаан эттэ. Никита Викторович улуус аатыттан сылгы төрдө буоллун, тыа сирин кытта ситимин быспатын диэн туран, Дьулустааҥҥа убаһа биэрэллэрин иһитиннэрдэ.

Салгыы Россия үтүөлээх эколога, СӨ тутуутун үтүөлээх үлэһитэ, ааспыт үйэ 50-60-с сылларыгар, Саха сирин ыччаттарыгар күүстээҕинэн аатырбыт-сураҕырбыт, республика мас тардыһыытыгар чемпиона, национальнай ыстаныыларга спорт маастара И.И.Андреев эрэнэр уолбутугар алгыс тылын эттэ, истиҥник сүбэлээтэ.

Бэрдьигэстээх дьаһалтатын баһылыга М.С.Парфенов нэһилиэгин дьонун уонна алтыһар бөлөҕүн ааттарыттан, музыкальнай мастарыскыай дириэктэрэ П.С.Пахомовтыын эҕэрдэлээтилэр. Салгыы күүскэ эрчиллэригэр көмө буоллун диэн туран, 20 тыһ. сертификаты уонна 33000 солк. туттардылар, өссө ситиһиилэри баҕаралларын биллэрдилэр.

Кировскай нэһилиэгиттэн «Сир» бааһынай хаһаайыстыбатын салайааччыта П.П.Данилов, Дьулустаан киирсиилэрин, ордук тааһы көтөҕүүтүн сөҕө-махтайа, дьиэҕэ-уокка олорон «Саха» НКИХ көмөтүнэн, олус астына көрбүтүн, киэн туттубутун кэпсээтэ. Рекордсмеҥҥа эмиэ аны күһүн убаһа туттарар докумуону биэрдэ.

Мантан да атын элбэх эҕэрдэ этилиннэ. Ырыаһыт Нина Максимова толоруутугар, мелодист Д.Санников, поэт А.Тарасов Горнайбытынан өрүү киэн туттарбыт, улууспутун мэлдьи ааттата сылдьарбытыгар анаммыт ырыаларын бары сэргии иһиттибит. Ол барыта Дьулустааммытын кэлэр кыайыыларыгар ыҥыра-угуйа, алгыы туруохтун.

Таарыйа аҕыннахха, бу иннинээҕи күн Дьулустааны биир дойдулаахтара Одунуга чиэстээбиттэрэ, үс тэрилтэ кыттыһан убаһа биэрбиттэр, олохтоох дьаһалта 40 тыһ. солк. сертификат туттарбыт.

Онон Саха сиригэр иккис төгүлүн рекорд олохтообут спортсмеммытын, улууспутугар ыытыллыахтаах Манчаарыга бэлэмнэниини саҕалаан эрэр кэммитигэр чиэстээбиппит олус наадалаах, бу курдук эдэрдэргэ болҕомто уурулуннаҕына, ситиһиилэр да баар буолуохтара.

Тыл этээччилэр Дьулустаан аҕатыгар, мас тардыһыыга Саха сирин биэс төгүллээх чемпионугар, спорт маастарыгар Петр Ноговицыҥҥа истиҥ махтал тылларын анаатылар, уолун спорка уһуйууга ураты үтүөлэрин бэлиэтээтилэр.

Түмүккэ харда тылы эппит спортсмен киниэхэ ыалдьыбыт бары көрөөччүлэргэ махтанна, эҕэрдэлээбиттэргэ махтанна. Кэлэр да өттүгэр салгыы киирсэр санаалааҕын иһитиннэрдэ.

Бу кэнниттэн Үөһээ Бүлүүгэ ыытыллар Манчаары оонньууларыгар барар спортсменнары атаарыы тэрилиннэ, эмиэ алгыс тыллар ананнылар, ситиһиилээх, кыайыылаах-хотуулаах кэлэллэригэр үтүө баҕа санааларын эттилэр. Барыта улуус чиэһин 38 спортсмен көмүскүүр.

Үөһээ Бүлүүгэ саҥа тутуллубут стадиоҥҥа спортсменнар субуотунньуктаатылар

Улууспут саамай аатырбыт хапсаҕайдьыттара Н.К.Докторов-Бычырдаан, В.И.Степанов-Буучугурас, А.П.Васильев-Мордьонноохоп ааттарын сүгэр саҥа тутуллубут “Үс Хоһуун” стадиоҥҥа аан бастакы субуотунньук буолла.

Үлэ-хамнас улуустааҕы спорт управлениетын начальнига Егор Николаев күүстээх салалтатынан барда. Тутууттан хаалбыт бөҕү-сыыһы ыраастаатылар, итиэннэ Дьокуускайтан 40 тонналаах инвентарь кэлбитин сүөкээтилэр.

Субуотунньукка спорт бэтэрээннэрэ уонна үбүлүөйдээх 20-с спартакиадаҕа кыттаары сылдьар спортсменнар: сүүрүүктэр, гиирэ көтөҕөөччүлэр, тустууктар үлэлээтилэр. Кинилэргэ М.Т.Егоров аатынан 2-с №-дээх орто оскуола чэпчэки атлетикаҕа тренэрэ Раиса Григорьева дьарыктыыр оҕолорун кытта бэйэлэрин баҕаларынан кэлэн көмөлөспүттэрэ олус хайҕаллаах дьыала буолла.

“Күммүт олус көхтөөхтүк ааста. Биһиги, спортсменнар, спортка эрэ буолбакка, үлэҕэ эмиэ түмсүүлээхпитин көрдөрөн, бастакы субуотунньукка күргүөмүнэн үлэлээбиппититтэн бэйэбит да астынныбыт. Хаалбыт кэми былдьаһа бары бу курдук биир сомоҕо буолан, үлэҕэ түһүннэхпитинэ, кыайыылаах буолар” – диэн спортсменнар этэллэр.

Бу күннэртэн саҕалаан үчүгэй суоллаах-иистээх өрүс уҥуоргу Дүллүкү уонна Хоро нэһилиэктэриттэн, итиэннэ Үөдүгэй, Кэнтик уонна трасса устун сытар нэһилиэктэртэн 30-туу киһи чуолаан стадион үлэтин-хамнаһын үмүрүтэр субуотунньуктарга кыттыыны ылаллар. Кинилэри анал автобус таһар.

Бүлүүгэ төрүт оҕунан ытыыга саҥа балаһыанньа быһыытынан күрэх ыытылынна

Саха сиригэр оҕунан ытыы өрөспүүбүлүкэтээҕи федерацията, судьуйалар, энтузиастар икки сылы быһа төрүт оҕунан ытыыга күрэхтэһии балаһыанньатын толкуйдаан, ырытыһан оҥорбуттарын түмүгэр, Бүлүүгэ бастакы улахан күрэхтэһии буолан ааста.

Кулун тутар 18-19 күннэригэр Бүлүү к. саҥа спорткомплексыгар “Бүлүү улууһа (оройуона)” МТ дьаһалтатын баһылыгын бирииһигэр төрүт оҕунан ытыыга бастакы өрөспүүбүлүкэтээҕи улахан күрэхтэһии бэрт сэргэхтик ааста.

Балаһыанньа быһыытынан “Байанай күрэҕэр” дьахталлар 20 миэтирэттэн, эр дьон 25 миэтирэттэн кус, куобах, тииҥ кээмэйдэринэн оҥоһуллубут сыаллары уһуга суох бөлтөҕөр төбөлөөх оноҕоһунан ытыалыыллар.

Күрэхтэһии үөрүүлээх аһыллыытыгар 13 улуустан 17 хамаанда 87 спортсменын Бүлүү улууһун баһылыга Сергей Винокуров, оҕунан ытыы спордун өрөспүүбүлүкэтээҕи федерациятын салайааччы Нина Шарина, улуустааҕы федерация салайааччыта, Бөкчөҥөө нэһилиэгин баһылыга Иван Евсеев, күрэхтэһии кылаабынай судьуйата Борис Олесов эҕэрдэлээтилэр, саҥа көрүҥҥэ күрэхтэһиигэ кыайыыны баҕардылар.

Улуус баһылыга бастакынан төрүт оҕунан сыал ытан, күрэхтэһиини үөрүүлээхтик арыйда.

Дьокуускай, ХИФУ, орто анал үөрэх кыһаларын, киин, Бүлүү, Мирнэй, ыраах Өлөөн улууһуттан тиийэ хамаандалар кэлэн кытыннылар. Бүлүүлэр уонна үөһээ бүлүүлэр иккилии хамаанда туруордулар.

Бастакынан кыргыттар сатабылларын көрдөрдүлэр, онтон уолаттар, эр дьон, дьахталлар икки күнү быһа саҥа киэҥ-куоҥ саалаҕа ким бэргэнин, тулуурдааҕын быһаарыстылар. Күрэхтэһиигэ барыта 23 маастар, ол иһигэр биир аан дойдутааҕы кылаастаах маастар кыттан күүстэрин холостулар.

Кыргыттарга 15 кыттааччыттан бастакы миэстэни Сайаана Корнилова (Бүлүү — 1) , иккис миэстэни Марина Федорова (Дьокуускай), үһүс миэстэни Аида Степанова (Бүлүү — 2) ыллылар.

Уолаттарга 13 спортсментан соҕотох маастар Максим Аммосов (Чурапчы) тэҥнээҕин булбата, иккис миэстэҕэ Дмитрий Черепанов (Мирнэй), үһүскэ Алексей Михайлов (СПО) таҕыстылар.

Дьахталларга бэргэнник ытыалаан Валерия Толстухова (ХИФУ) бастаата, Мирнэйтэн Лилия Подрясова уонна Бүлүүттэн Валя Евдокимова иккис, үһүс миэстэлэри үллэһиннилэр.

Эр дьоҥҥо 9 маастар кытынна. Роман Рязанскай (Мирнэй) бастыаҕын бастаата, иккискэ – Александр Филатов (СПО), үһүскэ – Балдан Балданов (Мирнэй) таҕыстылар.

Бэтэрээн дьахталларга 4 маастар сыал ытта. Манна Өлөөнтөн Марианна Винокурова тэҥнээҕин булбата, иккискэ Үөһээ Бүлүү спортсменката Сардана Харитонова таҕыста, үһүскэ — Галина Павлова (Таатта).

Бэтэрээн эр дьоҥҥо 7 маастар кииристилэр. Егор Соловьев (Бүлүү) турнир рекордун олохтоон, көмүс мэтээл хаһаайына буолла, иккис — Александр Сыромятников (Таатта), үһүс — Дьулустаан Федоров (Дьокуускай) буоллулар.

Хамаанданан күрэхтэһиигэ 28 очколаах Чурапчы хамаандата бастаата, иккискэ – 29 очкуолаах Дьокуускай хамаандата таҕыста, үһүс – 35 очкуолаах Мирнэй хамаандата буолла. Бүлүү хамаандата биир очкуонан хаалан төрдүс миэстэҕэ тигистэ.

Муҥутуур кыайыылааҕы быһаарыыга дьахталларга Мэҥэттэн Маргарита Захарова бастаан, улуус баһылыга Сергей Винокуровтан 30 тыһ. солк. ылан кыайыы-үөрүү өрөгөйүн биллэ. Эр дьоҥҥо Дьокуускайтан Балдан Балданов бэрт эриһиилээх киирсиигэ бастаабытыгар, улуус баһылыга МР-155 полуавтомат саа сертификатын туттарда.

Оҕунан ытыы спордун өрөспүүбүлүкэтээҕи федерациятын салайааччы Нина Шарина күрэхтэһиини бу курдук быһаарда: «Бүгүҥҥү күрэхтэһиини “Манчаары оонньуутугар” генеральнай репетиция быһыытынан көрүөххэ сөп, онно аан бастаан төрүт оҕунан ытыыга маастар нуорматын толоруохтара. Урут маннык күрэхтэһиилэр дьиҥнээх балаһыанньата суох ыытыллааччылар».

Күрэхтэһии кылаабынай судьуйата Борис Олесов күрэхтэһии суолтатын аҕынна:
— Саҥа быраабыла бэрэбиэркэни ааста. Күрэхтэһии түмүгүнэн биһиэхэ да, спортсменнарга да уопут баар буолла. Улахан туһалаах күрэхтэһии ааста диэн сыаналыыбын.

ЫСПЫРААПКА: Төрүт ох саа былыр өбүгэлэрбит туттубут ох сааларыттан туох да атына суох курдук, оноҕосторо эрэ уһуга суохтар.

Үөһээ Бүлүү улууһун Балаҕаннааҕын 25 сыллаах үбүлүөйүн дьоро киэһэтэ буолан ааста

Саха тыйаатырыгар кулун тутар 16 күнүгэр Үөһээ Бүлүү Балаҕаннааҕын концерыгар сылдьан сүргэм көтөҕүлүннэ.

Дьоро киэһэ бастакы чааһын «Балаҕаннаах бэтиэхэлэрэ» наруодунай тыйаатыр Наумов Дмитрий Федосеевич суруйуутугар көрдөөх кэпсээннэринэн сценканан арыйда. Иккис чааһыгар Балаҕаннаах аҕа баһылыга Степан Дмитриев эҕэрдэ тыл эттэ уонна икки Герой ийэлэргэ махтанан сибэкки туттардылар, бу тэрээһини тэрийсибит дьонноругар, Ил Түмэн депутаттарыгар махтал тылын этэн сурук туттардылар.

Эҕэрдэ концеры баар суох ытык киһилэрэ, биир дойдулаахтара Анастасия Кардашевская кылыһахтаах тойугунан алҕаан, арчылаан арыйда уонна Тумус Мэхээлэ айымньытынан дьүһүйүүнү уһуйуллааччы уолаттарынаан толорон, барыбыт уйулҕабытын хамсатта.

Далбар мааны хотуттар Балаҕаннаахтарын туһунан хоһоону иэйиилээхтик ааҕан, нэһилиэктэрин кэрэ-мааны айылҕатын хоһуйан, харахпытыгар ойуулаан көрдөрдүлэр.

Ыччат министертвота эдэр ыччат сылын бэлиэтин уонна былааҕын Балаҕаннаах эдэр ыччатын лидерыгар туттарда.

Балаҕаннаахтан төрүттээх «Эрчим» үҥкүү бөлөҕө, ырыаһыттар Мария Николаева, Константин Махначевскай, Андрей Андреев, Валерий Раминскай, Степан Кардашевскай уонна биһиги биир дойдулаахтарбыт, Хаҥалас улууһун оҕо искусствотын осуолатын иитиллээччитэ Данил Латышев, Валентина Алексеева кыттан концеры киэргэттилэр.

Балаҕаннаах нэһилиэнньэтэ 300 тахса киһилээх диэтэххэ народнай тыйаатырдаах буолан олус көхтөөх, сэргэх дэриэбинэ эбит. Баһылыктара Степан Иванович бэйэтэ да олус бэртээхэй ырыаһытын, култуураны өрө тутарын көрдөрдө. Онон хаҥаластары 20-с төгүлүн ыытыллар Манчаары оонньууларыгар бэрт сэргэх нэһилиэк көрсүүһү диэн астына сыаналаатым.

21 үйэ духуобунай сыаннастарын тула ыраахтан-чугастан Үөһээ Бүлүүгэ мустан кэпсэттилэр

ХХ-с үбүлүөйдээх Манчаары оонньууларыгар аналлаах «21 үйэ инновационнай сайдыытыгар саха норуотун духуобунай сыаннастара» республикатааҕы форум Кулун тутар 1-2 күннэригэр Үөһээ Бүлүүгэ ыытылынна.

Икки күн устата М.А.Алексеев аатынан лицей-интернаакка араас хабааннаах семинардар, маастар-кылаастар ыытылыннылар. Итиэннэ культура, библиотека, бэчээт үлэһиттэригэр, саха тылын уонна литературатын учууталларыгар аналлаах үрдэтинэр куурустар буоллулар. Форум бастакы күнүгэр Үөдүгэйдээҕи сынньалаҥ киинигэр М.П.Алексеев-Дапсы 80 сааһыгар аналлаах биһирэм көрсүһүү ыытылынна, манна Ньурба, Сунтаар, Бүлүү улуустарын талба талааннаахтара кэнсиэр көрдөрдүлэр.

Е.Ярославскай аатынан история уонна хотугу норуоттар культураларын государственнай музейа, национальнай художественнай музейа, Үөһээ Бүлүүтээҕи история уонна этнография музейа «Раритеты Якутии» диэн олус интэриэһинэй быыстапканы дьон көрүүтүгэр таһаардылар. Олохтоох музей Оҥхой, Мэйик, Нам, Тамалакаан, Боотулуу, Кэнтик о.д.а. нэһилиэктэртэн 1901-1906 сыллааҕы 10 ыҥыыры туруорда. Кэргэн сүктэн кэлбит баай ыаллар кыргыттарын ыҥыырдарын дьон сэргии көрдө. Үлэни уус Михаил Семенович Корякин-Бэйбириэт оҥорбутун билиһиннэрдилэр. «Үгүс ыҥыыры дьонноруттан уларыстыбыт, кинилэр сүдү раритеттары өбүгэлэрин туһунан үтүө өйдөбүл гынан кэриэстээн уура сылдьаллар. Быыстапка инникитин да ыытыллыаҕа диэн бигэ эрэллээхпит», — диэн тэрийээччилэр иһитиннэрэллэр.

Форумҥа республика ааттаах-суоллаах ытык дьоно кыттыыны ыллылар, санаа атастастылар. Ол курдук, культура миниистирин солбуйааччыта Н.А.Макаров, филологическай наука кандидата, «Ийэ тыл» общественнай хамсааһын чилиэнэ М.П.Алексеев-Дапсы, философскай наука доктора, ХИФУ философияҕа кафедратын профессора В.Д.Михайлов, Олоҥхо институтун директорын солбуйааччыта Р.Н.Анисимов, филологическай наука доктора В.Б.Окорокова, педагогическай наука доктора Е.М.Поликарпова о.д.а. кытыннылар.

Улуус олоҕо: Өргүөт тэрилтэлэрэ «Манчаары оонньууларын» фондун өйүүллэр

Үбүлүөйдээх “Манчаары оонньууларын” анал фондугар өргүөттэр биир бастакынан бүүс бүтүннүү биир күннээҕи хамнастарын биэрбиттэр. Бу сыл тохсунньу 1 күнүнээҕи туругунан Өргүөт нэһилиэгэ 42800 солк., култуура киинэ — 24948 солк. 26 харч., олохтоох оскуола -198930 солк. киллэрбиттэр.

“Туллукчаан от” оҕо саадын үлэһиттэрэ эмиэ туора туран хаалбатахтар, ыҥырыыны биир киһи курдук өйөөбүттэр. Эбиитин саас оонньууга туттуллуохтаах чаппараах тигиитигэр кыттыбыттар. Маннык төрөөбүт дойдуларын иннигэр олус бэриниилээх тэрилтэ үлэһиттэрин кытта анаан-минээн көрсөн кэпсэттибит.

https://www.youtube.com/watch?v=dDNPQps6KSI

Билигин оҕо саада эргэ дьиэҕэ үлэлиир. Дэриэбинэ кытыытыгар турар буолан, улахан тымныыларга төрөппүттэр оҕолорун сырытыннарбаттар. Сорохтор “буранынан” халыҥ суорҕаҥҥа хороччу суулаан аҕалаллар.

Төһө да эргэ дьиэ буоллар, былыргы тутуу диэтэххэ, киэҥ-куоҥ. Онон анал спортивнай саала оҥостон, оҕолор эт-хаан өттүнэн сайдалларыгар, сүүрэллэригэр-көтөллөрүгэр табыгастаах усулуобуйа олохтоммут. Үс бөлөх баар. Кырачааннары 1 саастарыттан ылаллар.

“Туллукчаан от” иитээччилэрэ оҕолору улуустааҕы тэрээһиннэргэ, интернетинэн күрэхтэһиилэргэ өрүү кытыннараллар.

Сыллата өрөмүөн ыыталлар, араас үөрэх-иитии тэриллэрин кыах баарынан ылаллар. Тыа дьыссаата диэтэххэ, түөрт робот-тиэхиньикэлээхтэрэ сөхтөрдө. Аныгы сиэринэн компьютердаахтар. Онон оҕолор сайдалларыгар бары усулуобуйа олохтоммут.

Оҕо доруобуйатыгар ас-үөл улахан суолталаах. Этинэн, үүтүнэн предприниматель Дмитрий Иванов хааччыйан абыраабыт. Онон барыта төрүт аһы аһыыллар. Күһүн аайы үлэһиттэр отоннууллар.

IMG_0474— Биһиги улууска буолар улахан тэрээһиннэртэн хаһан да туора турбаппыт. Кыахпыт баарынан бэйэбит сэмэй кылааппытын киллэрсэбит. Олус иллээх кэлэктииппит. Үөрүүбүтүттэн үллэстэр буоллахха, саҥа оҕо саадын дьиэтэ тутуллан эрэр. Бу күһүҥҥэттэн саҕалаан матырыйаала кэлбитэ. Халлаан сылыйдаҕына, үлэ саҕаланыаҕа. “Үтүө дьыала” чэрчитинэн Үөһээ Бүлүү улууһун дьаһалтата туттарар. Саҥа дьиэ бөһүөлэк хабыллар хаба ортотугар тутуллуоҕа, онон төрөппүттэр оҕолорун таһалларыгар табыгастаах буолуоҕа. Былаан быһыытынан 2017 сыл бүтүүтүгэр үлэҕэ киириэхтээх. Оҕо саадын үлэтигэр-хамнаһыгар олохтоох дьаһалтабыт өрүү көмөлөһөр. Ордук улуус киинигэр киирэрбитигэр-тахсарбытыгар тиэхиньикэнэн хааччыйаллар. 2012 с. суукканы эргиччи үлэлиир, хонуктаах бөлөҕү үлэлэппиппит. Ону баһаарынай өттүнэн сөбө суох диэн тохтоппуттара. Саҥа дьиэбитигэр киирдэхпитинэ, итини сөргүтэр киһи абыраллаах буолуо этэ. Төрөппүттэрбит өрүү көмөлөһөллөр. Методическай босуобуйалары оҥорууга, муус ылыытыгар кинилэрэ суох табыллыбаппыт, — диэн сэбиэдиссэй Ирина Адамова кэпсээтэ.

Улуус олоҕо: Манчаары оонньууларын сувенирдарын оҥорууну «Про-фото» тэрилтэ саҕалаата

Үөһээ Бүлүү улууһугар сайын буолуохтаах үбүлүөйдээх Манчаары оонньууларыгар олохтоохтор бэлэмнэниилэрин туһунан «Сахамедиа» холдинг суруйууларын салгыыр. Бу сырыыга предприниматель Александр Антонов спартакиадаҕа анаммыт сувенирдары оҥорууну саҕалаабытын туһунан ааҕыҥ. 

Антоновтар дьиэ кэргэн Үөһээ Бүлүү сэлиэнньэтигэр «Про-фото» тэрилтэлэрэ хаартыскаҕа түһэриинэн уонна полиграфическай өҥөлөрү оҥоруунан дьарыктанар. Ыал аҕата Александр өссө 2012 сыллаахтан бу эйгэҕэ сыстан, бэйэтин дьыалатын арыйан үлэлээн барбыта. Үйэ ирдэбилин кытта тэҥҥэ хаамсар дьарыга олохтоохторго олус наадалааҕын бэлиэтиэххэ наада.

DSC_3027Бөһүөлэк килбэйэр киинигэр турар тэрилтэ аана куруук дьоҥҥо-сэргэҕэ аһаҕас.

Буолаары турар Манчаары оонньууларын спартакиадатыгар элбэх киһи мустара былааннанар. Биллэн турар, ыалдьыттары оонньуу эмблемалаах сувенирдар интэриэһиргэтэллэрэ чахчы. Онон сибээстээн билигин «Про-фото» сакаасчыт баҕа санаатынан араас эгэлгэ оҥоһуктары бэчээттээн таһаарар.

https://www.youtube.com/watch?v=ALTlViA12q8

— Олохтоох хаһыакка үлэлии сылдьан, бэйэбин хаартыскаҕа түһэрии хайысхатыгар ханыылыы көрөн, холонорго санаммытым. Бастаан, кырдьык, ыарахаттар бааллара. Наадалаах тэриллэри ыларбар элбэх үп наада буолан, кирэдьиит ылбытым. Бырыһыана биллэн турар улахана. Өссө дьиэ арендалаабытым. Ити эрээри оччолорго мин тутуспут бириинсибим – «саҕалаа да ситэр» — билигин түмүгү көрдөрөн эрэриттэн үөрэбин.

Ол кэмҥэ предпринимательствоны сайыннарыы судаарыстыбаннай политиката олус күүскэ ыытыллан барбыта. Бу үгүс саҥа дьыалатын саҕалааччыларга, ол иһигэр миэхэ эмиэ, олук буолбута. Ол курдук, улуус, нэһилиэк салалталара, предпринимательствоны өйүүр киин төнүннэриллибэт субсидия көрбүттэрэ. Олус элбэх суума буолбатах этэ гынан баран, кэмигэр туһалаабыта. Онно ылбыт принтерим бу турар. Ол күнтэн бииртэн биир сакаас киирэн, үлэм саҕаланан барбытыгар санаам көтөҕүллүбүтэ, — диэн дириэктэр Александр кэпсиир.

DSC_3042Кэргэнэ Стелла идэтинэн суруналыыс кэргэнин үлэтин хайысхатын талан ылыытын биһирээн, тэҥҥэ үлэлэспитинэн барар. «Биһиги бизнеспит нэһилиэнньэҕэ өҥөнү оҥоруу. Онон хайаан да хаачыстыба, үтүө сыһыан уонна эппиэтинэс баар буоларын тутуһабыт. Дьиэ кэргэн бизнеһэ – бу үп-харчы эрэ өттүнэн буолбакка, бэйэ икки ардыгар духуобунай сыһыан, ол эбэтэр эрэнсии, итэҕэйсии  дии саныыбын. Дьиэ кэргэн бизнеһэ кэргэнниилэр сыһыаннарын өссө туруктаах оҥорор дии саныыбын. Александр эппит тылыгар турар, туруоруммут сыалын тиһэҕэр тириэрдэр олус үчүгэй хаачыстыбалардаах, олус тулуурдаах, дьулуурдаах. Мин киниэхэ көмөлөһөбүн. Кини инники сылдьыахтаах«, — диир кини.

Эдэр дьон бизнескэ гражданскай-правовой сокуоннары хайаан да билии ирдэнэрин бэлиэтииллэр. Бу бастаан саҕалыырга, дьыала атаҕар туруутугар, уопсай үлэҕэ олус наадалаах буоларын этэллэр.

IMG_8513Тэрилтэ ханнык баҕарар сакааһы ылан оҥорор тэриллэринэн хааччыллыбыт. Сувенир араас көрүҥэ, таҥаска, иһиккэ, тааска ойуу түһэрэллэр, араас тэттик кинигэни, ыҥырыы, махтал суруктары уонна да арааһы бэйэлэрин дизайннарынан бэчээттээн таһаараллар.

Ситэрэн кэпсээтэххэ, Антоновтар Тупсарыныы сылыгар анаммыт улуустааҕы Экология тиэргэнтэн саҕаланар куокуруска хаартысканан, видео-устуунан кыттан, бастыҥнарынан биллибиттэрэ.

антонов (1)Александр Антонов ситиһиитэ:

2014 с. нэһилиэккэ, 2015 с. улууска Сыл бастыҥ предпринимателэ, 2015 с. улууска Бастыҥ социальный партнер, 2012 с. регионнааҕы «Золотые мастера» күрэххэ 3 миэстэ, 2012 с. «Бизнес-экспо» республикатааҕы быыстапка кыттыылааҕа, 2011 с. «С рюкзаком по Якутии» фотоконкурска  «Миг красоты и совершенства» номинация хаһаайына, 2012 с. улууска Бастыҥ полиграфист, 2011 с. хаартыскаҕа түһэрэр профессионаллар республикатааҕы бастакы  быыстапкаларыгар 2 степеннээх дипломант, 2012 с. улуустааҕы хаартыска күрэҕэр 1 миэстэ, 2011 с. «Северноре сияние» республикатааҕы куонкуруска 3 миэстэ, 2009 с. «Природа и мы» хаартыска күрэҕэр 1 миэстэ, 2011 с «В объективе – молодость» республикатааҕы күрэххэ анал бириис.