заботатеманедели — Архив новостей

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Киһи бэйэтин быраабын хайаан да туһаныахтаах

Бу күн РФ биэнсийэҕэ пуондатын Саха сиринээҕи управлениетын исписэлиистэрэ биэнсийэҕэ, Ийэ хапытаалыгар быйылгы уларыйыылар, эдэр дьон биэнсийэҕэ тахсарга хайдах, хаһан бэлэмнэниэхтээхтэрин о.д.а. тустарынан ааҕааччыларбыт боппуруостарыгар сиһилии хоруйдары биэрдилэр. «Улуус олоҕо» анал бырайыак «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрикатыгар кэпсэтиини илдьиритэн суруйабыт.

Биэнсийэҕэ тахсар саас уһуо дуо?

Анастасия Семеновна Кычкина, биэнсийэ пуондатын Саха сиринээҕи салаатын биэнсийэни аныыр уонна хаттаан ааҕыыны тэрийэр отдел начаалынньыга:

– Страховой биэнсийэни биһиги үлэлээбит, ыстаастаах дьоҥҥо аныыбыт. Кээмэйэ араас – киһи үлэлээбит ыстааһыттан, хамнаһыттан, 2002 сылтан тэрилтэтэ төлөөбүт усунуоһуттан тутулуктаах. Оттон кини страховой биэнсийэҕэ кыайан тахсыбатаҕына, социальнай биэнсийэ ананар. Ол гынан баран, дьахтар – 60, эр киһи 65 саастарын туоллахтарына эрэ ылаллар.

Биэнсийэҕэ тахсар саас уһаан биэрбитин туһунан сурах оруна суох. 2017 с. биэнсийэҕэ тахсар саас судаарыстыбаннай, муниципальнай сулууспалаахтарга эбиллибитэ. Инникитин дьахтар биэнсийэҕэ тахсар сааһа 8 сылынан элбээн биэриэхтээх, эр киһиэхэ 65 сыл буолуохтаах. Бу боростуой биэнсийэлээхтэри таарыйбат.

Үлэлиир эбэтэр үлэлээбэт дьон биэнсийэлэрэ туох да араастаһыыта суох, биир кээмэйинэн ааҕыллар – сокуон барыларыгар тэҥ. Арай, үлэлиир дьон биэнсийэлэрин индексацията суох ылаллар, сыл аайы атырдьах ыйыгар хос (перерасчет) ааҕабыт.

Быйыл биэнсийэ кээмэйэ 3,7 бырыһыан үрдээтэ. Урут үрдээһин олунньуттан оҥоһуллар буоллаҕына, быйыл тохсунньуттан аахтыбыт. Онон үлэлээбэт биэнсийэлээхтэр номнуо 3,7 бырыһыан үрдээбит кээмэйинэн ыла олороллор.

Ийэтэ-аҕата биллибэт, быраҕыллыбыт оҕолорго быйылгыттан биэнсийэ саҥа көрүҥэ – социальнай биэнсийэ баар буолла.

Төрөөбүтүн туһунан сибидиэтэлэстибэтигэр төрөппүттэрэ суруллубатах оҕолорго 10 тыһыынча 68 солкуобай суумалаах биэнсийэ ананар. Оройуоннааҕы коэффициент эбиллэн, 14-20 тыһыынчаҕа тэҥнэһэр. Социальнай биэнсийэни бу оҕолор 18 саастарыгар, онтон күнүс үөрэнэр устудьуон буоллахтарына, 23 саастарыгар диэри ылаллар. Маннык биэнсийэлээх оҕону иитэ ыллахтарына, бу төлөбүр тохтотуллар.

Ийэ хапытаала үс сааһы кэтэспэт

Максим Дмитрьевич Саввин, социальнай төлөбүрдэргэ отдел начаалынньыгын солбуйааччы:

– Ийэ хапытаалын бырагырааматыгар сылтан сыл аайы уларыйыылар киирэ тураллар:

– Бастакытынан, Ийэ хапытаалын бырагыраамата үс сылга уһатылынна.

– Иккиһинэн, Ийэ хапытаалын оҕо 3 сааһын туоллаҕына эрэ тутталлара көҥүллэнэр буоллаҕына, билигин ону кэтэспэккэ, детсад төлөбүрүгэр ыытыахха сөп буолла.

— Үсүһүнэн, 2018 сылтан дьиэ кэргэҥҥэ иккис оҕо төрөөтөҕүнэ, Ийэ хапытаалын сэртипикээтин ылалларын таһынан ыйдааҕы төлөбүрү ылар кыахтаналлар. Тиийинэн олорор кээмэй 1,5 төгүлэ 26402 солкуобайга тэҥнэһэр, оттон төрөппүттэр дохуоттара бу сууматтан кыра буоллаҕына, дьэ, ыйдааҕы төлөбүрү ылар кыахтаналлар. Бу төлөбүр кээмэйэ 17 тыһыынча 23 солкуобайга тэҥнэһиэҕэ (оҕо 1,5 сааһыгар диэри төлөнөр).

Биэнсийэ хайдах тиэрдиллэрий?

Галина Прокопьевна Андросова, Дьокуускай куоракка улуустар икки ардыларынааҕы управление начаалынньыга:

– Билигин туох баар нэһилиэктэр дьаһалталарыгар интэриниэт баар буолла, хас биирдии дьаһалтаҕа анаан-минээн көмпүүтэр биэрдилэр. Ол гынан баран, саамай улахан боппуруос – маны нэһилиэнньэ хайдах таба туһаныахтааҕый? Нэһилиэнньэ ханнык баҕарар судаарыстыбаннай өҥөнөн туһаныан баҕардаҕына, исписэлиис көмөлөһөр эбээһинэстээх. Ол гынан баран, онно үлэлиир исписэлиистэри нэһилиэнньэҕэ сөптөөхтүк көмөлөһөргө үөрэтиэххэ наада.

Хоту нэһилиэктэргэ биэнсийэ, эмиэ ханнык баҕарар нэһилиэктэргэ курдук, почтанан тиэрдиллэр. Ол эрэн, хоту сир дьонун 60 бырыһыана «Сбербаанынан» туһанар. «Сбербааҥҥа» счеттаах буоллулар да, биэнсийэлэрэ 9-с уонна 21-с чыыһылаларга түһэр. Оттон почта тиийиитэ кыһалҕалардаах. Ити боппуруоска улахан көмөнү олохтоох дьаһалталар оҥороллор.

Биэнсийэни анатыыга докумуоннары хомуйууга хаһан бэлэмнэнэбин?

– Судаарыстыбаннай өҥөнү оҥоруу уонна электроннай сервистэр киирбиттэринэн сибээстээн, нэһилиэнньэ хайа баҕарар араҥата, ханна олороруттан тутулуга суох, биэнсийэҕэ тахсар докумуоннарын хомуйууга эрдэттэн кыһаллыахтаах. Дьиҥэр, биэнсийэҕэ тахсыы докумуоннарын хомуйуу ханнык эрэ социальнай тэрилтэлэр дуу, үлэ биэрээччилэр дуу кыһалҕалара буолбатаҕын дьон өйдүөхтээх. Кини, кылаабынайа, үөрэммит, үлэлээбит, сулууспалаабыт докумуоннара барыта баар буолуохтаахтар. Ону үлэлиир тэрилтэтин нөҥүө эбэтэр бэйэтэ эрдэ кэлэн биэриэхтээх. Ол иһин, биэнсийэ сулууспатыгар биэнсийэҕэ тахсааччылар докумуоннарын хомуйуу, биэнсийэҕэ быраабын бэрэбиэркэлээһин курдук хайысхалар бааллар. Кини докумуоннара сулууспаҕа киирбиттэрин кэннэ ханнык эрэ боппуруос баар буоллаҕына, туһааннаах тэрилтэлэртэн, сулууспалартан барытын ирдээн ылабыт. Инньэ гынан, биэнсийэҕэ тахсыахтаах киһи биир да ый иннинэ сайабылыанньатын биэрдэҕинэ, уон күн иһинэн биэнсийэтэ ананар (докумуона барыта баар буоллаҕына).

Биэнсийэҕэ тахсыахтаах киһи 1998 сылтан бэттэх ханна үлэлээбитэ, төһө хамнастааҕа, сибидиэнньэ барыта баар буолар. Арай ситэтэ суох буоллаҕына кыһаллан, сүүрэн-көтөн, тустаах тэрилтэлэртэн хантан баҕарар булуон сөп. Докумуоннарын хас да сыл иннинэ аҕаллыннар, биһиги аккаастыыр бырааппыт суох. Икки сыл инниттэн тахсыахтаах дьону бэйэбит ирдээн да булабыт, испииһэктээхпит.

Докумуоннары тоҕо бэрсибэттэр?

– Биэнсийэ сулууспатыгар араас ыспыраапканы ыла кэлэллэр. «Ити ыспыраапкалары судаарыстыбаннай тэрилтэлэр бэйэлэрин икки ардыларыгар тоҕо бэрсибэттэрий? Тоҕо хайаан да киһи бэйэтэ тиийэн ирдэһиэхтээҕий?” – диэн сөптөөх ыйытыыны биэрдигит.

Олох-дьаһах өҥөлөрүн тэрилтэлэрин, дьарыктаах буолуу пуондатын, социальнай сулууспалары уо.д.а. кытары дааннайдары бэрсиһэбит. Электроннай сервис нөҥүө үлэлиибит. Мин санаабар, дьон бэйэлэрэ билбэттэриттэн уонна сулууспалар ыыталларын иһин биэнсийэ пуондатыгар кэлэллэр. Тустаах тэрилтэлэртэн үлэһит туһунан туох эмэ ыйытык кэллэ да, кылгас кэм иһигэр хоруйдуубут.

Исписэлиискэ барары сүрэҕэлдьээмэҥ

Ити курдук, биэнсийэҕэ уларыйыылары нэһилиэнньэ билэ-көрө олороро бэйэтигэр туһалааҕын исписэлиистэр бигэргэтэллэр. Кырдьыга да, сорох киһи: «Бу кыра боппуруос аайы онно баран уочараттаан олордомуй? Биэнсийэҕэ тахсыам ыраах, сүгэ түһүөр диэри дүлүҥ сынньанар» – диэн, анал исписэлиистэргэ барыан сүрэҕэлдьиир эбэтэр бириэмэтэ тиийбэт.

Дьиҥэр, биэнсийэҕэ тахсыыга аахыйымтыата суох сыһыан элбэҕин бүгүҥҥү кэпсэтии да көрдөрдө. Холобур, сорох эдэр дьон саҥа үлэҕэ киирдэхтэрин ахсын саҥаттан-саҥа үлэ киниискэтин арыйтараллар. Сороҕо сүтэн-иҥэн хаалыан эбэтэр ыстаас ааҕылларыгар дьылын-күнүн сүтэриэн сөп. Ол гынан баран, дьолго, биэнсийэ пуондатыгар 1998 сылтан хас биирдии үлэһит дааннайдара баар эбит. Ол аата киһи хас да тэрилтэҕэ үлэлээбитин да иһин, кылаабынайа, тэрилтэтэ отчуоттаабыт буолуохтаах. Биэнсийэтин онон көрөн аныахтарын сөп. Оттон кини бэйэтэ электроннай сиэрбис нөҥүө киирэн, хайа тэрилтэ страховой усунуоһу төлөөбүтүн, отчуоттаабытын билиэхтээх.

Соторутааҕыта социальнай ситимнэргэ мунньуллубут (накопительнай) биэнсийэ туһунан араас сурахтар тарҕанан, нэһилиэнньэни да, исписэлиистэри да соһуппута. Бу боппуруоска эбэн эттэххэ, сорох эдэр дьон инникитин ылыахтаах биэнсийэлэрин суумата олоххо-дьаһахха эппиэттиирин наадатыгар эрдэттэн кыһаллар. Атыннык эттэххэ, 1967 сыл төрүөхтэр уонна онтон эдэр дьон мунньуллубут (накопительнай) биэнсийэлээхтэр. Онуоха тэрилтэтэ хамнас уопсай пуондатыттан 6 бырыһыаны угар этэ. Эбэтэр бу киһи биэнсийэтин кээмэйин үрдэтээри бэйэтэ харчы төлүүр туһунан судаарыстыбаннайа суох биэнсийэ пуондатын кытары дуогабар түһэрсэн, мунньуллубут биэнсийэ кээмэйин үрдэтиэн сөп. Өссө биир киһи оннугар атын киһи төлүүрэ көҥүллэнэр. Холобур, кэргэнэ оҕолорун көрөн олорор буоллаҕына, кини бэйэтэ харчы уган төлүөн сөп. Аны туран, 2015 сылтан биэнсийэ баала диэн киирбитэ. Үлэни таһынан, кырдьаҕаһы, инбэлиити көрөн олорор, аармыйаҕа сулууспалыыр кэмҥэ биэнсийэ баала эмиэ ааҕыллар. Страховой биэнсийэҕэ 2018 с. тахсарга уопсайа 13,8 баал ирдэнэр. Киһи бэйэтэ биэнсийэ пуондатын сайтыгар тус кабинетыгар киирэн, төһө баал ааҕыллыбытын билиэн-көрүөн сөп.

ЫСПЫРААПКА:

Саха сиригэр:

– 273 тыһыынчаттан тахса биэнсийэлээх олорор;

– 90 тыһыынчата үлэлиир;

– 20 тыһыынчаттан тахса суума – сааһынан страховой биэнсийэ орто кээмэйэ.

– 62 тыһыынча киһи биир кэмнээх төлөбүрү (ЕДВ) ылар.

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Дьиэлэнэргэ үп булунар сүбэ

Ипотека кирэдьиитин ылыы туох эридьиэстээҕий? Биир баантан иэс ылбыккытын атын бааҥҥа хайдах көһөрүөххэ сөбүй? Быһаччы үлэлии сылдьар дьон санаатын билэргэ быһаардыбыт. «Россельхозбаан» АУо Саха сиринээҕи салаатын салалтатын уонна хамнаабат баай-дуол ырыынагар үлэлиир тэрилтэлэр бэрэстэбиитэллэрин ыҥыран ипотека кирэдьиитин туһунан сэһэргэстибит.

Бартыбыалын аҥаара – ипотека

— Ипотека кирэдьиитин элбэх баан биэрэр. Эһиэнэ атыттартан туох уратылааҕый эбэтэр ордуктааҕый?

Василий Тимофеев, “Россельхозбаан” АУо Саха сиринээҕи салаатын дириэктэрэ:

— Бүгүн кирэдьииттиир тэрилтэлэр бары кэриэтэ ипотека кирэдьиитинэн дьарыктаналлар. Ол гынан баран, олох көрдөрөрүнэн, уһуннук үлэлээбит уонна ааттаах-суоллаах улахан бааннар эрэ клиеннэргэ табыгастаах, барыстаах усулуобуйаны олохтуур кыахтаахтар. Чопчу Россельхозбааны ыллахха, 100 бырыһыан судаарыстыба хапытааллаах буолан, ипотека кирэдьиитин бырыһыанын атыттардааҕар түһэрэн биэрэр кыахтаах. Холобур, иккис ырыынактан олорор дьиэни атыылаһарга бырыһыан ставката анал усулуобуйа чэрчитинэн эдэр ыалларга сыллааҕыта 8,85, бүддьүөт тэрилтэлэрин үлэһиттэригэр 9,10, баантан хамнас ылар уонна “эрэллээх” клиеннэргэ 9,75, онтон ураты категорияларга 9,20 бырыһыантан саҕаланар. Оттон сир учаастагын, ол иһигэр онно баар олорор дьиэлиин, атыылаһарга бырыһыан ставката 11,45 бырыһыан таһымынан быһыллан турар. Үөһэ ыйыллыбыт ставкалар, клиент олоҕун уонна доруобуйатын араҥаччылатарга (страховкалааһыҥҥа) сөбүлэһэр буоллаҕына, дьайаллар.

Ону тэҥэ, бу күҥҥэ иэһи төлөһүү схематын клиеҥҥэ талларар аҕыйах баан баарыттан биирдэстэрэ – Россельхозбаан. Ол курдук, аннуитетнайынан (кирэдьиит болдьоҕун тухары иэһи ыйдарынан тэҥҥэ үллэрэн) эбэтэр дифференцированнайынан (төлөбүрүҥ кээмэйэ ый ахсын кыччаан иһэр) төлөһүөххэ сөп. Өскөтүн клиент дифференцированнайы таллаҕына, маҥнай суумата улахан курдук эрээри, сырыы аайы кыччаан иһэр буолан, түмүккэ эбии төлүүр суумаҥ аннуитетнайдааҕар балачча аҕыйах буолан тахсыа. Бу этэр түгэним ипотека курдук уһун болдьохтоох уонна улахан кирэдьииккэ киирэр дьон үгүстэрэ Россельхозбааны талалларыгар төрүөт буолар.
Ипотеканан дьиэлэниэн баҕалаах элбэх
Алена Бережнова, «Кириэппэс» РХ ХЭУо бэрэстэбиитэлэ:

— Биһиги хампаанньабыт базатыгар Дьокуускайга уонна куорат таһынааҕы бөһүөлэктэргэ 3 тыһ. тахса кыбартыыра баар. Саҥа тутулла турар дьиэҕэ кыбартыыра сыаната чэпчэки курдук эрээри, өрөмүөн кэнниттэн иккис ырыынактыын тэҥнэһэн тахсар.
Анжелика Степанова, «Туймаада-недвижимость» ХЭУо бэрэстэбиитэлэ:

– Дьиэ тутар хампаанньалыын быһаччы үлэлэстэххэ, биллэн турар, ырыынактан чэпчэки буолар. Сыана 1 кв. миэтэрэтигэр 52-55 тыһ. солкуобайтан саҕаланар. Биһиги аҕыйах гынан баран, эрэллээх тутааччылары уонна Россельхозбааны, Сбербааны кытта үлэлиибит. Кэлиҥҥи кэмҥэ ипотеканан дьиэлэниэн баҕалаах биллэрдик элбээтэ.
Бырыһыаны намтатар ньымса ньыма
— Кэлиҥҥи кэмҥэ “рефинансирование” диэн тыл күннээҕи олохпутугар элбэхтик туттуллар, иһиллэр буолла. Бу тугун судургутук быһааран биэриэххит дуо?

Евдокия Мигалкина, баан биирдиилээн атыыга отделын начаалынньыга:

— Бу бырагыраама былырыыҥҥыттан үлэлиир. Маны көмөлөһүннэрэн, ипотека кирэдьиитигэр үбү-харчыны кэмчилиэххэ сөп. Ол иһин элбэх киһи туһана сатыыр. Холобур, атын бааннарга ипотека кирэдьииттээх дьон бу бырагырааманан туһанан, сыллааҕыларын 9,05 бырыһыаҥҥа уларыттарар кыахтаахтар. 30 сылга диэри 5 мөл. солк. суума иһинэн ипотекаҕа ылбыт кирэдьииккэр рефинансирование оҥорторуоххун син. Кирэдьиит муҥутуур суумата эрдэ ылбыт ипотекаҥ кирэдьиитин төлөнө илик тобоҕор сөп түбэһиэхтээх.

Бырагыраама кирэдьииттэрин устуоруйата ыраас дьоҥҥо суоттанар: кирэдьиит биэрэр тэрилтэлэргэ кэлиҥҥи 12 ыйга уһатыллыбыт иэһэ суох буолуохтааххын. Бырагыраама усулуобуйата кирэдьииккэ иэһи суһаллык саба охсорго кыах биэрэр. Баан кирэдьиити хааччыйыы быһыытынан хамныыр уонна хамнаабат баайы-дуолу толук ылар, ону тэҥэ, үһүс сирэй мэктиэлээһинин эмиэ ылынар.

Өссө биир ордуктаах: эрдэ рефинансируйдаммыт кирэдьииккэ рефинансирование оҥорторор кыах баар. Ол эбэтэр биир баантан ипотеканан кирэдьиит ылбыккын иккис бааҥҥа тиийэн рефинансирование оҥорторбут буоллаххына, биһиэхэ кэлэн рефинансирование оҥортороҕун. Онно туох да хааччахтааһын суох. Арай, 12 ыйы төлөөбүт буолуохтааххын.

Россельхозбаантан иэс ылааччыларга маннык сүрүн ирдэбиллэр бааллар: 21 саастан 65 сааска диэри, өскөтүн кирэдьиити төннөрүү болдьоҕо иэс ылааччы 65 сааһын туолуор диэри саҕаланар буоллаҕына. Эдэр киһи 1 сылтан итэҕэһэ суох үлэлээбит ыстаастаах, маныаха билиҥҥи миэстэтигэр 6 ыйтан итэҕэһэ суох кэмҥэ үлэлии сылдьар буолуохтаах. Рефинансирование докумуонун оҥорсоргутугар ипотека болдьоҕун кылгаттарыаххытын эбэтэр дифференцированнай төлөбүрү талыаххытын сөп, оччоҕуна эбии төлүүргүт аҕыйыыр.

Мас дьиэҕэ потребительскай ордук

— Тыа сиригэр кэтэх дьиэ туттааччылар ипотеканан төһө туһаналларый?

— Үгэс курдук, тыа сиригэр олорор дьиэни маһынан тутталлар. Ипотека кирэдьиитин ыларга ирдэбилэ элбэх: дьиэ акылаата бетон буолуохтаах, тутуу хаамыытынан отчуоту түһэрэн иһиллиэхтээх, дьиэҥ страховкалаах буолуохтаах. Тыа сиригэр бетон акылааттыыр дэбигис кыайтарбат уонна дьон отчуот кумааҕытыттан саллаллар. Оттон хампаанньалар мас дьиэни страховкалыы сатаабаттар. Онон тыа сирин ыала 7 сылга диэри төлөһөр болдьоххо 1-1,5 мөл. солк. кээмэйдээх потребительскай кирэдьиити ылан туһанара быдан ордук.

— Арай, кирэдьиит ылан дьиэ тутта сылдьар эбэтэр туттан киирбит ыал дьиэтэ умайдын эбэтэр халаан уутугар бардын…

— Итинник ыарахан балаһыанньаҕа түбэстэххэ, төлөһүү болдьоҕун уһатарга эбии (хос) дуогабар оҥоһулларынан, кирэдьиит дуогабарыгар илии баттаспыт киһи хайаан даҕаны бэйэтэ кэлиэхтээх.

Эдэр ыалга өйөбүл күүһүрэр

— Эдэр ыалларга тугу сүбэлиигит? Туох эмит чэпчэтии көрүллэр дуо?

— Кэргэнниилэртэн биирдэрэ эмит даҕаны 35 сааһын ааһа илик буоллаҕына, эдэр ыалга хапсаллар. Ону тэҥэ, оҕолоох (оҕолордоох), 35 сааһын туола илик аҥаардас ийэ эбэтэр аҕа ааҕыллар. Эрдэ этиллибитин курдук, Россельхозбаан эдэр ыалларга анаан намтатыллыбыт ставканы көрөр, ол сыллааҕыта 8,85 бырыһыантан саҕаланар. Маны сэргэ, бастакы усунуоска эмиэ саамай намыһах кээмэйи олохтуур: иккис ырыынактан атыылаһар буоллаҕына, кыбартыыра бүттүүн сыанатыттан – 10, саҥа тутулла турар дьиэҕэ – 20 бырыһыана. Өссө эдэр ыал бастакы усунуоһу бүтүннүү «Ийэ хапытаалынан» төлөһүөн сөп. Өскөтүн кирэдьиит дуогабара дьайар кэмигэр эдэр ыал оҕолонноҕуна, сүрүн иэһи төлөһүү болдьоҕо оҕо 3 сааһын туолуор диэри уһатыллан биэрэр.

Манна сыһыаран эттэххэ, дойду бэрэсидьиэнэ В.В.Путин ааспыт күһүн ипотека кирэдьиитин бырыһыанын өссө намтатарга дьаһал биэрэн турар. Ол дьаһал олоххо киирэрин, бааннар бу олунньуттан күүтэллэр эбит. Ити эрээри, өйөбүл эмиэ эдэр ыалларга туһаайыллар: 6 бырыһыаннаах ипотека 2018 сылга иккис, үһүс… оҕолорун төрөттөхтөрүнэ көрүллүөҕэ.

Рефинансирование оҥортороргор сайабылыанньа суруйаҕын итиэннэ ким буоларгын уонна төлөһөр кыаххын бигэргэтэр докумуоннары, ону тэҥэ, эрдэ кирэдьиит ылбыт бааныҥ биэрбит докумуоннарын (дуогабар уонна төһө суумалаах сүрүн иэс ордубутун туһунан ыспыраапка) туттараҕын.

Олорор дьиэ ырыынагар сыана хамсаабакка турар. Таҕыстаҕына даҕаны, эмискэ үрдүө суоҕа. Тоҕо диэтэххэ, Дьокуускайга тутуллан бүппүт, бэлэм кыбартыыра элбэх. Арай, саҥа сокуонунан аны сайыҥҥыттан тутааччы аҕыйаатаҕына уонна билигин баар кыбартыыралар атыыга бардахтарына, балаһыанньа уларыйыан сөп.

«Улуус олоҕо»: Көҥүлэ суох “көҥүл таксистар”

“Сахамедиа” холдинг “Улуус олоҕо” бырайыагын иһинэн “Барыбыт кыһалҕабыт” рубрикаҕа туһааннаах тэрилтэлэртэн уонна такси сулууспаларыттан салайааччылары ыҥыран, дьону көҥүлэ суох таһар суоппардары (массыыналаахтары) хайдах үүннүөххэ-тэһиинниэххэ сөбүн туһунан кэпсэттибит.

Бил баһыттан сытыйарыгар дылы

Такси туһунан саҥа сокуон үлэлээтэҕинэ, дьэ сайдыахпыт дии санаабыппыт – ханна баарый? Хата, өссө алдьанныбыт. Аһаҕастык эттэххэ, “төгүрүк остуолга” кэпсэтии бүтүннүү сокуоҥҥа кэлэн кэтиллэ турар. СӨ Суолга куттал суох буолуутун судаарыстыбаннай иниспиэксийэтин салалтатын начаалынньыгын солбуйааччы Александр Оросин билинэринэн, 2011 с. ылыллыбыт “Такси туһунан” 69-с №-дээх федеральнай сокуон сиикэй сирэ, итэҕэһэ элбэҕэ көһүннэ.

Холобур, дьону тиэйиинэн дьарыктаныахтаах предприниматель нолуок тэрилтэтигэр регистрацияланар, МФЦ-тан көҥүл ылар уонна суолга үлэлии тахсар. Кини массыынатын техническэй туругун, бэлиэлэрин (фонарь, ойуу), докумуонун ким даҕаны көрөр, бэрэбиэркэлиир кыаҕа суох. Тоҕо диэтэххэ, сокуоҥҥа ол туһунан ыйыллыбат. “В” категорияҕа киирсэр чэпчэки, кыра таксилары таһынан 8-тан элбэх киһини олордор миэстэлээх, улуустар икки ардыларыгар сылдьар таксиларга эмиэ биир итинник: нолуок сулууспатыгар регистрацияланныҥ, судургутутан эттэххэ, Массыына суолун кэтээн көрөр тэрилтэҕэ иһитиннэрдиҥ даҕаны – тойон оҕото буола түһэҕин.

Ити эрээри, мэтээл икки сирэйдээх. Александр Жарафович: “Сокуон маҥнай үлэлииригэр регистрациялаах такси элбэх этэ, кэлин лаппа аҕыйаата”, — диир. Ол быһаарыыта эмиэ сокуоҥҥа сытар: регистрацияланан, көҥүл ылан сүүрэ сылдьар такси сокуону кэстэҕинэ – 50 тыһ. солкуобайга тиийэ, оттон көҥүлэ суох суоппар 5 мөһөөхтөн 1,5 тыһыынчаҕа эрэ диэри ыстарааптанар. Биллэн турар, дьон ханна халымырын, “тараҕайдааҕын”, сокуону тумнар суолу талаллар…

Суолга ГАИ эрэ тойон буолбатах

Үгүс киһи массыыналаахтары ГАИ эрэ дьаһайыахтааҕын курдук саныыр. Саҥа сокуонунан, регион бэйэтин быһаарыытыгар биэрэр боломуочуйатынан туһанан, таксилары сүрүннээһин боппуруоһа Суол хаһаайыстыбатын уонна тырааныспар министиэристибэтигэр сүктэриллибит эбит буоллаҕына, “В” категорияҕа киирэр чэпчэки таксины Ил Дархан 2016 сыл кулун тутар 9 күнүнээҕи Ыйааҕар олоҕуран Гостехнадзор анал отдела сүрүннүүр буолбута. Оттон улахан таксиларга, оптуобустарга (“Д” категориялаах) лицензияны үөһэ ыйыллыбыт Судаарыстыбаннай массыына суолун кэтээн көрүү федеральнай сулууспатын Илин Сибиирдээҕи регионнар икки ардыларынааҕы управлениета (нууччалыы кылгатан УГАДН) биэрэр.

Ити управление начаалынньыгын тырааныспар эйгэтигэр кэтээн көрүүгэ солбуйааччы Николай Шадрин министиэристибэ илиитэ, кыаҕа тиийбэтэҕин, Гостехнадзор оннуттан хамнаппытын бэлиэтээтэ. Ол курдук, Гостехнадзор, УГАДН уонна ГИБДД холбоһуктаах 20 рейдэни оҥорбуттарыгар 16 административнай дьыаланы көбүппүттэр, 13 предприниматели уонна суоппары эппиэтинэскэ тардыбыттар. Баҕар, тоҕо сэмэйэй дии саныаххыт: УГАДН ыйга биирдэ эрэ рейдэ оҥорор.

Оттон Гостехнадзор управлениетын салайааччытын солбуйааччы Егор Егоров: “Дьонтон сайабылыанньа ылабыт эрэ, ирдиир, суолга тохтотор кыахпыт суох. Үлэлиэхпититтэн 6802 көҥүлү биэрдибит”, — диэтэр даҕаны, 294-с №-дээх федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран, 2017 сылга ГИБДД үлэһиттэрин кытта бииргэ 255 рейдэни оҥорон, 61 административнай дьыаланы көбүтэннэр, кэһээччилэргэ 347 тыһ. солк. кээмэйдээх ыстараабы төлөтөргө ууруллубут.

Үүннүүр-тэһиинниир үлэ өссө үөтэлиэҕин, ИП-лэргэ каникул биллэриллибитэ атахтыыр. Холобур, Гостехнадзор ааспыт сылга сокуоҥҥа ыктаран, 6 былааннаммыт бэрэбиэркэни ыытта. Иккиһинэн, көҥүлэ суох таксист сокуон хараҕынан көннөрү суоппар курдук көрүллэр. Тохтоппут “таксиһыҥ” үбүлүөйгэ, урууга “аймахтарын” тиэйэн иһэр аатырар. Ону маннык чахчы даҕаны бигэргэтэр: 2017 с. такси кыттыылаах 19 суол быһылаана бэлиэтэммититтэн 9-һа көҥүллээх, 10-на көҥүлэ суох. Дьиҥэр, уопсай статистика сыыппаратын кэтэҕэр төһөлөөх элбэх көҥүлэ суох таксист саһан сылдьара буолуой?..

Сокуону тутуһарбыт – буруйбут курдук

Аны бу дьыаланы кытта күннэтэ алтыһар дьон – такси сулууспаларын салайааччыларын санааларын истиэҕиҥ. Дьокуускай иһигэр сүүрэр “Дабаан” таксомоторнай сулууспалаах Валерий Степанов үлэтин 2006 с. саҕалаабытын, 2012 с. салгыы саҥа сокуонунан үлэлээри лицензия ылбытын этэр. “Ол эрээри сокуону тутуһар дьону самнарар, күлүккэ сылдьааччылары биһириир сокуон ылыллыбытыттан хараастабыт, — диир Валерий Критикеевич. – Судаарыстыба таһымыгар кыайан сүрүннээбэтин көрдөрдө. Мин курдук такси сулууспалаах куорат иһигэр 6-9 хаалла, урут 40 этибит. Биһиги суоппардарбытын, ирдэбили барытын толорон, суолга куттала суох сылдьалларын хааччыйабыт, хонтуруоллуубут. Индрайвер киириэҕиттэн адьас мөлтөөтүбүт. Аны ыстараап бөҕөнү төлүүбүт. Онон нэһиилэ тыын былдьаһан мөхсөбүт эрэ. ГАИ сокуону тутуһуннарыахтааҕын өйдүүбүт, биһиги балаһыанньабытын билэр буоланнар, ардыгар харахтарын симэллэр. Сокуону тутуһааччылары өйүү-убуу сатааталлар…”

Дьокуускай уонна Нам икки ардыгар сылдьар ИП-лаах, 2001 с. үлэлиир Байдам Мардьа Марха Уола маннык санаалаах: «Такси – бу, бастатан, дьон олоҕун иннигэр эппиэтинэс». Нам таксистара биирдиилээн сүүрүмээри, түмсүүлээх-тэриллиилээх буоллахха кыайыылаах буолуо диэн санааттан, коммерческайа суох партнерство тэринэн үлэлииллэр эбит. Сыананы бэйэлэрэ быспыттар: 7 сыл тухары 3 мөһөөххө дьону илдьэллэр-аҕалаллар. Ити кэмҥэ 200-тэн тахса киһи Индрайвер нөҥүө өҥө оҥорор.

“Намҥа 38 ИП-тэн төрдүө буолан хааллыбыт, — диир Байдам. – Биһиги эмиэ “Индрайвер таксистарын” курдук дьону дьиэлэригэр диэри илдьэбит, ылабыт. Сокуону тутуһан дьиҥнээхтик үлэлии-хамныы сылдьар таксистарга убаастабыл баар буолуохтаах. Биһиэхэ суолга тохтотор барыта – тойон. Билиҥҥи балаһыанньаҕа биһиги саһа-куота сылдьар курдукпут. Пассажир эмиэ ирдиэхтээх, билиэхтээх – регистрацията, көҥүлэ суох таксист туох да эппиэтинэһи сүкпэтин.”

Айанньыт, өйдөө!

Регистрацияламматах, көҥүлэ суох таксига олорсон иһэн суол саахалыгар түбэһэн оһоллонноххуна — страховой төлөбүр оҥоһуллубат.

Таһаҕаһа, оҕото суох айаннааҥ!

“Рикша” такси биир кэлим сулууспатын коммерческай дириэктэрэ Александр Ксенофонтов Индрайвер, Нон-стоп, “Максим” таксиларга үтүрүйтэрэн, улуустар икки ардыларыгар дьону, таһаҕаһы тиэйиигэ хайысхаламмытын, наймылаһар таксиларыттан ирдэбили барытын толорторорун, бэрэбиэркэлиирин билиһиннэрдэ. Дьиҥэр, Александр Васильевич этинэрэ элбэх: муляж-тахограф, путевой лиис, багажник… Миэстэ кыараҕаһынан, багажник кыһалҕатыгар эрэ тохтуубут.

“Омук микро-оптуобуһугар салон иһэ олус кыараҕаһын билэҕит. Дьон куораттан мал-сээкэй бөҕө ылынан барар. Суоппары тохтотон, багажнигыттан сылтаан ыстарааптаатахтарына, билиэтин ыаратар. Инньэ гынан, суоппар уонна пассажир икки ардыгар өйдөспөт быһыы-майгы үөскүүр. Багажник – туһалаах тэрил. Федеральнай сокуон норуоту утары үлэлиир”, — диэн санаалаах “Рикша” салайааччыта.

Ыалдьыппыт, “Амма олоҕо” хаһыат сүрүн эрэдээктэрэ Наталья Бубякина таксистар саҥа ирдэбилинэн багажниктарын устан кэбиспиттэрэ айанныырга эрэйдээх буолбутун, ону тэҥэ, “треугольнигы” суох гынан, оҕо кириэһилэтин ирдиир буолбуттара моһуоктааҕын эттэ. Хайа таксист дьон оннугар кириэһилэ бөҕөнү хаалаан сылдьыай. Онон таһаҕаһа да, оҕото да суох айанныырга тэҥнээх балаһыанньа үөскээбит.

А.Ж.Оросин быһаарарынан, Таможня сойууһа 2016 с. собуоттан оҥоһуллан тахсар тиэхиньикэҕэ “туох да уларытыллыа суохтаах” диэн ирдэбил киллэрбит. Онон собуоттан оҥоһуллубуттан ураты уларытыы, эбии оҥоһуктары киллэрэр буоллахха, холоон көрүүнү ааһыллыахтаах. Саха сиригэр манан, сүрүннээн, “Эксперт” тэрилтэ дьарыктанар. Бу тэрилтэттэн сертификаттаах буоллаххына, суолтан иҥнибэккин. “Суоппардар сертификаттаах дьонтон быстах уларсан көрдөрөллөр уонна төттөрү бэйэлэрин киэнин олордоллор. Онон мантан ыла хонтуруолу өссө күүһүрдүөхпүт”, — диир өрөспүүбүлүкэ ГИБДД-ын начаалынньыгын солбуйааччы.

Түмүктээн эттэххэ

Такси туһунан сокуон уларытылыннаҕына, эбилиннэҕинэ эрэ суолга куттала суох сылдьарбыт хааччыллыаҕа көстөн турар. Госдуумаҕа уларытыы киллэриллэн, өссө 2014 с. бастакы ааҕыытын ааһан, иккис ааҕыыга сытар сураҕа иһиллэр. Дьэ, төһө өр күүттэрэр…

Пиротехника: Развлечение или опасность для общества?

Салюты, петарды, шутихи и хлопушки — одни из обязательных атрибутов Нового года. С боем кремлевских курантов на наших улицах начинается настоящая артиллерийская канонада. О том, как выбрать безопасный фейерверк, чтобы не испортить себе новогодние праздники, говорили на круглом столе, организованном проектом «Жизнь в районах» в республиканском медиа-центре в рамках рубрики «Общая забота».

Никто не застрахован

Фейерверки во дворах зрелище само по себе красивое, если бы не одно большое но… В эти дни они становятся серьезной общественной проблемой. Каждая встреча нового года заканчивается в России сотнями тяжелых увечий, пожарами. Печальный опыт имеется и в Якутии — это и пожары от залетевшего салюта на балкон или в деревянный жилой сектор, и оторванные пальцы у решивших похулиганить с пиротехникой школьников. Было дело, когда несколько лет назад осенью на улице Ойунского полностью сгорел крупный магазин пиротехники. Причем от несчастного случая не застрахован никто.

В 2015 году в ночь празднования, запуская петарду, пострадал один из богатейших людей ДВФО, глава компании «Востокцемент» Андрей Пушкарев. Ему, кстати, принадлежат акции «Якутцемента». Только за год цементному магнату сделали 22 операции, 19 из них под общим наркозом. По большому счету, он выжил только благодаря тому, что его семья могла позволить самую высококлассную медицинскую помощь.

На прошлой неделе холдинг «Сахамедиа» организовал «круглый стол» на тему: «Фейерверки: развлечение или опасность для общества?» Приглашенные эксперты, представители силовых структур, контрольных органов и дилеры ряда отечественных компаний по производству пиротехники выясняли и объясняли: как обезопасить себя от контрафактных фейерверков, на что стоит обращать внимание при покупке пиротехники, кто отвечает за оборот пиротехнических изделий в Якутии, какова статистика несчастных случаев и возгораний, вызванных неправильным применением фейерверков.

Чистая формальность

По словам представителя Госпожнадзора Елены Рожиной, только в Якутске за 2017 год было не менее пяти возгораний, связанных с применением пиротехники. Капитан внутренней службы, подтвердив, что, по правилам пользования фейерверками они должны запускаться в 20-30 метрах от линий электропередач, высотных домов и другой инфраструктуры, заметила, что перед Новым годом в любых населенных пунктах должны определяться места, площадки для фейерверков, где учитываются расстояния и дежурят специально назначенные представители администраций. Впрочем, назвать, где выделены такие площадки, к примеру, в столице республики, она затруднилась. Якобы информация еще уточняется, участки увеличиваются.

От себя замечу, что, если в Якутске такие участки и выделяются, то это чистая формальность. Горожане в своей массе используют пиротехнику прямо во своих дворах. Учитывая скученность застройки, о расстояниях тут говорить не приходится.

На Новый год не жалуются

Не совсем понятна ситуация и с административной ответственностью за нарушения расстояний использования фейерверков. Полиция здесь как бы и ни при чем. По словам начальника отдела организации охраны общественного порядка МВД РС (Я) Семена Ефремова, административным кодексом предусмотрена статья 20.8, но она относится к компетенции Росгвардии. То есть, именно уполномоченные лица Росгвардии рассматривают и составляют протоколы. Сама полиция, как правило, смотрит за использованием пиротехники только на массовых праздниках, гуляниях, чтобы, к примеру, во время салютов люди не находились в радиусе поражения.

Откровенно говоря, кто из обывателей знает конкретно, что собой представляет недавно появившаяся структура «Росгвардия»? Но подполковник полиции успокоил словами – «есть единая система приема заявлений. Пишете в любое учреждение, в ту же полицию, и там его направят куда надо». Однако если человеку мешают фейерверки во дворе его многоквартирного дома, он все-таки может пожаловаться в полицию, опираясь на закон о тишине, по которому публичные мероприятия должны проводиться с 7.00 утра до 23.00 вечера. «Кто пойдет жаловаться в Новый год, — сказал Семен Ефремов, сурово буравя взглядом пространство, — я не могу сказать, но, если жалоба поступит, разбираться будут».

Замочи свой фейерверк

Дельные советы по безопасности использования пиротехники дал директор одного из магазинов по продаже фейерверков Петр Неустроев.

Правила очень просты. Перед использованием надо внимательно прочитать инструкцию. Поджигать на вытянутой руке и правильно закрепить фейерверк. Нельзя наклоняться над пиротехническим изделием даже после того, как оно сработало. Нельзя направлять пиротехническое средство на человека.

Если вышел срок хранения вашей пиротехники, ее ни в коем случае нельзя выбрасывать в мусорные урны, баки, так как ее могут подобрать дети. Пиротехнику можно утилизировать и самому в домашних условиях. Для этого ее требуется замочить в воде в течение как минимум двух часов. Тогда она становится безопасной. После таковой процедуры ее можно утилизировать как обычные бытовые отходы.

Имеешь право!

Начальник отдела защиты прав потребителей Роспотребнадзора по Якутии Елена Лихоманова напомнила, что на любом пиротехническом изделии должны быть напечатаны правила и инструкция по их правильному использованию, должна быть представлена вся информация на русском языке.

Потребитель имеет право потребовать на товар документы, подтверждающие качество и безопасность, а продавец обязан их показать. Также потребитель имеет право на качество и безопасность приобретаемого товара, возмещение морального и материального вреда, если такой был причинен из-за приобретения пиротехники ненадлежащего качества.

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Дьиэлэнэргэ тоҕоостоох кэм

«Саха сирэ» хаһыат суруналыыстара ааспыт нэдиэлэҕэ «Сахамедиа» холдинг «Улуус олоҕо» бырайыагын иһинэн үлэлиир «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрика «төгүрүк остуолугар» ипотека кирэдьииттээһинин хаамыытын уонна инники кэскилин туһунан кэпсэтиини тэрийэн ыыттыбыт. Онно Тутуу министиэристибэтиттэн, сүрүн бааннартан бэрэстэбиитэллэри, тутар уонна риэлторскай тэрилтэлэр салайааччыларын ыҥыран кытыннардыбыт. Мантан аллара кэпсэтиигэ этиллибит санаалары тиэмэлэринэн чөмөхтөөн билиһиннэрэбин.

Ипотеканан туһаныы 15% элбээтэ

Архитектура уонна тутуу комплексын миниистирин бастакы солбуйааччы Павел Аргунов Киин баан түмпүт-хомуйбут дааннайыгар олоҕуран, б. дь. алтынньы 1 күнүнээҕи туругунан, ааспыт сыл туһааннаах кэмин кытта тэҥнээтэххэ, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр ипотека кирэдьиитинэн туһаныы 15 бырыһыанынан элбээбитин бэлиэтээтэ. Ол эбэтэр олорор дьиэни атыылаһарга 16 млрд 200 мөл. солк. суумалаах харчы иэс бэриллибит. Павел Анатольевич бу хамсааһын бааннар кирэдьиит бырыһыанын намтаппыттарын кытта ситимнээҕин ыйда. Ортотунан 10 %-ҥа тэҥнэспит буоллаҕына, судаарыстыбаттан өйөбүллээх биирдиилээн бырагыраамаларга 7 %-наах эмиэ үлэлиир.

Сбербаан Саха сиринээҕи салаатын ипотека кирэдьииттээһинигэр киинин салайааччытын солбуйааччы Лучезар Винокуров саҥа тутуллар дьиэлэргэ (I ырыынакка) тутар хампаанньалар аахсыйаларынан бастакы төлөбүрүн уган баран, кылгас болдьохтоох (7-10 сылга диэри) кирэдьиити 7,4, оттон II ырыынакка кыбартыыра атыылаһарга Сбербаан өҥөтүнэн туһанан, “Эдэр ыал” бырагырааманан 9 бырыһыаннаах кирэдьиити ылыахха сөбүн быһааран кэпсээтэ.

“Утум +” хампаанньалар бөлөхтөрүн генеральнай дириэктэрэ Георгий Карамзин уонна “Стройкон” ХЭУо генеральнай дириэктэрэ Иван Полушкин чэпчэтиилээх кирэдьиитинэн киэҥник туһаналларын, кирэдьиит бырыһыанын ставката намтатыллыбыта тутааччылары да, кыбартыыра атыылаһааччылары да эргиччи көҕүлээбитин билиннилэр. Баан бырыһыанын ставкатын өссө намтатыа дуо? Маныаха, РФ бэрэсидьиэнэ В.В.Путин сорудаҕынан олорор дьиэни тутууну баан үбүлүөхтээх схемата оҥоһулла-чочулла сылдьарынан, ыалдьыттарбыт хоруйдууртан туттуннулар.

Россельхозбаан Саха сиринээҕи салаатын отделын начаалынньыга Евдокия Мигалкина эрдэ улахан бырыһыаҥҥа ылыллыбыт кирэдьиит бырыһыанын намтатан хос ааҕыыны (рефинансированиены) сэтинньи ыйтан саҕалаабыттарын иһитиннэрдэ. Бааннар кирэдьиити 2013 с. 14-15 бырыһыаҥҥа биэрбит буоллахтарына, былырыын 11,5-гэ диэри түспүтэ. Быйыл Россельхозбаан рефинансированиенан 9,3 бырыһыаҥҥа уларытан оҥорор. Холобур, клиент былырыын ылбыт 2 мөл. солк. кирэдьиитин быйыл хос аахтаран, 9 сыл төлөһөрүгэр дифференцированнайга (ыйдарынан кыччаан иһэргэ) 614 тыһ. солк., оттон аннуитетнайга (тэҥ сууманан) 501 тыһ. солк. кэмчилиир. Сбербаан эмиэ атын бааннартан ылыллыбыт кирэдьииттэри 9,5 бырыһыаҥҥа диэри түһэрэн ааҕар эбит. Сайабылыанньа биэрэн баран, быһаарыы ылылларын 30 хонукка диэри күүтэҕин.

Кыбартыыра сыаната 22% түстэ

“Өрөспүүбүлүкэтээҕи хамнаабат баай-дуол агентствота” ХЭУо дириэктэрэ Сардаана Иванова ааҕарынан, Дьокуускайга саҥа тутуллар дьиэҕэ кыбартыыра квадратнай миэтэрэтигэр сыана 2014-2015 сс. муҥутуурдук үрдүү (сорох хампаанньалар 120 тыһ. солк. тиэрдибиттэрэ) сылдьан баран, билигин 55-72 тыһ. солк. икки ардыгар халбаҥныыр. Ол эбэтэр сыана 22% (Тутуу министиэристибэтин суоттааһынынан, 20%) түһэн турар.

“Тутааччылар сыананы хара ааныттан туох да экономическай төрүтэ суох үрдэтэн кэбиспит буоланнар, билигин төһө даҕаны түспүт курдугун иһин, син биир ыарахан. Дьоммут дохуота кырата бэрт. Биир кирэдьиити хас да киһи кыттыһан иэс ылар түбэлтэтэ элбэх. Ол иһин дьон үксэ 1-2 хостооҕу атыылаһа сатыыр. Ким үлэлиир, добуоччу дохуоттаах – ол эрэ дьиэлэнэр кыахтаах”, — диир күннэтэ кыһалҕалаах дьоннуун быһаччы алтыһа сылдьар Сардаана Федоровна.

Тутааччылар эмиэ атыыга ордук-хото 1-2 хостоох кыбартыыралар баралларын билинэллэр. Иван Полушкин: “Сыананы бэйэбит олохтуубут гынан баран, ырыынактан тутулуктааҕа улахан. Үчүгэйдик үөрэтэн, тэрилтэ ночоотурбат уонна атыылаһааччы оҕустарбат гына орто сүнньүн булан, сыаналыы сатыыбыт”, — диир уонна В.Путин дьаһалынан 3 сыл иһинэн өлүүлэһэн (долевой) тутуу тохтотулуннаҕына, онно эбии 214-с №-дээх федеральнай сокуоҥҥа тутааччыга ирдэбили күүһүрдэр пуун эһиил от ыйыттан олоххо киирдэҕинэ тутартэрилтэ аҕыйаан, сыана өрө тахсыаҕа.

Бу санааны кытта Павел Аргунов сөпсөһөрүн биллэрэн, сорох тутааччылар үптэрин-харчыларын сыыһа былааннаан, чэпчэкитик атыылаан баран, эстэр суолга үктэнэллэрин эттэ уонна өлүүлэһэн-кыттыһан тутуу оннугар бырайыагынан үбүлээһини дойду салалтата кыһалҕаттан ылынан эрэрин быһааран биэрдэ. Саха сиригэр (сүрүннээн, Дьокуускайга) элбэх кыбартыыралаах 16 дьиэ ситэ тутуллубакка турар, “албыннаппыттар уочараттарыгар” 299 киһи баар. Атын регионнарга холоотоххо, биһиги бырабыыталыстыбабыт албыннаппыт дьон дьиэлэрин ситэринэллэригэр бүддьүөттэн үп көрөн көмөлөһөр.

Тэҥнэбилгэ эттэххэ, “Байаҕантай-Строй” ХЭУо менеджерэ Максим Федоров Дьокуускайга уонна чугас улуустарга буруус мас дьиэни кв. миэтэрэтин 18 тыһ. солкуобайтан саҕалаан туталларын иһитиннэрдэ. “Кэлиҥҥи сылларга таас кыбартыыратааҕар бэйэ кэтэх дьиэлэнэригэр талаһааччы элбээтэ», — диэн ааҕар Максим Михайлович.

Харааһы – хаарбах дьиэ кэнниттэн

Киин куораппытыгар сылтан сыл массыына ахсаана, ардах кэннинээҕи тэллэй курдук, эбиллэн иһэр. Ол ахсын харааһынан хааччыллыы кыһалҕата тыҥаан иһэрэ илэ. Кэпсэтиигэ бу боппуруоһу Георгий Карамзин көтөхтө. «Биһиги элбэх кыбартыыралаах дьиэҕэ сыһыаран хараастары тутабыт гынан баран, бааннар бу сыалга ипотека кирэдьиитин биэрбэт буоланнар, атыыга кыайан барбат. Туораттан харчылаах дьоҥҥо атыылыырга күһэллэбит», – диир Георгий Олегович.

Сбербаан 1 кирэдьииккэ 1 эрэ эбийиэги көрөр, онон харааһы утары харчыга эрэ атыылаһар суол хаалар буоллаҕына, Россельхозбаан биир ипотеканан кыбартыыраны кытта харааска кирэдьиит биэриэн сөп эбит. Ол маннык ньыманан оҥоһуллар: атыылаһааччы баантан ипотека кирэдьиитин ыларыгар кыбартыыратын кытта олорор дьиэтин аттыгар хараастаныан баҕарар буоллаҕына, эргэ кыбартыыратын эбэтэр олорор дьиэтин учаастагын кытта толук угар.

Тутуу миниистирин бастакы солбуйааччы этэринэн, судаарыстыба боломуочуйатыгар харааһы тутуу киирбэтинэн, көмө көрүллүбэт, билиҥҥитэ хараас диэн баай дьон албаҕата, өрөспүүбүлүкэҕэ 19 мөл. кв. м иэннээх олорор дьиэ фондата баарыттан 1 мөлүйүөнтэн тахсата – хаарбах туруктаах. «Онон бу боппуруос быһаарылыннаҕына биирдэ хараас кыһалҕатыгар ылсыахха сөп, – диир Павел Анатольевич. – Иккиһинэн, сыл аайы 500-чэ тулаайах оҕо олорор дьиэнэн хааччыллыахтаах кэмэ тиийэн кэлэн, бүддьүөттэн 1 млрд солк. тахса кээмэйдээх үп көрүллэрэ эмиэ таһаҕас буолар».

Сардаана Иванова, “Өрөспүүбүлүкэтээҕи хамнаабат баай-дуол агентствота” ХЭУо дириэктэрэ:

— Олорор дьиэ ырыынагар 1996 с. ыла үлэлиибин. Онон бу дьыаланы үчүгэйдик билэбин. Кириисис буолбута биир үтүө өрүттээх: дьиэ сыаната түһэн, дьиҥнээх сыанатыгар чугаһыыр. Өссө түһүө дии саныыбын. Тоҕо? Бастатан, биһиги дьоҕус куораппытыгар II ырыынакка ый аайы 300-400 кыбартыыра атыыланарыгар биллэрии киирэр, онно саҥа тутуллар дьиэлэри эбэн кэбис. Саба быраҕан, сылга ортотунан 2 тыһ. кэриҥэ кыбартыыра тутуллар. Сыананы, дьиҥэр, саҥа тутулла турар дьиэлэртэн кыбартыыралары кууһунан атыылаһан ылар инвестордар үрдэтэллэр этэ. Кэлин олор туораатылар. Тутааччылар аахсыйанан чэпчэтэн атыылыылларын үрдүнэн кыайан барбат. Иккиһинэн, I уонна II ырыынактар бэйэ-бэйэлэрин кытта ситимнээхтэр: иккиһэ түстэҕинэ, бастакытын тардар. Дьокуускай киинигэр, инфраструктуралаах сиргэ блочнай, КПД дьиэлэр элбэхтэр, олор эргииртэн тахсаллара ыраах. Ол сыанаҕа эмиэ сабыдыаллыыр. Онон тутар тэрилтэ аҕыйаатаҕына сыана үрдүө дииллэрэ – сыыһа. Ырыынакка этии ыйытыктааҕар син биир элбэх буолуо. Дьон дохуота кыратын аахсыбакка, араас өҥө төлөбүрэ, нолуок ыарыы тураллар. Нолуогу аҕыйах сылынан кадастр сыанатынан 100 бырыһыан төлөтөр буолуохтара. Оччоҕо ыал аһын-таҥаһын ылыммакка, харчытын сыыһын дьиэҕэ кутуо дуо? Онон, ипотека кирэдьиитин бырыһыанын намтатыыны олорор дьиэ ырыынагын тыыннаах хааллара сатааһыҥҥа хардыы курдук ылынабын. Сөптөөх бэлиитикэ.

«Улуус олоҕо»: Хапытаалынай өрөмүөҥҥэ харчы хомуйар наада дуо?

Аҕыйах сылтан бэттэх элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр олохтоохторуттан хомунаалынай өҥөнү таһынан хапытаалынай өрөмүөн харчытын төлөтөр буоллулар. Ити эрээри, сорохтор «биһиги дьиэбит хаһан өрөмүөннэниэр диэри ити хомуйуллар үбү бэйэлэрэ сиир инилэр» диэн төлүүртэн аккаастаналларын туһунан киэн туттан кэпсииллэр. Ити төһө сиэрдээҕий, уопсайынан элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр хапытаалынай өрөмүөннэрэ диэн тугуй?

Федеральнай сокуонунан ирдэннэ

2012 с. Дьиэ-уот федеральнай кодексатын элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр хапытаалынай өрөмүөннэрин туһунан ыстатыйатыгар кэккэ уларытыылар киллэриллибиттэрэ, элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр олохтоохторо хапытаалынай өрөмүөҥҥэ усунуос төлүүллэрэ булгуччулааҕа ыйыллыбыта. Ити иннинэ бу баҕа өттүнэн этэ, кыбартыыралаах хаһаайын хапытаалынай өрөмүөҥҥэ харчы хомуйуутутан аккаастанар бырааптааҕа.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенэ Егор Борисов 2013 сыл ахсынньы 30 күнүгэр таһаарбыт ыйааҕынан, 2014 сылтан 2043 сылга диэри үлэлиир хапытаалынай өрөмүөн өрөспүүбүлүкэтээҕи бырагыраамата бигэргэммитэ. Бу бырагыраамаҕа хаарбах туруктааҕынан билиниллибит дьиэлэртэн ураты элбэх кыбартыыралаах дьиэ барыта киллэриллибиттэрэ. Холбоон 11 мөл. 482 тыһ. 150 кв миэтэрэ иэннээх 6 тыһ. 645 элбэх кыбартыыралаах дьиэ учуоттаммыта. Тутуллубут уонна хапытаалынай өрөмүөн ыытыллыбыт сылларынан, уопсай туруктарынан көрөн, хапытаалынай өрөмүөҥҥэ уочаракка туруоруллубуттара. Ону кытары даҕаспытынан элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр олохтоохторуттон хапытаалынай өрөмүөҥҥэ анаан ый аайы харчы (усунуос) хомуйуута саҕаламмыта.

Төлүүртэн аккаастаныы суукка тиэрдэр

Үөһэ этэн аһарбыппыт курдук, хапытаалынай өрөмүөн ыйдааҕы усунуоһун төлөөһүн сокуонунан ирдэнэр. Санаан да көрдөххө, тустаах дьиэ өрөмүөнэ олохтоохтор, кыбартыыраны бас билээччилэр бэйэлэрин интэриэстэрэ буоллаҕа. Инньэ гынан, усунуоһу төлөөбөт киһиэхэ пеня ааҕыллар итиэннэ суут нөҥүө төлөтүллэр. Сылы сыллаан мунньуллубут иэскэ пеня эбиллибитэ кырата суох суумма буоллаҕа.

Өйдөөҥ: элбэх кыбартыыралаах дьиэлэртэн кыбартыыра атыылаһар түгэҥҥитигэр бу кыбартыыра хаһаайына хапытаалынай өрөмүөҥҥэ усунуоһун төһө биэрэн иһэрин «Энергосбыт» хаассаларыттан эбэтэр Хапытаалынай өрөмүөн пуондатыттан хайаан да билсиҥ. Төлөөбөтөх түбэлтэтигэр, атыы дуогабарын түһэрсиэх иннинэ, төлүүрүн ирдээҥ, тоҕо диэтэххэ, ол иэс аны саҥа хаһаайыҥҥа ыйанар.

Усунуос кээмэйэ хайдах быһаарылларый?

Бу көрдөрүү эрэгийиэн ахсын тус-туһунан. Холобур, биһиги өрөспүүбүлэкэбитигэр быйылгы 2017 сыл тохсунньу 1 күнүттэн олохтоммут тарыыбынан, 1 кв миэтэрэ иэҥҥэ төлөнөр усунуос ыйдааҕы кээмэйэ маннык:

1. Элбэх кыбартыыралаах мас дьиэлэргэ – 3,60 харчы.
2. Элбэх кыбартыыралаах таас дьиэлэргэ – 6 солк.
3. Элбэх кыбартыыралаах таас, лифтээх дьиэлэргэ – 8 солк.

Холобур, биэс этээстээх КПД дьиэҕэ 50 кв миэтэрэ иэннээх, икки хостоох кыбартыыра хаһаайына ыйга 300 солкуобайы, оттон эмиэ бачча иэннээх кыбартыыраҕа эрээри, лифтээх дьиэҕэ олорор ыал ыйга 400 солк. төлүүллэр.

Кырдьаҕастарга чэпчэтии

Былырыын ыам ыйыттан хапытаалынай өрөмүөн иһин ороскуоту толуйуу олохтонон, үлэлээбэт кырдьаҕастарга субсидия көрүллэр: 70 саастарын ааспыттарга – 50 %, 80 уонна онтон үөһэ cаастаахтарга – 100 %. Онуоха Субсидия агентствотыгар докумуону (сайабылыанньаны, пааспар, кыбартыыраны бас билии сибидиэтэлистибэтин, үлэ киниискэтин куоппуйаларын, кэнники 12 ыйга хапытаалынай өрөмүөҥҥэ усунуоһу төлөөбүт кибитээнсийэлэрин, бааҥҥа счет реквизиттэрин) кырдьаҕас бэйэтэ эбэтэр дьиэ кэргэнин бэрэстэбиитэлэ туттараллар.

«Барыбыт кыһалҕабыт» төгүрүк остуол кыттыылаахтара.

Хапытаалынай өрөмүөн диэн тугуй?

Урукку сылларга “хапытаалынай өрөмүөн” диэн дьиэлэр подьезтарын эркинин кырааскалааһын эрэ этиллэр буоллаҕына, билигин бу өйдөбүл биллэрдик кэҥэтилиннэ. Дьиэ иһигэр баар электроэнергия, сылытар, гаас, итии уонна тымныы уу ситимнэрин саҥардыы, үөһэ тахсар лииби өрөмүөннээһин эбэтэр уларытыы, дьиэ бадыбаалын, сарайын сөргүтүү, акылаатын бөҕөргөтүү, дьиэни ититэр туһугар таһыттан хайан биэрии, учуоттуур уопсай тэриллэри туруоруу барыта киллэрилиннэ.

Дьиэ-уот федеральнай Кодексатын 189-с ыст. 5-с ч быһыытынан, хапытаалынай өрөмүөн үлэлэрэ элбэх кыбартыыралааах дьиэни бас билэччилэр уопсай мунньахтарынан эбэтэр олохтоох салайыы уорганын (куорат, бөһүөлэк дьаһалтатын) уонна эрэгийиэннээҕи оператор хамыыһыйаларын экспертизаларын түмүгүнэн быһаарыллан ыытыллар. Холобур, Нерюнгрига бу сылларга 1970-с сс. тутуллубут дьиэлэр лифтэрэ уларытылынна, Дьокуускайга элбэх дьиэҕэ гаас ситимэ саҥардыллан эрэр.
Онон, элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ олорор дьон кинилэр дьилрэигэр хапытаалынай өрөмүөҥҥэ туох үлэ уонна хаһан былааннанарын туһунан Хапытаалынай өрөмүөн пуондатын сайтын (www.fondkr.ru) «Мин дьиэм» салаатыгар киирэн билсэллэрэ наада.

Үп ханна түмүллэрий?

Хапытаалынай өрөмүөн усунуоһа ый ахсын дьиэ-уот хомунаалынай өҥө төлөбүрүн кытары «Энергосбыт», «Коммунтеплосбыт» хаассаларыгар, ОДьКХ аахсар-хаассабай киинигэр, Россия Почтатыгар эбэтэр Сбербааҥҥа эрэгийиэннээҕи оператор счетугар угуллар. Төлөбүр бу көрүҥэ атыннык өссө “уопсай хочуол” диэн ааттанар. Дьэ манна түмүллэр харчынан элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр өрөспүүбүлүкэтээҕи бырагырааманан олохтоммут бэрээдэгинэн өрөмүөннэнэллэр.

Биллэн турар, уопсай ааттыын уопсай, оҥоһуллар уочарата кэлиэр диэри үйэ анараа өттүгэр тутуллубут дьиэлэр өссө айгыраан иһиэхтэрэ турдаҕа. Итини арыый түргэтэтэр инниттэн кэнники кэмҥэ сорох элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр олохтоохторо ТСЖ-лар (дьиэ бас билээччилэр табаарыстыбаларын) көҕүлээһиннэринэн, бэйэлэрэ мунньаҕынан быһаараннар, ханнык баҕарар бааҥҥа дьиэлэрин сирэй счетун арыйан, усунуостарын онно мунньар буолан эрэллэр. Кинилэр үп мунньуллуутунан көрөннөр итиэннэ эбии кирэдьиит ыланнар, хапытылаалынай өрөмүөнү эрдэ оҥорторор кыахтаахтар.

Сууллар кутталлаах дьиэ

Эппиппит курдук, элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр хапытаалынай өрөмүөннэрин өрөспүүбүлүкэтээҕи бырагыраамата 2043 сылга диэри үлэлиэхтээх. Бу кэм устата араас буолуо турдаҕа. 1960-с – 1970-с сылларга тутуллубут дьиэлэр бырагыраамаҕа киллэриллэн баран, өрөмүөннэнэргэ тиийбэккэ, сууллар туруктаныахтарын сөп. Онуоха быһаарыы судургу: сүрүн өттө бөҕө-таҕа дьиэ саҥардыллан тутуллар, оттон олорорго чахчы сөбө суоҕунан билиниллибит дьиэ көтүрүллэр, олохтоохтор учаастактарын атыылаан баран үбүн үллэстэн, саҥа дьиэни туттарыахтарын сөп, онуоха хапытаалынай өрөмүөн пуондатыгар укпут харчыларын туһаналлар.

Эксперт санаата

Юрий Намылов, элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр хапытаалынай өрөмүөннэрин пуондатын отделын начаанньыга:

– Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ олорор дьоннор, кыбартыыралары бас билээччилэр хапытаалынай өрөмүөн усунуоһун хайаан да төлүөх тустаахтар. Ыйдааҕы усунуос суумата оннук улахан буолбатах. Холобур, мас дьиэ 1 кв миэтэрэтигэр Москваҕа 17 солк., Сахалиҥҥа 10 солк, биһиэхэ 3,6 солк. төлөнөр. Бу харчы чахчы аналынан эрэ туһаныллар, онон олохтоохтор биһиги сайпытыгар киирэн төһө харчы хомуллубутун итиэннэ хапытаалынай өрөмүөн графигын хаһан баҕарар билсэр кыахтаахтар. Бырагыраамаҕа элбэх кыбартыыралаах дьиэлэри өрөмүөннүүр график олохтоох дьаһалталары, холобур бу куорат иһигэр мээрийэни кытары, сөҥнөһөн ыйыллыбыта.

«Улуус олоҕо»: Дьон олорор дьиэлэрин гаас оттукка холботторуу

Өрөспүүбүлүкэ салалтатын өйөбүлүнэн тыа сирин гаастааһын үлэтэ күүскэ ыытыллар, тыһыынчанан килэмиэтир усталаах сүрүн үөс ситимэ тардыллан, үгүс нэһилиэнньэлээх пууннарга ”күөх төлөн” холбонно. Ити эрээри, чуолаан, чааһынай дьиэҕэ гааһы киллэриигэ кэккэ ыарахаттар суох буолбатахтар. Биһиги ону быһаарар соруктаах “РИИХ Сахамедиа” АУо “Улуус олоҕо” бырайыагын чэрчитинэн, быһаччы үлэлии-хамсыы сылдьар дьону кытта атах-тэпсэн олорон кэпсэттибит.

Анал бырагыраама чэрчитинэн

Тыа сирин гаастааһын бастакы түһүмэҕэ 2003 сылтан саҕаланан 2013 сылга диэри ыытыллыбыт тыа сирин социальнай-экономическай сайдыытын өрөспүүбүлүкэтээҕи бырагырааматын чэрчитинэн оҥоһуллубута. Бу туһунан тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин миниистирин солбуйааччы Николай Петров сиһилии билиһиннэрдэ. Билигин үлэ “Тыа сирин 2014-2017 сылларга уонна 2020 сылга диэри кэмҥэ бигэтик сайыннарыы” тус сыаллаах федеральнай бырагыраама чэрчитинэн барар. Бу кэм устата тустаах министиэристибэ 24 нэһилиэккэ, ол иһигэр Үөһээ Бүлүү, Майа сэлиэнньэлэригэр, үлэлэһэн кэллэ. Итиннэ манныгы өйдүүр наада: гаастааһын хас да өрүттээх үлэ — сүрүн үөһү тардыыга Бырамыысыланнас министиэристибэтин иһинэн “Стройсельгазификация”, бөһүөлэк иһинээҕи ситими ыалларга тиэрдиигэ Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ, оттон гааһы дьиэҕэ киллэриигэ “Сахатранснефтегаз” ААУо үлэлиир. Бу кэлиҥҥи сылларга тоҕус нэһилиэккэ сирэй сакаасчыт быһыытынан Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ үлэлээтэ, итинтэн сэттэ нэһилиэк гаастаммыт, билигин икки нэһилиэккэ үлэлии сылдьаллар.

* Тус сыаллаах федеральнай бырагыраамаҕа киирэргэ туох ирдэнэрий?

— Бастатан туран, нэһилиэккэ тыа хаһаайыстыбата сайдар, гаас сүрүн үөһэ кэлэн турар итиэннэ бөһүөлэги гаастааһын бырайыага оҥоһуллубут буолуохтаах, Биһиги ол бырайыагы РФ Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр көмүскээн, үбүлэтэбит. Урукку өттүгэр Россияттан сылга 30-40 мөл. солк. көрүллэр буоллаҕына, быйыл 130 мөлүйүөнү ыллыбыт, дойду үрдүнэн 860 мөл. көрүллэриттэн. Маннык улахан өйөбүл өрөспүүбүлүкэ салалтата, Ил Дархан сөптөөх үлэни ыыталларын түмүгэр ситиһилиннэ. Быйыл, эппитим курдук, икки нэһилиэги гаастаатыбыт, эһиилгигэ былааннанар нэһилиэктэр бааллар. Ыытыллыбыт үлэни салҕыырга 2020 сыл кэнниттэн саҥа бырагыраама оҥоһуллуоҕа, гааһы Тааттаҕа, Уус Алдаҥҥа тиэрдэр сорук турар, – диэн Николай Ильич эппиэттиир.

Кыһалҕа

Нам улууһугар “күөх төлөн” киллэриллибитэ отут сыл буолла. Өрүс уҥуор сытааччылартан ураты бары нэһилиэктэр гаастаахтар. Олох сайдыытынан нэһилиэнньэ ахсаана элбии, бөһүөлэктэр кэҥии тураллар.

Нам сэлиэнньэтин баһылыга Андрей Новгородов гааһы үллэрэр-тарҕатар пууннар (ГРП) эбии тутулуннахтарына эрэ саҥа кыбартаалларга гаас ситимэ тардыллар кыахтааҕын эттэ. Бу билигин баар кыһалҕа. Бу боппуруоска “Сахатранснефтегаз” АУо-ны кытары үлэлии сылдьаллар эбит. Ол эрээри, бырайыагы оҥорууга, экспертизаны ыыттарыыга үбүлээһин нэһилиэк, сэлиэнньэ кыаҕын таһынан, итиннэ өрөспүүбүлүкэ көмөтө наадатын ыйда. Көмө баара буоллар, олохтоох бүддьүөттэн хос үбүлүө этибит диэн санаатын үллэһиннэ. Онтон салгыы кэлэр үлэ тус сыаллаах бырагыраамаларга тирэҕириэн сөп.

Маннык хабааннаах балаһыанньаҕа Нам улууһун Хамаҕаттата олорорун баһылык Иван Максимов эмиэ ситэрэн кэпсээтэ. «Биһиги эмиэ итинник кыһалҕалаахпыт. Хамаҕатта үс сүүсчэкэ ыаллаах түөрт саҥа кыбартаалын ыаллара хочуолунай кыайбатынан, урукку ситимҥэ холбонор кыахтара суох”, – диэн иһитиннэрдэ.

Сүрүн быраабыла ирдэбиллэрэ

Гаас ситимин технологическэй холбооһун диэн дьиэ уонна атын социальнай эбийиэктэр учаастактарыгар диэри гаас ситимин тардыы буолар.
Быраабылаҕа гааһы киллэриини үс бөлөххө араараллар. Маҥнайгы бөлөх, маны атыннык чэпчэтиилээх диэн ааттыыбыт. Чааска 5 куб м диэри кээмэйдээх гааһы туһанааччылар манна хапсаллар. Гааһынан үлэлиир хочуол кыамтата улахан оруолу ылар. Онон манна чааһынай дьон киирсэллэр. Итини тэҥэ, чааска 15 куб. м диэри кээмэйдээх гааһы туһанар биирдиилээн предпринимателлэр эмиэ хабыллыахтаран сөп. Өскөтүн, 200 миэтэрэттэн уһуна суох ситим эбии тутуллар буоллаҕына (сүрүн ситимтэн (магистральнай) дьиэ учаастагар диэри кэлэр ситим). 200 м уһуннаах ситими тардыы сыаната 59 тыһ. солк. оттон 10 м диэри 47 тыһ. солк. төлөнөр. Иккис бөлөх стандартизированнай диэн. Манна гааһы чааска 500 куб м диэри туһанааччылар хабыллаллар. Итини тэҥэ, ситимҥэ гаас баттааһына 3 кв м 6 киилэттэн улахана суох буолуохтаах. Үһүс бөлөх индивидуальнай бырайыак диэн ааттанар. Манна гааһы чааска 500 куб. м элбэҕи туһанааччылар киирэллэр. Ол аата хочуолунайдар, улахан эбийиэктэр, базалар.

Бастакы хардыы. “Сахатранснефтегаз” ААУо гааһы үллэрэр управлениетын “биир кэлим түннүгүн” сулууспатыгар (Дьокуускай к. Петр Алексеев уул. 64) эбэтэр тыа сиригэр олорооччулар улуускут киинигэр баар тустаах хампаанньа филиалларыгар маннык докумуоннары илдьэ кэлэҕит:
— пааспар (дьиҥнээҕэ уонна куоппуйата).
— сир учаастагын бас билиини туоһулуур докумуон.
— нэһилиэнньэлээх пуун территориятыгар учаастак ханан баарын көрдөрөр былаан.
— ИНН.
— Топографическай түһэрии, 1:500 мастааптаах.
— тутуллуохтаах эбэтэр тутуллан турар дьиэ чааска төһө гааһы туһаныахтааҕын туоһулуур ыспыраапка (өскөтүн, гааһы туһаныы 5 кубометртан кыра буоллаҕына, ыспыраапка ирдэниллибэт).

Гааһы холбонууга дуогабары түһэрсии бэрээдэгэ

Бастаан утаа гаас ситимин киллэриигэ сир учаастагын докумуона ирдэниллэр, маны оҥорторбокко сылдьан, гаас ситимин килэттэриэн баҕалаах элбэх. Бу докумуону Регпалаата биэрэр.

Иккис хардыы. Гааһы технологическэй холбонууга дьиэлээх киһи сайабылыанньа суруйан туттарар. Ол тустаах хампаанньа (СТНГ) техническэй усулуобуйаны оҥорор техническэй отделыгар уонна техническэй холбонууну оҥорор сулууспаҕа тиийэр. Балар кыттыһан үлэлээн, биир ый иһигэр холбонуу бырайыагын, техническэй усулуобуйаны оҥорон, сыанатын быһааран, анал дуогабар бэлэмнииллэр.

Үһүс хардыы. Оруобуна биир ыйынан (халандаар 30 хонуга) гааһы тарҕатар управлениеттан сайабылыанньа биэрбит киһиэхэ оҥоһуллубут дуогабары көрдөрөллөр. Ол эбэтэр, сайабылыанньаны туттарарыгар биир ыйынан маннык чыыһылаҕа кэлэҕин диэн эрдэттэн этэллэр. Сайаапкалаах киһи дуогабары көрөн-истэн баран, сөбүлэстэҕинэ илии баттыыр уонна гааһы киллэрии төлөбүрүттэн 25 % тута ууран биэрэр. Ол курдук, 57 тыһ. солкуобайтан 14 тыһ. 250 солк., оттон 48 тыһ. солкуобайтан 12 тыһ. солк. төлүүр.

Төрдүс хардыы. Илии баттаныллыбыт докумуон тустаах управлениеҕа тиэрдиллэн, дуогабар быһыытынан дьиэлээх киһиэхэ гаас ситимэ тардыллыбытынан барар. Маны хампаанньа бэйэтэ тардар эбэтэр сакаас наһаа элбэх буоллаҕына, чааһынай тэрилтэни бэдэрээтчит быһыытынан үлэлэтиэн сөп. Сокуон ирдэбилинэн, гаас ситимэ биир сыл иһинэн тардыллыахтаах. Быйыл от ыйыгар диэри бэриллибит сайаапканы оҥорон олороллор. Сайыҥҥы ыйдарга, ортотунан, 150-ча сайаапка киирэр. Тустаах исписэлиистэр этэллэринэн, бүгүҥҥү күҥҥэ, уһаабыта түөрт ый иһинэн гаас ситимин тардаллар. Ситим дьааматын тустаах тэрилтэ исписэлиистэрэ бэйэлэрэ хаһаллар. Кыһын тоҥ сири итии паарынан үрэр оборудованиенан ириэрэллэр. Кыһын үлэлииргэ, биллэн турар, хампаанньаҕа ороскуот улаатарын үрдүнэн, үлэ төлөбүрэ уларыйбат. Урукку өттүгэр чааһынай тэрилтэлэр кыһын дьааманы хаһалларыгар сыананы лаппа үрдэтэллэрэ.

Барыбыт кыһаҕабыт

Ленскэйтэн (быһа эфиринэн)

— Ленскэй куорат Гагарин уулуссатын ыалларыгар 2010-2011 сс. былаан быһыытынан, гаас 2014 с. киллэриллиэхтээҕэ билиҥҥэ диэри суох. Куорат дьаһалтата өрөспүүбүлүкэ үбүлүөхтээх диир. Бу боппуруос хаһан быһаарыллыай?

Айталина МАКАРОВА, “Сахатранснефтегаз” ААУо технологическай холбонууга сулууспатын начаалынньыгын э.т.:
— Россия 2014 с. тахсыбыт саҥа быраабылатынан, сакаасчыт түһэрбит докумуоннарын чинчийэн-үөрэтэн баран (сүрүн үөс ааһар буоллаҕына), биһиги дуогабар түһэрсэн, гааһы ыал олбуоругар диэри аҕалан биэрэбит, сакаасчыт гааһы дьиэтигэр киллэрдэҕинэ, таҥан, холбоон биэрэбит. Ленскэйдэр гаастааһыҥҥа үлэлэһэллэр, отучча сайаапканы түһэрэн олороллор.

Мэҥэ Хаҥаластан

— Гаас сүрүн үөһүттэн төһө да чугас сыттар, Хорообукка “күөх төлөн” хаһан киирэрэ биллибэт. Саҥа талыллыбыт дьаһалтаҕа тугу сүбэлиэ этигитий?

Николай ПЕТРОВ, тыа хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччы:
— Итиннэ мин этэрим маннык: гаас, бастатан туран, үрдүк күүрүүлээх сүрүн үөскэ сытар нэһилиэктэргэ киирэр, онтон атыттарга 2020 сыл кэнниттэн үлэ барыахтаах. Онон, итиннэ суоттанан, кэпсэтиини уонна үлэни-хамнаһы эрдэттэн ыыта турарга сүбэлиибин.

«Барыбыт кыһалҕабыт» улуустааҕы хаһыаттар редакцияларын кытта «Сахамедиа» холдинг кыттыгас ыытар төгүрүк остуола өрөспүүбүлүкэ суолталаах тыын боппуруостары ырытыыга ананар. Ыйга иккитэ нууччалыы уонна сахалыы тылынан «Якутия», «Саха сирэ» судаарыстыбаннай хаһыаттар суруналыыстара, пресс-киин тэрийэн ыыталлар. Кэпсэтии түмүгүнэн ырытыылаах ыстатыйалар хаһыаттарга уонна СИА былаһааккатыгар «Барыбыт кыһалҕабыт\ Общая забота» диэн рубрикаҕа бэчээттэнэллэр.

Лед тронулся: В этом году в Якутии достроят семь домов для обманутых дольщиков

Жилищный вопрос по-прежнему остается самым актуальным во всей стране. На нашем суровом Севере, где квадратный метр буквально является «золотым», это важнейший вопрос для большей части населения. На якутских застройщиках лежит, несомненно, большая ответственность, и, увы, далеко не все готовы с ней справиться. Сегодня в реестре обманутых дольщиков значится около трехсот якутян. И это далеко не полный список людей, ожидающих обещанных квартир более пресловутых трех лет.

Но лед наконец-то тронулся. Принимается ряд профилактических изменений в законодательстве РФ, а правительство нашей республики делает все, чтобы помочь простым людям вернуть свои деньги или обрести желанные метры.

О позитивных переменах, о том, как будут решаться проблемы обманутых вкладчиков в нашей республике, мы поговорили на круглом столе «Долевое строительство: вопросы и проблемы», организованном 24 июля АО РИИХ «Сахамедиа» в рамках проекта «Жизнь в районах».

На круглый стол были приглашены руководители и специалисты исполнительных, надзорных и правоохранительных органов, работающих непосредственно с обманутыми вкладчиками. Улусные проблемы были рассмотрены на примере МО «Чурапчинский район». В этот же день состоялись публичные слушания на данную тему в Госсобрании РС(Я) (Ил Тумэн).

О компенсационном фонде

Напомним, что 21 июля на пленарном заседании Государственной Думы в третьем чтении был принят законопроект об особенностях формирования компенсационного фонда долевого строительства для дополнительной защиты прав и законных интересов дольщиков.

Законопроект, внесенный правительством РФ, отменяет такие способы обеспечения исполнения обязательств застройщика по передаче жилого помещения дольщику, как поручительство банка и страхование гражданской ответственности застройщика. Вместо них вводится обязательность внесения застройщиками отчислений в компенсационный фонд создаваемой некоммерческой организации, учредителем которой является Российская Федерация. Компенсационный фонд, в случае банкротства застройщика, будет возмещать вложенные средства дольщиков.

Закон поможет предотвратить обман вкладчиков в будущем, но что будет делаться для тех, кто уже обманут?

Депутаты Ил Тумэна тоже подумали о дольщиках

Тем временем на публичных слушаниях в Ил Тумэне озвучили изменения в местном законодательстве, призванные защитить права пострадавших участников. Кстати, с этой целью по распоряжению правительства РС (Я) еще 6 сентября прошлого года была создана межведомственная рабочая группа по вопросам завершения строительства проблемных объектов с привлечением контрольных и надзорных органов в сфере строительства, правоохранительных органов и общественности.

Для нормативно-правового регулирования помощи пострадавшим участникам строительства внесены изменения в закон РС(Я) «О мерах государственной поддержки гражданам, пострадавшим в результате неисполнения застройщиками своих обязательств». Это изменение предусматривает предоставление денежных выплат гражданам, вложившим средства на строительство жилых помещений, в отношении которых с застройщиком заключены два и более договора на одно и то же жилое помещение, так называемые – двойные продажи.

Также согласно поправкам жилищно-строительным кооперативам, созданным пострадавшими участниками, предоставляются субсидии на завершение строительства объектов. Внесены изменения в земельный кодекс республики, предусматривающие предоставление земельного участка без торгов. Чтобы строительство объектов было завершено Правительством республики утверждены дорожные карты, предусматривающие план мероприятий по всем объектам, которые зарегистрированы в республике. В 2017 году на реализацию государственной поддержки гражданам, пострадавшим от недобросовестных застройщиков жилья, предусмотрены средства в размере 50 млн. рублей, пишет пресс-служба Ил Тумэна.

Преобразования в данной сфере, конечно, дарят надежду всем обманутым дольщикам. У тех же, кто еще не обманут, конечно, назревает вопрос, почему за нерадивых застройщиков должен отдуваться общий бюджет? Но прежде чем осуждать, возможно, надо хотя бы попытаться войти в положение граждан, попавших в столь невеселую ситуацию. В этом номере мы приводим пример обманутых дольщиков компании «Черов и К». Кого обманывают застройщики? Простых людей, таких же, как и мы с вами. И кто нас защитит от мошенников, если не государство?

Сложившуюся картину представил заместитель министра архитектуры и строительного комплекса республики Павел Аргунов.

— Проблема существует давно, — отметил Павел Анатольевич. – Еще в 2012 году принята подпрограмма государственной поддержки граждан, пострадавших от недобросовестных застройщиков жилья, в рамках которого осуществляются предоставления социальных выплат, оказание содействия застройщикам, взявших на себя обязательства по завершению строительства проблемных объектов.

С 201 по 2015 год удалось помочь 299 обманутым вкладчикам ЖСК «Новострой», ГО «ПРИТ» и др. компаний. По данным публичных слушаний в Ил Тумэне, 372-м гражданам произвели социальные выплаты на сумму 356 млн. рублей, было построено 10 объектов, в том числе 867 квартир на сумму обязательств по договорам долевого строительства 2 100,5 млн. рублей.

По последним данным, в Якутии находятся 16 проблемных объектов и 277 граждан, включенных в реестр, чьи денежные средства привлечены для строительства многоквартирных домов и чьи права нарушены.

— В этом году мы завершим семь домов. Это дома Северостроительной компании, ЖСП «Стерх», два блока «А» и «Б» «Теплосервиса», два дома фирмы «Макрос» и здание в Ленске, — сообщил заместитель министра.

В первую очередь будут достраиваться дома с высокой степенью готовности.

Что делать? Как попасть в реестр?

В министерстве архитектуры и строительного комплекса республики разработан нормативно-правовой акт, определяющий правила ведения реестра граждан, пострадавших от невыполнения застройщиками своих обязательств, по которому реестр будет обновляться.

Для обманутых дольщиков очень важно попасть в реестр. О том, как это сделать, рассказала заместитель руководителя отдела контроля и надзора в сфере долевого строительства управления государственного строительного и жилищного надзора РС(Я) Ирина Ильина:

— Люди могут обращаться к нам в управление каждый четверг с 10 до 17 часов. Предварительно можно проконсультироваться по телефону 8 (4112) 42-13-80. Основные документы: паспорт, ДДУ, документы об оплате.

Начальник отдела по надзору за законностью правовых актов, соблюдением прав и свобод граждан Прокуратуры республики Анатолий Илларионов также призвал обманутых дольщиков к активности, а своих коллег к большей доступности. Сам Анатолий Спартакович принимает граждан даже в нерабочее время, иногда жертвуя выходным днем.

Мы не упустили возможность, чтобы спросить представителя «ока государева» о том, что делать, если имеются подозрения о сговоре представителей некоторых сотрудников администраций с нерадивыми застройщиками.

— Сообщите в прокуратуру, — был ответ. – Пока ни одного подобного обращения у нас не было.

Справка «Якутии»

Сколько стоит квадратный метр?

Самый дорогой квадратный метр, по данным Росстата, на начало 2017 года был в Москве. Там метр жилья стоил 90 тысяч 400 рублей. Самые дешевые метры строятся в Калмыкии — всего 25 тысяч 200 рублей.

В Ростовской области стоимость квадратного метра не превышала 36 тысяч рублейЯ, в Красноярском крае — около 40 тысяч рублей. На соседней Чукотке, схожей с нами наличием вечной мерзлоты, отдалённостью и полностью завозными строительными материалами, цена одного квадратного метра — 33 тысячи 56 рублей. Примерно столько же стоит жилье на Кубани. А у нас, в Якутии, квадратный метр сегодня стоит в среднем 70 тысяч рублей.

Улуус олоҕо: Уу, күн, тыал күүһүнэн тыа сиригэр электроэнергияны туһаныы

Ааспыт нэдиэлэҕэ «Сахамедиа» холдинг «Улуус олоҕо» бырайыагын чэрчитинэн, «Барыбыт кыһалҕабыт» төгүрүк остуолга тыа сирин электроэнергиятын тула буолбут кэпсэтиини ырытыы. Сиһилии манна көр: ysia/ru/obshaya-zabota

Күннээҕи олоххо-дьаһахха электричество туһатын, ама, ким мэлдьэһиэй? Бэйэбит судургутук ааттыырбытынан, уоппут суох буоллар эрэ, илиибит-атахпыт баайылла, үлэбит-хамнаспыт тохтуу түһэргэ дылы буолар.

ГРЭС уонна ГЭС

Киин уонна илин эҥэр улуустары, Туймаада туонатын Дьокуускайдааҕы ГРЭС хааччыйарын бары бэркэ билэбит. Билигин ГРЭҺ-и күүһүрдэр туһуттан, ыстаансыйа иккис уочарата тутуллар.

Оттон Бүлүү эҥэргэ уонна Ленскэйгэ, Өлүөхүмэҕэ уу күүһүнэн үлэлиир Бүлүүтээҕи ГЭС уота туһаныллар. ГЭС көдьүүһүн өссө үрдэтэр сыалтан, бу улуустарга электро-уотунан сылытыныы технологията киирдэ. Баара эрэ уон биэс сыл анараа өттүгэр ГЭҺ-и сыттана сытар Бүлүү түбэтин дьоно 220 кВтлаах уот ситимэ кэлиэҕин бэркэ саарбахтыыллара. Өрөспүүбүлүкэ оччолорго бирэсидьиэнэ Вячеслав Штыров күүстээх дьулуурунан ГЭС каскадын уота Сунтаарга диэри аҕалыллыбыта, өссө Өлүөхүмэҕэ тиийэ барбыта. Ол түмүгэр, ити улуустарга нэһилиэнньэ аҥаара олорор дьиэлэрин уотунан сылытынар буолла. Дьон-сэргэ оттук маһы хааччынартан сынньанна, күөх тыа кэрдиллэртэн быыһанна.

Бу технология сыаната удамырынан ордук абылаата. Холобур, 42 кв. миэтэрэ иэннээх дьиэлээх ыал ыйга 600 солк. төлүүр. Инньэ гынан, сорохтор «күөх төлөнүнэн» барар хочуолларын араартаран, уотунан үлэлиир оһоххо көһүөхтэрин санаталыыр буолбуттар.

ОДьКХ уонна энергетика министиэристибэтин чахчытынан, күн бүгүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн уотунан сылытыыга 8 тыһ. 573 туһанааччы-абонент (чааһынай ыаллар, тэрилтэлэр) холбонон олороллор. 2016 с. 1 тыһ. 777 абонент, быйылгы сыл бастакы аҥарыгар 415 туһанааччы холбоммут, сыл бүтүөр диэри 554 эбии ыал холбонуохтаах. ГЭС каскадын уотун салгыы Ньурбаҕа диэри аҕалар бырайыак олоххо киирдэҕинэ, арҕаа эҥэр улуустар олорчу уотунан сылытыыга көһөр кыахтаахтар.

Күн күүһүнэн

Киинтэн ыраах сытар, мөлтөх суоллаах-иистээх нэһилиэктэргэ уоту убаҕас уматыгынан үлэлиир дизельнэй ыстаансыйалар хааччыйаллар. Хонон турдах ахсын сыаната үрдүү турар уматыгы тиэрдии ороскуота улахан, эрэйэ элбэх буолан, бу ыстаансыйалар оҥорон таһаарар электричестволарын сыаната олус ыарахан. (1 т убаҕас уматык 55-65 тыһ. солк., дизельнэй ыстаансыйа 1 кВт уота 39 солк.) Ити иһин энергетиктар электричество уотун солбуйар ньымалары, ол иһигэр айылҕа күүһүн туһанар технологиялары сайыннарарга үлэлииллэр.

«Сахаэнерго» ААУо кэнники сылларга хотугу улуустарга күн уотун күүһүнэн үлэлиир ыстаансыйалары туруорууга ылыста. Күн күүһүнэн үлэлиир бастакы ыстаансыйа 2011 с. Кэбээйи улууһун Батамайыгар туруоруллубута. Билигин маннык ыстаансыйалар Өймөкөөн Үчүгэйигэр, Өлүөхүмэҕэ (Куду Күөлгэ, Дьэлгэйгэ, Ииннээххэ), Дьааҥыга (Баатаҕайга, Дулҕалаахха, Үҥкүргэ, Бөтөҥкөскө, Остуолбаҕа), Абый Кэбэргэнэтигэр, Өлөөн Ээйигэр, Эбээн Бытантай Дьарҕалааҕар, Алдан Улуутугар, Хаҥалас улууһун Тойон Арыытыгар, Булуҥҥа Быыкап Мыска бааллар. Быйыл Орто Балаҕаҥҥа (Өймөкөөн), Кыстатыамҥа (Эдьигээн), Сэбээн Күөлгэ (Кэбээйи) туруоруллаллар.

Хампаанньа энергетиканы сайыннарыыга салаатын чахчытынан, 2015 с. үлэтин саҕалаабыт, хотугу эргимтэҕэ соҕотох баараҕай тутуу буоларынан Гиннес рекордун кинигэтигэр киллэриллибит, 1 мегаватт (1 тыһ. кВт) кыамталаах Баатаҕай ыстаансыйата 2016 с. устата 652,842 тыһ. кВт чаас энергияны оҥорбут, 177,6 т уматыгы кэмчилээбит! Ааспыт сыл устата бары ыстаансыйалар холбоон 400 т уматыгы, ол эбэтэр 100 мөл. солк. кэмчилээбиттэр. Маныаха тулалыыр эйгэ уматык тобоҕуттан ыраастанарын эбэн кэбиһиэххэ. Быһата, күн күүһүнэн үлэлиир ыстаансыйалар табыгастаахтара уонна барыстаахтара дакаастаммыт. Ол эрээри, убаҕас уматыгынан үлэлиир ыстаансыйалары төрүт эһэр наадата суох, тоҕо диэтэххэ, кинилэр сөптөөх күүрүүнү биэрдэхтэринэ эрэ, күн ыстаансыйалара үлэлииллэр. Онон икки технология тэҥҥэ туттуллар.

Тыал көмөтүнэн

Хоту дойду күүстээх тыалын-кууһун муоһалаан, туһаныах баҕа улахан. Уон сыллааҕыта эксперимент быһыытынан, Булуҥ улууһугар Тиксии бөһүөлэк аттыгар тыалынан барар, Германияттан аҕалыллыбыт ыстаансыйа үлэҕэ киллэриллибитэ. Ол эрээри, эргэ итиэннэ сымнаҕас килиимэттээх сиргэ анаммыт буолан, туһалаабатаҕа.

«Сахаэнерго» икки сыллааҕыта тымныыны уйар кыахтаах, дьоҕус кыамталаах икки ыстаансыйаны сакаастаан оҥорторон, Быыкап Мыска туруорбута саҥа үлэлээн эрэллэр. Төһө көдьүүстээхтэрэ, туох үтүө эбэтэр мөкү өрүттээхтэрэ эһиил биллиэҕэ.

Сыана уонна чэпчэтиилэр

Электроэнергияны оҥорон таһаарыы бэйэҕэ турар сыаната ыарахан буолан, туһаныы өҥөтүн иһин төлөбүр чэпчэкитэ суох. Ол эрээри, судаарыстыба нэһилиэнньэ туһанар уотун ороскуотун сорох чааһын толуйар буолан, биһиги икки төгүл чэпчэтиллибит сыананан төлүүбүт. Онуоха куоракка, тыа сиригэр, элбэх кыбартыыралаах уопсайдарга, чааһынай дьиэҕэ олорооччуларга, газ, кирпииччэ эбэтэр уотунан үлэлиир оһохтоохторго, түүҥҥү-күнүскү уо.д.а. диэн тарыыппыт тус-туһунан тыырыллан ааҕыллар.

Дьиэ-уот хомунаалынай өҥөтүн, ол иһигэр газ, уот, уу иһин ыйдааҕы төлөбүр дьиэ кэргэн дохуотун 15 %-ыттан үрдүк буоллаҕына, судаарыстыбаттан социальнай көмө (субсидия) көрүллэр. Маннык чэпчэтиинэн туһанар дьон (тиийинэн олоруу алын кээмэйиттэн намыһах дохуоттаахтар, соҕотох олорор кырдьаҕастар, элбэх оҕолоох ыаллар) хас куорат, улуус ахсын ОДьКХ салайар хампаанньаларын, управлениеларын истэринэн үлэлиир Субсидия ааҕыныстыбатыгар тиийэн ыйыталаһаллара, туох докумуон ирдэнэрин билэллэрэ наада. ОДьКХ уонна энергетика министиэристибэтин чахчытынан, ааспыт сыл устата субсидия бу көрүҥүнэн 27 тыһ. 557 ыал туһаммыт.

Саҥа тарыып хамсааһыны таһаарыахтаах

2016 сыл бүтүүтэ ылыллыбыт электроэнергия тарыыптарын тэҥниир туһунан федеральнай сокуон чэрчитинэн, Уһук Илиҥҥэ, ол иһигэр Саха сиригэр, электроэнергияны туһаныы тарыыбын намтатан, Россия орто таһымыгар тэҥниир нуормаламмыт аах оҥоһуллан үлэҕэ киллэриллиэхтээх. Оччотугар бүддьүөт тэрилтэлэрэ, ОДьКХ эйгэтэ уонна урбаанньыттар электро-уоту Россияҕа олохтоммут тарыыбынан төлүүр буолуохтара.

Тарыыбы чэпчэтии хаһаайыстыбаларга үлэ оҥорумтуотун үрдэтэр, үлэ бэйэҕэ турар сыанатын чэпчэтэр, оҥорон таһаарыыны кэҥэтэр кыаҕы биэриэҕэ. Федеральнай киин Саха Өрөспүүбүлүкэтин этиитин ылынан, саҥа тарыыбы 2017 сыл тохсунньу 1 күнүттэн олоххо киллэрэргэ быһаарбыта, инньэ гынан, ити кэмтэн хат ааҕыы оҥоһуллуохтаах.

Эксперт санаата

Гаврил Алексеев, «Сахаэнерго» ААУо генеральнай дириэктэрин солбуйаачы, Ил Түмэн дьокутаата:

— Энергияны сайыннарыыга кэлиҥҥи сылларга хамсааһын таҕыста. Бүлүү ГЭҺ-ин кыамтатын көдьүүстээхтик туһанан эрэбит, Дьокуускайга ГРЭС-2 тутуллар. Киин уонна илин эҥэр улуустарга дьон дьиэни-уоту сылытыыга уотунан үлэлиир хочуолу туһаныан баҕарар эрээри, уоппут ситимэ эргэрэн, кыамтата мөлтөөн, кыайбат туруктаах. Уопсайынан, улуустарга уот ситимин биир кэлим саҥардан, 110 киловольтка көһөрүү кэм ирдэбилэ буолла. Дьиҥинэн, бөһүөлэктэр истэринээҕи ситими саҥардыыга бырагыраама баар эрээри, үптэн иҥнэр буолан, олус бытаан. Онон бу салааҕа үгүөрү үп көрүллэрэ ирдэнэр.

Улуус олоҕо: Кытыы сир суолун-ииһин кыһалҕалара

Кытыы сир кыһалҕата элбэх. Саамай тыын суолталааҕынан айан суола, тиэйии-таһыы үлэтэ буолар. Бу күннэргэ «Сахамедиа» холдинг «Улуус олоҕо» бырайыагын чэрчитинэн суол-иис тула кэпсэттибит.

Суола суох — сайдыы суох

Үөһээ Бүлүү – Туобуйа хайысхатынан сылдьар айанньыттар аара суолга массыыналара алдьаннаҕына, 4×4 иэннээх тутуллубут дьоҕус дьиэлэргэ киирэн быыһаналлар. Туобуйа сэлиэнньэтэ Үөһээ Бүлүүттэн 250 килэмиэтир тэйиччи сытар. Онон улуус кииниттэн ыраах олорор, суоллара-иистэрэ быста мөлтөх нэһилиэктэр туобуйалар курдук, эмиэ маннык дьоҕус дьиэлэри аара суолга тутуохтарын сөп.

Бүлүүлэр «Ирбиһи» туруорсаллар

Дьиҥэр, кырыы сытар учаастактарга суол-иис кыһалҕата суоҕа эбитэ буоллар, ыраах тыаҕа дьиэлэри тутан үгүс харчыны матайдыа, күүстэрин халтайга ыытыа суох этилэр. Туобуйа нэһилиэгин баһылыга Степан Алексеев биир дьиэни бэйэтин, оттон атыттары улуустааҕы резервнэй фондаҕа көрүллэр үп-харчы суотугар туттарбыт. Туобуйаттан саамай чугас нэһилиэк Быракаан 160 килэмиэтирдээх сиргэ баар. Урут Быракааҥҥа диэри массыынанан кэлэн баран, сатыы Туобуйаҕа түһүнэллэрэ. Аны сирдэрэ хайалаах буолан, массыына сырыыта харгыстардаах эбит.

Бу Үөһээ Бүлүү улууһугар эрэ баар кыһалҕа буолбатах. Улуус ахсын кэриэтэ баар. Холобур, Үөһээ Бүлүүнү кытары ыаллаһа олорор Бүлүү улууһун түөрт нэһилиэгэ, ол иһигэр I Күүлэт, II Күүлэт, Тылгыны, Үгүлээт Өлөөнү, Эдьигээни кытта быысаһа сыталлар. Сайыҥҥы суол суох буолан, олохтоохтор өрүһүнэн сылдьаллар. Бэс ыйыттан саҕалаан алтынньыга диэри уу суола эрэ баар. Онон олохтоохтор улуус киинигэр киирэллэригэр-тахсалларыгар улахан эрэйи көрсөллөр. Сааскы, күһүҥҥү ыйдарга ас-үөл кэмигэр тиэллибэккэ, быстарыы да баар буолар. Инньэ гынан, киин сири кытары сылы эргиччи сибээстэрин быспат сыалтан, сымнаҕас сыттыктаах суудунаны, судургутук эттэхэ, «Ирбиһи» туруорсубуттара ыраатта.

«Полярные авиалинии» социальнай суолталаах хайысхаларынан көтүтэр рейстэрэ ыйга биирдэ-иккитэ оҥоһуллар. Расписание суох. Дьон төһө элбэҕиттэн көрөн рейс оҥоһуллар эбит. Бүлүүттэн Тылгыныга диэри чэпчэтиилээх билиэт сыаната быйыл 2404 солк., оттон Бүлүүттэн Күүлэкээҥҥэ диэри 2955 солк. олохтоммут.

Уу тырааныспарын туһунан эттэххэ, билигин суудунанан хааччыйыыга бастакы уочарат болҕомто Арктика уонна хоту улуустарга ууруллар. Онон атын улуустар олохтоохторо бу туһунан ыраланалларыгар эрэ тиийэллэр. Дьиҥэр, хоту, арҕаа, соҕуруу диэн араарбакка, кытыы сытар, айанныырга ыарахаттардаах нэһилиэктэргэ тэҥ сыһыан олохтонуо эбитэ буолуо. Иккиһинэн, муниципалитет бэйэтин кыһалҕата эрэ диэн этэр эмиэ сыыһа дии саныыбын. Дьоҕус бүддьүөттээх улуус туораттан көмөтө суох сыаналаах тиэхиньикэни атыылаһар кыаҕа суох. Холобур, Арктика уонна хоту улуустары вездеходунан хааччыйаллар эбээт.

Куһаҕан уматыктан сылтаан бөртөлүөт көппөтө

Бүгүҥҥү туругунан, өрөспүүбүлүкэҕэ салгын аалын пааркатыгар сүүстэн тахса сөмөлүөт уонна бөртөлүөт араас көрүҥэ баар. Ол гынан баран, мантан аҥаара эрэ көтөр кыахтаах. Аны улуус иһинээҕи көтүүнү тарбахха баттанар ахсааннаах эрэ көтөр аал хааччыйар.

Быйыл Аллараа Халымаҕа мөлтөх хаачыстыбалаах, ГОСТ ирдэбилигэр эппиэттээбэт уматыгы аҕаланнар, бөртөлүөт хас да ый көппөтөх. Тырааныспар министиэристибэтин салгын суолун салаатын начаалынньыгын солбуйааччы Алексей Борисов манна туһаайан: «Уматыктара баарынан баар эрээри, ГОСТ ирдэбиллэригэр эппиэттээбэтэ билиннэ, онон бөртөлүөт сатаан сапараапкаланар кыаҕа суох. Урут «Саханефтегазсбыт» аҕалар уматыгын састааба үчүгэй этэ», – диэн этэр. Куһаҕан уматыктан сылтаан, улуус олохтоохторо ханна да айаннаабакка олороохтообуттар. Дьиҥэр, итини салалта быһаарар кыһалҕата буолуо ээ.

Халыма улуустарын биир эрэ көтөр аал хааччыйар

«Полярные авиалинии» Баатаҕайдааҕы филиалыгар Ми-8Т, Ми-8МТВ-1 бөртөлүөттэрдээх. Оттон Зырянкатааҕы филиал биир соҕотох суудунаны үлэлэтэр эрээри, Халыма улуустарын итиэннэ Муоманы, Аллайыаханы, Абыйы хааччыйар.
Күн бүгүн Уһук Хоту үлэлиир кыахтаах, сертификаттаах олохтоох көтөр ааллар суохтарын кэриэтэ. Арай аҕыйах сылтан бэттэх швейцарскай «Пилатус» сөмөлүөтү көтүтэн эрэллэр. Эбии хас даҕаны «Пилатуһу» атыылаһыы былаана чугастааҕы кэмҥэ турар. Ол эрээри бу көтөр аал миэстэтин ахсаана аҕыйах буолан, уон иһинэн киһини ылар.

II Күүлэт баһылыга Светлана Игнатьева икки-үс миэстэлээх сөмөлүөтү кырыы сытар нэһилиэктэргэ көтүтүөххэ сөбүн этэр. Бу туһунан СӨ бырабыыталыстыбатын отчуотун кэмигэр хаста даҕаны туруорсубута.

«Арктика суоллара» үлэ хайысхатын кэҥэтэр былааннаах

Быйыл хоту улуустарга кыһыҥҥы суол хаһааҥҥытааҕар даҕаны хойутаан аһыллан, сорох нэһилиэктэргэ күн бүгүнүгэр диэри уматык тиэллэ илик. Аны бу күннэргэ буурҕа түһэн, Уус Куйга – Депутатскай хайысхатынан массыына суола букатын да сабыллан турар.

Икки сыллааҕыта 80-ча тиэхиньикэлээх, сүүстэн тахса үлэһиттээх «Арктика суоллара» казеннай тэрилтэ тэриллэн, билигин номнуо 125 тиэхиньикэлэнэн 3700 км уһуннаах кыһыҥҥы суоллары көрөр-истэр. Хоту дойду суоллара күн ахсын көрүүнү-харайыыны эрэйэн, омуннаабакка эттэххэ, үлэһиттэр күнүстэри-түүннэри түбүгүрэллэр. Тэрилтэ Белай Гора бөһүөлэгэр базаланан олорор. Итиэннэ Дьааҥыга, Эбээн Бытантайга, Муомаҕа, Усуйаанаҕа учаастактардаах. Халыма улуустарын суоллара тэрилтэ көрүүтүгэр киирбэттэр. «Арктика суоллара» генеральнай дириэктэрин солбуйааччы Николай Попов этэринэн, Халыма суолларын чааһынай тэрилтэлэр тендери кыайан, хааччыйаллар. Судаарыстыбаттан бэдэрээт ылан үлэлииллэр. Сыыйа, бу хайысханы бэйэлэригэр ылар былааннаахтар. Оччотугар быйылгы быһыы-майгы инникитин хатыламмакка, суол-иис эрдэттэн оҥоһуллан, таһаҕаһы тиэйии кэмигэр ыыттыллыаҕа.

Эксперт санаата

Василий Чин-Фю, «Полярные авиалинии» генеральнай дириэктэрин солбуйааччы:

— Холобур, Эбээн Бытантайы ылан көрүөххэ, манна авиабилиэт сыаната 20 000 солк. Мантан авиахампаанньаҕа 6000 солк. кэлэр. Атына барыта — уматык, аэропорт хомуура, метео өттүнэн хааччыйыы төлөбүрэ, аэронавигация өҥөтө. Онон биһиги кыччатар буоллахпытына, бэйэбит алта тыһыынчабытыттан эрэ сарбыйар кыахтаахпыт. Холобур, 3000 солк. түһэрдэхпитинэ да, дьон улаханнык кыччаата диэ суоҕа. Уматыгы антах «Саханефтегазсбыт» таһар. Сылга 100 тоннаны эрэ илдьэр кыах баар. Ол иһин мантан элбэҕи куттан барарга күһэллэбит, 15 пассажиры көҕүрэтэн туран. Биһигини «Бурятские авиалинии» хампаанньанан сирэй-харах анньааччылар. Кинилэр сайыҥҥы эрэ өттүгэр көтөллөр, муус устартан балаҕан ыйыгар диэри. Ороскуоттара кыра, билиэттэрэ 13-16 тыһ. солк. Биһиги кыһыннары-сайыннары, пассажир баар буоллун, суох буоллун көтөбүт. Ол иһин барыспыт кыччаан тахсар. «Занятость кресел» диэн өйдөбүл баар, биһиэхэ онтубут 50% эрэ, кинилэргэ лаппа үрдүк. Күһүн хомунан баран хаалаллар, кыһыҥҥытыгар кыһаллыбаттар.

Север – под литерой «А»: Трехуровневая система медпомощи и онкоцентр

В минувшем году глава республики Егор Борисов поставил задачу перед Министерством здравоохранения РС(Я) улучшить качество оказания медицинской помощи по всей республике. Любому якутянину, если удастся следовать республиканской стратегии, должны вскоре стать доступными возможности современной высокотехнологичной медицины, на местах не будет нехватки специалистов, лекарственных средств, и произойдет еще немало других позитивных преобразований.

О том, как исполняется поручение Ил Дархана и какие сегодня существуют проблемы, поговорили за «круглым столом» «Качество и доступность медицинских услуг в районах Якутии» в «Сахамедиа».

Кадров и лекарств

Вопросы из районов, прозвучавшие во время «круглого стола», преимущественно были из Арктики. Они продемонстрировали, что на местах все еще ощущается нехватка медицинских кадров и лекарственных средств.

Вот как объяснили эту ситуацию приглашенные эксперты. Заместитель министра здравоохранения РС(Я) Людмила Вербицкая:

— Сегодня многое делается для здравоохранения, и в первоочередная наша задача – это подготовка кадров. У нас есть мединститут, который выпускает 250 врачей в год. Тем не менее сегодня нам не хватает порядка 700 врачей по всей республике. Руководством Якутии очень многое делается для поддержки молодых врачей, выезжающих на работу не только на Север, но и в такие крупные районы, как Ленский. Сегодня у нас работают три программы. Это «Земский доктор», а также республиканские программы «Земский фельдшер» и «Земский нарколог».

Людмила Ильясовна объяснила действующий регламент подготовки узких специалистов: сегодня они обязаны закончить ординатуру, то есть лишь спустя несколько лет (от 2 до 5 в зависимости от специальности) молодые специалисты могут быть направлены в районы. Заявка по Ленскому району в Минздраве имеется, и с учетом срока подготовки специалистов, они обязательно будут исполнены.

Торги в ноябре

Поступали также претензии по поводу несвоевременного проведения торгов, в результате чего в районах республики возникают перебои с обеспечением лекарствами. Насчет проведения торгов с существенным опозданием, аж в марте, заместитель министра сообщила, что это недостоверная информация. Торги по лекарственному обеспечению уже два года проводятся в ноябре. Запасы препаратов для всех категорий населения, особенно для диабетиков и онкологических больных, всегда в наличии. Другое дело, что не дорабатывают муниципальные аптеки, которые находятся не в ведении Минздрава.

Если такие моменты с нехваткой лекарств есть в вашем районе, надо звонить на «горячие линии» Минздрава и сообщить о имеющейся проблеме. Вам обязательно постараются помочь.

Также замминистра пояснила, что в 44-м федеральном законе действительно есть существенные недоработки. Например, сегодня невозможно без торгов приобрести даже новый аппарат искусственной вентиляции легких, если он вдруг выйдет из строя. А без него невозможны операции. В экстренных случаях закон о торгах действительно создает проблемы.

Может ли простой оленевод записаться к врачу онлайн?

Нередко можно услышать, что нынче медицина стала настолько доступной, что любой оленевод из кочевья может зайти онлайн в сеть и записаться к доктору в республиканскую больницу. Так ли это? – поинтересовались мы.

— Вы задали достаточно провокационный вопрос, — ответила Людмила Вербицкая. — Понятно, что в Моме, где скорость Интернета никакая, это невозможно. Не надо говорить о нереальных вещах, которые не зависят от системы здравоохранения! Мы на сегодня сделали все, чтобы обеспечить электронными услугами все районы, где есть Интернет. Там, где он есть, все работает. Онлайн-запись из районов организует руководство центральных районных больниц, что регламентировано документами, отработано и тщательно контролируется.

Когда мы говорили о пациенториентированности, ставили цель создать систему, чтобы пациент не ждал очередей, когда приедет в Якутск. Сегодня это максимально нивелировано. Пациент приезжает из улуса с направлением, и мы знаем весь перечень обследований, который он должен пройти. У него все прописано по срокам, по дням, и он не мается в ожидании того или иного исследования, как было раньше. Первая задача достигнута. Под литерой «А» в ней идет Север. Все ближайшее время в очереди мы отдаем северянам. По поводу оленеводов: оленевод, который приезжает в Якутск на лечение или обследования, как вип-персона, я говорю серьёзно, идет по «отдельному коридору», потому что это крайне редкое событие, и к оленеводам у нас индивидуальный подход.

— Напомним, что у нас трехуровневая система оказания спецпомощи, — дополнила заместитель генерального директора по организационно-методической и профилактической работе Национального центра медицины Ирина Петрова. — Республиканские больницы – это третий уровень, поэтому самостоятельно записаться к нам оленеводу невозможно. Его может записать курирующий врач, то есть специалисты первого или второго уровня. Предварительная запись за консультацией у нас ведётся по закрытому каналу Випнет, по каналу «Медведь» и по телефонам. За 2016 год из поступивших обращений 60% – пациенты из улусов, 40% — городские пациенты. На 827 коек в стационарах из расчета на 1000 населения лидируют Аллаиховский. Момский и Анабарский улусы.

Про онкоцентр

Мы не могли не воспользоваться случаем и не спросить о строительстве Онкологического центра.

— Первая очередь будет начата уже скоро, — сказала депутат Государственного собрания (Ил Тумэн), сопредседатель Регионального штаба ОНФ в Якутии Алена Атласова. — Впервые за 10 лет появился проект и прошел госэкспертизу в декабре прошлого года. 150 миллионов рублей выделено из федерального бюджета, будет софинансирование из республиканского бюджета, которое пойдет на реконструкцию радиологического центра. Также ожидается вторая очередь. Мы ведем переписку в Минздравом РФ. На вторую очередь были выделены средства в размере 2 млрд 200 миллионов рублей. На них будут построены поликлиника, стационар, отделение химиотерапии. Деньги в РИКе, а оттуда эти средства пойдут на финансирование строительства. Сейчас ждем выводов анализа проекта.

Спасибо врачам из Тикси!

Завершился «круглый стол» на приятной ноте. В редакцию пришло письмо: «Спасибо работникам Медцентра за то, что вылечили нашу маму от рака. Хорошо, что есть такое учреждение, которое спасает людей, где много нового оборудования и хороших специалистов. Семья Анатолия Иванова из Тикси».

Таких отзывов сегодня намного больше, чем критики. И это радует. Как и обещание замминистра здравоохранения пригласить нас на репортаж во время обследования оленеводов, чтобы мы убедились в этом, увидев картину собственными глазами.

Между онлайном и почтовым трактом

[vc_row][vc_column][vc_column_text]

Половина жителей Якутии узнает о главных событиях страны и мира с опозданием. Теряются письма и посылки, а ответственные за их доставку разводят руками. Вопросы повышения качества почтовых услуг в районах Якутии и информированности населения были подняты на «круглом столе» в медиа-центре АО «РИИХ Сахамедиа».

Участниками «круглого стола» стали руководитель Якутского филиала «Почта России» Алевтина Игнатьева, 1-й заместитель министра связи и информационных технологий РС(Я) Николай Гришаев и журналисты государственных СМИ.

В наш информационный век сообщения на электронный почтовый ящик поступают сразу после отправки их адресатом. Интернет-сервисы позволяют следить за событиями мирового масштаба в режиме онлайн. Чудо? Нет. Мы привыкли к такому удобству. Но существует и продолжает играть важную роль в жизни и привычная не электронная почта. Однако при этом задержка газет и журналов, писем и уведомлений на месяц и более, а то и вовсе их утеря, которые, казалось бы, должны быть явлением доисторического прошлого, все еще случаются и довольно часто. На «круглом столе» мы постарались получить ответы на вопросы и жалобы по работе почты, поступающие из разных концов республики.

Бесплатные газеты – за деньги?

Первый вопрос поступил из Верхнеколымского улуса. Главный редактор газеты «Колымские новости» Мира Шаркевич жалуется на неудобный график работы местного почтового отделения, на постоянные задержки корреспонденции. Газеты лежат на складах, до конечного адресата доходят с опозданием, а порой и вовсе не доходят. В отделении почтовой связи (ОПС) работают всего два человека. По словам Миры Шаркевич, застать начальника ОПС трудно, на работе она появляется редко. Газеты «Якутия» и «Саха сирэ» с 1 января доставляются до адресата бесплатно, но почтовые работники продают их… за деньги.

Руководитель Якутского филиала Почты России Алевтина Игнатьева: «По поводу отправки почтовых отправлений в Зырянку могу сказать: мы в курсе проблемы. Неделю назад этот вопрос решили полностью. Причина задержки — в отмене авиарейсов. В таких ситуациях авиаторы идут навстречу людям и отдают приоритет пассажиропотоку. Почту начали брать на борт самолета лишь в конце января.

То, что газеты идут на продажу — жалоба не подтверждена. Торговать бесплатными изданиями мы не можем. Технология реализации просматривается в почтовом окне. Работники почты при всем желании не смогут продать бесплатную газету.

Поселок Зырянка у нас в прерогативе, постоянно проводим проверки, работа начальника ОПС под жестким контролем. Тем более в прошлом году выделили им новый автотранспорт, так что сегодня по доставке корреспонденции внутри района проблем нет».

Модератор: «Жалоба из Ленского района также поь доставке газет. Читатель подписался на обе газеты – «Якутию» и «Саха сирэ», но почта не приносит ни ту, ни другую».

Алевтина Игнатьева: «Надо конкретно разбираться, смотреть, какой был договор – до востребования в ОПС или до квартиры. Бесплатные газеты – проект совершенно новый. Когда внедряется что-то новое, могут быть некоторые несоответствия. Я встречалась с руководством холдинга «Сахамедиа», подводили итоги за январь, просматривали логистику. Думаю, проблемы решатся».

Молодой коллектив филиала

Поступил целый блок вопросов, касающихся укомплектованности штатов и количества работников в системе Почты России в Якутии. Это действительно важно, потому что претензии к работе, порой, напрямую связывают с конкретными сотрудниками почты.

По словам Алевтины Игнатьевой, якутский филиал самый укомплектованный не только по Дальнему Востоку, но и по России – на 97%. Свободные вакансии имеются лишь в Мирном и Ленске. Там находится «АЛРОСА», другие крупные компании, где заработная плата высокая, поэтому люди идут работать на почту неохотно. Тем не менее, как отметила руководитель филиала, Почта России – стабильная компания, вовремя выплачивающая зарплату работникам, дающая хороший соцпакет. По поиску штатов мы работаем.

При этом за последние четыре года средняя заработная плата в филиале выросла на 30%, в том числе и у почтальонов. В прошлом году она два раза повышалась, а с середины года состоялся переход на новую систему мотивации и премирования. Раньше премия составляла 15% от оклада, сейчас 30%, плюс дополнительные бонусы, которые идут от подписки, торговли, страховых продуктов.

«Якутский филиал Почты России насчитывает две с половиной тысячи человек. Средний возраст 40 лет, много молодых кадров. Есть, конечно, недочеты, какие-то частные моменты. Не ошибается тот, кто не работает», — резюмировала Алевтина Игнатьева.

От благодарности до «вернуть деньги»

Однако разговор на «круглом столе» достаточно скоро снова вернулся к теме подписки на периодические издания, включая не только бесплатные республиканские газеты.

Из Жиганского улуса поделился своим мнением главный редактор газеты «Новости Жиганска» Алексей Матвеев: «Республиканские газеты выходят регулярно. Все нормально, население передает вам слова благодарности».

«Очень радостно это слышать. Чтобы улучшить качество работы, организовать масштабную подписку и доставку периодики без нареканий, мы плотно работали два года», — отреагировала Алевтина Игнатьева. Также модератор «круглого стола» озвучил сообщение из Горного улуса, где подписка на газеты там не снижается последние пять лет.

Но все же якутяне воспользовались возможностями «круглого стола», в первую очередь, чтобы задать проблемные вопросы, которые их особо волнуют.

Жалоба из Томпонского улуса: Людмила Винокурова и другие жители крайне недовольны работой начальника местного ОПС. Требуют, чтобы ее сняли и поставили другого человека. Кстати, были также резкие письма в адрес работы отделения почты в поселке Теплый Ключ».

Алевтина Игнатьева: «Мое личное мнение: каков начальник, таково и отделение. Томпонское отделение возглавляет Ольга Георгиевна Уколова – человек с большим стажем. Работы на почте очень много, там не только почтовые услуги, но и посылочный и финансовый бизнес, доставка пенсий, подписка. Жалоб от населения Томпонского района ни в наше отделение, ни в адрес Чурапчинского (объединенное межрайонное подразделение, в состав которого также входит Томпонское отделение) не поступает. Если какие-то негативные моменты все-таки есть, обратитесь на Чурапчинский почтамт, мы проведем дополнительное расследование».

Модератор: «Неоднократно поступала критика в адрес ОПС Верхоянского улуса из села Верхоянск. Бесплатные газеты «Якутия» и «Саха сирэ» поступают крайне плохо. В феврале работники почты «обрадовали» подписчиков новостью, что газет станет меньше, они будут раздаваться по организациям».

Алевтина Игнатьева: «В Верхоянском улусе более двух тысяч человек подписались на республиканские издания. Жалоб от жителей на то, что почта плохо отработала, не поступало. Мы каждую неделю общаемся с генеральным директором холдинга «Сахамедиа» Кириллом Алексеевым и его заместителем Верой Арбыкиной. Если жители не получают газеты, то пусть обращаются туда, где они делали заявку, то есть в редакцию. «Сахамедиа» передаст нам, а мы отработаем».

Модератор: «Эвено-Бытантайский район. Люди просят вернуть деньги за подписку, так как газеты не приходят вообще».

Алевтина Игнатьева: «Хотелось бы увидеть конкретную жалобу, узнать адрес, откуда она поступила, чтобы мы отработали с подписчиком».

Модератор: «В Тикси до сих пор не получили ни одного номера «Якутии» и «Саха сирэ».

Алевтина Игнатьева: «Если не получили, то только из-за погодных условий. В Булунском улусе вторую неделю метет пурга. У нас есть связь со всеми 420 почтовыми отделениями. По корпоративной сети узнаем, какая погода, самолет прилетел или не прилетел. Контролируем остатки почтовых отправлений на контрольном сортировочном центре. Раньше лежало по 30-40 тонн почты. Сейчас такого нет. Из Москвы поступает порядка 5-7 тонн почтовой корреспонденции, все обрабатывается и отправляется по адресам».

В помощь самолеты и 75 автомобилей

Следующий блок вопрос был направлен представителю Минсвязи, также принявшему участие на «круглом столе» в качестве эксперта.

Модератор: «Какую работу Минсвязи и информационных технологий РС(Я) проводит совместно с почтой?»

Отвечает 1-й заместитель министра связи и информационных технологий РС(Я) Николай Гришаев: «Подписано соглашение между Правительством республики и Почтой России. Стараемся совместно решать все проблемные вопросы, касающиеся доставки, задержек. В 2014 году в республике появился самолет, который создал хорошие условия для доставки. До этого склад был забит почтовой корреспонденцией. Почта задерживалась месяцами. В течение 2014-2015 годов напряженность была снята.

В 2015 году Почта России получила около 75 единиц автотехники. Благодаря тому ведется доставка до наслегов, куда не летает авиатранспорт. Организовали терминалы по безналичной покупке газет.

Почта России – это большая сфера предоставления всевозможных услуг, правительство республики заинтересовано в развитии почты».

Модератор: «Насколько помогает Почте России развитие средств телекоммуникации?»

Николай Гришаев: «Они помогают не только Почте России, но и всем отраслям экономики. Стартовал проект использования мобильных постсигналов. Они помогают почтальонам, которые могут более плотно работать с населением и проводить все операции на дому. Мобильные приложения работают через 3G благодаря цифровым технологиям вай-фай. Это намного облегчает работу Почты России».

Модератор: «Возможность использования мобильного приложения есть у всех жителей?»

Николай Гришаев: «К сожалению, нет. Там, где есть возможность строительства оптоволоконных каналов связи, сотовые операторы могут запустить свои приложения. Те населенные пункты, где ее нет, мы пытаемся охватить беспроводным доступом к Интернету. Думаю, к 2020 году мы этот проект завершим».

На оленях и по Интернету

Вопросы доставки почтовой корреспонденции в самые удаленные районы поступили и в адрес непосредственно руководства якутского филиала Почты России.

Модератор: «Какое самое отдаленное отделение почты и как туда доставляется корреспонденция? К примеру, оленеводам?»

Алевтина Игнатьева: «В Якутии 109 оленеводческих бригад. Они есть не только в Арктике, но и в Томпонском районе, Нерюнгри, Кобяе. У каждой бригады свой юридический адрес, доставляем письма, газеты на почтовый адрес. Почта планирует выполнять, кроме прочего и социальную функцию — обеспечивать продуктами питания. Но это еще в планах.

В Эвено-Бытантайском улусе за весь год население получило всего 500 кг почтовой корреспонденции. Для входящей почты это очень мало. Призываем всех жителей пользоваться почтовыми услугами. В далеких наслегах это единственная связь с миром».

Модератор: «Как обстоят дела с посылками?»

Алевтина Игнатьева: «Наше население интенсивно заказывает товары по Интернету. Мы входим в десятку, если не в пятерку по России. За последние годы объемы выросли в разы. Люди пользуются, это очень хорошо. Рост составляет около 20% от месяца к месяцу».

Модератор: «Появятся ли суда воздушной подушке для доставки почты в заречные районы?»

Алевтина Игнатьева: «Обязательно. Готовим техническую документацию для объявления тендера».

Институт подписки не теряет оборотов

На фоне все громче звучащих прогнозов об очень скорой смерти бумажной прессы и подписки как таковой, вполне логично прозвучали вопросы об этих институтах, направленные специалисту, непосредственно видящему все имеющиеся тенденции, Алевтине Игнатьевой.

Модератор: «Много ли желающих выписывать периодику, в том числе и центральную?»

Алевтина Игнатьева: «Подписка для нас в приоритете, она стоит на первом месте. Якутия входит в десятку самых читающих регионов России. За второе полугодие 2016 года тиражи выросли на 3%. За первое полугодие 2017 года еще больше — мы убрали третью зону. Тем самым цена подписки для арктических районов сильно снизилась. Человек, проживающий в Чокурдахе или Андрюшкино, подпишется на журналы и газеты по цене Вилюйска или даже Нерюнгри.

Делается все, чтобы поднять статус института подписки. Имеется свой почтовый каталог, войдя в который можно получить дополнительную скидку 25%. Внедрили один интересный проект — «Дерево добра». Любая организация может подписать на любые газеты и журналы дома инвалидов и престарелых, детские дома, кого-то из пенсионеров за свой счет. Акция стала популярной. На первое полугодие 2017 года наши меценаты, главы улусов, наслегов, Конституционный суд, связисты, да и просто жители собрали около двух миллионов. Подписали около двух тысяч экземпляров».

Модератор: «Какова структура подписки на периодику?»

Алевтина Игнатьева: «60% — население, 40% – предприятия. 50% выписывает местные издания, 50% — центральные. Среди журналов лидируют «Байдам», «Байанай». Много новых глянцевых журналов. Люди очень хорошо подписываются. Тиражи небольшие, но стабильные».

Отметим, что, видимо, еще не пришло время для обобщения данных, учитывающих новые формы подписки и распространения государственных СМИ, реализуемых с января этого года. Совокупный разовый тираж газет «Якутия» и «Саха Сирэ» в 2017 году уже близок к 100 тыс. экземпляров, и на сегодняшний день такие показатели в республике вне конкуренции.

Банковские услуги на почте. Придется подождать

Еще один блок вопросов, заданных экспертам на «круглом столе», касался давно уже анонсированного Почты-банка, а также интеграции почты с другими банками, в частности, утановки банкоматов в почтовых отделениях. На эти вопросы отвечал Николай Гришаев.

Он сообщил, что там, где будут предоставляться банковские услуги, там и будут открыты банкоматы. По этому поводу руководство министерства и почты будут собираться отдельно, чтобы экстренно решить вопрос.

Министр связи России в свой приезд на встрече с руководством Якутии поднимал вопрос и по поводу почты. Пока будут открыты семь окон оказания банковских услуг. В будущем должны быть охвачены 26 райцентров, еще пять окон в Якутске, несколько в Нерюнгри, Мирном.

Также Николай Гришаев сказал на «круглом столе», что запланировано открытие банковских окон в 37 населенных пунктах, в том числе в Тикси. Само внедрение Почты-банка затягивается, потому что нет представителя уполномоченного «Лето-банка» на Дальнем Востоке. В других регионах они уже открыты.

По словам Николая Гришаева, офиса Почты-банка в Якутии пока нет. В перспективе он должен внедриться даже в удаленных населенных пунктах, чтобы людям было удобнее. Со временем так и произойдет.

«Почта-банк будет очень удобен для населения, произойдет оживление банковских услуг в ОПС. Приход Почты-банка предоставит конкурирующие услуги, зарплатные карты. Он должен присутствовать в нашем регионе», — заявил Николай Гришаев.

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_message]

Якутский филиал Почты России включает в себя 428 отделений почтовой связи, в которых работают более 2500 человек.

Для доставки почты в республике разработано 317 автомаршрутов, протяжённостью порядка 100 тысяч км, 32 маршрута водным транспортом, протяжённостью 10 тысяч км, и 59 авиамаршрутов, в том числе внутрирайонных, протяжённостью 30 тысяч км.

В 2016 году было обработано более 800 тысяч почтовых отправлений и более 20 миллионов единиц письменной корреспонденции. Нужно отметить, что за последние три года количество международных почтовых отправлений выросло в десять раз. Всего за 2016 год было отправлено 6138 тонн почты.

Якутские почтальоны с начала 2017 года работают на 154 мобильных почтово-кассовых терминалах, которые позволяют им оказывать финансовые услуги на дому: с помощью мобильных почтово-кассовых терминалов почтальоны могут принимать платежи за ЖКХ, услуги связи, оформлять страховку, оплачивать кредиты или другие услуги.

[/vc_message][/vc_column][/vc_row]

Дачный передел: 40% земельных участков могут изъять у владельцев

Согласно новым изменениям в законодательстве с 1 января этого года муниципалитеты могут изъять земельные участки у тех дачников которые вовремя не встали на учет в ЕГРП и не подали сведения в государственный кадастр недвижимости. Остроту данной проблемы подтверждает факт того, что в городском округе «Якутск», где расположена львиная доля дачных участков республики, 40% не осваиваются владельцами.

Федеральным законом №251-ФЗ «О внесении изменений в ст. 16 Федерального закона «О государственной регистрации прав на недвижимое имущество и сделок с ним» и в ст. 45 Федерального закона «О государственном кадастре недвижимости»» от 13.07.2015 года было установлено, что каждый гражданин, являющийся собственником земли, обязан до 1 января 2017 года встать на учет в ЕГРП (Единый государственный реестр прав на недвижимое имущество). При этом указывается, что отсутствие такой регистрации может инициировать переход права собственности на землю муниципальным властям. Более того, отсутствие ещё одного учёта – кадастрового – станет поводом для признания участка бесхозным, что также позволяет муниципалитетам забирать землю себе и распоряжаться ею по свое

Между тем Департамент имущественных и земельных отношений ОА города Якутска в конце января этого года направил письма председателям садово-огороднических товариществ о том, что если до 30 апреля этого года они не внесут проекты межевания СОТов в государственный кадастр недвижимости, то муниципалитет будет вправе распоряжаться их землей по собственному усмотрению.

Вера Устинова, председатель Якутского регионального отделения Общероссийской общественной организации «Союз садоводов России» считает, что за столь короткий срок – три месяца – вряд ли все СОНТы успеют описать свои границы. Кроме того, составление плана проекта территории садово-огороднического товарищества – дорогостоящее мероприятие.

«Проектные организации запрашивают за проект в среднем от 100-150 тысяч рублей, — говорит Вера Ивановна. – А в каждом СОТе примерно 60 участников. То есть председатель товарищества должен объяснить каждому для чего это делается, собрать деньги. И не всякому председателю это по силам, так как люди еще не поняли всю серьезность ситуации».

По словам Веры Устиновой, общество садоводов еще в 2014 году просило муниципалитет Якутска описать границы СОТов за счет государства. Но городские власти не сделали этого, мотивировав нехваткой бюджетных средств. Но председатели СОНТов уверяют: причина в другом. Мол, имея проекты межевания, члены дачных товариществ могли бы сами распоряжаться земельными участками в границах своих СОТов. Что, конечно же, было невыгодно городским властям.

По состоянию на 2016 год в России около 75% всех владельцев дачных хозяйств так и не нашли время на то, чтобы зарегистрировать право собственности. Крайне сомнительно и то, что хотя бы половина из них захочет или сумеет пройти процедуру государственной регистрации права, чтобы избежать проблем в дальнейшем. А они достаточно весомы, ведь в перспективе владелец земельного участка просто лишится его без возможности оспорить действия муниципальных властей в суде.

Сложности могут быть связаны и с тем, что многие дачные хозяйства люди получали несколько десятилетий назад и никогда не задумывались о том, что такие участки в принципе подлежат регистрации. И всё же, Федеральный закон №251-ФЗ ставит равные условия для всех и требует подтверждения права собственности гражданина, независимо от того, когда и каким образом ему достался указанный земельный участок.

— Если не поставить на кадастровый учет объект недвижимого имущества, то невозможно зарегистрировать на него право собственности, а также полноценно им пользоваться, — говорит Вера Устинова. — Ведь, если он не включен в государственный кадастр, значит, государство не признает его недвижимостью.

Кстати, тем, кто ведёт личное подсобное хозяйство или осуществляет индивидуальное жилищное строительство на земельных участках, зарегистрированн ых или не зарегистрированн ых в ЕГРП, необходимо позаботиться о проведении ещё одной процедуры – выполнить межевание земельного участка. Сделать это необходимо до 1 января 2018 года. Напомним, что без межевания после 2018 года землю не удастся ни продать, ни подарить, ни передать по наследству.

ОБЪЯВЛЕНИЕ

Всем председателям СОНТ!

***

Информируем председателей дачных товариществ о необходимости формирования границ в государственном кадастре недвижимости с целью исключения оформления земельных участков иных лиц, не являющихся членами дачного товарищества в течение трех месяцев до 30 апреля 2017 года. По истечении указанного срока Департамент имущественных и земельных отношений Окружной администрации города Якутска в случае поступления заявлений о предоставлении земельных участков на территории дачных товариществ будет принимать положительные решения.

По всем вопросам обращаться по адресу: РС(Я), г. Якутск, ул. Аммосова, 18, офис 5/2, тел.: (4112) 42-41-80.

***

28 февраля 2017 года в 11.30 ч. В Большом зале Окружной администрации города Якутска состоится общегородское собрание садоводческих, огороднических и дачных некоммерческих объединений ГО «город Якутск» в целях активного участия населения в муниципальном управлении.

В повестке:

— отчет местного отделения ЯРО «Союз садоводов России»;

— о формировании границ садоводческих, огороднических и дачных некоммерческих объединения ГО «Город Якутск» в государственном кадастре недвижимости;

— о передаче полномочий по электрификации от садоводов электросетевым организациям;

— о расширении инструментов привлечения населения в местное сампоуправление;

— о ведении делопроизводства в садоводческих, огороднических и дачных некоммерческих объединениях;

— разное.

Банки, как нам забрать свои деньги? В районах Якутии проблемы со снятием наличности

Проблема банковской доступности в отдаленных уголках нашей республики регулярно поднимается на ежегодных отчетах правительства, уверен, и на проходящих сейчас встречах населения с представителями власти эта тема прозвучит не раз. Постоянно обращается к этой теме и газета «Якутия», освещая на своих страницах наболевшие вопросы якутян, привлекая в качестве комментаторов банковских экспертов.

На этот раз вернуться к проблеме доступности банковских услуг нас подвигло очередное письмо, пришедшее на редакционную почту. Его автор, рассказывая о нехватке банкоматов и платежных терминалов в Усть-Нере Оймяконского района, бесконечных очередях клиентов, необустроенности офиса банка и кадровой чехарде с операционистами, не желающими работать в холоде за небольшую зарплату, буквально взывает: «Помогите нашему банку!» К слову, в редакцию пришла, строго говоря, копия письма, адресат которого – председатель правления Сбербанка Герман Греф.

Учитывая, что аналогичных жалоб накопилось достаточно, мы решили в рамках нашего спецпроекта организовать круглый стол в «Сахамедиа», на который пригласили представителей сразу двух якутских филиалов банков. Директор филиала АО «Россельхозбанк» Василий Тимофеев, начальник Управления продаж и обслуживания ЯО ПАО «Сбербанк» Николай Иванчиков, а также руководитель пресс-службы этого банка Жанна Никонова не только с готовностью ответили на накопившиеся вопросы наших читателей, но и в отдельно взятых случаях пообещали принять неотложные меры.

Оймяконью – дополнительную «зону 24»!

Редактор газеты «Северная заря» Оймяконского района Анна Галузо сообщила о том, что оймяконцы не удовлетворены деятельностью филиала «Сбербанка». В частности, из семи поселений банкоматами обеспечены всего два — поселок Усть-Нера и село Томтор. В остальных пяти банкоматы отсутствуют. В связи с этим, чтобы снять наличные, жители вынуждены ездить за сотни километров. Когда же банкоматы в Усть-Нере и Томторе выходят из строя, то приходится ждать специалиста-ремо нтника из Якутска. Кроме того, не хватает операционистов, они не успевают обслуживать население.

Николай Иванчиков: «В настоящее время в Усть-Нере функционирует пять банкоматов и информационно-пл атежных терминалов (ИПТ). Нами постоянно ведутся работы по совершенствовани ю доступности банковских услуг. Так, сейчас рассматривается вопрос об организации в Оймяконском районе дополнительной «зоны 24» с круглосуточной работой банкомата и платежного терминала. Штат филиала укомплектован в соответствии со штатным расписанием, это шесть человек, когда же возникают форс-мажорные обстоятельства (больничные, отпуска и т.д.), то отправляем специалистов из Якутска. В случае увеличения нагрузки будет рассмотрен вопрос о расширении штата филиала».

Верхоянье: наладится связь – наладится банковское обслуживание

«Сложная ситуация в Верхоянском районе, — поведала жительница Батагая Майя Горохова. — Представьте себе очереди держателей карт, когда ломается единственный банкомат. Людям приходится обращаться к операционистам, а те только по паспорту принимают. Зачем тогда переводить «зарплатников» на банковские карты? Было бы проще с нормальным интернетом совершать операции через «сбербанк-онлайн ». Так ведь и этого нет! В деревнях о таком «чуде», как расчет картой, даже не мечтают. При всем этом руководство «Сбербанка» не видит необходимости в открытии дополнительного офиса».

Николай Иванчиков: «Дело в том, что работа банкоматов и платеж посредством смартфона через программу «Сбербанк-онлайн » базируются на инфраструктуре связи. В отдаленных поселениях качество связи не позволяет достаточно быстро обслуживать клиентов, как, скажем, в Якутске. Если связи в населенных пунктах нет либо она некачественная, то это вопрос не к Сбербанку, а к органам власти и профильным компаниям.

Мы также заинтересованы в развитии связи, чтобы реализовывать наши инструменты безналичной оплаты и чтобы наши услуги были доступны в любой точке республики. Что касается открытия дополнительных офисов в районах, то в планах «Сбербанка» этого нет, но и сокращать их также никто не собирается. В то же время будет налажен процесс по автоматизации работы всех филиалов. Так, в этом году 17 филиалов в районах будет автоматизировано».

«Мы пользуемся той инфраструктурой связи, которая есть в наличии и не можем диктовать условия компаниям, обеспечивающим ее в районах, —дополнил ответ своего коллеги Василий Тимофеев. — Банки не могут влиять на эти компании, не имеют с ними общих проектов за исключением разовых мероприятий».

По поводу допофисов в районах, Василий Васильевич пояснил, что на сегодняшний день в крупных райцентрах действуют 14 офисов «Россельхозбанка ». При этом стратегией развития акционерного общества предусмотрено сохранение уже существующих офисов, а открытие дополнительных не предусмотрено.

Олекминск и Хонуу просят банкоматы

«Терминалы в Олекминске есть только в единственном офисе «Сбербанка», и они периодически ломаются. Большинство олекминцев получают зарплату именно через «Сбербанк», поэтому иногда ситуация выходит из-под контроля. Раньше терминалы стояли еще в двух магазинах, но их убрали, как нам объяснили, по причине того, что нет инкассаторской службы. Собирается ли «Сбербанк» решать эту проблему?» — спрашивала Дария Тимофеева.

Николай Иванчиков: «Сокращение сети банкоматов, которое имело место в 2015 году, было связано с тем, что во многих населенных пунктах, в том числе и в Олекминске, были закрыты подразделения вневедомственной охраны. В отсутствии охраны ни один банк не может ставить дорогостоящую технику в магазины и загружать в нее огромные суммы наличных. Тем не менее работы по совершенствовани ю деятельности филиала ведутся и, думаю, в дальнейшем проблем не возникнет».

Жанна Никонова: «Сейчас мы активно ищем на местах службы, которые могли бы обеспечивать охрану банкоматов, а также работников банка, осуществляющих загрузку и выгрузку наличных денег. В случае, если найдутся ЧОПы, отвечающие нашим требованиям, мы с радостью возобновим деятельность терминалов и банкоматов».

Решим проблему сообща

На вопрос журналиста «Якутии», как они сами оценивают деятельность филиалов в районах, приглашенные эксперты ответили без заминок.

Василий Тимофеев: «Считаю, что по линии «Россельхозбанка » особых проблем нет. Мы удовлетворяем потребности клиентов и в кредитах, и в депозитах, и в получении зарплаты. Конечно, филиалы банка присутствуют не во всех районах республики, но там, где есть, они будут сохранены, а их деятельность будет совершенствоваться».

Николай Иванчиков: «Сбербанк» — единственный в стране, который осуществляет социальную миссию, призванную обеспечить доступность банковских услуг в самых труднодоступных районах. Поэтому если в работе филиалов возникают недочеты, мы стремимся оперативно их устранять».

Жанна Никонова: «В некоторых селах по сей день нет интернета и жители не имеют возможности пользоваться он-лайн сервисами банков. Как социально ответственная организация, «Сбербанк» это понимает и ищет альтернативные пути решения проблемы. Однако необходима поддержка госорганов и телекоммуникацио нных компаний. Только во взаимодействии с ними мы сможем полностью решить вопрос банковской доступности в отдаленных районах».

Метка: заботатеманедели

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Киһи бэйэтин быраабын хайаан да туһаныахтаах

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Дьиэлэнэргэ үп булунар сүбэ

«Улуус олоҕо»: Көҥүлэ суох “көҥүл таксистар”

Пиротехника: Развлечение или опасность для общества?

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Дьиэлэнэргэ тоҕоостоох кэм

Ипотеканан туһаныы 15% элбээтэ

Кыбартыыра сыаната 22% түстэ

Харааһы – хаарбах дьиэ кэнниттэн

«Улуус олоҕо»: Хапытаалынай өрөмүөҥҥэ харчы хомуйар наада дуо?

Федеральнай сокуонунан ирдэннэ

Төлүүртэн аккаастаныы суукка тиэрдэр

Усунуос кээмэйэ хайдах быһаарылларый?

Кырдьаҕастарга чэпчэтии

Хапытаалынай өрөмүөн диэн тугуй?

Үп ханна түмүллэрий?

Сууллар кутталлаах дьиэ

«Улуус олоҕо»: Дьон олорор дьиэлэрин гаас оттукка холботторуу

Анал бырагыраама чэрчитинэн

Кыһалҕа

Сүрүн быраабыла ирдэбиллэрэ

Гааһы холбонууга дуогабары түһэрсии бэрээдэгэ

Лед тронулся: В этом году в Якутии достроят семь домов для обманутых дольщиков

О компенсационном фонде

Депутаты Ил Тумэна тоже подумали о дольщиках

Что делать? Как попасть в реестр?

Улуус олоҕо: Уу, күн, тыал күүһүнэн тыа сиригэр электроэнергияны туһаныы

ГРЭС уонна ГЭС

Күн күүһүнэн

Тыал көмөтүнэн

Сыана уонна чэпчэтиилэр

Саҥа тарыып хамсааһыны таһаарыахтаах

Эксперт санаата

Улуус олоҕо: Кытыы сир суолун-ииһин кыһалҕалара

Василий Чин-Фю, «Полярные авиалинии» генеральнай дириэктэрин солбуйааччы:

Север – под литерой «А»: Трехуровневая система медпомощи и онкоцентр

Между онлайном и почтовым трактом

Дачный передел: 40% земельных участков могут изъять у владельцев

Банки, как нам забрать свои деньги? В районах Якутии проблемы со снятием наличности

Ипотеканан туһаныы 15% элбээтэ

Кыбартыыра сыаната 22% түстэ

Харааһы – хаарбах дьиэ кэнниттэн

Федеральнай сокуонунан ирдэннэ

Төлүүртэн аккаастаныы суукка тиэрдэр

Усунуос кээмэйэ хайдах быһаарылларый?

Кырдьаҕастарга чэпчэтии

Хапытаалынай өрөмүөн диэн тугуй?

Үп ханна түмүллэрий?

Сууллар кутталлаах дьиэ

Анал бырагыраама чэрчитинэн

Кыһалҕа

Сүрүн быраабыла ирдэбиллэрэ

Гааһы холбонууга дуогабары түһэрсии бэрээдэгэ

О компенсационном фонде

Депутаты Ил Тумэна тоже подумали о дольщиках

Что делать? Как попасть в реестр?

ГРЭС уонна ГЭС

Күн күүһүнэн

Тыал көмөтүнэн

Сыана уонна чэпчэтиилэр

Саҥа тарыып хамсааһыны таһаарыахтаах

Эксперт санаата

Василий Чин-Фю, «Поляр­ные авиалинии» генеральнай дириэк­тэрин солбуйааччы:

Василий Чин-Фю, «Полярные авиалинии» генеральнай дириэктэрин солбуйааччы: