Метка: самозанятость

«Улуус олоҕо»: Өймөкөөн улууһун хорсун-хоодуот дьонун туһунан киэн тутта кэпсиибит

«Улуус олоҕо» анал бырайыак суруналыыстара Өймөкөөн улууһугар кэккэ суолталаах боппуруостар хайдах быһаарыллалларын билистибит. Суола-ииһэ ыраах, айылҕата тыйыс дойдуга кыахтара-күүстэрэ ханан тиийэринэн, сатанарынан, бэйэлэрин бэйэлэрэ салайынан олорор дьон олоҕо олус да кэскиллээх. Хоту дойду хоодуот дьоно олоххо дьулуурдара кминилэр ыччаттарыгар ананар. Ол туһунан тэттик суруйуулары «Улуус пааспарыгар» ааҕыҥ.

Үрдүк күүрүүлээх уот линияларын тимир остуолбалара туруорулуннулар

Элги өрүһүнэн ааһар 60-c сылларга туруоруллубут электрическэй уот линияларын мас остуолбалара уу таһыма үрдээтэҕинэ сууллан хаалалларыттан, Төрүт нэһилиэгин олохтоохторо сайын аайы уоттара баран эрэйи көрөллөрө.

Ол кыһалҕалара сырдык Пасха күн дьэ быһаарылынна. Муниципалитет баһылыга Михаил Захаров уонна нэһилиэк дьаһалтатын баһылыга Семен Босиков хас да сылы быһа туруорсууларынан, Быйыттаах — Төрүт туһаайыынан ВЛ 6 кВ уонна ВЛ 0,4 кВ уот ситимэ анкернай остуолбаларын үлэҕэ киллэрии үөрүүлээх тэрээһинэ буолла.

«Теплоэнергосервис» акционернай тэрилтэ 2015-2017 сыллардааҕы инвестиция бырагырааматыгар олоҕуран, Быйыттаах-Төрүт хайысхатынан эргэ остуолбалары уларытыыга 65,12 мөл. солк. көрбүт. Элги өрүс үрдүнэн ааһар үрдүк күүрүүлээх электролиниянан хааччыйар остуолбалары туруоруу олус уустук үлэтэ быйыл кыһын ахсынньы тымныыта ааҥнаан турдаҕына оҥоһуллубут. Онон олохтоохтор биир улахан кыһалҕалара быһаарыллан, үөрүүлэрэ муҥура суох.

Аны төрүттэр Силирикээн сиһинэн айанныыр суоллара оҥоһуллан түмүктэнэрин уонна саахалланар туруктаах хочуолунайдара саҥардылларын эрэнэ кэтэһэллэр.

“Фатима билимэнэ” олус минньигэс

Томтор нэһилиэгин олохтооҕо Фатима Луковцева социальнай үлэһитинэн үлэлии сылдьан, биэнсийэҕэ тахсан баран, бэйэ дьарыктаах буолара ордук диэн санааҕа кэлбитэ. Билигин кини нэһилиэк киинигэр чайной аһан үлэлэппитэ икки ый буолла.

— Улахан кыыспар кэргэним ийэтэ бэйэтэ олорбут дьиэтин анаабыта. Үс оҕолоох дьиэ кэргэни икки мэндиэмэннээх дьиэбэр көһөрөн ылан, кыыспынаан манна чайной аһан үлэлэтэн боруобаланарга санаммыппыт. Оҕом повар идэлээх. Дьокуускайга эрэстэрээннэргэ, кафеларга астаабыт уопуттаах киһи. Оҕотугар олорор буолан, дойдуларыгар көһөн кэлбиттэрэ. Ол кэмҥэ дьиэ кэргэнинэн бэйэ дьыалатынан дьарыктанан көрөргө сананныбыт. Бастаан утаа аһылларбытыгар: «Чэ, сүтэрэрбит суох, табыллыбатаҕына тохтуохпут», — диэн санаалаах саҕалаабыппыт. Үөрүөхпүт иннигэр, дьон истиһэ-истиһэ кэлэн, билигин чайнойбут аана сабыллыбат, — диэн кэпсиир кини.

Кырдьык, тыа сиригэр командировкаҕа сылдьар дьон сылаас астаах аһыыр сиргэ наадыйара кэмнээх буолуо дуо?! Буолаары буолан, нэһилиэк хабыллар хаба ортотугар. Фатима аһын менюта күн аайы уларыйа турар. Кини дьиэтээҕи билимиэнэ аны «Фатима билимиэнэ» диэн анаан сакаастанар аһынан буолла. Минньигэс, тотоойу бэрэскитин дьон эмиэ дьиэлэригэр ылан бараллар.

— Араас тэрээһиннэргэ буспут аһы анаан сакаастыыр буоллулар. Онон үлэбит көрүҥэ элбээн иһэр. Кыһалҕабыт диэн, дохуоппут бүтүннүү олохтоох маҕаһыынтан бородуукта атыылаһарбытыгар барар. Массыынабыт оҥоһуллара буоллар, чэпчэки сыаналаах аһы куораттан аҕалыа этибит. Чэ, барыта орун оннугар түһэн иһиэҕэ. Саҥа саҕалааһын буолан, туох итэҕэстээхпитин барытын үөрэтэ сылдьабыт, — диэн санаатын үллэстэр бэйэтин бэйэтэ үлэнэн хааччыммыт Фатима Луковцева.

Тыа сирин дьоно ити курдук ким тугу сатыырынан, туохха кыахтааҕынан «үлэ суох» диэн ытаммакка, дьарыктаах буолууну көҕүлээһин сылыгар араас толкуйу тобулар.

Сордоҥноох «Мать Терезатын» дьиэ кэргэнин лааҕыра оҕолорго туһата элбэх

Марта уонна Михаил Винокуровтар нэһилиэктэриттэн чугас 4 км сиргэ сайылык туттан үлэлэппиттэрэ быйыл үбүлүөйдээх 10 сыла.

Кинилэр уон сыл устата сайылыктарыгар хантан да өйөбүлэ суох балтараа ый устата үлэ лааҕырын аһан үлэлэтэллэр. Манна бэйэ-бэйэлэриттэн истиһэн, Өймөкөөнтөн, Томтортон, Дьокуускайтан тиийэ оҕолор кэлэн сынньанан, оттоон, онно хамнас аахсан бараллар. Өссө Уус-Ньараттан оҕо дьиэтин иитиллээччилэрэ бу лааҕырга сынньанан барбыттар. Сордоҥноохтор ыал ийэтин «Мать Тереза» диэн мээнэҕэ ааттабатахтара чахчы. Бэйэ үбүгэр-аһыгар лааҕыр тутан олоруох диэтэххэ, биллэн турар, уустук.

— Хамнас харчытын хантан булунаҕытый?

— Сүөһүбүт идэһититтэн (11 сүөһүлээхпит, онтон биэһэ – ыанар ынах), бэйэбит биэнсийэбититтэн уурунабыт. Инньэ гынан 8-10 оҕоҕо хас биирдиилэригэр 10-нуу тыһ. солк. хамнастыыбыт. Соҕотох уонна элбэх оҕолоох дьиэ кэргэннэр оҕолорун ыла сатыыбыт. Улаатан хаалбыт оҕолорбут сыл аайы лааҕырбытыгар сылдьаары көрдөһөллөр. «Кыралары үлэҕэ үөрэтиэххэ наада. Хас саастааххар биһиэхэ кэлбиккин өйдүүр инигин?» — диэн эттэхпитинэ, өйдүүллэр. Оҕолорбутун лааҕырбытыгар дьиэтээҕи усулуобуйа режиминэн сырытыннарабыт. Ол курдук, сарсыарда 9-ка туран, аһаан баран,10 чааска ходуһаҕа киирэллэр. Эбиэттээн, сынньана түһэн баран, киэһэ 6 ч. диэри оттууллар. От ыйын ортотуттан саҕалаан баран, атырдьах ыйын бүтэһигэр оттоон бүтэллэр. Сир аһа, кус көтүүтүн кэмэ буолан, кыргыттар миигин кытта отоннууллар, уолаттар аҕабытын кытта кустууллар. Онон оҕолор үөрэххэ киирэллэригэр дьиэлэригэр сир астаах, сибиэһэй кустаах төннөллөр. Нэһилиэктэн чугас базаланар буолан, манна сибээс бары көрүҥэ баар. Үлэттэн иллэҥсийдэхтэринэ, ким тэлэбиисэр көрөр, ким хаһыат ааҕар.

Ити курдук, уон сыл устата хантан да үп-ас көрдөөбөккө, хаһан кинилэргэ ким болҕомтотун уурарын кэтэспэккэ, бэйэлэрин кыахтарынан Винокуровтар оҕону үлэҕэ иитиигэ сүҥкэн кылааттарын киллэрэ сылдьаллар.

«Улуус олоҕо» бырайыак өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун, айар-тутар үлэлэрин туһунан кэпсиир. Чуолаан кинилэр бэйэлэрин ситиһиилэринэн, кыһалҕаларынан тыа сиригэр олоҕу туталлар. Хас биирдии улууска тиийдэххэ, Саха сирэ олус да киэҥин, ураты күндүтүн билэҕин. Оччоҕо киһи ханна баҕарар олоруон, үлэлиэн, сайдыан сөбүн итэҕэйэҕин. Биллэн турар, кытыы сиргэ олохсуйуу чэпчэки буолбатах, ардыгар — ыарахан да диэххэ сөп. Ол гынан баран, тыа киһитэ барахсан төрөөбүт дойдутугар тапталын иҥэрэн, дириҥ ис хоһоонноох олоҕу салайсар. 

«Улуус олоҕо»: Өймөкөөҥҥө туристарга өҥөнү оҥоруу олохтоохтор дохуот аахсалларыгар туһуланыахтаах

“Улуус олоҕо» бырайыак суруналыыстара Өймөкөөн нэһилиэгэр тиийэн, түспүт ыалбыт Валентина Готовцеваны кытта чэйдии-чэйдии олох-дьаһах туһунан кэпсэтэ олордубут. Биһиги сүрүн сорукпут – ырыынак уустук кэмигэр үлэтэ суох эрээри, бэйэтин бэйэтэ дьаһанан, кыахтаахтык олорор тыа сирин олохтооҕун кытта сэһэргэһии. Биир оннук киһинэн Лена Репина буоларын хаһаайка кэпсээтэ. Салгыы «Улуус пааспарыгар» кэпсиибит.

Валентина Готовцева Өймөкөөҥҥө ыаллар ынахтарын кыһын устата чугастааҕы эбэҕэ киллэрэн уулаталларын туһунан кэпсээтэ. «Дойдулардыы«, — диир кини. Баҕар, киин улуустарга буоллун даҕаны. Оттон хоту дойдуга, буолаары буолан, Тымныы полюһугар ынаҕы таһырдьа таһаарыах диэтэххэ, күүстээх дьаһал курдук.

«Арба, бу кэмҥэ Лена Репина ынахтарын уулатар кэмэ. Өрүскэ киирэн көрүҥ. Билигин сүөһүлэрин үүрэн иһэр буолуохтаах. Дьэ, кини баар, эһиги интэриэһиргиир дьоруойгут. Баран көрсүбэккит дуо?» — диэн Валентина Михайловна этиитин ылынан, суруналыыстар салгын сии таарыйа, Индигиир эбэҕэ киирдибит. Кырдьык, икки ынаҕын уулата иһэр дьахтары утары көрсөн, ойбоҥҥо барыстыбыт. Субу чугас баар буолуо диэбиппит да, салҕыахпытыгар диэри хаамтыбыт.

— Ынахтарбын күн өрүү-өрүү уулатабын. Хас да кыраадыс тымныы буоллун, туман да түһэн турдун, бу суолбутунан син биир тиэстэбит. Мин аара баран иһэн «скандилыыбын». Онон доруобуйабар миэхэ да туһалаах, — диэн кэпсиир Лена Репина.

Лена Репина нэһилиэккэ үлэтэ суох дьон ахсааныгар киирэн, билигин бэйэтин бэйэтэ дьарыктаан, үлэ араас көрүҥэр ылсар.

Лена Репина үлэтэ суох буолан, тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтиттэн нэһилиэк дьаһалта ылбыт гранынан сибиинньэҕэ уонна кууруссаҕа тиксибит. Икки төрүүр ынахтаах, уоннааҕыта – тыһаҕас. Бастакы торбоһо Тыйыс 65 кыраадыс тымныы түһэн турдаҕына төрөөбүт. Онон быйыл сүөһүтэ эбиллэн, аны олохтоох бородууксуйаны оҥорон таһаарыыга ылсан эрэр. Этин-үүтүн атыылыыр, дьон атыылаһар, онон хамнастанар.

Дьиэлээх хаһаайка дохуот киллэринэр биир өрүтэ — иис. Биһиги сэһэргэһээччибит хотонуттан бүтэн-оһон, дьиэтигэр киирэн, иистэммитинэн барар. Бу Үчүгэй нэһилиэгин оскуолатын үҥкүүһүт оҕолоругар таба көстүүмүн сакааска ылан тигэ сылдьарын этэр. «Уон алта көстүүмү тигэн, дохуоппар 18 тыһ. солк. эбинним. Биир көстүүмү 1200 солк. тигэбин. Кыһыҥҥы өттүгэр сакаас баар. Уоннааҕы кэмҥэ хаһаайыстыбабын көрөбүн-истэбин», — диэн кэпсиир кини.

Онтон бэрт сиэдэрэй саха дьахтарын кыһыҥҥы сонугар эбии киэргэли тигиэхтээҕин кэпсиир. Бу – саха дьахтарын XVIII үйэтээҕи кыһыҥҥы соно. Дьэ, мааны таҥас! Сону Лена биир ый устата халбаҥнаабакка тигэн, былырыын күһүн «Арктика кыһыныгар итии таҥаһы тигии» куонкуруһугар кыттыбыт. Бу тэрээһини Саха сирин аатырбыт модельера Августина Филиппова уонна социологическай наука доктора Ульяна Винокурова бэйэлэринэн Өймөкөөҥҥө кэлэн, өрөспүүбүлүкэ ааттаах-суоллаах иистэнньэҥнэрин аҕалан ыыппыттара. Онно Тымныы полюһун дьахталлара маастар-кылааска хас да хонук үөрэммиттэрэ. Кыһыҥҥы таҥас куонукуруһугар Лена Репина бу кыһыҥҥы соно бочуоттаах 1-кы миэстэҕэ тиксибитэ. Хаһаайка сонун суолталаах быыстапкаларга, тэрээһиннэргэ эрэ кэтэр. Сотору кэминэн бу сон Репиннэр дьиэ кэргэннэригэр эмиэ «харчы оҥоруохтаах».

— Өймөкөөн Тымныы полюһун быһыытынан биллэр буолан, араас омук дойдутуттан туристар бөҕө кэллэллэр. Кинилэр саамай интэриэһиргииллэрэ – национальнай ас-үөл, таҥас-сап, дьиэ сүөһүтэ. Онон бу соҥҥо анаан сэттискэ үөрэнэр кыыһым оскуолатыгар бизнес-былаан суруйбута уонна онтун предпринимательство миниистирэ Антон Сафронов кэлэн урбаанньыттары кытта көрсүһүүтүгэр билиһиннэрбитэ. Антон Александрович кэскиллээх былаан эбит олус сэргээбитэ. Онон бу сон сотору кэминэн коммерческай хайысханан үлэлиэҕэ. Ол эбэтэ саха таҥаһын көрдөрүүгэ ураты экспонат быһыытынан туруоруллан, анаан кэпсэниллиэҕэ, омук дьахталлара кэтэн туран хаартыскаҕа түһүөхтэрэ. Ол барыта туспа прейскураннаах буолуоҕа, — диир сон хаһаайката.

Өймөкөөҥҥө: «Бэҕэһээ Бүөтүрдээх оҕолоро куораттан кэлбиттэр үһү», — диэн кэпсэтии оннугар, аны: «Сарсын Индонезияттан уонна Швецияттан икки дьахтар уонна үс эр киһи кэлэр үһү», — диэн сонуннарын үллэстэллэр. Тымныы полюһун дьоно омук туристарыгар оннук үөрэнэн хаалбыттар. Тыа сирин дьонугар кинилэри сааратарга бииртэн биир, бу Лена Репина дьиэ кэргэнин курдук араас толкуйдар үөскүүллэр. Кырдьык, сон турист интэриэһин тардыыһы. Дьабака бэргэһэ чаамык, нуорка уонна киис тириититтэн кыбытыллан оҥоһуллубут. Чаамык уонна киис – Өймөкөөн түүлээҕэ. Сон иһэ – нутрия тириитэ.

Биһиги үлэтэ суох киһини хайдах эрэ кырыымчык олохтоох курдук саныыбыт. Өймөкөөн нэһилиэгин олохтооҕо Лена Репина, төһө да хамнастаах үлэтэ суох буоллар, кыахтаахтык дьаһанан олорор. Уһаайбата киэҥэ-куоҥа, дьиэтэ-уота хоп курдуга, хотонугар икки төрөөрү турар ынаҕа, торбосторо, биир тылынан, тыа сирин сэниэ туруктаах ыала. Кини Өймөкөөн нэһилиэгэр аатырар «Кулаковскай түөлбэтэ» диэн микрооройуоҥҥа тиэргэннээх. Аата да этэрин курдук, манна сүрүннээн аныгылыы дьаһанан олорор эдэр ыаллар «уйаламмытттар». Сотору кэминэн бу түөлбэ толору хааччыллыылаах иккилии мэндиэмэннээх коттеджтарынан туолар кыахтаах. 

«Жизнь в районах»: Вкусный бизнес Тараса Хабиева

Пекарь Тарас Хабиев обеспечивает хлебобулочными изделиями земляков из села Сордоннох Оймяконского улуса. Команда «Сахамедиа» побывала у него в гостях и убедилась, что частный бизнес налажен. Также мы узнали, почему сын осетинского народа всю жизнь работал на благо Якутии.

Оймяконский осетин

Тарас Хабиев – осетин по отцовской линии. Однако по-якутски говорит лучше иного представителя народа саха. Родился в 1957 году в Сайылыке Оймяконского района, сейчас этого поселка не существует. С детства слышал якутскую речь, неудивительно, что выучил язык.

С 1976 по 1978 годы служил в армии в Тикси и Казахстане. После этого наш герой работал в Томторе водителем в совхозе «Оймяконский». В качестве дальнобойщика ездил в Магадан.

В 1979 году в клубе Сордонноха сломалась машина и ее отправили на ремонт в Томтор, а Хабиева временно определили в поселок, в котором он живет сегодня. Как известно, нет ничего постоянного, чем временное. На танцах Тарас познакомился с якутской девушкой Людой, с которой через четыре года сыграл свадьбу.

Когда перестал существовать Советский Союз, перешел на прииски, где добывали золото, ездил там на «БелАЗах». «Нужно было заработать на пенсию, хотя уверенности в завтрашнем дне не было», – честно признается Тарас Хабиев.

Первый блин не комом

Раньше в сордоннохской пекарне работали женщины. Хабиев им часто возил муку, а в свободное время помогал и невольно подмечал, как проходит процесс выпечки, слушал, в каких пропорциях нужно сочетать муку и воду.

Из-за семейных проблем в какой-то момент женщинам пришлось оставить работу в пекарне. Сами обстоятельства сложились так, что на смену им пришел Хабиев. «Я был пенсионером, времени много, решил попробовать. Первый блин не вышел комом», – вспоминает Тарас Станиславович. На семейном совете с женой, детьми и зятем решили заняться пекарней. Вложили собственные деньги, 300 тысяч рублей получили от государства. К счастью, все расходы окупились за год.

Так как пенсионер не мог стать индивидуальным предпринимателем, хозяйство оформили на зятя, сам Хабиев формально числился у него помощником.

В наслеге тогда стояла заброшенная пекарня, ее старое оборудование Тарас Станиславович перенес в свою летнюю избушку, для этого в ней пришлось выпилить двери. Чтобы «оживить» громоздкую технику, поменяли двигатель и другие запчасти, привезли котел и тестомешалку. Помогло то, что восемь лет Хабиев работал на дизельной станции и хорошо разбирался в таких машинах.

Неожиданно начались трудности: почему-то не получалось даже нормально замесить тесто, автоматические приборы у печки искрили, но не давали нужной энергии. Справившись с вполне объяснимыми страхами о возможном провале, Хабиевы проанализировали причину неудачи. «Поменяли внутри все кабели и провода, после этого дело пошло на лад», – рассказал пекарь.

Учеба на ошибках

В то же время надо понимать, что в пекарском деле Хабиев – самоучка. То, как должно замешиваться тесто, когда его нужно заливать в формы для булок, и сколько должна работать мини-пекарня, он с родственниками узнавал на личном опыте. «Воду обязательно необходимо подогревать, холодную в муку заливать нельзя», – делится  нюансами Тарас Станиславович.

Стратегия продажи

За хлебом односельчане приходят к Хабиеву домой. Количество продукции зависит от времени года. Летом, когда бригады рабочих выезжают в поле, они закупают хлеб оптом. Поэтому в день выпекали по 72 булки, иногда приходилось работать по ночам. Приоритет всегда отдается сенокосчикам, жителям села торопиться некуда.

Также хорошо хлеб покупают в субботу, чтобы запастись на выходные. Лето, осень, зима или весна на дворе – на продаже это не сильно отражаются.

Никогда не было случаев, чтобы хлеб пропадал, значит, расчеты делаются правильные.

Кто рано встает, много хлеба напечет

Как проходит обычный день Хабиева? Встает он в шесть часов утра, подогревает воду, засыпает в чан муку, дрожжи, соль, смазывает растительным маслом формы для хлеба. К семи часам тесто поднимается, нужно полтора-два часа дать постоять. После того, как разложил его по металлическим коробам, стоит подождать около двадцати минут, чтобы хлеб получился пышнее.

Наконец, формы с тестом ставятся в духовку и выпекаются при температуре 240 градусов 45 минут. К 11.00 первая партия бывает готова. Пока Хабиев печет только хлеб, чтобы готовить булочки или пироги, нужно закупать другие ингредиенты.

Несколько раз наш герой пытался найти себе замену, но среди молодежи желающих не нашлось. С другой стороны, жители Сордонноха настолько привыкли к его выпечке, что покупать продукцию другого пекаря им будет непривычно. Поэтому каждый день в шесть утра Тарас Хабиев просыпается и идет к своей мини-пекарне.

Проект «Жизнь в районах» рассказывает о людях, проживающих в улусах нашей республики. Именно они своими победами и проблемами создают жизнь на селе. Смотришь на них и веришь, что Якутия — бескрайняя, и ты сможешь жить, трудиться и развиваться где угодно. Чем так вдохновляют эти люди? Они делают свое дело. Им непросто. Часто — совсем невесело. Но они продолжают жить с любовью к своей малой родине — так, чтобы жизнь вокруг наполнялась смыслом.

Уус харахтаах, уран тарбахтаах, айар дьоҕурдаах муосчут кыыс Тааттаҕа айар-тутар

Илиинэн айар дьоҕурдаах Дария Андросова Арктикатааҕы судаарыстыбаннай культура уонна искусство институтун 2017 сыллаахха бүтэрбитэ. Кини муоска уус-уран кыһыы идэтин кыһыл дипломнаах бүтэрбитэ. Кэрэ аҥардар ортолоругар сэдэх идэлээх кыыс Тааттаҕа айар-тутар.

Дария Андросова уус-ураннык кыһар эрэ буолбакка, элбэҕи сатыырын тохсунньу саҥатыгар Тааттатааҕы киин библиотекаҕа туруорбут быыстапкатыгар элбэх киһи сөҕө-махтайа көрбүтэ. Ити тэрээһиҥҥэ сыһыары тутан олохтоохтор «бохо» ньыматынан «Ловец снов» диэн харысхалга кини маастар-кылаастарыгар дьарыктаммыттара.

Быыстапкаҕа сылдьан көрдөххө, Дария чахчы ураты көрүүлээх, тулатыгар көрөрүн туох баарынан сүһэн ылааччы буолбакка, айылҕа, от-мас, араас көстүүлэр ураты тыыннарын хамсатан көрдөрөр дьоҕурдаах эбит дии санаабытым. Онно көрдөххө, бөрө хараҕын олоруута, төбөтүн быһыыта уонна бөтүүк туттан турар быһыыта-таһаата олус чуолкайдык, киһи болҕомтотун бэйэлэригэр тардаллар.

Маны сэргэ Дария быысапканан ойуулара, куукулалара, онтон да атын араас бытархай оҕуруонан, туоһунан оҥоһуктара, быысапкалара, «бохо» ньыматынан «Ловец снов» диэн харысхала киһини ордук кэрэхсэтэллэр.

Дария Васильевна дипломнай үлэтигэр Арктика тиэмэтигэр тайах муоһугар 3 чаастаах паннону оҥорбутун киэн тутта көрдөрөр. Оҥоһук истиэнэҕэ ыйанар аналлаах. Панно сюжета «Сказки народов Севера» диэн кинигэттэн ылыллан «Гордый олень» диэн остуоруйаҕа чугаһатан, онно ханыылата ойууламмыт. Панноҕа барельеф уонна гравировка техниката туһаныллыбыт. Оҥоһуктарга, ойууларга да көрдөххө Дария хаптаҕай да көстүүнү тастан көрүүгэ быһыытын-таһаатын табан, нууччалыы эттэххэ «объёмугар» сөп түбэһиннэрэн ойуулуур ураты дьоҕурдаах эбит.

Дария Тааттатааҕы гимназияҕа «Кыыс Куо» предмеккэ Рида Дмитриевна Степановаҕа үөрэммит. Оҕо сааһыгар айар куттаах педагогка үөрэммитин махталынан ахтар. Быысапкаҕа бастаан киниттэн уһуйуллубут. Онтон ыла билиҥҥэ диэри утумнаахтык дьарыктанарын этэр. Быысапкаҕа сүүрбэттэн тахса бэртээхэй үлэлэрдээҕиттэн сороҕун көрбүтүм. Чахчы уурбут-туппут курдук, ис дууһаттан кыһаллан, иэйиилээхтик таҥыллыбыт сииктээх. Ону таһынан Ф.С.Аргунов аатынан Тааттатааҕы оҕо искусствотын оскуолатыгар үҥкүү куруһуогар сылдьыбыта эмиэ кини тус олоҕор туһалааҕын, учууталыгар М.С. Андросоваҕа махтанан туран астына ахтар.

Гимназияны ситиһиилээхтик бүтэрэн баран СГУ инженернэй-техническэй факультетын гаас идэтигэр үөрэнэ сылдьан, Арктикатааҕы культура уонна искусство государственнай институтугар дизайн уонна декоративнай-прикладной искусство салаатыгар үөрэммит. Кини бу үөрэҕин сөбүлээн, косторез, РФ үтүөлээх худуоһунньуга, худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, СӨ искусстволарын үтүөлээх үлэһитэ Константин Меркурьевич Мамонтовка үөрэммит. Өссө живописька учуутала РФ үтүөлээх худуоһунньуга, Саха АССР искусстволарын үтүөлээх деятелэ, СӨ народнай худуоһунньуга Эдуард Иосифович Васильевка үөрэммит дьоллоох. Живописька кини акварельга үлэлэрдээҕин көрдөххө өҥү-дьүһүнү, быһыыны-тутууну табан туттара харахха тута быраҕыллар.

2013 сылтан, Арктика институтугар үөрэнэр сылларыттан араас таһымнаах быыстапкаларга кыттар буолбут. Сыл аайы муостан үлэлэринэн «Якутия мастеровая» диэн өрөспүүбүлүкэ норуотун маастардарын быыстапкаларыгар кыттарын кэпсиир. Онтон саҕалаан аан дойду таһымнаах быыстапкаларга кыттан, 2015 сыллаахха икки төгүл дипломнарынан бэлиэтэммит. Ол курдук, «Ворота в Азию» диэн быыстапкаҕа Монголия Улан-Батор куоратыгар, Дьокуускайга «Бизнес-ЭКСПО-2015» быыстапкаҕа, 2017 с. Благовещенскай куоракка ыытыллыбыт декоративнай-прикладной уонна монументальнай искусство аан дойдутааҕы куонкурустарыгар иккис истиэпэннээх дипломунан наҕараадаламмыт. Бу эдэр киһиэхэ улахан ситиһии быһыытынан сыаналанар дии саныыбын.

Айар куттаах, тарбаҕар талааннаах, уус харахтаах кыыһы бары ойууһут, уус дьоҕурдаах дьон тулалыыллар. Эһэтэ Василий Харлампьевич, аҕата Василий Андросовтар, ийэтэ Феврония Тарасовна, кэргэнэ Туян Иванович Стручков ураты айылҕалаах Эбээн Бытантай Саккырыырыттан төрүттээх тутааччы-архитектор идэлээх, урбаанньыт-уус. Туян миэбэли, о.д.а. дьиэҕэ-уокка наадалааҕы оҥорор. Онон, илиилэригэр, тарбахтарыгар талааннаах, кыраҕы уус харахтаах икки эдэр дьон бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн инникитин элбэх кэрэни, үйэлээҕи оҥоруохтара.

Дария Васильевна ылбыт идэтин, сатабылын, билиитин-көрүүтүн айымньылаахтык үлэлээн, үүнэр көлүөнэҕэ тиэрдэригэр оҕону эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэрэ, улахан дьоҥҥо олохторун ис хоһоонун, материальнай да өттүнэн байыталларыгар урбаан хайысхатын салалтата болҕомтоҕо ылан үлэлээх буоларыгар өйөбүл-тирэх буолуохтара диэн эрэнэбит.

“Улуус олоҕо”: Уус Герасим Тарабукин Төлөйү хомус түөлбэтинэн ааттатта

Төлөй улуус кииниттэн чугас, ол эрээри, трассаттан балачча тэйиччи буолан, анаан-минээн айанныыгын.  «Сахамедиа» холдинг суруналыыстара өр гымматыбыт, тиийэн кэллибит. “Төрүт” түөлбэҕэ, нэһилиэк арҕаа өттүгэр турар икки этээстээх сабыс-саҥа мас дьиэҕэ киирэр аана хомус ойуулааҕын тута бэлиэтии көрөбүт. Манна хомус ууһа олорорун сэрэйдибит. Салгыы — “Чурапчы оройуонун пааспарыгар” ааҕыҥ.

Эдэр ыал Тарабукиннар бу дьиэлэрин тутуутун 2015 сылтан саҕалаан баран, быйыл күһүн алтынньыга киирбиттэр. Дьиэлээх хаһаайка Марианна биһигини үөрэ-көтө көрүстэ. Уон ыйдаах кырачаан Мария, туора дьон киирдилэр диэн, хата, атыҥыраабата, харахтара күлэн мичилийэллэр. Тарабукиннар үс оҕолоохтор. Улахан уоллара Долун 10 саастаах – 4-с кылаас үөрэнээччитэ. Үс саастаах Амира дьыссаат киһитэ, онон, эмиэ “үлэтигэр” барбыт. Манна олохтоох такси сулууспата баар буолан, кыһыҥҥы ыйдарга эдэр ийэлэр оҕолорун сарсыарда аайы таксинан тэрилтэлэригэр таһаннар, абыраммыттар. “Күҥҥэ биир мөһөөх курдук буолар”, — диир Марианна. Онон, төлөйдөр икки өттүттэн табыгастааҕы толкуйдаабыттар: оҕо да тоҥмот, олохтоох таксист да үлэлээх буолар.

Ыал ийэтэ Марианна Константиновна олохтоох дьаһалтаҕа буҕаалтырдыыр. Кини Чурапчы  Дириҥиттэн төрүттээх. Ыал аҕата Герасим Эдуардович — предприниматель, хомус ууһа. Тарабукиннар  Төлөйү сөбүлээн, олохсуйан, көрөрбүт курдук, бу, бэртээхэй дьиэни туттубуттар.

Аллараа этээскэ теннис остуола турар. Герасим Эдуардович, бэйэтин баҕа өттүнэн,  3-4-с кылаас оҕолорун теннискэ буор-босхо дьарыктыырын этэр. Биһиги сылдьарбытыгар, олунньуга нэһилиэк, онтон улуус күрэхтэһиилэригэр кыттарга бэлэмнэнэ сылдьаллара.

Ити курдук, олох-дьаһах туһунан сэһэргэһэ олордохпутуна, дьиэлээх хаһаайын киирэн кэлэр.

Герасим Тарабукин – өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр-көстөр хомус ууһа. Аат-суол да баар. Кини хомустара Саха сиригэр, Арассыыйаҕа да, норуоттар икки ардыларынааҕы да куонкурустарга миэстэлэһэллэр, араас фестивалларга кыайаллар, бэлиэтэнэллэр. Онон, аан дойду таһымыгар таҕыстылар диэххэ сөп. Герасим Эдуардович Таатта Чымынаайытыттан силис тардар. Саха сирин аатырбыт бастакы худуоһунньуга Иван Попов – ийэтинэн хос-хос эһэтэ буолар. Аймахтарыгар элбэх худуоһунньук, уус баар.  “Ээ, ол иһин да…”, — диэтэххит буолуо. Оннук даҕаны, Мандар Уус курдук биир дойдулаах, Талба Тааттаттан  төрүттээх уол уус буолара чахчы. Герасим аҕатын “маска үчүгэй” диир. Оттон убайа Эдуард Эдуардович тимир ууһа. Онон, уран уус буолуу — Тарабукиннарга хааннарыгар эмиэ баар.

Герасим Эдуардович дьиэтин иһигэр, “хаҥас диэки”, уһанар мастарыскыай оҥостубут. Тугу чочуйара, таптайара биһиэхэ көстөр. Туттар тэрилинэн балачча хааччыллыбыт. Уһанар буолан, улуустан субсидия ылбыт, онон, аччыгый бизнескэ өйөбүл баар диир. Табылыннаҕына, Тарабукиннар аҕалара уһанарыгар анаан, тиэргэннэригэр мастарыскыайданыахтаахтарын эттилэр.

— Төрдүс сылбын хомус оҥоробун. Быһах оҥоро сылдьыбытым. Дьокуускайга Хомус музейын кытта дуогабардаахпын, онно ыытабын, кинилэр атыыга таһаараллар. Билигин үксүн, дьон билэн, бэйэлэрэ кэлэ тураллар.

— Хас хомуһу оҥорбутуҥ буолуой? Сүрүннээн кимиэхэ анаан уһанаҕыный?

— Тыһыынча иһинэн буоллаҕа. Миэнэ стандартнай хомустар – оҕо хомуһа, дьахтар, улахан киһи хомуһа диэн арахсыбат.  

— Биир хомус оҥоһуутугар төһө бириэмэ барарый?

— Биир күн. Ардыгар, суһал сакаас киирдэҕинэ, тохтоло суох үлэлээн, күҥҥэ түөрдү да таптайыахха сөп. Хомуска сакаас дьыл кэминэн киирэр. Ыһыах иннинэ элбэх буолар – улуус ансаамбылларыттан, атын да сирдэртэн, биирдиилээн дьонтон.

— Уһанар матырыйаалыҥ тугуй?

— Урут, уустар бэйэбит ааттыырбытынан, “хаатыҥка боробулуоха” диэн баара, ону туттар этим. Оттон билигин “нержавейка” матырыйаалы ордордум, соҕуруу сакаастаан ылабын. Маннык матырыйаалтан хомус үйэлээх буолар уонна үрүҥ өҥүн сүтэрбэт, онон үчүгэй.

— Эн санааҕар, хайдах хомус “этигэн” буоларый, үчүгэй дорҕооннору таһаарарый?

— Хомусчуттан бэйэтиттэн улахан тутулуктаах. Оттон мин, уус быһыытынан, хомус кырыытын көрөбүн. Төһөнөн кырыылара кыараҕас да, хомус тыаһа соччонон үчүгэй, этигэн буолар. Үрдүк, күүстээх буолар. Сымнаҕас тыллаах – сыыйа тардыыга үчүгэй. Ууска күн сырдыга наада. Үчүгэй харах наада. Көнөтүн көрө-көрө, таптайаҕын.

Маастар үлэлиирин, хомус хайдах чочулларын чочумча көрөн турдубут. Кини кэпсииринэн, бастаан, соҕотуопкатын паяльнай лаампанан кытардан баран, таптайан, “хомус күөлэ” диэни оҥорор. Онтон, тылын кытардан баран, чыычааҕын эрийэн таһаарар уонна, конус быһыылаан хаһан баран, тылын сэрэнэн саайан киллэрэр. Уус оҥорбут хас биирдии этигэн хомуһа бэйэтин аналлаах хаһаайынын хайаан да булар.

Кини хомуһун, чахчы даҕаны, үксүн илиитинэн имэрийэн-томоруйан оҥорорун илэ харахпытынан көрдүбүт. Мотуору ааларыгар, сурук түһэрэригэр эрэ үлэлэтэр. Хаатын хаһыыта эмиэ илии үлэтэ, лобзигы кыралаан туттар.

Саханы саха дэппит, абылаҥнаах дорҕооннорунан норуот кутун-сүрүн туппут, ытыстааҕар да оччугуй эрээри, аан дойду дьонун-сэргэтин дууһатыгар киирбит саха хомуһа, дьэ, маннык оҥоһуллар эбит!

Чурапчы улууһун норуот маастарын  аатын ылбыт хомус ууһа Герасим Тарабукин билигин киэҥ сиргэ тахсар айар былаана үгүс. Тоҕо диэтэххэ, сакаас киирэр. Кини хомуһун  тыаһын сөбүлээн, ыраахтан-чугастан дьон бэйэтэ кэлэ турар. Онон, Тарабукин Төлөйү хомус түөлбэтинэн ааттатта диэтэххэ эмиэ сөп буолуо. Оттон, ким хомуска наадыйар, кини “ГТ” диэн фирменнэй бэлиэлээх хомуһун  көрдөххүтүнэ, алҕаһыаххыт суоҕа, бу үчүгэй хомус.

Амма нэһилиэгэр ыытыллыбыт Ефимовтар бириистэригэр үҥкүүгэ күрэххэ Дэбдиргэ олохтоохторо кыайдылар

Таатта улууһун «Амма нэһилиэгэ» МТ Чычымах сэлиэнньэтигэр 70 саастарын ааспыт, сүһүөхтэрин үрдүгэр сылдьар, «Вальс Победы» өрөспүүбүлүкэтээҕи бальнай үҥкүү куонкурсун кыайыылаахтара Татьяна Васильевна уонна Петр Павлович Ефимовтар бириистэригэр үҥкүү бырааһынньыга үрдүк тэрээһиннээхтик ыытылынна.

Ефимовтар бириистэригэр үҥкүүгэ күрэххэ оҕолуун-улаханныын, эдэрдиин-эмэнниин 15 паара кытынна.

Дэбдиргэттэн кэлбит үҥкүү куттаах Анастасия Захарова уонна Виктор Марков бастыахтарын бастаатылар. Кинилэр маны сэргэ 5 паара үҥкүүһүт оҕолорун аҕаланнар, куонкурсу олус киэргэттилэр. Онон, Чычымах олохтоохторо бу күн үҥкүү кэрэ эйгэтин үөскэппит бары кыттыылаахтарга барҕа махталларын тиэрдэллэр.

Ефимовтар мэтээллэрин, кубоктарын барытын бэйэлэрэ үбүлээтилэр. Дэбдиргэ уонна Чычымах «Дьэргэлгэн» бөлөхтөрүгэр анал бириистэрин туттартаатылар. Тэрээһиҥҥэ Чычымах орто оскуолатын, норуот айымньытын дьиэтин коллективтара, Амма нэһилиэгин дьаһалтата, о.д.а. бириистэри туруордулар.

Занятость и самозанятость станут ведущими темами гражданского форума в Амге

В Амге 28 февраля состоится историческое событие – первый зональный гражданский форум Общественной палаты Якутии «Форум тех, кто действует».

Идею проводить гражданские форумы не только в Якутске, где преимущественно общаются общественники – столичные жители, а еще и в глубинке члены палаты «привезли» из командировок в Хабаровский и Приморский края. Соседи проводят форумы именно по такой схеме: сначала в районах края, а потом – итоговый — в краевых центрах.

Что это дает? Первое, это, конечно, то, что общественная жизнь в районах республики и столицы объединились в одно гармоничное русло.

Программа однодневного зонального гражданского форума насыщена мероприятиями. Это ярмарка-выставка успешных проектов, презентации республиканских конкурсов «Мое село», «Народное признание», мастер-классы, дискуссионные площадки, консультации для НКО, концерт. Хедлайнерские темы – это занятость и самозанятость населения, развитие движения туолбэ, участие граждан в общественном контроле, поддержка молодых семей и успешные практики добровольчества и гражданских инициатив.

Сегодня в Общественной палате Якутии состоялось рабочее совещание, в котором приняли участие модераторы и основные докладчики дискуссионных площадок. Это члены Общественной палаты Петр Гоголев, Туяра Пестрякова, Семен Кырбасов, Рина Винокурова, Иван Егоров, представители министерства по развитию институтов гражданского общества Татьяна Глушкова, Анна Иванова, специалист министерства по делам молодежи и семейной политики Анастасия Габышева, руководитель отдела Госкомитета занятости Мария Бурцева. Готовится большой объем солидной, профессионально подобранной информации по направлениям дискуссионных площадок.

Судя по разгоревшейся уже на стадии подготовки дискуссии, скучать на площадках участникам не придется. Готовятся также проекты рекомендаций. В Амге соберутся представители НКО, общественных советов при муниципальных образованиях и просто активные граждане из 7 районов заречной группы, а также же планируется собрать как можно больше новых идей, предложений и инициатив с мест для озвучивания на итоговом гражданском форуме-2018 в г. Якутске 22 июня.

Пресс-служба Общественной палаты Якутии

Проект на миллион: В Минсельхозе Якутии рассматривают заявки наслегов на организацию самозанятости

В министерстве сельского хозяйства и продовольственной политики республики 29 мая началось заседание комиссии по отбору сельских поселений на предоставление межбюджетных трансфертов из государственного бюджета Якутии на организацию самозанятости людей.

Всего поступило 282 заявки от сельских поселений для организации занятости малоимущих жителей наслегов сельским хозяйством. Три дня комиссия будет рассматривать заявки с участием глав. 1 июня планируется проведение видеоконференции с наслегами северных, арктических улусов, сообщает пресс-служба Минсельхоза Якутии.

В результате комиссией будут выявлены 100 сельских наслегов, которые смогут получить из государственного бюджета по 1 миллиону рублей. На эти средства необходимо вовлечь малоимущее население в сельскохозяйственное производство.

Самозанятые граждане получат правовой статус

В Государственной Думе во втором чтении планируется рассмотреть проект федерального закона № 87981-7 «О внесении изменений в часть первую Гражданского кодекса Российской Федерации» в части уточнения условий осуществления предпринимательской деятельности.

Законопроект направлен на определение правового статуса самозанятых граждан, в том числе, в целях исключения возможности признания их деятельности незаконным предпринимательством.

К самозанятым гражданам принято относить лиц, оказывающих некоторые виды услуг физическим лицам, без регистрации в качестве индивидуального предпринимателя. Это могут быть услуги няни, сиделки, репетитора, водителя и другие.

Предлагаемые изменения позволят гражданам осуществлять отдельные виды предпринимательской деятельности без государственной регистрации в качестве индивидуального предпринимателя. Полный перечень видов деятельности будет определяться Правительством РФ.

Принятие законопроекта станет правовой основной для исполнения поручения президента России об исключении любой возможности признания деятельности самозанятых граждан незаконным предпринимательством и позволит внести необходимые для этого изменения в другие законодательные акты РФ, такие, как закон о занятости, о государственной регистрации юридических лиц, Налоговый кодекс и другие.

«С принятием законопроекта будут устранены барьеры, которые существуют сегодня для миллионов самозанятых граждан нашей страны, что позволит сделать их деятельность законной без необходимости сбора и подачи множества различных документов, «выйти из тени» и не считаться нарушителем или преступником», — отметил председатель думского Комитета по государственному строительству и законодательству Павел Крашенинников.

Отметим, развитие самозанятости в Республике Саха (Якутия) наряду с усилением адресной социальной поддержки малоимущих категорий граждан и снижением уровня безработицы определены приоритетными направлениями. Соответствующий указ глава Якутии Егор Борисов подписал 21 апреля. Правительству республики поручено предусмотреть с 1 июля увеличение объема финансирования мероприятий на содействие самозанятости безработных граждан.

Минсельхоз начинает прием заявок на организацию занятости населения

Подписано постановление правительства «Об утверждении порядка предоставления сельским поселениям иных межбюджетных трансфертов из государственного бюджета Республики Саха (Якутия) на организацию самозанятости населения в сельском хозяйстве».

С 18 по 26 мая Минсельхоз проводит конкурсный отбор сельских поселений на предоставление межбюджетных трансфертов из госбюджета республики на организацию самозанятости населения в сельском хозяйстве.

На сайте министерства можно ознакомиться с условиями участия в конкурсе. Главным условием для подачи заявки является наличие утвержденного плана в соответствии с методическими рекомендациями по разработке плана реализации мероприятий на организацию самозанятости населения в сельском хозяйстве.

Прием заявлений и документов на участие в отборе осуществляется ведомственным департаментом по развитию сельских территорий, инвестиций и инноваций в АПК.

В Якутске безработным помогут открыть свое дело

В Центре занятости населения города Якутска 6 июля состоялось заседание Межведомственной комиссии по рассмотрению бизнес-планов для предоставления безработным гражданам единовременной финансовой помощи на организацию собственного дела. Из 30 представленных бизнес-планов 16 одобрены и рекомендованы к выделению средств.

Сумма единовременной финансовой помощи для открытия собственного дела составляет 80 тысяч рублей. Предоставляется также помощь на возмещение расходов, связанных с подготовкой документов, предоставляемых при государственной регистрации, в размере 2 тысяч рублей.

Успешно защитившиеся на комиссии безработные граждане планируют открыть собственное дело по следующим видам деятельности: разработка и производство йодированной воды, швейное производство, столярные услуги, производство бездрожжевых мучных изделий, разведение сельскохозяйственной птицы, производство отделочных материалов и мебели в якутском стиле, услуги по созданию персональных детских книг, услуги оперативной полиграфии для социально-незащищенных слоев населения, организация предоставления медицинских услуг, изготовление ювелирных изделий, изготовление изделий интерьера в национальном стиле и другие.

ИП необходимо уплатить страховые взносы от дохода свыше 300 тысяч рублей

Индивидуальные предприниматели уплачивают страховые взносы в Пенсионный фонд РФ и Федеральный фонд обязательного медицинского страхования в фиксированных размерах. Подробнее об этом рассказала заместитель начальника отдела организации администрирования страховых взносов и взыскания задолженности Отделения ПФР по Якутии Нюргустана Винокурова.

Для самозанятого населения размер страховых взносов на обязательное пенсионное страхование, начиная с 2014 года, зависит от величины доходов, полученных индивидуальными предпринимателями и самозанятыми лицами за расчетный год. Так, если величина дохода за расчетный период не превышает 300 тысяч рублей, взносы в ПФР уплачиваются в фиксированном размере. Если доход плательщика за расчетный период превышает 300 тысяч рублей, то помимо фиксированных платежей в ПФР необходимо уплатить 1% от суммы дохода, превышающего 300 тысяч рублей, в срок не позднее 1 апреля года, следующего за истекшим расчетным периодом.

У предпринимателей, применяющих упрощенную систему налогообложения (УСН) учитываются фактически полученные ими доходы от осуществления предпринимательской деятельности за расчетный период.

При этом для расчета размера страхового взноса по обязательному пенсионному страхованию за соответствующий расчетный период для индивидуальных предпринимателей, применяющих упрощенную систему налогообложения (УСН), величина дохода, определяется в соответствии со ст. 346.15 Налогового кодекса РФ.

Исходя из положений статьи 346.15 Налогового кодекса индивидуальные предприниматели, применяющие УСН, при определении доходов учитывают:

— доходы от реализации, определяемые в соответствии со статьей 249 Налогового кодекса;

— внереализационные доходы, определяемые в соответствии со статьей 250 Налогового кодекса.

Таким образом, расходы, предусмотренные статьей 346.16 Налогового кодекса, не учитываются при определении величины дохода в целях расчета размера страхового взноса по обязательному пенсионному страхованию.

Действующим законодательством предусмотрен информационный обмен между налоговыми органами и органами ПФР, в рамках которого сведения о доходах от деятельности плательщиков страховых взносов за расчетный период поступают в органы ПФР от налоговых органов.

Отделение ПФР по РС(Я) напоминает, что если Ваши доходы за расчетный период превышают 300 тысяч рублей, то дополнительно к фиксированным платежам необходимо уплатить страховые взносы на обязательное пенсионное страхование в размере 1% от суммы превышения.