Метка: заботакруглыйстол

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Тутуунан дьарыктанар урбаанньыттарга чэпчэтиллибит кирэдьиит уонна лиизин

Кулун тутар 5 күнүгэр «Улуус олоҕо» бырайыак «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрикатыгар олохтоох оҥорон таһаарыыны сайыннарыы туһунан кэпсэттибит. Бу сырыыга тутуу матырыйаалын кыһалҕаларыгар, көдьүүһүгэр тохтоотубут. Өрөспүүбүлүкэтээҕи Медиа-кииҥҥэ төгүрүк остуолга тутууга үлэлии сылдьар урбаанньыттар, тустаах министиэристибэ үлэһиттэрэ кытыннылар.

Сотору кэминэн үрдүк хаачыстыбаны туоһулуур «Саха сиригэр оҥоһуллубута» диэн эрэллээх бренд тутуу матырыйаалларын киэркэтиэ.

Саха киһитэ илиитин сылааһын иҥэрэн бэйэтэ туппут дьиэтигэр астына-дуоһуйа олорор. Дьон үксэ буруус мастан туттар даҕаны, сыл-хонук аастаҕын аайы дьиэ түһэр, эргэрэр, ол иһин эркинин эпсиэйдээн, сылытан, саҥардан биэрэллэр.

«Оттон профилированнай бурууһунан тутуннаххына, тэбис-тэҥ устуруустаммыт маһы конструктор курдук начаас хомуйан таһаараҕын. Туох да быыһа-арыта суох буолан, ханаппаакылыыр, эпсиэйдиир да наадата суох. Тохсунньу тоһуттар тымныытыгар сылааһы тутумтуо, ардахха, тыалга, буурҕаҕа хотторбот бөҕө буолар. Бурууспутун чэпчэки сыаналааҕын иһин Иркутскай уобаластан аҕалабыт», — диэн «Сылаас буруус» ХЭТ дириэктэрэ Валерий Филиппов иһитиннэрдэ.

— Профилированнай буруус ол аата хараарбат дуо?

— Хайа баҕарар мас син биир хараарар, ол иһин, “Акватексынан” соторго сүбэлиибит, оччотугар дьиэ эркинэ сиигирбэт, сытыйбат, тэллэйдэммэт уонна килээркэй лаах уһуннук турар. Дьон үксүн дьиэлэрэ тымныы буолан, тас өртүн эпсиэйдииллэр, оттон биһиги туппут дьиэбит тымныы саамай муҥутаан турар кэмигэр -50С сылааһын үчүгэйдик тутар, +23+24С. Холобур, 9х9 дьиэни сыбыырга аҥаардас матырыйаалыгар 300 000 солк. наада, өссө үлэтэ 100 000 солк. Ол оннугар профилированнай бурууһу атыылаһан туттубут быдан барыстаах.

Тымныы тыйыс айылҕалаах дьон дьиэбит үрдүн-аннын сылытар матырыйаалынан үллүйбэтэхпитинэ, тыал курдары оонньуур, муостаттан үрэр кутталлаах. Маныаха матырыйаал арааһа үгүс. Эргэ хаһыаты илдьиритэн, тууһу кытта буккуйан «Эковата» диэн сылытар матырыйаалы опилка оннугар дьиэ үрдүгэр, анныгар куталларын иһитиннэрдилэр.

Базальт, пенополистерол оннугар чааһынай дьиэ туттарга хатырыгы бытарытан, туойу кытта буккуйан туттуохха эмиэ сөбүн туһунан урбаанньыт Николай Баишев кэпсээтэ.

Былыр өбүгэлэрбит балаҕаннары, ампаардары хатырыгынан эбии сылытан олорбуттар.
Аны куоракка сыл аайы мас арааһын олордоллор даҕаны, үүнээйилэрэ өнүйбэккэ кууран-хатан хаалар. Бу кыһалҕаны хатырык быһаарыан сөбүн эттилэр. «Бөдөҥ хатырыктары талан ылан хаптаҕас, моонньоҕон, мас анныгар төгүрүччү кутан кэбистэххэ, силиһин күнтэн, тымныыттан харыстыыр, аны сир куурбакка сииктээх сытар. Онон үүнээйигэ эргиччи табыгастаах, хатырык көстүүтэ кыраһыабай буоллун диэн кырааскалаан биэрэбин, ландшафнай дизайны туттан тиэргэни киэргэтэбин», — диэн Николай иһитиннэрдэ.

Билигин дьиэни биир сайын иһигэр тутан таһаараллар, онтубут хайдах хаачыстыбалааҕын дьиэлээхтэр бэйэлэрэ билэн эрдэхтэрэ. Бу кыһын Ньурбаҕа ЛСТК ылтаһын тимир каркааһынан тутуллубут хотон сууллан айдаан тахсыбыта. Итинник каркаастарынан дьоҕус уһуйааннары, оскуолалары туталлар.

Тоҕо итинник быһылаан тахсыбыт биричиинэтин «Адгезия-Металлоконструкция» ХЭТ коммерческай дириэктэрэ Иван Чярин маннык быһаарда:

— Биһиги үлэлээбиппит алта сыл буолла, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн элбэх эбийиэги: улуустарга дьон олорор дьиэтин, уһуйааннары киллэрдибит. Анаабырга, Өлөөҥҥө силлиэ буурҕаны, сытыы чысхааны тулуйан тураллар. Ньурбаҕа бырайыак сыыһа оҥоһуллан, алдьархай таҕыстаҕа. Биһиги бырайыак оҥорор бэйэбит үлэһиттэрдээхпит, кинилэр ымпыгар-чымпыгар тиийэ чинчийэллэр, бүтүн научнай үлэ суруйан таһаараллар. Онон, биһиэхэ итинник түбэлтэ тахсыбатар ханнык.

Тутуу эйгэтигэр үлэлии сылдьар олохтоох дьон үлэтин сайыннарар сыалтан СӨ Инвестсайдыытын уонна урбаан министиэристибэтин иһинэн бэйэ оҥорон таһаарааччыларын өйүүр пуонда аны сайын тэриллэн үлэлиэҕэ. Бу туһунан миниистир бастакы солбуйааччыта Евгений Ноговицын билиһиннэрдэ:

— Манна үлэлии сылдьар урбаанньыттарга 5-7% кыра бырыһыаҥҥа кирэдьиит биэриэхтэрэ. Ону таһынан, сотору саҥа лиизин тэрилтэтэ аһыллан, Арассыыйаҕа оҥоһуллубут оборудованиены 6%, омук киэнин 8% биэриэхтэрэ. Урбаанньыттар пилорама, тутууга, тыа хаһаайыстыбатын переработкалыырга туттуллар оборудованиены лиизиҥҥэ ылар кыахтаныахтара.

Бу туһунан Василий Никифоров сиһилии ырытыытын «Саха сирэ» хаһыат муус устар 18 күнүнээҕи нүөмэригэр уонна ЯСИА саайтка «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрикаҕа ааҕыҥ. Онлайн-видеоны манна киирэн көрүҥ:
https://archive.ysia.ru//glavnoe/obshhaya-zabota-kruglyj-stol-o-proizvodstve-stroitelnyh-materialov/

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Биэнсийэнэн хааччыллыы эн быраабыҥ буоларын умнуо суохтааххын

«Сахамедиа» холдинг «Улуус олоҕо» бырайыагын чэрчитинэн, «Барыбыт кыһалҕабыт» диэн Биэнсийэ пуондатын Саха сиринээҕи управлениетын үлэһиттэрэ кыттыылаах “төгүрүк остуолга” быйылгы уларыйыылар, биэнсийэни ылыы ымпыгын-чымпыгын туһунан кэпсэтии ыытылынна. “Төгүрүк остуолу” “Саха сирэ” хаһыат ырытааччыта Анивера Акимова салайан ыытта. Быһа эфиргэ улуустааҕы хаһыаттар суруналыыстара кэпсэтиигэ кыттан, бэйэлэрин ыйытыыларын биэрдилэр. Кэпсэтииттэн сүрүнүн талан бэчээттиибит.

Анивера Акимова:

— Саха сиригэр билигин 270 тыһыынча биэнсийэлээх баар, олортон 90-ча тыһыынчата – үлэлии сылдьар дьон. Быйыл биэнсийэ кээмэйэ төһө улаатта, туох уларыйыылар киирдилэр? Биэнсийэ алын кээмэйэ төһөнүй?

Анастасия Семеновна Кычкина, Биэнсийэ пуондатын Саха сиринээҕи салаатын биэнсийэни аныыр уонна хаттаан ааҕыыны тэрийэр отдел начаалынньыга:

— Биһиэхэ биэнсийэ орто кээмэйэ 20 тыһыынчаттан тахса. Бэйэтэ үлэлээбэт, оттон биэнсийэтэ тиийинэн олоруу алын кээмэйиттэн кыра буоллаҕына, өрөспүүбүлүкэттэн эбии төлөбүр оҥоһуллар. Онон биэнсийэ 13 тыһ. 807 солкуобайтан кыра буолбат. Арассыыйаҕа биэнсийэ орто кээмэйэ 12 тыһ. солк. Атын регионнары кытары тэҥнээтэххэ, биһиэнэ үрдүк.

— Страховой уонна социальнай диэн баар, ону быһаарыаххыт дуо?

— Страховой биэнсийэни ыстаастаах дьоҥҥо аныыбыт. Биэнсийэ кээмэйэ киһи аайы араас буолар, бу кини ыстааһыттан, хамнаһыттан, 2002 сылтан тэрилтэтэ төлөөбүт усунуоһуттан тутулуктаах. Ону тэҥэ социальнай биэнсийэ диэн баар. Бу ыстааһа тиийбэккэ, страховой биэнсийэҕэ тахсыбатах дьоҥҥо ананар, ити судаарыстыба биэрэр эбээһинэһэ диэххэ сөп. Дьахтар 60, эр киһи 65 сааһын туоллахтарына биирдэ ананар.

— Биэнсийэҕэ тахсар саас уһаата диэн сурах төһө оруннааҕый?

— Ити олох оруна суох. 2017 сыллаахха судаарыстыбаннай сулууспалаахтарга, боростуойдук өйдөөтөххө, чунуобунньуктарга үрдээбитэ. Дьахтарга 8 сылынан эбиллиэхтээх, ол аата сыыйа эбиллэн, кини 58-гар, эр киһи 65-гэр тахсар. Бу боростуой биэнсийэлээхтэри таарыйбат.

— Үлэлиир, үлэлээбэт биэнсийэлээхтэргэ араастаһыы диэн баар дуо?

— Итинник араастаһыы суох, биэнсийэ сокуона барыларыгар тэҥ, биир кээмэйинэн ааҕыллар. Арай үлэлиир биэнсийэлээхтэргэ сыл аайы атырдьах ыйыгар эбии ааҕыыны (перерасчет) оҥоробут, тэрилтэ төлөөбүт усунуоһунан, үлэлии сылдьар буоллаҕына, ааспыт сыллааҕынан ылар.

– Биэнсийэ кээмэйэ быйыл төһө үрдээтэ?

— 3,7%-нан үрдээтэ. Урут сыллааҕы үрдээһин олунньуга буолар этэ, быйыл тохсунньуттан үрдээбитинэн ылан олороллор.

– ЕДВ-ны биэнсийэлээхтэр бары ылаллар дуо?

Максим Дмитрьевич Саввин, социальнай төлөбүрдэргэ отдел начаалынньыгын солбуйааччы:

– Сэрии, үлэ бэтэрээннэрэ, инбэлииттэр ылаллар. Кээмэйэ ханнык чэпчэтиинэн тахсыбытынан араастаһар. Сыл аайы 2,5% индексацияланар. Барыта 62 тыһыынчаттан тахса киһи ылар.

Полина Николаева, “Улуус олоҕо” бырайыак салайааччыта:

– Улуустан ыйытыы баар. Киһи 80 сааһын туоллаҕына, биэнсийэ кээмэйэ эбиллэр дуо?

Анастасия Кычкина:

– Биэнсийэ хамнастан, ыстаастан тутулуктанар чааһа уонна судаарыстыба мэктиэлиир чааһа диэн арахсар. Бу мэктиэлиир чааһыгар 80 сааһын туолбукка, 1 группалаах инбэлииккэ, дьахтар 20, эр киһи 25 сыл ыстаастаах, ол иһигэр Саха сиригэр 15 сыл үлэлээбит буоллаҕына, Саха сиригэр олорорун иһин, иитимньитигэр 18 сааһын туола илик оҕолоох (устудьуоҥҥа 23-гэр диэри) буоллаҕына, үрдүүр.

— Хоту нэһилиэктэргэ биэнсийэ хайдах тиэрдиллэрий?

Галина Прокопьевна Андросова, Дьокуускай куоракка улуустар икки ардыларынааҕы управление начаалынньыга:

— Почтанан тиэрдиллэр, ол эрээри хоту дойду олохтоохторо саҥа олох хаамыытын түргэнник ылыналлар, кинилэр 60%-ра Сбербаанынан туһаналлар, ый 9-с чыыһылатыгар биэнсийэлэрэ түһэ турар.

Ангелина Васильева, “Саха сирэ” хаһыат ырытааччыта:

— Ийэ хапытаалыгар уларыйыылар киирдилэр, ый аайы бэриллэр төлөбүр баар буолла. Манна дохуот оруоллаах дуо?

Максим Саввин:

– Ийэ хапытаалын үс сылга уһаттылар. Оҕо 3 сааһын туоларын кэтэспэккэ эрэ, холобур, чааһынай дьааһыла өҥөтүн төлүөххэ сөп буолла. Сүрүн уларыйыы — ый аайы бэриллэр төлөбүрү төлөөн саҕалаатыбыт. 2018 сылтан төрөөбүт иккис оҕолоох ыалга бэриллэр. Хайдах ааҕылларый? Ийэ, аҕа сыллааҕы дохуоттарын 12-гэ түҥэтэбит, онтон ол сууманы дьиэ кэргэн чилиэнин ахсааныгар түҥэтэбит. Ол суума балтараа төгүллээх ыйдааҕы тиийинэн олоруу кээмэйиттэн (26 602 солк.) кыра буоллаҕына, дьэ, бу төлөбүрү ылар кыахтаахтар. Төлөбүр кээмэйэ 17023 солк. тэҥнэһэр, Саха сирин үрдүнэн биир. Оҕо балтараа сааһыгар диэри төлөнөр. Биир сааһын туолбутун кэннэ, иккистээн сайабылыанньа биэриэхтээхтэр, оччоҕо уһатабыт. Төлөбүр сыл аайы уларыйыан сөп. Холобур, ааспыт сыл 2-с кыбаарталынааҕы кээмэйинэн төлүүбүт, онон кыралаан үрдээн иһиэҕэ.

Надежда Егорова, “Саха сирэ” хаһыат суруналыыһа:

– Билигин сорох эдэр дьон хас да чааһынай тэрилтэҕэ үлэлииллэр, бу инникитин эрэйи көрүөх дьон сылдьаллар дуо? Ханнык үлэ киниискэтиттэн ааҕылларый?

Анастасия Кычкина:

– Биһиэхэ 1998 сылтан бары дааннайдар бааллар. Баҕар кини биэс да тэрилтэҕэ үлэлээтин, саамай кылаабынайа, тэрилтэтэ биһиэхэ отчуоттуохтаах. Отчуоттаабыт буоллаҕына, тус (лицевой) счетугар киирэ сылдьар, онон көрөн биһиги ааҕабыт. Ону тэҥэ электроннай сервис нөҥүө киирэн, эрдэттэн ханнык тэрилтэ отчуоттаабытын, хас баал ааҕыллыбытын көрүөхтэрин сөп. Биэнсийэҕэ тахсарга эмиэ бу электроннай өҥө нөҥүө докумуоннары биэриэххэ сөп.

– Социальнай ситимнэринэн араас иһитиннэриилэр күүлэйдииллэр. Хантан дьиҥнээх информацияны тута ылыахха сөбүй?

– Бастатан туран, Биэнсийэ пуондатын сайтыгар киирэн, туох баар информация ыйанан турар. Интернетэ суох дьон “итии линияҕа” эрийэн тута сөптөөх информацияны ылыахтарын сөп.

— Быйыл социальнай биэнсийэ диэн баар буолла, ол туһунан кэпсиэххит дуо?

– 2018 сылга биэнсийэ сокуонугар кэккэ уларыйыылар киирэн, социальнай биэнсийэ диэн баар буолла. Ийэтэ, аҕата суох, быраҕыллыбыт оҕоҕо 10 068 солк., онно оройуон коэффициена эбиллэн, 14 095-20 137 солк. тэҥнэһэр. Оҕону иитэ ыллахтарына, социальнай биэнсийэ төлөммөт буолар.

— Биэнсийэ баала диэн тугуй? Хантан билиэххэ сөбүй?

— Ити 2015 сылтан киирбитэ. Оҕону, кырдьаҕаһы, инбэлиити көрөн олорор, аармыйаҕа сулууспалыыр кэмҥэ биэнсийэ баала ааҕыллар. Страховой биэнсийэҕэ тахсарга уопсайа 13,8 баал ирдэнэр. Киһи бэйэтэ тус кабинетыгар киирэн, төһө баал ааҕыллыбытын билиэн-көрүөн сөп.

Кэпсэтииттэн ырытыылаах суруйуу “Саха сирэ” хаһыат кэлэр нүөмэригэр ааҕыҥ.

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Дьиэ ылыытыгар ипотеканан туһаныы барыһа уонна ночоото

«Сахамедиа» холдинг «Улуус олоҕо» бырайыагын чэрчитинэн, «Барыбыт кыһалҕабыт» диэн баан үлэһиттэрэ уонна риэлтордар кыттыылаах “төгүрүк остуолга” кыбартыыра атыылаһыытыгар, дьиэни-уоту туттууга баантан кирэдьиит ылан ипотекаҕа киирии туһунан кэпсэтии ыытылынна. Кэпсэтиини “Саха сирэ” хаһыат ырытааччыта Анивера Акимова салайан ыытта. Кэпсэтииттэн сүрүнүн талан бэчээттиибит.

Анивера Акимова:
— Дьон дохуота намыһах буолан, баантан кирэдьиит ылар. Василий Васильевич, эһиги бааҥҥыт өҥөтүнэн тыа сирин олохтоохторо төһө туһаналларый?

Василий Тимофеев, “Россельхозбаан” Саха сиринээҕи салаатын дириэктэрэ, Ил Түмэн норуодунай дьокутаата:

— “Россельхозбаан” өҥөтүнэн элбэх киһи туһанар, бартыбыалбыт аҥаара ипотека кирэдьиитэ буолар. Маннык өҥөнү баан барыта кэриэтэ биэрэр, ол эрээри бырыһыаннарын ставката тус-туһунан буолар. Онон дьон баан төһө эрэллээҕин уонна иэһи төһө бырыһыаҥҥа биэрэрин үөрэтэн баран кирэдьиит ылара наада. Биһиги бааммыт 100 % судаарыстыбаннай өйөбүллээх, атын бааннарга тэҥнээтэххэ, кирэдьиити саамай намыһах бырыһыаҥҥа биэрэр. Ол курдук, иккис ырыынакка дьиэ атыылаһарга кирэдьиити эдэр дьиэ кэргэҥҥэ 8,15 %-ҥа, бүддьүөт үлэһиттэригэр 9,10 %-ҥа, хамнастарын “Россельхозбаантан” ылааччыларга уонна уруккуттан үлэлэһэр дьоммутугар 9,75 %-ҥа, атын килийиэннэргэ 9,20 %-ҥа биэрэбит. Кирэдьиити хайдах ньыманан төлүүрүн килийиэҥҥэ бэйэтигэр талларабыт. Аннуитетнайы таллаҕына, кирэдьиитин болдьоҕо бүтүөр диэри тэҥ кээмэйинэн төлүүр, оттон дифференцированнайга ыйдааҕы төлөбүрүн кээмэйэ сыыйа аччаан иһэр, оччотугар бырыһыаҥҥа биэрэр харчыта быдан аҕыйах буолар. Ити иһин дьон үксэ дифференцированнай ньыманы талар.

— Хас улууска филиаллааххытый?

— Дьокуускайга сүрүн офистаахпыт уонна уон түөрт улууска салаалардаахпыт.

— Былырыыҥҥыттан рефинансирование бырагырааматынан үлэлиигит. Ити туһунан кылгастык кэпсии түһүөххэ эрэ.

— Рефинансирование диэн – ипотека кирэдьиитигэр үбү кэмчилииргэ көмөлөһөр бырагыраама. 2013-2015 сс. ипотека кирэдьиитэ 15-17 %-ҥа тиийэ үрдүү сылдьыбытын билэргит буолуо. Ону 9 %-ҥа диэри түһэрдэххэ, ыйга 25 тыһ. төлүү сылдьыбыт киһи 15 тыһ. эрэ төлүүр буолар, бырыһыаҥҥа кутар суумата биллэрдик кыччыыр. Итини биһирээннэр, биһиэхэ олус элбэх сайаапка киирдэ.

— Атын баантан кирэдьиит ылбыт киһи бу бырагырааманан туһанар кыахтаах дуо?

— Туһаныан сөп. Өссө хос рефинансирование диэн баар. Ол аата, үс-түөрт сыллааҕыта ханнык эрэ баантан үрдүк бырыһыаҥҥа харчы иэс ылбыт киһи ол бырыһыанын бастаан 12-гэ, салгыы 9 %-ҥа түһэрэр кыахтаах.

Василий Никифоров, “Саха сирэ” хаһыат ырытааччыта:

— Атын бааҥҥа кирэдьииттээх киһи рефинансированиенан туһанарыгар туох ирдэнэрий, уопсайынан бу бырагыраама механизма хайдаҕый?

— Бастатан туран, тустаах баантан килийиэн кирэдьиитин төлөөн иһэрин туһунан ыспыраапканы ирдиибит. Итиэннэ сүрүн иэһэ төһө хаалбытын көрдөрүөхтээх. Оччоҕуна, холобур төлөбүрэ 1,5 мөлүйүөнэ хаалбыт буоллаҕына, ону биһиги бааммыт “сабар” уонна бу сайабылыанньалаах киһини кытта саҥаттан дуогабар түһэрсэн, намыһах бырыһыанынан төлөтөбүт. Судургутук быһаардахха, рефинансирование механизма итинник.

— Оттон мас дьиэни тутууга төһө элбэх киһи кирэдиит ыларый?

Евдокия Мигалкина,“Россельхозбаан” Саха сиринээҕи салаатын отделын начаанньыга эппиэттиир:

— Тыа сиригэр мас дьиэни тутууга дьон сүрүннээн сэттэ сылга диэри болдьохтоон 1-1,5 мөл. солк. иһинэн потребительскэй кирэдьиитинэн туһанар. Итиччэ харчыны ипотеканан ылар буоллахха, ирдэбилэ элбэх: дьиэ акылаата таас буолуохтаах, тутуу хаамыытынан отчуот түһэн иһиэхтээх, дьиэ страховкаланыахтаах. Оттон биһиэхэ дьиэ акылаатын тааһынан оҥорор кыаллыбат, отчуокка сүүрэри дьон ыарыргыыр, хампаанньалар мас тутууну страховкалыы сатаабаттар. Инньэ гынан, тыаҕа дьиэ туттарга потребительскэй кирэдьиитинэн туһанар быдан табыгастаах.

Анивера Акимова:

— Аны риэлтордартан ыйытыахха. Атыыланар дьиэлэргэ дааннайдар баазаларын оҥорон эрдэххит?

Алена Бережнова, “Крепость” ХЭУо РХ бэрэстэбиитэлэ:

— Биһиги хампаанньабыт дааннайдарын баазатыгар Дьокуускайга уонна куорат таһынааҕы бөһүөлэктэргэ атыыланар үс тыһыынчаттан тахса кыбартыыра баар. Бу барыта тутулла турар уонна үлэҕэ киллэриллибит саҥа эбийиэктэргэ эбэтэр иккис ырыынак. Атыылаһааччылар онтон талаллар. Улууска кэмиттэн кэмигэр баран кэлэбит, электроннай почтанан эмиэ үлэлиибит,

— Кыбартыыраны хантан ылар ордугуй: тутулла турар дьиэттэн дуу, иккис ырыынактан дуу?

— Дьиэ хаһан тутуллубутуттан, куорат киин өттүгэр эбэтэр кытыытыгар турарыттан көрөн сыана араас эрээри, сүрүннээн тэҥ соҕус. Үлэҕэ киирэр болдьоҕо ыраах дьиэ сыаната удамыр курдук да, өрөмүөн ороскуотун эптэххэ, уопсай суумата иккис ырыынакка атыыланар дьиэҕэ тэҥнэһэн тахсар.

Анжелика Степанова, “Туймаада-недвижимость” ХЭУо бэрэстэбиитэлэ:

— Өлүүлэһэн тутуллар дьиэҕэ тутааччы сыанатынан 1 кв. м сыаната биир хостоох кыбартыыраҕа 60 тыһ., икки хостооххо 52 тыһ. солк. саҕаланар. Биһиги кыбартыыра атыылаһыахтарын баҕарар дьоҥҥо дааннайдар баазаларын көрдөрөн талларабыт, тутааччылары итиэннэ бааны кытары дуогабардаһар докумуоннарын оҥорон биэрэбит. Тутааччылары кытары аахсар буоламмыт, бу өҥөбүт босхо. Дьону албыҥҥа киллэрбэт туһугар, бэйэлэрин көрдөрбүт, чахчы эрэллээх тутааччылары, оттон бааннартан сүрүннээн бу “Россельхозбааны” кытары үлэлиибит, кинилэргэ аккредитациялаахпыт.

Кэпсэтииттэн ырытыылаах суруйуу “Саха сирэ” хаһыат кэлэр нүөмэригэр ааҕыҥ.

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Көҥүлэ суох дьону тиэйии-таһыы өҥөтө төрдүттэн сыыһа

«Улуус олоҕо» анал бырайыак чэрчитинэн, ый аайы «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрикаҕа өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн тыҥаан турар тиэмэҕэ быһа эфиргэ кэпсэтэбит. «Сахамедиа» холдинг медиа-киинигэр “Көҥүлэ суох дьону таһыы” онлайн-биэрии ахсынньы 21 күнүгэр ыытыллыбыта. «Саха сирэ» уонна «Амма олоҕо» хаһыаттар суруналыыстара ыйытыыларын биэрдилэр.

«Кыһыҥҥы суол арыллан кэлии-барыы элбээтэ. Дьон такси өҥөтүн туһанара үксээтэ. Хомойуох иһин, көҥүлэ суох таксист олус элбэх. Ити кыһалҕа туһунан кэпсэтээри төгүрүк остуолга муһуннубут» — диэн «Саха сирэ» хаһыат суруналыыһа, ыытааччы Анивера Акимова кэпсэтиини саҕалаата.

СӨ ГИБДД-тын салайааччытын солбуйааччы Александр Оросин төһө элбэх саахал тахсарын, көҥүлэ суох таксистар тустарынан сиһилии кэпсээтэ:

— 2011 сыллаахха госдумаҕа «Такси туһунан» 69-с нүөмэрдээх сокуон ылыллыбыта. Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр бу сокуон 2012 сыллаахха киирбитэ. Бу сокуоҥҥа такси хайдах үлэлиэхтээҕэ, таксистан туох ирдэнэрэ суруллубута. Аһаҕастык эттэххэ, бу сокуон элбэх итэҕэстээх. Сокуон ис хоһоонунан, таксилыан баҕарар киһи нолуок сулууспатыгар бэлиэтэнэр уонна «Мои документыттан» көҥүл ылар. Массыынатын туругун ким да бэрэбиэркэлээбэт. 69-с сокуоҥҥа ити балаһыанньа суруллубатах. Бэйэм бэлиэтиирбинэн, үгүс таксистар массыыналара дьону таһарга эппиэттээбэт. Таһыгар иилиллэр бэлиэлэрин ким да көрөр, хонтуруоллуур бырааба суох. Биһиги, ГИБДД үлэһиттэрэ, төһө кыалларынан хонтуруол ыытабыт. Ол эрэн, кыһалҕаны толору бэйэбит илиибитигэр ыларбытыгар боломуочуйабыт тиийбэт. Улуус икки ардыгар сүрүннээн «Д» категориялаах суоппардар таксилыыллар. Кинилэр 8-тан элбэх киһини тиэйэр бырааптаахтар. Кинилэр эмиэ улахан хонтуруола суох үлэлииллэр. Аны туран, билигин көҥүллээх таксистарга ирдэбил олус кытаанах. Туох баар докумуону ситиһэн таксист быһыытынан бэлиэтэммит суоппардар кэтэбилгэ-манабылга сылдьаллар. Кинилэри 50 тыһ. солк тиийэ ыстарааптыахтарын сөп. Оттон көҥүлэ суох таксистарга 500 солкуобайтан саҕалаан 1500 солкуобайга диэри ыстараап көрүллэр. Ол иһин кэнники сылларга көҥүллээх такси олус аҕыйаата. Үөһэ этиллибит сокуонунан көҥүлэ суох таксилыыр быдан барыстаах курдук буолан хаалла. Маннык кыһалҕа бүтүн Арассыыйа үрдүнэн турар. Аны бырагыраама суруйан телефоҥҥа сыһыарыы оҥороллор. Бу дьон такси өҥөтүнэн дьарыгырбаттар. Кинилэр өҥөлөрө — сыһыарыы эрэ. Ким баҕарар хачыайдаан туһанар бырааптаах. Ону бобор кыах суох.

Техника туруктарын кэтээн көрөр управление салайааччытын солбуйааччы Егор Егоров бэйэтин санаатын эттэ:

— 2016 сыл балаҕан ыйыттан биһиги тэрилтэбит көҥүллээх таксистары хонтуруоллуур. Таксилыыр көҥүлү Горькай уулуссатын 100 нүөмэрдээх дьиэтигэр баар такси отдела биэрэр. Бүгүҥҥү күҥҥэ СӨ-гэр 6802 көҥүллээх такси баарыттан 6744-дэ үлэлиир. Коллегам эппитин курдук, 69-с сокуоҥҥа олоҕуран, биһиги таксистар массыыналарын туругун бэрэбиэркэлиир уонна хонтуруоллуур кыахпыт суох. Ол оннугар, 294-с сокуонунан биһиги ГИБДД үлэһиттэрин кытта рейдэҕэ тахсан бэрэбиэркэ үлэтин ыытабыт. 2017 сыл түмүгүнэн, 255 рейдэ оҥоһулунна, 347 тыһ. солк ыстыраап сурулунна уонна 61 матарыйаал суукка бэрилиннэ.

 

 

Судаарыстыбаннай суолу кэтээн көрүүгэ Илин-Сибиирдээҕи управление салайааччытын солбуйааччы Николай Шадрин үлэтин туһунан кэпсээтэ:

— Биһиги сулууспабыт 8 миэстэттэн элбэх миэстэлээх массыыналарга уонна оптуобустарга көҥүл биэрэр. 2011 сылга диэри биһиги таксины эмиэ хонтуруоллуур этибит. Оттон 69-с сокуон тахсыбытын кэнниттэн регионнарга боломуочуйаны биэрбиттэрэ. Ол кэннэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин тырааныспарга министиэристибэтэ дьарыктанар буолбута. Ол эрэн, кинилэр толору үлэни ыыталларыгар дьонноро тиийбэтэ уонна иниспиэктэрдэрэ суоҕа күүстээх охсууну оҥорбута. Таксины олох да бэрэбиэркэлээбэт этилэр. Таах көҥүл эрэ биэрэллэрэ. Кэлин биһиэхэ бу боломуочуйаны биэрбиттэрэ, онон таксилары хонтуруоллуур үлэ баран эрэр.

 

Сүрүн ыалдьыттарынан көҥүллээх таксистар буоллулар. Кэпсэтиибит сүрүн кыһалҕатын кинилэр билэллэрэ чахчы. Кинилэр бэйэлэрин санааларын эмиэ быһа эфиргэ этэрдии кэлбиттэр.

Валерий Степанов, «Дабаан» такси сулууспатын салайааччыта:

— Биһиги сулууспабытын 2006 сыллаахха тэриммиппит. Туох баар сокуону барытын тутуһабыт. Массыыналарбыт уонна суоппардарбыт күн аайы айан иннинээҕи уонна медицинскэй хонтуруол ааһаллар. Мин санаабар 69-с сокуон чиэһинэйдик үлэлиир таксистары утары үлэлиир сокуон. Ити сокуонтан сылтаан элбэх урбаанньыт үлэтин тохтоппута. 2012 сыл иннинэ Дьокуускай куорат иһигэр 40-ча такси сулууспата үлэлиир буоллаҕына, билигин 9 эрэ сулууспа хаалла. Бу көрдөрүү 69-с сокуон туһата суоҕун туоһулуур. Судаарыстыбатааҕы таһымҥа такси үлэтин кыайан наардаабат. Хата төттөрүтүн нолуогу төлөөбөт, сокуону тутуспат дьону өйүүр курдук. ГИБДД үлэһиттэрэ нолуогабайга бэлиэтэммит таксистары куруук манаан-кэтээн тахсаллар. Кинилэр көҥүлэ суох дьону таһар суоппардары ыгар кыахтара суох. Тоҕо диэтэр, 69-с сокуонунан, ити дьон таксистар буолбатахтар. Сокуон ГИБДД үлэһиттэригэр дьиҥ туһалаах үлэни ыыталларын көҥүллээбэт.

Александр Ксенофонтов, «Рикша» сулууспа коммерческэй дириэктэрэ:

— Мин урбаанынан дьарыктаммытым 12 сыл буолла. «Рикша» таксины салайбытым 10-с сыла. Кэлин «Индрайвер», «Максим» уонна «Нон-Стоп» сыһыарыылар сайданнар куорат иһигэр сылдьар таксиларбын тохтоппутум. Билигин улуустар, куораттар икки ардыларынан дьону таһар уонна таһаҕаһы таһар өҥөнү оҥоробун. Туох баар массыынам бары көҥүллээх, үчүгэй туруктаах. Суоппардарбын, диспетчердарбын бэрэбиэркэлиибин. 69-с сокуоҥҥа суруллубутун курдук, сарсыарда массыына үлэлии тахсарыгар «путевой лист» толотторобун. Судургутук эттэххэ массыына уонна суоппар туругун бэрэбиэркэлиибин. Оттон ити багажникка көҥүл көрдөөннөр айанньыт уонна суоппар икки ардыгар утарсыыны таһааран эрэллэр. Улууска эбэтэр атын куоракка барар дьон элбэх маллаах буолаллар. Эбиитин ыксыыллар. Оттон суоппар таһаҕаска көҥүл ыларыгар биир икки чааһын онно сүтэрэр. Бэйэҕит билэҕит, таһаҕаһы массыына иһигэр угар кыаллыбат. 69-с сокуон таксистары эрэ утары буолбакка, айанньыттарга эмиэ ыарахаттары үөскэтэр. Багажник иилиммит суоппар элбэх харчыны төлүүр. Онтун боруостаары сыананы үрдэтэр. Айанньыт ону сөбүлээбэт. Итинтэн сылтаан атааннаһы тахсар. Мэһэйи эрэ үөскэтэр сокуон диир кыахтаахпын.

Байдам Мардьа Марха Уола, урбаанньыт, «Эҥсиэли такси» салайааччыта:

— Мин дьону таһыынан 2001 сыллаахтан дьарыктанабын. Көҥүлэ суох таксилыыр дьон элбэхтэ кыһалҕа үөскэтэ сылдьыбыттара. Кинилэр эппиэтинэс диэн тыл суолтатын өйдөөбөттөр. Таксинан дьарыгырар буоллаххына улахан эппиэтинэһи ылынаҕын. Тиэйэн иһэр дьонуҥ олохторун, доруобуйаларын туһугар эппиэттиигин. Айанньыттар харчы төлүүллэр, таксист өҥө оҥорор. Таксист диэн харчы эккирэтээччи буолбатах. Биһи курдук тэриллиилээх таксистар сыананы бэйэлэрэ олохтууллар. Төһө да бензин сыаната үрдээбитин иһин, Намҥа диэри бырайыас 300 солкуобай буолбута 7-ис сыла. Намҥа сүрүннээн «Индрайвер» сыһыарыынан дьону таһаллар. Биһиги кинилэри дьону таспатыннар диэбэппит. Кинилэр эмиэ дьиэ кэргэннээхтэр, кирэдьииттээхтэрэ буолуо. Олох оннукка үтүрүйэр. Ол эрэн, сокуону тутуһан, нолуок төлүү сылдьар суоппардар үтүрүйүллэн хааллыбыт. Индрайверынан бэҕэһээ быраабын ылбыт оҕо таксилыы барыан сөп курдук. Туох даҕаны уопута суох оҕо дьону таһара олус кутталлаах. Ити кыһалҕаны быһаартараары биһиги элбэх суругу ГАИ-ларга, дьокутааттарга уонна прокуратураҕа суруйбуппут. Кинилэр көмөлөһөөччүлэрэ бу боппуруоһу кыайан быһаарбаппыт диэччилэр. «Индрайвер диэн сыһыарыы, ким баҕарар туттар кыахтаах, ону бобор сокуон суох» — дииллэр.

Александра Антоева, пассажир:

— Мин Майаттан сотору-сотору Дьокуускайга таксиларынан айанныыбын. Индрайверынан да такси сулууспаларынан да туһанабын. Араас суоппардар түбэһээччилэр. ГАИ үлэһитэ тохтоттоҕуна, такси буолбатах диэриҥ диэччилэр кытта бааллар. Манна киһи сабыдыала улахан оруолу оонньуур. Ол аата суоппар дьон олоҕун туһугар эппиэтинэһи өйдүөхтээх. Оттон пассажир суоппар быраабыланы тутуһарын ирдиэхтээх.

Дьону таһар улахан эппиэтинэс диэни хас биирдии суоппар өйдүөх тустаах. Таксистар, ГИБДД, такси үлэтин хонтуруоллуур органнар үлэһиттэрэ эппиттэрин курдук, 69-с федеральнайдааҕы сокуон олус элбэх мэһэйи оҥорор эбит. Суол быһылаана, саахал тахсарын тохтоторго элбэх үлэ ыытыллыан наада. Хас биирдии суоппар сөптөөх өйү-санааны ылыныа диэн эрэнэр сатаммат. Көҥүлэ суох дьону таһыы боппуруоһун дьокутааттар сөптөөх сокуон ылынан быһаарар кыахтаахтар.

Кэпсэтиигэ Судаарыстыбаннай суолу кэтээн көрүүгэ Илин-Сибиирдээҕи управление салайааччытын солбуйааччы Николай Шадрин, СӨ ГИБДД-тын салайааччытын солбуйааччы Александр Оросин, техника туругун кэтээн көрөр управление салайааччытын солбуйааччы Егор Егоров, эмиэ бу управление судаарыстыбаннай иниспиэктэрэ Анна Осипова, «Дабаан» такси сулууспатын салайааччыта Валерий Степанов, «Рикша» сулууспа коммерческай дириэктэрэ Александр Ксенофонтов, урбаанньыт Байдам Мардьа Марха Уола, пассажирдар ааттарыттан Александра Антоева кыттыыны ыллылар. Маны таһынан «Амма олоҕо» хаһыат кылаабынай эрэдээктэрэ Наталья Бубякина уонна «Саха сирэ» хаһыат суруналыыстара Василий Никифоров, Николай Попов кытыннылар. Кэпсэтиини «Саха сирэ» хаһыат суруналыыһа Анивера Акимова иилээн-саҕалаан ыытта.

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Олохтоох дьону бырамыысыланнаска сыһыарыы боппуруоһа хайдах быһаарылларый?

“Сахамедиа” холдинг “Улуус олоҕо” бырайыагын чэрчитинэн олохтоох нэһилиэнньэни бырамыысыланнаска үлэлэтии туһунан кэпсэтии «Барыбыт кыһалҕабыт» төгүрүк остуол тула ыытылынна. “Саха сирэ” хаһыат ырытааччыта Анивера Акимова иилээн-саҕалаан ыытта. 

Биһиги эрэгийиэммит бырамыысыланнай буолан, сирбитигэр-уоппутугар “Сахатранснефтегаз”, “Сургутнефтегаз” курдук бөдөҥ Арассыыйыскай хампаанньалар үлэлииллэр. Маннык тэрилтэлэргэ олохтоохтору үлэлэтии боппуруоһа ордук сытыытык турар. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Дьарыктаах буолууга судаарыстыбаннай кэмитиэт бу хайысхаҕа былааннаах үлэни ыытар. Кэпсэтиигэ бэрэссэдээтэл Степан Москвитин кыттыыны ылла.

— Степан Иванович, билигин бырамыысыланнай хампаанньаларга олохтоохтор төһө үлэлииллэрий?

— 2018 сылы Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Егор Борисов нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутугар көмө сылынан биллэрдэ. Дьон-сэргэ ону сэҥээрэ иһиттэ. Ол эбэтэр, социологическай ыйытык түмүгэ көрдөрөрүнэн, нэһилиэнньэбит 43 %-на дьарыктаах буолуу боппуруоһун сэҥээрэр, сэргиир. Чахчы даҕаны, үгүс киһиэхэ кини доруобуйатын туруга уонна, мин санаабар, дьарыктаах, үлэлээх-хамнастаах буолуута, ордук тыын боппуруоһунан буолар. Хайа баҕарар киһи үлэлээх-хамнастаах буоллаҕына, өй-санаа да өттүнэн сайдар, доруобуйата да тупсар. Онон бу – дириҥ суолталаах боппуруос. Бу сылга хайдах былааннаан үлэлиэхпитин билигин бырабыыталыстыбаҕа таһааран эрэбит, харчы боппуруоһун быһаарса сылдьабыт. Үс хайысхаҕа улахан болҕомтобутун ууруохпут: бастатан туран, тыа сиригэр олорор дьоҥҥо туһаайабыт. Тоҕо диэтэххэ, ырыынак сокуоннарынан, киин сиргэ элбэх үлэ миэстэтин таһаарбатыҥ өйдөнөр. Иккиһинэн, ыччакка туһаайыллар. Ол эбэтэр, үөрэҕин саҥа бүтэрэн кэлбит эдэр киһини үгүс тэрилтэлэр, уопута суох диэн ааттаан, үлэҕэ ылбаттар. Ити улахан проблема. Итиэннэ үсүһүнэн, доруобуйаларын туругунан хааччахтаах дьоҥҥо, судаарыстыба өттүттэн өйөбүл баар буолуохтаах. Онон, бу үс хайысханан туспа бырагыраама оҥоһуллан үлэлии сылдьабыт. Маныаха биһиги эрэ буолбатах – Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ, “Арктика” судаарыстыбаннай кэмитиэт уонна да атын министиэристибэлэр кытта ылсан үлэлэһиэхтэрэ. Былааҥҥа барыта баар. Биһиги кэмитиэппит иһинэн быйылгыттан “Олохтоох дьону – бырамыысыланнаска!” диэн бырайыагы саҕалаан, үлэлэтэбит. Манна “Якутуголь”, “Эльгауголь” курдук таас чоҕу хостуур, “Алданзолото”, “Золото Селигдара” курдук бөдөҥ хампаанньалар кыттыбыттара. Былаан быһыытынан, уопсайа 5 хампаанньа 800-чэкэ олохтоох нэһилиэнньэни үлэнэн хааччыйыахтаах. Ылан көрдөххө, бу сылга уопсайа 2000-тан тахса киһи үлэҕэ ылыллыбыта, олортон билигин 1700 кэриҥэ киһи үлэлии сылдьар. Үгүстэрэ, биллэн турар, Нерюнгри уонна Алдан олохтоохторо, ол гынан баран, биһиги тыа сирин дьонун ылалларыгар туһаайан үлэлээбит буоламмыт, 146 киһи тыа сириттэн кэлэн, үлэлии сылдьар. Бу аата элбэх дуу, аҕыйах дуу диир буоллахха – бэйэтэ туспа кэпсэтии буолуон сөп. Биһиги улуустары барыларын хаптыбыт. Холобур, “Золото Селигдара” тэрилтэҕэ улуустартан 2-лии, 3-түү киһи үлэлиир. Атын да хампаанньаларга оннук. Биһиги кыһалҕабыт – бырамыысыланнаска үлэлииргэ соччо бэлэмэ суохпут буолар. Бульдозерист, водитель курдук анал идэлээх дьон наада. Иккиһинэн, уопут суох. Онон анал стажировкалар баар буолуохтаахтар. Ол иһин үүнэр 2018 сылга бу боппуруоска күүскэ үлэлэһиэхпит. Ил Дарханынан бигэргэтиллибит өрө тутуллар бырайыактартан биирдэстэрэ — бу “Олохтоох дьону — бырамыысыланнаска” бырайыак буолар. Кэлэр сылтан бу салаатынан өрөспүүбүлүкэ иһигэр уопсайа 21 хампаанньаны хабан үлэлэтии буолар. Үс сылынан 10 000 киһини хабар сорук турар. Ол иһигэр – 5000 ыччаты, 1000 — тыа сиригэр олорор дьону үөрэтэн, стажировкалаан үлэҕэ киллэриэхтээхпит. Ааспыт ый 15 күнүгэр Егор Борисов улахан мунньах ыыппыта, онно 15 улахан хампаанньа дириэктэрэ итиэннэ каадыр боппуруоһугар солбуйааччылар кэлэн, кыттыыны ылбыттара. Кинилэр олохтоох каадырдары үлэҕэ ылар сорук туруоруннулар. Сүбэлэһии түһэрсэн, аныгылыы эттэххэ, “дорожнай карта” оҥорсон, үлэбитин саҕалаатыбыт.

Анивера Акимова:
— Андрей Анатольевич,каадырдары бэлэмнээһиҥҥэ эһиги хайдах былааннаахтык үлэлиигитий?

Андрей Попов, СӨ үөрэҕин уонна наукатын миниистирин солбуйааччы:
— Өрөспүүбүлүкэҕэ каадыры бэлэмнээһининэн, сүрүннээн, Үөрэх уонна наука министиэристибэтэ дьарыктанар. Өрөспүүбүлүкэҕэ 48 орто анал үөрэх тэрилтэтэ баарыттан 43-һэ биһиэхэ бас бэринэр. Урукку өттүгэр бырамыысыланнас уонна техническэй өттүгэр оскуоланы бүтэрээччи 30 бырыһыана эрэ талаһар эбит буоллаҕына, билигин 46 бырыһыаҥҥа тиэрдиэхтээхпит. Ол аата, сыллата 6,5 тыһыынча выпускниктан 46 бырыһыана бырамыысыланнас уонна политехническэй идэлээх буолуохтаах.
Сыллата “прогноз-потребность” диэн оҥоһуллар. Саха сирэ сайдар, бырамыысыланнас сайдар – каадырга наадыйыы улаатар. Биһиги 2017-2018 үөрэх дьылыгар бырамыысыланнас өттүгэр 15 саҥа идэни астыбыт. Ол эрээри, кэккэ мэһэйдэр эмиэ бааллар. Бастатан туран, ыччаты иитэн-үөрэтэн таһаарарга үчүгэй каадырдар наадалар, кинилэр үчүгэй хамнастаах буолуохтаахтар. Итини таһынан, материальнай-техническэй база аныгы ирдэбиллэргэ эппиэттэһэр буолуохтаах. Бырамыысыланнас идэлэрэ сыаналаахтар – сырье да, оборудование да өттүнэн. Онон, балачча үп көрүллэн, үлэ баран иһэр, хамсааһын баар диибит.
Этиллибитин курдук, ааспыт ыйга Ил Дархан улахан мунньаҕы ыытта, соруктары туруорда. Кистэл буолбатах, сүрүннээн, Саха сирин соҕуруу өттүгэр баар тэрилтэлэр үлэһити өрөспүүбүлүкэ тас өттүттэн киллэрэллэр. Бу тэрилтэлэр олохтоох каадырдары үлэнэн хааччыйалларыгар сорук турда.

— Оскуоланы бүтэрээччилэр бырамыысыланнай, политехническэй идэлэргэ үөрэххэ киирэргэ төһө интэриэстээхтэрий?

— Быйылгы үөрэххэ ылыыны көрөр буоллахха, бырамыысыланнай идэлэри талыы былырыыҥҥытааҕар арыый үрдээбит. Ол гынан баран, бу атын да идэлэргэ үөрэххэ киирэргэ эмиэ баар – ирдэбил олус улаатта. Холобур, быйыл 6,5 тыһыынча бүддьүөт миэстэтигэр 23 тыһыынча сайаапка киирбитэ. Ол аата, сорох идэлэргэ 15-16-лыы киһи буолла. Бу, сүрүннээн, куорат сирдэргэ.

Анивера Акимова :
— Степан Иванович, кулун тутарга, омук гражданнара олохтоох тэрилтэлэргэ үлэлииллэрин ууратар туһунан Ил Дархан ыйааҕа тахсыбыта. Бу сүнньүнэн туох хамсааһын таҕыста?

Степан Москвитин:
— Федеральнай сокуон субъектарга биэрэр быраабынан биһиги толору туһанабыт диэххэ наада. Бу ыйаах омук сирдэриттэн патенынан киирэр гражданнарга тарҕатыллар. Ол курдук, Таджикистан, Узбекистан, Молдавия, Украина курдук судаарыстыбалартан кэлэн үлэҕэ киириини бопсуу көрүллэр. Үөрэҕирии, доруобуйа харыстабыла, тырааныспар, атыы-эргиэн, тыа хаһаайыстыбатын өттүн былырыын боппут буоллахпытына, ол сүнньүнэн, уопсайа 500-чэкэ киһи үлэ миэстэтин босхолуохтаах. Бу үлэ ИДьМ иһинэн барар, кинилэр миэстэ босхолонорун-босхоломмотун хонтуруоллууллар. Манна эбии тутуу уонна сир баайын хостуур бырамыысыланнас өттүгэр эмиэ бобуу киирэрэ былааннанар. Билигин сөпсөһүннэрии үлэтэ ыытылла сылдьар. Ил Дархан мунньаҕар эмиэ киэҥ кэпсэтии, сүбэлэһии буолбута. Бу ыйаах олоххо киирдэҕинэ, 2000-тан тахса үлэ миэстэтэ босхолонуоҕа.

Анивера Акимова :
— Биһиги быһа эфиргэ үлэлиибит. Улуустар хаһыаттарын эрэдээксийэлэрэ кытталлар. Дьааҥыттан Майя Акимоваттан маннык ыйытыы киирдэ: “Кэнники сылларга “Янгеология” тэрилтэ материальнай туруга мөлтүү турар… 2018 сылга үлэһит ахсаана сарбыйыллара буолуо дииллэр. Ол гынан баран, “Полиметалл”, “Прогноз” уо.д.а. тэрилтэлэр үлэлээн эрэллэр. Дьарыктаах буолуу кэмитиэтэ олохтоохтор бу тэрилтэҕэ үлэҕэ киирэллэригэр туох үлэни ыытарый?”.

Георгий Герасимов, СӨ бырамыысыланнас уонна геология миниистирин солбуйааччы:

-“Янгеология”-ҕа үлэһит ахсаанын сарбыйыы диэн… Боппуруос наһаа итинник турбата буолуо дии саныыбын. Үлэ бара турар. Каадыры бэлэмнээһин туһунан этэр буоллахха, уопсайынан, биһиги министиэристибэбит салаатынан, холобур, 2016 сылга 106 ыччат үөрэҕин бүтэрбитэ, онтон 18-һа эрэ идэлэринэн үлэлии сылдьаллар. 6 киһи аспирантураҕа, 34 магистратураҕа киирбиттэр, 5 декретнэй уоппускаҕа, 14 аармыйаҕа барбыттар. Оттон 25 киһи – министиэристибэҕэ да, дуогабардаах да сиригэр үлэлии кэлбэтэх. 2017 сылы ылан көрдөххө, 102 киһи үөрэҕин бүтэрэн кэлбит. 26 эдэр исписэлиис үлэлии сылдьар , 44 ыччат магистратураҕа, 2 аспирантураҕа, 12 киһи аармыйаҕа барбыт, 1 академическай уоппуска ылбыт, 1 киһи ыалдьыбыт, 7 киһи кэлбэтэх. Бу, киһини толкуйдатар сыыппаралар буолаллар дии саныыбын.

— Павел Валерьевич, эһиги “Саха ыччатын – бырамыысыланнаска!” диэн бырайыактаах этигит дии?

Павел Ксенофонтов, “Сахатранснефтегаз” ААУо ЛПУМГ кылаабынай инженерэ:
— Бу бырайыак 2008 сылтан үлэлиир. Бырабыыталыстыбабыт олохтоох ыччаты бырамыысыланнаска сыһыарарга тиһиктээх үлэни ыытара үөрдэр. Биһиги, сахалар, бырамыысыланнаска сыстыбыппыт, дьиҥэр, өрөбөлүүссүйэ инниттэн көмүскэ үлэттэн саҕалаан, быданнаатаҕа дии. Сир баайын чинчийиигэ, хостооһуҥҥа эдэр ыччаттарбыт үлэлээбиттэрэ. Билигин гааспытын бэйэбит барытын быһааран олоробут. Бу норуоппут сайдыытыгар улахан тирэх буолар. Иккиһинэн, биһиги билигин уонна урукку сылларга үлэлээбиппит, ыччаппытыгар идэни талыыларыгар көмөлөһөр. Биһиги сүрүннээн оскуола үөрэнээччилэригэр уонна устудьуоннарга ханнык тэрилтэлэргэ үлэлиэхтэрин сөбүн эмиэ көрдөрөбүт. Мин санаабар, ити үөһэ этиллибит сыыппаралар, биир өттүнэн, хайа эрэ оҕо үөрэҕин сөпкө талбатаҕыттан тахсыбыттара буолуо. Ол иһин биһиги профориентационнай үлэни ыытабыт. Хас биирдии оҕону олох кыра эрдэхтэриттэн, уһуйаантан кэтээн көрүөххэ наада.
Билигин “Общероссийский народный фронт” көҕүлээһининэн дойдуга “Простажировки. рф” диэн сайт үлэлиир, бу улахан бырайыак. Манна хас биирдии тэрилтэ куйаар ситимин нөҥүө, регистрацияланан баран, үлэтин саҕалыыр – миэхэ маннык үлэ миэстэтэ баар, манна кэлэн үлэлээ, диэн. Хас биирдии эдэр исписэлиис үөрэҕин бүтэрээт, эмиэ регистрацияланан, стажировкаҕа барыан, үлэҕэ ылыллыан сөп. Оннук кыах бэриллэр. Бу Арассыыйа үрдүнэн ыытыллар үлэ. Көдьүүстээх буолуоҕа. Бырамыысыланнас сайдыа – Саха сирэ сайдыа!

Трофим Афанасьев, “Анаабыр алмаастара” АУо үлэһитэ:

— Бырамыысыланнас тэрилтэтигэр – “Анаабыр алмаастарыгар” — быһаччы үлэлээн кэллим. Анаабыр диэкиттэн. Эдэр ыччат олус көхтөөхтүк үлэлии сылдьарын көрөн үөрдүм. Тиэхиньикэни үчүгэйдик баһылаан, бырамыысыланнаска олох сыстан эрэр. Салайааччылара, эдэр исписэлиистэр бэркэ үлэлииллэр эбит. “Биһигини олус үчүгэйдик көрсөллөр, үөрэтэллэр, үлэлэтэллэр, ол эрээри биһиги эмиэ улахан хамнаһы ылыахпытын баҕарабыт”, — диэн олохтоох ыччат этиитин бүгүн мин манна тиэрдиэхтээхпин.
Бэйэм Мииринэйгэ, Удачнайга үлэлии сылдьыбытым. Онно кэтээн көрдөхпүнэ, Башкирияттан, Уралтан, Хабаровскайтан игин дьон элбэх буолан кэлэн, үлэҕэ киирэллэр, бэртээхэй сабыс-саҥа уопсай дьиэлэргэ олохсуйаллар. Оттон биһиги уолаттарбыт практикаларын бэркэ бараллар, сөбүлүүллэр, үөрэхтэрин бүтэрэн баран үлэҕэ киирээри кэлэллэр, онтукалара — олорор уопсай дьиэ да биэрбэттэр, вакансия да суох буолар. Уол кэтэҕин тарбанан баран, төннөн хаалар. Онон, этиэм этэ – улуустар “занятостары” кытта бииргэ үлэлэһэн, эрдэттэн кэпсэтэн, хас улуус аайыттан 10-нуу, 20-лии киһини кууһунан ыытыҥ, үлэҕэ. Оччоҕуна дьэ, эйгэ үөскүөҕэ, бэркэ тахсыылаахтык үлэлиэхтэрэ, олохсуйуохтара.

Степан Москвитин:
— Саха сатаабата диэн суох. Ону “Анаабыр алмаастара” хампаанньаҕа олохтоох нэһилиэнньэ таһаарыылаахтык үлэлээн, дакаастаата. 

Анивера Акимова :
— Кэлэр 2018 сылы Ил Дархаммыт Дьарыктаах буолууга көмө сылынан биллэрдэ. Онон, үлэ ырыынагар сэргэхсийии өссө күүскэ тахсыа диэн эрэнэбит!

Биллэн турар, бу кэпсэтии бастакы да, бүтэһик да буолбатах. Үлэ тиһигэ бара турар. Өй-санаа бииргэ түмүстэҕинэ, хас биирдии киһи кыттыстаҕына, үтүө түмүктэр таҕыстар-тахсан иһиэхтэрэ. Бу кэскиллээх кэпсэтиигэ кытыннылар: Анастасия Позднякова – СӨ Дьарыктаах буолуу судаарыстыбаннай кэмитиэтин үлэ миграциятын салайааччы, Михаил Максимов – Нерюнгри оройуонун Нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутун киинин салайааччы, Алексей Гурьев – “Оймяконская золоторудная компания ”Хангалас” ХЭУо бэрэстэбиитэлэ, Андрей Матвеев – СӨ НА академига, техническэй наука доктора, Павел Ноговицын – ДВ-энерджи кылаабынай инженерэ, Василий Никифоров – “Саха сирэ” хаһыат ырытааччыта.

«Жизнь в районах»: Как выбрать безопасный фейерверк. Круглый стол «Сахамедиа»

О том, как выбрать безопасный фейерверк, чтобы не испортить себе новогодние праздники, говорили на круглом столе, организованном проектом «Жизнь в районах» в республиканском медиа-центре в рамках рубрики «Общая забота».

https://youtu.be/bBEe3O2HnmI

Добрый день! Я приветствую аудиторию Якутского-Саха информационного агентства. Мы продолжаем работу дискуссионных площадок «Общая забота». Меня зовут Розалия Борисова, я буду модератором нашей встречи.

Модератор: И я рада представить вам участников круглого стола.

  • Начальник отдела защиты прав потребителей Роспотребнадзора по РС(Я) Елена Лихоманова.
  • Старший инспектор отдела надзорной деятельности и профилактической работы госпожнадзора главного управления МЧС России по РС(Я) капитан внутренней службы Елена Рожина.
  • Подполковник полиции заместитель начальника управления, начальник отдела организации охраны общественного порядка Семен Ефремов.
  • Директор одного из магазинов по продаже фейерверков, дилер ряда отечественных компаний по производству пиротехники Петр Неустроев.

Также в работе круглого стола принимают участие журналисты:

Газета «Якутия» — Георгий Татаринов, Аламжи Будаев, газета «Саха Сирэ» — Вера Макарова, сайт ЯСИА — Артемий Грошев, руководитель проекта жизнь в районах «Жизнь в районах» — Полина Николаева.

Коллеги, на правах модератора встречи позволю себе задать первый вопрос старшему инспектору отдела госпожнадзора Елене Рожиной.

Модератор: Елена Николаевна, расскажите увеличивается ли число пожаров в период новогодних праздников и насколько в этом виноваты фейерверки? Есть ли статистика несчастных случаев и возгораний, вызванных неправильным применением фейерверков.

До 31 декабря 2018 года для малого и среднего бизнеса объявлены каникулы, поэтому мы ни имеем права проверять эту категорию. Покупатели сами должны смотреть на сертификаты, сроки годности, соблюдать требования пожарной безопасности. Действительно, в период праздников во время запусков фейерверков происходят случаи возгораний. Заявления поступают и даже по прошествии праздников. Заявители разбираются в гражданском порядке.

Увеличивается число жалоб?

Такой тенденции нет. Количество жалоб стабильное.

Модератор: Спасибо! Коллеги, напомню, что участие в круглом столе принимает директор одного из магазинов по продаже фейерверков, дилер ряда отечественных компаний по производству пиротехники Петр Борисович Неустроев.

Петр Борисович, для начала, какие существуют основные требования к технике безопасности по использованию пиротехники.

Правила очень просты. Перед использованием надо внимательно прочитать инструкцию. Поджигать — на вытянутой руке и правильно закрепить фейерверк. Нельзя наклоняться над пиротехническим изделием даже после того, как оно сработало. Нельзя направлять пиротехническое средство на человека. Запуск фейерверка надо производить на специализированных площадках. Город Якутск, к примеру, предоставляет такие площадки. Обязательно требуется соблюдать расстояния. Фейерверк должен запускаться в 20-30 метрах от линий электропередачи, высотных домов и другой инфраструктуры.

Всегда ли несчастные случаи происходят по вине самого человека?

Наша компания занимается фейерверками больше 10 лет, за это время по вине некачественной пиротехники к нам обращались два раза. В основном все случаи были по вине покупателя, который, не прочитав инструкцию, запустил неправильно или в состоянии алкогольного опьянения.

Вопрос к начальнику отдела защиты прав потребителей Роспотребнадзора по РС(Я) Елене Николаевне Лихомановой: Какие основные жалобы людей, обращающихся по поводу пиротехники, в Роспотребнадзор?

Сразу скажу, что за последние годы к нам по этому поводу жалоб не поступало. Вообще производство, реализация и оборот пиротехнической продукции подпадают под действие технического регламента о безопасности пиротехнических изделий. Этот технический регламент поднадзорен МЧС, это не наш техрегламент, поэтому контрольно-надзорные мероприятия за его соблюдением органы Роспотребнадзора не проводят.

Но к нам можно обращаться по части соблюдения правил продажи. Что это может быть? Из элементарных правил продажи — наличие ценников на товарах. На товар на русском языке должна быть предоставлена вся информация, которая предусмотрена техническим регламентом, должны быть сопроводительные документы. Потребитель имеет право потребовать на товар документы, подтверждающие качество и безопасность, а продавец обязан их предоставить.

У потребителя имеется права на получение достоверной информации о товаре, продавце, лицензии. Потребитель имеет право на обеспечение качества и безопасности приобретаемого товара, на возмещение морального и материального вреда, если такой был причинён из-за приобретения товара ненадлежащего качества. Потребитель имеет право на возврат товара, если ему не была предоставлена полная и достоверная информация на русском языке, либо был приобретен товар, у которого истекли сроки годности или он имеет какую-то деформацию и является некачественным. Вот в этой части мы можем надзирать, но как таковых к нам жалоб не поступало.

Руководитель проекта жизнь в районах «Жизнь в районах» Полина Николаева: Тут было сказано, что истек срок годности пиротехники. А что делается с такой продукцией?

Директор одного из магазинов по продаже фейерверков, дилер ряда отечественных компаний по производству пиротехники Петр Борисович Неустроев:

По инструкции, по правилам такая пиротехника должна утилизироваться. Её можно утилизировать и в домашних условиях. Для этого ее требуется замочить в воде в течение двух часов. Тогда она становится безопасной. После такой процедуры ее можно утилизировать как обычный бытовой отход. Ни в коем случае несработавшую, поврежденную пиротехнику нельзя выбрасывать в мусорные урны, баки. Ее могут подобрать дети.

А именно ваше предприятие каким образом утилизирует?

Мы очень тщательно следим за сроками, и если у товара истекает срок годности,  делаются определенные акции, скидки. А если вышел срок, то, конечно, мы его утилизируем.

Модератор: Можно ли внешне различить сертифицированную пиротехнику от несертифицированной?

Петр Борисович Неустроев: в первые годы нашей деятельности сталкивался с несертифицированной продукцией, которую завозили граждане КНР. Сейчас работа контролирующих органов налицо. Последние три года лично я с откровенно поддельной продукцией под известные российские бренды не сталкивался. Раньше такие были.

Вопрос от зрителя (Анна Саввина, Бердигестях): Новогодние игрушки, в том числе и различные фейерверки, мы с мужем покупаем в Якутске. В нашем селе их продают коммерсанты, но цена у них как минимум вдвое дороже, чем в городе. Могли бы организации, контролирующие торговлю новогодними товарами, в ближайших районных центрах (Покровске, Борогонцах, Бердигестяхе, Намцах, Амге) организовывать выездные ярмарки?

Петр Борисович Неустроев: Это является очевидной проблемой, мы как официальные дилеры стараемся налаживать контакты с местными предпринимателями.

Газета «Якутия»: В каких магазинах должна продаваться пиротехника, требуется ли лицензия на продажу такого товара. Так как мы видим, что зачастую пиротехника продается в простых хозяйственных магазинах, а порой и просто с уличных рыночных лотков.

Старший инспектор отдела надзорной деятельности и профилактической работы госпожнадзора главного управления МЧС России по РС(Я) капитан внутренней службы Елена Рожина: Лицензия на торговлю этой продукцией не требуется. Разве что на каждый такой реализуемый продукт должен быть сертификат. Фейерверки подразделяются по нескольким классам пиротехники. Отдельные 4-5 классы пиротехники, конечно, должны продаваться в специально оборудованных  помещениях. Продажа пиротехники до 4 класса допускается в магазинах, где имеется не менее двух эвакуационных выходов.

Как хранить пиротехнику дома?

Особых требований к хранению пиротехники дома не существует. Разве что применительно к нашим условиям не рекомендуется подвергать такие изделия многократному замораживанию и размораживанию. Есть еще такое правило: при транспортировке держать фейерверки согласно надписям, не переворачивая вверх дном. В этом случае может быть нарушена целостность запрессовки, и изделие рискует не сработать. К примеру, не взлететь на должную высоту.

Газета «Саха Сирэ», Вера Макарова: Предусмотрена ли какая-нибудь административная ответственность за нарушения расстояния при использовании фейерверков.

Подполковник полиции заместитель начальника управления, начальник отдела организации охраны общественного порядка Семен Николаевич Ефремов: Административным кодексом предусмотрена ответственность по статье 20.8 (нарушение правил производства, приобретения, продажи, передачи, хранения, перевозки, ношения, коллекционирования, экспонирования, уничтожения или учета оружия и патронов к нему, а также нарушение правил производства, продажи, хранения, уничтожения или учета взрывчатых веществ и взрывных устройств, пиротехнических изделий, порядка выдачи свидетельства о прохождении подготовки и проверки знания правил безопасного обращения с оружием и наличия навыков безопасного обращения с оружием или медицинских заключений об отсутствии противопоказаний к владению оружием). Но только уполномоченные лица Росгвардии рассматривают и составляют протоколы. Мы как правило смотрим за использованием пиротехники на массовых праздниках, гуляньях — чтобы, к примеру, при использовании пиротехники 4-5 классов люди не находились в радиусе поражения.

Руководитель проекта жизнь в районах «Жизнь в районах» Полина Николаева: Если к жильцам в балкон залетит фейерверк, кому писать заявление?

Семен Ефремов: Есть единая система приема заявлений. Пишете в любое учреждение — в ту же полицию, оттуда его направят по посредственности, к примеру, в ту же Росгвардию.

Газета «Саха Сирэ», Вера Макарова: Сколько пожаров было выявлено в 2017 году из-за использования пиротехники? Есть такая статистика?

Елена Рожина: Точно не могу сказать. Бывали случаи, что после Нового года и балконы загорались, и вещи. Но к нам с жалобами обращались уже после произошедшего, когда проходили сутки и более. Мы их рассматривали и, если они подтверждались, направляли письма, и граждане уже сами разбирались между собой. По городу Якутску приблизительно было порядка пяти инцидентов.

Сайт ЯСИА, Артемий Грошев: Со стороны МВД или МЧС проводились ли профилактические беседы  с учениками школ, студентами о правилах безопасности во время Нового года?

Елена Рожина: Ежегодно перед Новым годом в школах проходят тематические часы, мы проводим беседы по правилам пожарной безопасности в том числе и правилам пользования пиротехникой.

Модератор: В каких случаях на использование фейерверков должны реагировать правоохранительные органы. Существуют ли здесь какие-то критерии. Допустим, если мне как добропорядочному обывателю мешают фейерверки, могу ли я пожаловаться в полицию на тех, кто их использует во дворе моего многоквартирного дома?

Семен Ефремов: Есть «Закон о тишине, по которому публичные мероприятия должны проводится с 7.00 до 23.00. Но кто пойдет жаловаться в Новый год, я не могу сказать, но, если обращение поступит, разбираться будут.

Модератор: Спасибо. Я благодарю зрителей и участников круглого стола. Для тех, у кого остались вопросы, мы вернемся к этой теме в ближайшем номере газеты «Якутия».

Всего доброго и до встречи!

«Барыбыт кыһалҕабыт»: «Кутталлаах селфи» кыһалҕата сытыытык турда

«Улуус олоҕо» анал бырайыак чэрчитинэн, ый аайы «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрикаҕа өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн тыҥаан турар тиэмэҕэ быһа эфиргэ кэпсэтэбит. «Сахамедиа» холдинг медиа-киинигэр «Кутталлаах селфи» онлайн-биэрии сэтинньи 21 күнүгэр буолла. Ыйытыылары «Саха сирэ», «Якутия» хаһыаттар, yasia.ru сайт суруналыыстара биэрдилэр.

Кэпсэтиигэ анал экспертэр ыҥырыллыбыттара. Ол курдук, ИДьМ пресс-сулууспатын референа Альбина Ушницкая, Дьокуускайдааҕы киһи ис туругун көннөрөр киин педагог-психолога Розалия Васильева, өрөспүүбүлүкэтээҕи 2 -с №-дээх балыыһа — Суһал медицинскэй көмө киинин уокка, итиигэ эмсэҕэлээбиттэри эмтиир салааны салайар Светлана Семенова, СӨ оҕо быраабыгар боломуочуйалаах Анна Соловьева, «Якутскэнерго» хампаанньа пресс-сулууспатын исписэлииһэ Елена Васильева, «Якутскэнерго» хампаанньа үлэһиттэрин көмүскүүр сулууспатын уонна оҥорон таһаарыы хонтуруолун испэсэлиистэрэ Виктория Колосова уонна Евгения Ефременко кыттыыны ыллылар. Маны таһынан, «Якутия» хаһыат суруналыыһа Ирина Попова, «Саха сирэ» хаһыат суруналыыһа Николай Попов уонна «ЯСИА» сайт суруналыыһа Надежда Акимова ыйытыылары биэрдилэр. Кэпсэтиини Розалия Борисова иилээн-саҕалаан ыытта.

«Интэриниэт ситимэ күнтэн күн сайдан иһэр буолан, дьон бэйэтин көрдөрүөн, хайҕатыан баҕарара элбээтэ. Ол иһин, дьоҥҥо селфи диэн бэйэни хаартыскаҕа түһэрии үөдүйдэ. Дьон-сэргэ хайҕабылын ылаары оҕолор уонна ыччаттар эрэ буолбакка, саастаах дьон эмиэ киһи олоҕор кутталлаах сирдэргэ тахсан, хаартыскаҕа түһэллэр. Бэйэни хаартыскаҕа түһэрэ туран араас саахалга түбэһии, эмсэҕэлээһин, эчэйии кэнники сылларга олус элбээтэ. Сүрүннээн үөһэттэн охтуу, үрдүк күүрүүлээх уот ситимин остуолбаларыгар тахсан уокка оҕустараллара, массыынаҕа киирэн биэрэллэрэ, ууга тимирэллэрэ уонна да атын быһылааҥҥа түбэһэллэрэ бэлиэтэнэр. Бу ордук 2014 сылтан бэлиэтэнэр. Ити сыл хаартыскаҕа түһэ туран, 15 киһи араас эчэйиини ылан, олохтон туораабыт. Маннык хомолтолоох сыыппара 2015 сылга отут тоҕуска тиийбит. Оттон 2016 сылга, букатын да 70 киһи күн сириттэн күрэммит. Кыргыттар бэйэлэрин хаартыскаҕа түһэрэллэрэ уолаттардааҕар элбэх«, — маннык саҕаланна төгүрүк остуол.

«Якутскэнерго» хампаанньа үлэһиттэрэ туох үлэни ыыталларын билиһиннэрдилэр.

Елена Васильева, «Якутскэнерго» хампаанньа пресс-сулууспатын исписэлииһэ:

— Интэриниэт ситимигэр олорор дьон араас кутталлаах сирдэргэ бэйэлэрин хаартыскаҕа түһэрэллэрэ олус элбээтэ. Сүрүннээн, ыччат Табаҕаҕа турар үрдүк күүрүүлээх вышкаҕа тахсан селфилыыр уонна интэриниэт ситимигэр хаартыскатын угар. Маныаха, кинилэр дьон биһирэбилин ылаары хайдах да буолалларын кэрэйбэт буолбуттара хомолтолоох. Иэдээн тахсыбатын диэн, «Якутскэнерго» хампаанньа туох баар эбийиэктэригэр араас мэһэйдэри туруортаабыта, ааннарын хататалаабыта. Ол да тохтоппот. Инньэ гынан, кыһалҕаны быһаарар туһуттан, биһиги дьону өйдөтөр сыаллаах-соруктаах видеолары устан тарҕатабыт, лекциялары оҥоробут, ыыталыыбыт уонна плакаттары ыйыыбыт. Биллэн турар, төрөппүттэр оҕолоругар эрдэттэн өйдөтө-сүбэлии, сэрэтэ сылдьаллара олус наада.

Евгения Ефременко, «Якутскэнерго» хампаанньа үлэһиттэрин көмүскүүр сулууспатын уонна оҥорон таһаарыы хонтуруолун исписэлииһэ:

— Биһиги хампаанньабыт үрдүк күүрүүлээх уот вышкаларыгар, остуолбаларыгар, дьиэлэргэ киһи ыттан тахсара кутталлааҕын сэрэтэр. Ол инниттэн өйдөтөр-сүбэлиир үөрэҕи 2009 сылтан ыла тиһиктээхтик ыытар. Исписэлиистэр оҕолору уонна улахан дьону кытта ыкса үлэлэһэллэр. Сэрэтэр үлэнэн өрөспүүбүлүкэ бүттүүн хабыллар. Оскуолаларга үөрэхтэр ыытыллаллар, сайыҥҥы лааҕырдарга лекция ааҕабыт. Урукку сылларга оҕолор уокка оҕустарыылара сылга 5-6-та тахсар буоллаҕына, билигин 1-2-гэ диэри аччаата. Онон оҕолор син өйдөөн эрэр курдуктар.

Дьон бэйэтин алҕаһыттан эчэйдэҕинэ, быраастар абырыыллар

Светлана Семенова, 2-с №-дээх өрөспүүбүлүкэтээҕи балыыһа — Суһал медицинскэй көмө киинин уокка, итиигэ буспут, эчэйбит дьонун эмтиир салаа салайааччыта:

— Дьон уокка оҕустаран өлөрө, улаханнык эмсэҕэлиирэ уруккуттан баар. 90-с сылларга, туох баар элэктэриичэстибэ ситимнэрэ аһаҕас быраҕыллан турар кэмнэригэр, маннык түбэлтэ олус элбэх этэ. Билигин биһиги отделениебытыгар сыл аайы 40-тан тахса киһи уокка оҕустаран киирэр. Улахан аҥара бэйэлэрин алҕастарыттан итинник алдьархайга түбэһэллэр. Дьон-сэргэ, оҕолор итинник алҕаһы оҥорботуннар диэн, уруккуттан билиһиннэрии үлэтин кыахпыт тиийэринэн ыытабыт. Манна даҕатан эттэххэ, уот киһи сүрэҕэр улаханнык охсор. Кыра да уокка оҕустарыы, киһи сүрэҕин тохтотуон сөп. Уопсайынан, уот кутталлааҕын туһунан төрөппүттэр оҕолоругар кыра эрдэхтэриттэн этэ, сэрэтэ сылдьыахтарын наада. Оччоҕо эрэ оҕо өйдүөҕэ.

Розалия Васильева, Дьокуускайдааҕы киһи ис туругун көннөрөр киин педагог-психолога:

— Оҕолор муоданы батыһаллара кистэлэҥ буолбатах. Селфи сорох дьоҥҥо ыарыы курдук буолан хаалбыт. Итинник хаартыскаҕа түһэллэрин сөбүлүүр дьону уйулҕа үөрэхтээхтэрэ үөрэтэн баран, оҕо улаатар кэмигэр, эрдэҕэс сааһыгар ис турук кэһиллиититтэн итинник буолаллар диэн быһаарбыттар. 14-16 саастарыгар атаҕастаммыт, туоратыллыбыт оҕолор ис туруктара кэһиллэн, психологическай дьаллыктарга бэринимтиэ буолаллара чопчуламмыт. Оннук оҕолор бэйэлэрин хаартыскаларын интэриниэт ситимигэр уган, дьон биһирэбилин ылан, санаалара көтөҕүллэр. Аны туран, итинник быһыыланаллара сайдан иһэр, кэлин ыарыы курдук буолар. Төһө кыалларынан дьон сэргиир хаартыскатын уганнар, бэйэлэрин сыаналарын көтөҕөллөр.

Араас уустук балаһыанньаларга сөптөөх быһаарыыны сокуон үлэһиттэрэ билэллэр

Анна Соловьева, СӨ оҕо быраабыгар боломуочуйалаах:

— Дьон «кутталлаах селфига» түһэрин ханнык да бобуунан тохтотуохпут суоҕа. Арай, ыстараап киллэрдэхпитинэ, баҕар туох эмэ уларыйыа. Төрөппүттэр оҕоҕо кыра эрдэҕиттэн өйдөтүөхтээхтэр. Оҕо араас быһылааҥҥа түбэһэрэ төрөппүт эппиэтинэһэ. Онон оҕотун сатаан көрбөт төрөппүт эппиэтинэскэ тардыллар. Оннук төрөппүтү хайаан даҕаны учуокка туруоруохха наада. Оҕо улахан дьону холобур оҥостор уонна тугу гынарын барытын үтүктэн иһэр. Ол иһин биһиги, төрөппүттэр, бастатан туран бэйэбин тугу оҥорорбутун толкуйдуохтаахпыт.

Альбина Ушницкая, ИДьМ пресс-сулууспатын референэ:

— ИДьМ үлэһиттэрэ сэрэхтээх буолуу туһунан билиһиннэрии үлэтин ыытар эбээһиннэстэрэ. Оҕо быһылааҥҥа түбэһэн балыыһаҕа киирдэҕинэ, быраастар түргэнник полицияҕа биллэрэллэр. Саахал, быһылаан буолбут сиригэр полиция үлэһитэ тиийэр уонна сиһилии быһаарсар. Төрөппүт оҕотун көрбөтөҕүттэн сылтаан ол-бу араас быһылаан таҕыстаҕына, төрөппүт эппиэккэ тардыллар. Оттон «кутталлаах селфи» туһунан кэпсиир буоллахха, 2015 сыллаахха Арассыыйа ИДьМ «Куттала суох селфи» диэн акция тэрийбитэ. Онтон ыла хас биирдии оскуолаҕа, орто уонна үрдүк үөрэхтэргэ полициялар араас тэрээһиннэри ыыталлар. Түгэнинэн туһанан «Якутскэнерго» хампаанньаны бииргэ үлэлэһэргэ ыҥырабын.

Хас биирдии киһи бэйэтин олоҕор бэйэтэ эппиэттиир диэни элбэхтэ истэбит. Онуоха оҕолорбут быһыыларыгар-майгыларыгар үйэ саас тухары биһиги такайыыбыт, үөрэтиибит дьайа сылдьыаҕа. Онон үүнэр көлүөнэҕэ куһаҕан холобур буолбат туһуттан, майгыны-сигилини көрүнэ, көннөрүнэ сылдьарбыт табыллар. Олох биирдэ эрэ бэриллэр буолан, ордук күндү. Ону сыаналыах тустаахпыт.

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Кыбартыыра, дьиэ атыылаһыыга көрүллэр ипотека кирэдьиитин эридьиэстэрэ

«Улуус олоҕо» анал бырайыак чэрчитинэн ый аайы «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрикаҕа бүтүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн тыҥаан турар тиэмэҕэ быһа эфиргэ кэпсэтэбит. «Сахамедиа» холдинг медиа-киинигэр «Ипотека: кыһалҕалар уонна инники кэскиллэр» онлайн-биэрии сэтинньи 15 күнүгэр буолла. Ыйытыылары «Саха сирэ», «Якутия»  хаһыаттар, улуустар редакцияларын бэрэстэбиитэллэрэ биэрдилэр.

Өрөспүүбүлүкэ улуустарын эрэдээксийэлэрин уонна «Саха сирэ» хаһыат суруналыыстарын ыйытыыларыгар ыҥырыллыбыт исписэлиистэр: СӨ Архитектураҕа уонна тутууга министиэристибэтэ, бааннар, тутуу хампаанньаларын бэрэстэбиитэллэрэ, дьиэ атыытын сүрүннүүр ааҕыныстыба кыттыыны ыллылар.

«Улуус олоҕо» бырайыак салайааччыта Полина Николаева, «Саха сирэ» хаһыат суруналыыстара Василий Никифоров, Надежда Егорова, «Якутия» суруналыыһа Мария Павлова уопсастыба туруорсар сытыы ыйытыыларын токкоолостулар.

Кэпсэтиини «Саха сирэ» хаһыат суруналыыһа Анивера Акимова иилээн-саҕалаан ыытта.

Анивера Акимова: Павел Анатольевич, билигин өрөспүүбүлүкэҕэ ипотеканан дьиэни атыылаһыы туруга хайдаҕый? Эһиги министиэристибэҕит чопчу дааннайдары оҥортуур дуо?

СӨ Архитектуратын уонна тутуу комплексын миниистирин бастакы солбуйааччы Павел Аргунов:

– Уопсай информацияны Киин баан хомуйар. Алтынньы 1 күнүнээҕи чахчыларынан көрдөххө, былырыыҥҥытааҕар 15 бырыһыанынан элбэх ипотека кирэдьиитэ бэриллибит. Ол курдук, биһиги өрөспүүбүлүкэтигэр 16 млрд. 200 мөл. курдук суумаҕа ипотека кирэдьиитэ бэрилиннэ. Бырыһыан кыччаан иһэр, ортотунан ыллахха, билигин 10 бырыһыан курдук буолла. Өссө араас бырагырааманан намыһах бырыһыаннаах ипотекалар бааллар. Холобур, 7 бырыһыаннаах ипотека кирэдьииттэрэ үлэлииллэр. Ипотека кирэдьиитин бырыһыана төһөнөн намтыыр да, оччонон элбэх киһи туһанар.

А.Акимова: Инники сылларга дьиэни ипотеканан ылыы бырыһыана өссө чэпчиэ дуо? «Сбербаан» бырыһыанын түһэрбитин туһунан социальнай ситимнэргэ тарҕанар сурах төһө оруннааҕый?

«Сбербаан» Саха сиринээҕи салаатын ипотеканан кирэдьииттээһин киинин салайааччытын солбуйааччы Лучезар Винокуров:

– Биһиэхэ саҥа дьиэни (бастакы ырыынакка) атыылаһарга эрэ намыһах бырыһыан 7,4 тэҥнэһэр. Нэһилиэнньэ ити информацияны сыыһа өйдөөтө, бутуйда. Онтон иккис ырыынакка дьиэни атыылаһарга аахсыйалар бааллар. «Эдэр ыал» бырагырааманан «Сбербаан» өҥөтүнэн туһанар буоллахтарына, 9 бырыһыаҥҥа ылыахтарын сөп. 7,4 бырыһыан аахсыйа субсидированиеҕа эрэ буолуон сөп. Ол эбэтэр бастакы төлөбүрү оҥордохторуна, 7-10 сылга диэри ыллахтарына, бырыһыаннара кыра буолар.

А.Акимова: Тутааччылар бырыһыан кыччыырыгар хайдах үлэлэһэҕитий? Эһиэхэ чэпчэки бырыһыаннаах ипотека баар дуо?

«Утум» хампаанньалар бөлөхтөрүн генеральнай дириэктэрэ Георгий Карамзин:

– Биһиги ити этиллибит бырыһыаннары туттабыт. Дьон туһанар буолла.

«Стройкон» хампаанньа генеральнай дириэктэрэ Иван Полушкин:

– Бааннар бырыһыаннарын кыччаппыттара тутааччыларга уонна сүрүннээн атыылаһар дьоҥҥо улахан оруолу оонньуур. Өссө да түһүө диэн буолар. Ол гынан баран, дойду президенэ Владимир Путин үс сылынан өлүүлэһэн (долевой) тутуу суох буолуохтаах диэн сорудах биэрдэ. Ол аата, бааннар үбүлүүллэрин курдук схема буолуохтаах. Ол схема билигин үөрэтиллэ сылдьар, үс сылынан син биир киирэрэ буолуо. Ити уларыйыы киирдэҕинэ, экспертэр да этэллэринэн, дьиэ сыаната 15-40 бырыһыаҥҥа диэри үрдүөн сөп. Ону бириэмэ быһаарыаҕа. Билиҥҥитэ механизма ситэриллэ илик. Биһиги ону күүтэбит.

А.Акимова: Павел Анатолььевич, В.Путин сорудаҕар тугу этэрдээххитий?

Павел Аргунов:

— 2018 с. от ыйын 1 күнүттэн 214-с федеральнай сокуоҥҥа олус элбэх уларыйыы киириэ. Саҥа усулуобуйаҕа сөп түбэһэр тутааччылар аҕыйыахтара. Онон, өлүүлэһэн тутарга ыарахаттар үөскүөхтэрин, дьиэ сыаната үрдүөн сөп. Тоҕо итинник сокуоннар ылыллалларый уонна сорудах бэриллэрий? Тоҕо диэтэххэ, албыннаппыт дьон уонна суобаһа суох тутааччылар элбэхтэр. Билигин итинник 16 дьиэ уонна 299 албыннаппыт киһи биһиги региоммутугар учуокка турар.

А.Акимова: Ипотеканан ылыллыбыт кирэдьиити бааннарга хос аахтарыы, түһэртэрии оҥорторуохха сөп дуо диэн улуустан ыйыталлар.

«Россельхозбаан» Саха сиринээҕи салаатын отделын начаалынньыга Евдокия Мигалкина:

-​ Биһиэхэ билигин сэтинньиттэн ыла ипотека кирэдьииттэригэр рефинансирование оҥоруу саҕаланна. Онуоха нэһилиэнньэ былырыын-иллэрээ сыл ылбыт кирэдьииттэрин бырыһыанын хос ааҕабыт. Холобур, 11,5 бырыһыаҥҥа ылбытын билигин 9,3 бырыһыаҥҥа диэри кыччатан биэрэбит. Оччоҕо, рефинансированиенан ыйдааҕы төлөбүрдэрэ кыччыыр. Ону таһынан килийиэннэрбитигэр аннуитетнай эбэтэр дифференцированнай көрүҥүн талалларыгар кыах биэрэбит. Дифференцированнай төлөбүр быдан чэпчэки буолар. Биһиги бааммытыттан эрэ буолбакка, ханнык баҕарар баантан ылбыт кирэдьииттэрин уонна урут рефинансирование оҥорторбуттарга эмиэ оҥоробут.

Лучезар Винокуров:

-​ «Сбербааҥҥа» эмиэ бырагыраама баар. Билигин баар кирэдьииттэригэр сайабылыанньаны ылан, биир ый иһигэр үөрэтэбит. Кирэдьиит бырыһыанын саамай улааппыта 10,9 тэҥниибит. Атын баантан биһиэхэ көһөр буоллахтарына, бырыһыаннара биһиэхэ 9,5 буолар.

Хатас с. дьаһалтатын ыччат бэлиитикэтигэр сүрүннүүр исписэлииһэ Алексей Осипов:

– Биһиэхэ элбэх оҕолоох ыалларга учаастак биэрэллэр. Кинилэр бастакы боппуруостарынан учаастактарыгар дьиэ тутааһын буолар. Холобур, ыал аҕата эрэ үлэлиир, 30 эрэ тыһыынча хамнастаах, ийэлэрэ оҕолорун көрөн олорор. Онтон кирэдьиит ылаары гыннаҕына, бастатан туран, кини хамнаһын, төлүүр кыахтааҕын көрөллөр. Чааһынай дьиэни тутууга ипотека биэрэҕит дуо? Кыра хамнастаах киһиэхэ туох эмэ чэпчэтиилэр бааллар дуо?

Лучезар Винокуров:

– Биһиэхэ олорор дьиэни тутуу бырагыраамата баар. Баан килийиэн төлүүр кыаҕын көрөн, кирэдьиит харчытын биэрэр. Кылаабынайа, бэдэрээччиттэрин кытары дуогабар түһэрсэллэр. Онтон биһиги тиийбэт сууматын биэрэбит.

А.Акимова: Максим Михайлович, эһиги чааһынай дьиэлэри тутуунан дьарыктанаҕыт.

«Байаҕантай-Строй» тэрилтэ менеджерэ Максим Федоров:

-​ Кэнники сылларга дьон чааһынай дьиэлэри элбэхтик тутар. Биһиги чааһынай дьиэни тутууга ипотеканан да, Ийэ хапытаалынан да үлэлиибит.

А.Акимова: Уопсайынан, элбэх оҕолоох ыаллар ипотека ылалларыгар туох чэпчэтиилэр баалларый?

Павел Аргунов:

– 35 саастарын ааһа илик дьон «Эдэр ыал» бырагыраамаҕа кыттыан сөп. Бу бырагыраама өрөспүүбүлүкэ уонна муниципалитет бүддьүөтүттэн үбүлэнэр. 40 бырыһыаҥҥа диэри субсидия баар буолуон сөп.

Надежда Егорова: Рефинансированиены потребительскай кирэдьииккэ оҥорторуохха сөп дуо?

Евдокия Мигалкина:

– Ипотекаҕа уонна потребительскайга тэҥинэн оҥоробут.

Георгий Карамзин:

– Саҥа дьиэҕэ гараас тутуутугар ипотека көрүллүбэт. Биһиги тутабыт, дьон кыайан атыыласпат. Ол иһин, атын харчылаах дьоҥҥо атыылыырга күһэллэбит. Гарааһы тутуу ипотекаҕа көрүллүбэтэ ыарахаттары үөскэтэр. Дьиҥэр, бааннар биһиэхэ утары бараллара буоллар.

Лучезар Винокуров:

– Хомойуох иһин, биһиэхэ ити табыллыбат. Тоҕо диэтэххэ, кирэдьиит сайаапкатыгар биир эрэ объегы ылабыт.

Евдокия Мигалкина:

-​ Биһиги атын варианнары эмиэ киллэрэбит. Холобур, кирэдьиит ылар киһи бэйэтин эргэ дьиэтин солуок уурар уонна биир улахан кирэдьиити ылар. Ол аата эргэ дьиэтин солуок ылан, уу харчы биэрэбит. Ол харчытынан кини эһиэхэ гарааһын уонна кыбартыыратын иһин төлүүр.

Полина Николаева: Дьиэ кэргэнэ, оҕото-уруута суох эдэр исписэлиискэ туох бырагыраама баарый?

Лучезар Винокуров:

– Оннук бырагыраама суох. Уопсай төрүккэ олоҕуран ылаллар.

А.Акимова: Ипотеканан туһанарга дьон сүрүннээн туох кыһалҕаны көрсөрүй?

«Хамсаабат баай өрөспүүбүлүкэтээҕи агентствота» тэрилтэ салайааччыта Сардаана Иванова:

– Үлэлээх, кирэдьиит ыларга историята үчүгэй киһи, сааһыттан тутулуга суох, кыайан дьиэлэнэр-уоттанар буолла. Ону таһынан сир учаастагын ылар кыахтанна. Сыана саамай муҥутаан үрдээһинэ 2014-2015 сс. бэлиэтэммитэ. Биир кв. миэтэрэ 100-тэн тахса тыһыынча буолбута. Ити «искусственнайдык» үрдээбит сыана. Билигин дьиэ сыаната, 2014 сылы кытта тэҥнээтэххэ, 22 бырыһыан түстэ.

Саха сирин ырыынагын көрдөххө, өрөспүүбүлүкэ нэһилиэнньэтэ наһаа кыра дохуоттаах. Билигин биир хостоох кыбартыыраларга сыана хамсыыр, онтон 3-4 хостоохторго ыарыыр. Ол иһин, наадыйааччы аҕыйыыр.

Дьон аҥаардас дьиэни эрэ атыыласпат, инфраструктураны атыылаһар. Суол туругун, оскуола, балыыһа баарын учуоттууллар. Уопсайынан, балаһыанньа наһаа үчүгэйэ суох.

Манна даҕатан эттэххэ, бааннар ипотека кирэдьиитин бырыһыанын кыччатаҕыт да, атын өттүнэн тэбэн таһаараҕыт (ол иһигэр, страховканан). Итини көрөргүт буоллар.

А.Акимова: Иван Иванович, сыананы бэйэҕит олохтуугут дуо?

Иван Полушкин:

– Тутар тэрилтэ сыананы бэйэтэ олохтуур. Ол эрэн, халлаантан ылбаппыт, ырыынагы үөрэтэн, сөптөөх сыананы олохтуубут.

Георгий Карамзин:

– Биһиги сыананы үөһээ-аллараа кыайан түһэрбэппит. Дьон бааннартан биир эрэ хостооххо ылар кыахтаах.

Василий Никифоров: Тыа сиригэр саҥа дьиэлэри тупсаҕай оҥорууга кирэдьиит ыларга чэпчэтии баара. Ол тоҕо үлэлээбэт буолла? Тутааччыларга ирдэбили хайдах эрэ сымнатар бэлиитикэни ыытаҕыт дуо? Гарааһы атыылаһарга судаарыстыбаттан өйөбүл баар буолуон сөбө.

Павел Аргунов: Саҥа дьиэни толору хааччыллыылаах оҥорорго анаан бырыһыана суох кирэдьиити биэрэргэ былырыын сорудах Дьиэ-уот, коммунальнай хаһаайыстыба министиэристибэтигэр бэриллибитэ. 150 мөлүйүөн көрүллүөхтээх этэ да, үп-харчы тиийбэккэ ыйанан хаалла. Ол гынан баран, үп-харчы туруга тубустаҕына, ити бырагыраама, бастатан туран, улахан нэһилиэнньэлээх пууннарга, үлэлиэн наада.

Өлүүлэһэн тутуу ирдэбилин күүһүрдэр бэлиитикэҕэ СӨ бырабыыталыстыбата уонна Тутуу министиэристибэтэ күүскэ үлэлииллэр. Атын субъектарга албыннаппыт дьону өйүүр үлэ олох да барбат.

Онтон гараас боппуруоһа судаарыстыба боломуочуйатыгар киирбэт.

Түмүк санаа: Ити курдук, «төгүрүк остуол» кыттыылаахтара нэһилиэнньэҕэ туһалаах элбэх сытыы боппуруоһу таарыйдылар. *Ипотеканан кирэдьиит ыларга бааннар бырыһыаннарын кыччаппыттарын, кирэдьиит ылар дьон ахсаана элбээбитин да иһин, кыбартыыра сыаната халбаҥныы турара, сыана өссө үрдүүр чинчилээҕэ элбэх киһини толкуйдатар. **Рефинансирование бырагыраамата үлэлээн, килийиэннэр урукку кирэдьииттэрин бырыһыанын 9,5 бырыһыаҥҥа диэри түһэрэн, 500-600 тыһыынча харчыны кэмчилиир буолуохтара. ***Владимир Путин өлүүлэһэн тутууну тохтотор дьаһалыттан тутааччылар сыана өссө үрдүө диэн дьиксинэллэр. Ол нэһилиэнньэҕэ охсуулаах буолара саарбаҕа суох.

«Улуус олоҕо»: Хапытаалынай өрөмүөн харчыта төлөнөрө – булгу, кээмэйэ – халымыр

Кэлиҥҥи сылларга хапытаалынай өрөмүөҥҥэ диэн ааттаан элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ олорооччулартан төлөбүр хомуйар буоллулар. Бу туох сокуоҥҥа олоҕурбут түһээнин үгүс киһи өйдөөбөт. «Аны 20-30 сылынан биирдэ өрөмүөннэнэр дьиэҕэ тоҕо төлүөхтээхпиний? Төлөөбөтөххө, кэнэҕэс туох иэстэбиллээх буолуоҕай?» — диэн ыйытааччы элбэх. 

Сахамедиа пресс-киинигэр «Улуус олоҕо» бырайыак «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрикатынан хапытаалынай өрөмүөн иһин төлөбүр, коммунальнай хаһаайыстыбаҕа, хааччыйар сулууспалар үлэлэригэр сыһыаннаах тыҥаан турар боппуруостар тула төгүрүк остуол ыытылынна.

«Саха сирэ» хаһыат уонна улуустар хаһыаттарын суруналыыстарын ыйытыыларыгар ыалдьыттарбыт – Дьиэ-уот коммунальнай хаһаайыстыбатын уонна энергетика министиэристибэтин дьиэ-уот бэлиитикэтигэр уонна административнай үлэҕэ департаменын салайааччытын солбуйааччы С.В.Давыдов, Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр хапытаалынай өрөмүөннэрин фондатын производственнай-техническэй салаатын сүрүн инженерэ А.П.Багардынов, ити фонда үп-экономика салаатын тутаах экономиһа А.Т.Новогодина уонна фонда бырагыраамаларын ырытар салаа начаалынньыга Ю.И.Намылов, “Сахатранснефтегаз” АУо газ тэриллэрин техническэй хааччыйыыга сулууспатын начаалынньыга А.В.Чупров, “Субсидия агентствота” СХТ тутаах экономиһа Е.Е.Егорова, “Альтаир” салайар хампаанньа дириэктэрин сүбэһитэ Л.Д.Бястинов хоруйдууллар.

Кэпсэтиини «Саха сирэ» хаһыат ырытааччыта Анивера Акимова салайан ыытар.

— Төлөбүр кээмэйэ төһөнүй уонна туохха олоҕуран быһылларый?

Станислав Давыдов:

— Хапытаалынай өрөмүөн усунуоһун кээмэйэ (элбэх кыбартыыралаах дьиэ 1 кв. миэтэрэтигэр) 2013 с. быһыллан олохтоммута уонна онтон ыла уларытылла илик: Москваҕа 17 солк. буоллаҕына, Саха сиригэр 3 солк. 60 харчы, ол эбэтэр дойду үрдүнэн саамай кыра кээмэйдээхтэртэнн биирдэстэрэ. Эһиил, инфляцияҕа сөп түбэһиннэрэн, үрдэтэргэ былаанныыбыт. Дьиҥэр, хапытаалынай өрөмүөнү толору ыытарга Тиксии бөһүөлэгэр 50-тан, Дьокуускай куоракка 10-тан тахса солк. буолар, ортотунан – 23 солк. харчы.

Юрий Намылов:

— Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ дифференцированнай төлөбүр олохтонон турар: 2-лии этээстээх мас дьиэлэргэ – 3 солк. 60 харчы, лифт көрүллүбэтэх таас дьиэлэргэ – 6 солк., лифтээх таас дьиэлэргэ – 8 солк.

— Кыбартыыраны бас билээччи ыйга, сылга төһө харчыны төлүөхтээҕий?

— Ыйбытым курдук, усунуос кээмэйэ хайдах дьиэҕэ олороргуттан тутулуктаах. Холобур, 3 тыһ. кв. иэннээх лифт көрүллүбэт таас дьиэҕэ олорооччулар сылга холбоон 150 тыһ. солк. харчыны төлүүллэр.

— Хапытаалынай өрөмүөн ыытыллыахтаах дьиэлэрин испииһэгин киһи хантан булан көрүөн сөбүй?

— Биһиги сайпытыгар киирдэххэ, «Мой дом» диэн разделга ханнык дьиэлэргэ хаһан хапытаалынай өрөмүөн ыытыллыахтаах испииһэгэ баар. Бу испииһэк улуустар, куораттар киллэрбит сайаапкаларыгар (иһитиннэриилэригэр) олоҕуран оҥоһуллубута. Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн барыта 5 тыһ. тахса дьиэ учуокка киллэриллэн, уочаракка турар.

— Хапытаалынай өрөмүөн быстах өрөмүөнтэн туох уратылааҕый?

– Хапытаалынай уонна быстах өрөмүөннэр икки ардылара олус тэйиччи. Быстах кыра өрөмүөҥҥэ салайар хампаанньа бэйэтэ хомуйбут харчытыттан туттар. Хапытаалынай өрөмүөҥҥэ дьиэ подъеһыттан ураты барыта киирэр, иһинээҕи ситимнэри уларытыыга тиийэ.

– Өскөтүн дьиэ саахалланар туруктаах буоллаҕына?

— Туһааннаах дьиэни анал хамыыһыйа көрөн-үөрэтэн, «саахалланар туруктаах» диэн быһаардаҕына, нөҥүө ыйыттан хапытаалынай өрөмүөҥҥэ усунуос төлөбүрэ тохтотуллар.

— Дьокуускай куоракка эргэ дьиэлэргэ олорооччулар газ ситимин көрүү хапытаалынай өрөмүөн харчытын суотугар ыытылларын туруорсаллара төһө олохтооҕуй?

Александр Чупров:

— Дьиэлээх дьон элбэҕи төлүөхтэрин баҕарбаттар. Ааспыт сылга 23 дьиэни газтан араарбыппыт. Олортон билиҥҥэ диэри 6 дьиэ холбоммокко турар. Диагностикаҕа биһиги көҥүлбүт суох. Бу үлэнэн 3 чааһынай тэрилтэ дьарыктанар.

— Быйыл хас дьиэҕэ күөх төлөнү араарыы суоһууруй?

— Быйыл көрүллүөхтээх болдьоҕо туолар 465 дьиэ баарыттан 40 дьиэ эрэ дуогабар түһэристэ. Ону таһынан бэйэбит быһаччы салайыыга ылбыт 195 дьиэлээхпититтэн 7 дьиэ дуогабардаста. Бу нэдиэлэҕэ Дьокуускайга Дзержинскэй аатынан уулусса 1-кы уонна Халтурин 6-с нүөмэрдээх дьиэлэригэр гаһы араарыахпыт.

— Маннык кыһалҕа киин куоракка эрэ баар дуо?

— Жатай бөһүөлэгэр эмиэ араарыахтаахпыт. Маннык кыһалҕа Хаҥалас, Нам улуустарыгар уонна Бүлүүгэ Кыһыл Сыырга баар.

Айаал Багардынов:

— Дьиэ гаһын ситимин, кырааннарын көрөн бараннар, 5 сылга диэри уһатыахтарын сөп, ол кэнниттэн эрэ хапытаалынай өрөмүөн үлэтэ ыытыллар. Манна биир чопчу бэлиэтиибин: диагностика оҥорторорго кыбартыыра иһинээҕини дьиэлээх киһи, таһынааҕыны (дьиэ иһиттэн газ холбонуллар источнигар диэри) тустаах салайар хампаанньа уйуналлар.

— Төлөбүрэ төһөнүй?

— Биир кыбартыыраҕа төлөбүрэ 1,5-3 тыһ. солк. буолар.

Леонид Бястинов:

— Биһиги дьиэлэрбит сэнэх буоланнар, итинник кыһалҕаны көрсө иликпит эрээри, онтон син биир куоппаппыт, сотору тиийэн кэлиэҕэ. Сыл аайы төлөбүр тарыыптарын кыбартыыраны бас билээччилэри кытта бигэргэтэбит. Газ диагностикатыгар туспа ыстатыйа көрүллүбэт, аһаҕас турар. Мин санаабар, дьиэлээхтэргэ уонна салайар хампаанньаҕа эрэ найылыыр табыллыбат. Муниципальнай тэриллии кыттыһыан наада. Көрүллүбэтэх атын да ороскуот элбэх буолар. Дьиэ акылаата ыйыллыбыт болдьоҕуттан эрдэ туһаттан тахсыан сөп. Холобур, быйыл биһиги таһыттан көрөн чинчийиигэ 60 тыһ. солк. харчыны төлөөтүбүт.

—  Черскэйгэ быйыл 2 дьиэҕэ хапытаалынай өрөмүөн ыытыллыахтааҕа, матырыйаал кэмигэр кэлбэккэ, хойутаата. Куонкуруһа суох судургутук ыытар тоҕо кыаллыбатый?

С.Давыдов:

— Биһиги федеральнай былаас олохтообут бэрээдэгин кэһэрбит сатаммат. Хотугу улуустарга логистиката уустугунан, хапытаалынай өрөмүөн үлэтэ икки сыл ыытыллар гына оҥорон олоробут. Холобур, Аллараа Халымаҕа быйыл саҕалаабыт буоллахтарына, эһиил ситэрэллэр. Онон айманарга төрүөт суох.

— Барыта хас дьиэ хапытаалынайдык өрөмүөннэннэ?

Ю.Намылов:

— Сылларынан эттэххэ, 2015 с. 133, 2016 с. 292 дьиэҕэ хапытаалынай өрөмүөн ыытылынна. Быйылгы былааҥҥа 198 дьиэ турар. Ону таһынан пилотнай бырайыагынан 73 дьиэҕэ 161 лифт уларытыллар, балартан үксэ – Нерюнгри куоракка. Уларытыллыахтаах болдьоҕо кэлбитинэн.
 Хаассаҕа кыбартыыра иһин төлөһө кэллэххэ, хапытаалынай өрөмүөн усунуоһун туура тутан ылбаттар, талларар курдук ыйыталлар. Хапытаалынай өрөмүөн фондатыгар харчы угар булгу ирдэнэр буолбатах дуо?

Анастасия Новогодина:

— Усунуоһу булгуччу төлүөхтээххин. Дьиэ-уот кодексын 169-с ыстатыйатыгар олоҕуран ыстарааптыыр миэрэ туттуллан, пеня ааҕыллар. Кыбартыыраны бас билээччи ону билиэхтээх. Хапытаалынай өрөмүөн фондатыгар 4 тыһ. солк. элбэх иэстээх дьоҥҥо суутунан ирдэбил түһэриллэр. Ирдэһэр үлэ саҕаланна. Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн былырыын 228 мөл. солк. суумалаах иэс мунньуллубут буоллаҕына, быйыл 353 мөл. солкуобайга тиийдэ.

— Саҥа тутуллан киирбит уонна саҥатык дьиэҕэ олорооччулар аҕыйах сылынан хапытаалынай өрөмүөн ыытыллыахтаах дьиэ хаһаайыттарын кытта тэҥҥэ төлүүллэрин туох дии саныыгыт?

С.Давыдов:

— Бу 30 сыллаах бырагыраама. Хапытаалынай өрөмүөн фондата 2014 сыл иккис аҥаарыттан үлэтин саҕалыырыгар барыларыттан хомуйар буоллаҕына, 2016-2017 сс. тутуллан киирбит саҥа дьиэлээхтэри 5 сылга каникул биллэрэн төлөбүртэн босхолоотубут. Ити иннинээҕи кэмҥэ тутуллубут дьиэлээхтэр төлүүллэр. Дьиэ хас сыллаахха тутуллубутунан көрөн усунуос кээмэйигэр араарыы көрүллүбэт, 10 сыл буоллун, 20 сыл буоллун – биир сууманы төлүүллэр (эрдэ ыйыллыбытын курдук, мас уонна таас (лифтээх, либэ суох) эрэ диэн араарыллар).

— Оттон кырдьаҕас дьоҥҥо чэпчэтии көрүллэр дуо?

Елена Егорова:

— Чэпчэтии көрүллэр. 2015 сыл атырдьах ыйыгар бигэргэммит федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран, аҥаардас, үлэлээбэт 70 сааһын ааспыт киһи хапытаалынай өрөмүөҥҥэ укпут харчытын 50, оттон 80 сааһын ааспыт кырдьаҕаска 100 бырыһыан толуйуу көрүллэр. Манна сыһыаран эттэххэ, чэпчэтиини көрөрүн-көрбөтүн регион бэйэтэ быһаарар, федеральнай сокуонунан I уонна II бөлөххө киирэр инбэлииттэр эрэ олоччу босхолоноллор. Толуйуу харчытын ыларга ирдэбилэ судургу: хапытаалынай өрөмүөн усунуоһун төлөөбүт квитанцияҥ, сайабылыанньаҥ, үлэҥ киниискэтэ (үлэлээбэккин бигэргэтэргэр), пааспарыҥ уонна кыбартыыра бас билээччитэ буоларгын туоһулуур докумуонуҥ. Өскөтүн субсидиянан туһанааччы кыаммат, кыайан кэлбэт буоллаҕына, бэйэтин оннугар атын чугас аймаҕын ыытара көҥүллэнэр. Улууска олорор киһи почтанан ыытыан эбэтэр МФЦ өҥөтүнэн туһаныан сөп. Биһиги улуустарга сулууспалардаахпыт.

— Хапытаалынай өрөмүөнү ким ыытарый?

А.Багардынов:

— Хапытаалынай өрөмүөн фондата сакаасчыт быһыытынан ыыттарар. Үлэтин бэдэрээттэспит тэрилтэ толорор. Хапытаалынай өрөмүөн 12 суол көрүҥнээх (конструктивтаах). Ол аата кырыыһата эбэтэр ититии ситимэ буолуохтарын сөп. Өскөтүн дьиэ туруга мөлтөх, 70 бырыһыана эргэрбит (износ) буоллаҕына, көтүрүүгэ ыытыллыахтаах, хапытаалынай өрөмүөҥҥэ хапсыбат. Маннык дьиэлэри хапытаалынай өрөмүөн бырагырааматыттан таһааран кэбиһиллиэхтээх. Бу хайысхаҕа салайар хампаанньалар ыкса үлэлэһиэхтэрин наада.

Л.Бястинов:

— Хапытаалынай өрөмүөҥҥэ төлөбүр икки көрүҥэ баар: регионнааҕы операторга төлүөххэ эбэтэр бааҥҥа анал счет арынан, туспа мунньуохха сөп. Биһиги хампаанньабыт сорох ТСЖ-лардыын дуогабарынан үлэлиир. Анал счеттаахтар уочараты кэтэспэккэ, хаһан өрөмүөн ыытылларын бэйэлэрэ быһаараллар. Хапытаалынай өрөмүөнү биир-биир буолбакка, кэлимник ыытар ордук буолуо. Дьиэлээхтэр баантан кирэдьиит ылаллар, ол бырыһыанын ставкатын судаарыстыба субсидия көрөн толуйар буоллун. Оччоҕуна дьон хамнаныа, кылгас кэмҥэ хапытаалынай өрөмүөн ыытыллара ситиһиллиэх этэ. Бары көмөлөөн үлэлиирбит кыайыылаах буолуо.

— Атын регионнарга оннук уопут баар дуо?

— Түбэһэн көрбөтөҕүм-аахпатаҕым гынан баран, сокуон ону көҥүллүүр.

А.Багардынов:

– Сүүһүнэн кыбартыыралаах улахан дьиэҕэ олорор ыаллар анал счет арыналлара табыгастаах, туох наадатын чопчу оҥортороллор буоллаҕа. Онон анал счекка көһөргө сүбэлиэм этэ. Дьиҥэр, усунуос кээмэйэ оннук улахан буолбатах: 500 кв. м иэннээх икки этээстээх, 12 кыбартыыралаах мас дьиэҕэ олорор ыаллар ыйга холбоон 1800 солк. харчыны угаллар, ол аата сылга – 21 тыһ. 600 солк. киирэр. Оттон кырыыһаны саҥалыы оҥоруу 800 тыһ. солк., дьиэни кэлимник өрөмүөннээһин 6 мөл. солк. турар. Мас дьиэлээхтэр 277 сыл тухары төлөөтөхтөрүнэ итиччэ суума тахсар. Онон судаарыстыба өйөбүлэ улахан.

– Анал счеттаах хас дьиэ баарый?

С.Давыдов:

— Өрөспүүбүлүкэҕэ анал счеттаах 100-тэн тахса дьиэ баар. 2014 с. 7, 2016 с. 8, быйыл 4 анал счеттаах дьиэҕэ хапытаалынай өрөмүөн үлэтэ ыытылынна. Ити үксэ Нерюнгрига. Ол сыалга судаарыстыба бүддьүөтүттэн үп көрүллэр. Федеральнай таһымтан хапытаалынай өрөмүөҥҥэ анаан 2008 сылтан харчы кэлэр этэ, ол кэлин ыараата. Тоҕо диэтэххэ, хапытаалынай өрөмүөн энергоэффективнэй буоларын ирдииллэр, өрөмүөн түмүгэр 10 бырыһыаннаах экономия биэриэхтээх. Ол биһиэхэ кыаллыбат. Быйыл онтон иҥнэн кыттыбатыбыт.

Түмүк санаа

Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэри аҥаар кырыытыттан хапытаалынай өрөмүөн испииһэгэр киллэримиэххэ. Улуустар, салайар хампаанньалар быһаччы кыттыһаннар, орооһоннор, иккиттэн биир суолу – дьиэҕэ хапытаалынай өрөмүөн оҥоһулларын эбэтэр дьиэ саахалланар туруктааҕынан күрдьүллэрин туһунан чуолкай иһитиннэриини биэриэх тустаахтар. Хас биирдии кыбартыыралаах киһи кини хапытаалынай өрөмүөн харчытын бэйэтин туһугар буолбакка, дьиэ 1 кв. миэтэрэтигэр угарын өйдүөхтээх. Ол эбэтэр кини атын дьиэҕэ көстөҕүнэ, угуллубут харчы ол дьиэ туһатыгар хаалар. Уонна киллэрбит харчыта (мунньуллубут үп) хапытаалынай өрөмүөҥҥэ эбэтэр эргэ дьиэни көтүрүүгэ, көһөрүүгэ туһаныллар.

Сүбэ-соргу

Манан сиэттэрэн эттэххэ, кыбартыыра атыылаһаргытыгар Элбэх кыбартыыралаах дьиэ хапытаалынай өрөмүөнүн фондатыгар хайаан даҕаны эрийэн эбэтэр сылдьан, атыылаһыахтаах кыбартыыраҕыт иэстээҕин-иэһэ суоҕун чуолкайдаһыҥ! Кыһыл тылга итэҕэйдэххитинэ, кыбартыыра мунньуллубут иэһин бэйэҕит төлүүргүтүгэр күһэллиэххит. Өссө төгүл тоһоҕолоон этэбит: хапытаалынай өрөмүөн харчыта кыбартыыраны бас билээччигэ буолбакка, дьиэҕэ «үлэлиир».

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Кырдьаҕас дьону угаайыга киллэрэллэр

Кырдьаҕастары массыанньыктааһынтан көмүскээһин, сэрэхтээх буоларга кинилэр билиилэрин-көрүүлэрин үрдэтии уонна сибээс ресурсаларынан хааччыйыы боппуруостарын медиа-кииҥҥэ «Улуус олоҕо» анал бырайыак чэрчитинэн «Барыбыт кыһалҕабыт» былаһааккаҕа дьүүллэстибит.

Соторутааҕыта биир билэр киһим өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник биллэр кырдьаҕас массыанньыктарга 100 тыһыынча харчытын албыннаппытын туһунан истибитин миэхэ кэпсээбитэ. Тымныы дууһалаах дьонтон олус хомойбутун, кэлэйбитин биллэрбитэ. «... Барахсан ытыы-ытыы миэхэ эрийдэ. Ол киһийдэхтэр доруобуйа харыстабылын министиэристибэтиттэн сылдьабыт диэбиттэр. Балыыһаттан саҥа тахсыбыккын иһиттибит дииллэр үһү өссө. Онон доруобуйаҕын чөлүгэр түһэрэргэр маннык аппараат наада, бу счекка харчы түһэрдэххинэ, сарсын аҕалан биэрэбит диэн эрэннэрбиттэр. Кырдьаҕас барахсан ону итэҕэйээхтээн, биэнсийэтиттэн ууруммутун харчытын кутан биэрбит», – диир сэһэргэһээччим.

Ким доруобуйата көнүөн, чэгиэн-чэбдик сылдьыан баҕарбатый?! Кырдьаҕас муҥнаах бу дьоҥҥо итэҕэйэн, харчытын киниискэтит​тэн устан ыыта охсубут. Эрэннэрбит дьоно сүтэн хаалбыттарыгар уонна чугас дьонугар кэпсээн эрэ баран, массыанньыктар угаайыларыгар киирэн биэрбитин өйдөөбүт. Кыбыстан, суруналыыстар, полициялар да көмөлөрүнэн ол дьон ир суолларын ирдэтиэн баҕарбатах. Хааллаҕа ол…

Итинник төһөлөөх элбэх кырдьаҕас албын-көлдьүн тылга киирэн, кураанаҕы кууһан хаалара буолуой?! Онуоха үксүгэр сибээс аныгы тэриллэрин туһаныыны билбэттэрэ-көрбөттөрө, итэҕэйимтиэ майгылара, санаа түһүүтүгэр баттатан, силиэстийэлэниэхтээх дьыаланы хойутатан кэбиһэллэрэ баар суол. Ол да иһин, кырдьаҕастары, нэһилиэнньэ көмүскэлэ суох араҥатын түөкүттэртэн хайдах харыстыыр туһунан кэпсэтии кэмиттэн-кэмигэр тахсар.

Алена Алексеева, Арассыыйа ИДьМ управлениетын бэрэстэбиитэлэ:

– Үксүгэр кырдьаҕас, аҕам саастаах дьон массыанньыктар илиилэригэр киирэн биэрэллэр. Массыанньыктар сатабыллаахтык туттар ньымаларынан кырдьаҕастарга араас мөкү ис хоһоонноох смс-иһитиннэриилэри ыыталлара буолар. Холобур: «… Аймаҕыҥ алдьархайга түбэстэ. Онон, суһаллык бу нүөмэргэ бачча суумата ыыта оҕус», – диэн ис хоһоонноох буолар үксүгэр. Эбэтэр: «Аҕыйах бырыһыаннаах кирэдьиити ыларга, эбэтэр эмтиир препараты сакаастыырга докумуоннаргын оҥорон биэрэбит», – дииллэр. Кырдьаҕаһы итэҕэтэ, сөбүлэһиннэрэ охсон баран, төлөпүөҥҥэ ыйбыт нүөмэрдэригэр эбэтэр баан каартатыгар ботуччу суумалаах харчыны ыытарыгар этэллэр. ГАИ үлэһитэбин диэн ааттаан, «суол саахала тахсыбытын, онно эһиги чугас киһигит буруйдааҕын» туһунан эмиэ иһитиннэриэхтэрин сөп. Ону тэҥэ, социальнай ситимнэр страницаларын «алдьатан» киирэн, доҕотторгут эбэтэр билэр дьоҥҥут ааттарыттан харчынан көмө оҥороргут туһунан сурук ыыталлар.

Василий Тимофеев, «Россельхозбаан» Саха сиринээҕи филиалын дириэктэрэ:

– Биһиги килийиэннэрбит счекка баар үптэригэр куттал суоһаабатын хааччыйабыт. Массыанньыктар ардыгар баан үлэһиттэрэбит диэн кубулунан, кирэдьиити ыларга, историяҕытын тупсарарга, Ийэ хапытаалын харчынан биэрэргэ сүбэ-ама биэрэбит диэн албынныыллар. Итинник «үлэһиттэргэ» итэҕэйимэҥ. Түөкүннээһин 99 бырыһыаныгар албыннатааччы бэйэтэ массыанньык аатыгар харчы ыыппыт буолар. Дьиҥэр, баан үлэһиттэрэ эһиэхэ араас биричиинэнэн, кэккэ этиилэри киллэрэн эрийэллэрэ биллэр. Эһиги биири өйдүөххүтүн наада — биир да дьиҥнээх баан үлэһитэ хаһан даҕаны эһиги пин-кодкутун ыйыппат. Ол аата пин-коду, атын эн эрэ билэр сыыппараҕын ыйытар буоллахтарына — ол эһиэхэ сэрэҕи үөскэтиэхтээх.

Михаил Жирков, Элбэх функциялаах киин (МФЦ) быраап экспертизатыгар уонна босхо юридическай көмөнү оҥорууга отделын начаалынньыга:

– Биһиэхэ «Биэнсийэлээхтэри өйөөһүн» биир кэлим бырагыраама баар. Бу өҥөҕө страховой биэнсийэни ааҕыыттан саҕалаан үгүс элбэх өҥө киирэр. 202-с микро-оройуоҥҥа баар үөрэтэр кииммитигэр кырдьаҕастары көмпүүтэргэ үлэлииргэ, интэриниэти туһаныыга, электроннай ньыманан араас өҥөнөн туһанарга үөрэ​тэбит.

Анастасия Аккуратова, СӨ Үлэҕэ уонна социальнай сайдыыга министиэристибэтин социальнай хааччыйыыны, эпиэкэни уонна попечительствоны тэрийиигэ департаменын салайааччыта:

– Дьокуускайга 700-тэн тахса кырдьаҕас социальнай үлэһиттэр өҥөлөрүнэн туһанар. Биһиги үөһээ этиллибит түгэннэртэн хайдах харыстанар туһунан сүбэлэри-амалары биэрэбит, брошюралары таһаарабыт. Өрөспүүбүлүкэ 11 оройуонугар «Үһүс көлүөнэ оскуолата» үлэлиир. Манна уопсастыбаннай тэрилтэлэр элбэх быһаарар үлэни ыыталлар. Кырдьаҕастар, кыамматтар дьиэлэригэр кэлэр үлэһиттэрбит бары дастабырыанньалаахтар. Кинилэр – үксүгэр сыһыарыллыбыт, куруук кэлэр үлэһиттэр. Онон тустаахтар кинилэри сирэйдэринэн билэллэр. Онон, социальнай үлэһиттэрбит диэн албынныыр түбэлтэлэр тахсыбаттарын кэриэтэ.

Сүбэлэр

— Үбү-харчыны кытары сибээстээх дьыалаҕа сэргэх, болҕомтолоох буолуҥ!

— Баан каартатын бэйэҕитин кытары илдьэ сылдьыҥ. Каартаҕыт паролун уонна пин-кодын атын дьоҥҥо этимэҥ.

– Каартаҕытын сү​тэрдэххитинэ, суһаллык баан колл-киинигэр эрийиҥ уонна эпэрээссийэ барбатын курдук тохтотторуҥ (блоктатыҥ).

— Каартаҕытын уонна пин-кодкут суруллубут кумааҕытын тэҥҥэ илдьэ сылдьымаҥ.

— «Эн каартаҥ ​блоктаммыт», «Эһиги бириис сүүйдүгүт» диэн смс-иһитиннэрии кэллэҕинэ, бастатан туран, бэйэҕит бааҥҥытыттан туоһулаһыҥ. Иһитиннэриигэ ыйыллыбыт нүөмэргэ олох эрийимэҥ. Эрийдигит даҕаны, каартаҥ реквизиттэрин арахпакка ыйытыахтара.

Общая забота: Как защитить пожилых людей от посягательств мошенников

В рамках дискуссионной площадки «Общая забота» (спецпроект «Жизнь в районах») обсуждались методы и приемы защиты от мошенничества, повышение уровня финансовой грамотности населения, обеспечение его доступа к информационным ресурсам. Цель всего этого — снижение рисков обмана пенсионеров и других социально уязвимых групп населения, ограждение их от преступных посягательств.

В работе «круглого стола» приняли участие представитель ММУ МВД России «Якутское» Алена Матвеева, начальник отдела правовой экспертизы и оказания бесплатной юридической помощи ГАУ МФЦ РС(Я) Михаил Жирков, директор ЯФ «Россельхозбанк» Василий Тимофеев, начальник отдела розничных продаж ЯФ «Россельхозбанк» Евдокия Мигалкина и руководитель Департамента по организации социального обслуживания, опеки и попечительства Министерства труда и социального развития РС(Я) Анастасия Аккуратова.

Представитель органов внутренних дел привел данные о преступлениях, совершаемых мошенниками в отношении пожилых людей. «Только за 9 месяцев на территории Якутска зарегистрировано 337 мошенничеств, связанных со средствами связи и Интернетом, а также 111 преступлений, связанных с кражами денежных средств посредством связи и интернет-ресурсов, — сообщила Алена Сергеевна. — Основной категорией, подверженной влиянию злоумышленников, являются люди пожилого возраста. Это говорит о том, что в первую очередь необходимо повышать правовую и финансовую грамотность среди пенсионеров и других социально незащищенных групп населения».

«Россельхозбанк – крупнейший государственный банк России. Мы обеспечиваем высокий уровень безопасности средств на счетах клиентов. Не стать жертвой преступников Вам поможет простая бдительность. Держите банковскую карту при себе, не говорите пароли и пин-коды третьим лицам, если Вы потеряли карту необходимо позвонить в колл-центр банка и немедленно ее заблокировать. Иногда мошенники могут представляться сотрудниками любого банка и предлагать услуги помощи в получении кредита, улучшении кредитной истории, «обналичивания» материнского капитала за определенное вознаграждение. Ни в коем случае не верьте подобным «сотрудникам», — предупредил Василий Тимофеев. 

«На базе центра «Мои Документы» предоставляется комплексная услуга «Поддержка пенсионеров» куда включены следующие услуги: присвоение звания «Ветеран труда», присвоение звания «Ветеран труда Республики Саха (Якутия)», постановка на очередь на санаторно-курортное лечение ветеранам труда, прием заявлений об установлении страховых пенсий и пенсий по государственному пенсионному обеспечению, прием заявлений от пенсионеров на изменение способа выплаты пенсий, информирование застрахованных лиц о состоянии их индивидуальных лицевых счетов в системе обязательного пенсионного страхования, выдача справок о размере пенсий (иных выплат), информирование о предоставлении государственной социальной помощи в виде набора социальных услуг «Присвоение звания «Ветеран труда» и «Присвоение звания ветеран труда РС(Я)» и многое другое», — рассказал Михаил Жирков.

Диалог состоялся конструктивный. По его завершении участники «круглого стола» сошлись во мнении, что необходимо регулярно проводить среди населения работу по разъяснению и предупреждению правонарушений в отношении лиц преклонного возраста.

Полную версию смотрите на видео:

 

https://youtu.be/Q6fPGKmXyn4

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Чааһынай дьиэни гаас оттукка холбооһун түбүгэ, кыһалҕалара, соруктара

Өрөспүүбүлүкэ салалтатын өйөбүлүнэн тыа сирин гаастааһын үлэтэ күүскэ ыытыллар, тыһыынчанан километр усталаах сүрүн үөс ситимэ тардыллан, үгүс нэһилиэнньэлээх пууннарга ”күөх төлөн” холбонно. Ити эрээри, чуолаан чааһынай дьиэҕэ гааһы киллэртиигэ кэккэ ыарахаттар суох буолбатахтар. “Сахамедиа” өрөспүүбүлүкэтээҕи иһитиннэрэр-бэчээттиир киин “Улуус олоҕо” бырайыагын чэрчитинэн, салааҕа быһаччы үлэлии-хамсыы сылдьар дьону кытта төгүрүк остуол ыытылынна. Кэпсэтиини “Саха сирэ” хаһыат кэрэспэндьиэнэ Анивера Акимова салайан ыытта.

Николай Петров, тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин миниистирин солбуйааччы:

— Тыа сирин гаастааһын бастакы түһүмэҕэ 2003 сылтан саҕаланан 2013 сылга диэри ыытыллыбыт тыа сирин социальнай-экономическай сайдыытын өрөспүүбүлүкэтээҕи бырагырааматын чэрчитинэн оҥоһуллубута. Билигин үлэ “Тыа сирин 2014-2017 сылларга уонна 2020 сылга диэри кэмҥэ бигэтик сайыннарыы” тус сыаллаах федеральнай бырагыраама чэрчитинэн барар. Бу кэм устата биһиги министиэристибэбит 24 нэһилиэккэ, ол иһигэр Үөһээ Бүлүү, Майа сэлиэнньэлэригэр үлэлэһэн кэллэ. Итиннэ манныгы өйдүүр наада: гаастааһын хас да өрүттээх үлэ — сүрүн үөһү тардыыга Бырамыысаланнас министиэристибэтин иһинэн “Стройсельгазификация”, бөһүөлэк иһинээҕи ситими ыалларга тиэрдиигэ Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ, оттон гааһы дьиэҕэ киллэриигэ “Сахатранснефтегаз” ААУо үлэлиибит. Бу кэлиҥҥи сылларга тоҕус нэһиликкэ сирэй сакаасчыт быһыытынан үлэлээтибит, итинтэн сэттэ нэһилиэги гаастаатыбыт, билигин икки нэһилиэккэ үлэлии сылдьабыт.

— Тус сыаллаах федеральнай бырагыраамаҕа киирэргэ туох ирдэнэрий?

— Бастатан туран, нэһилиэккэ тыа хаһаайыстыбата сайдар, гаас сүрүн үөһэ кэлэн турар итиэннэ бөһүөлэги гаастаһын бырайыага оҥоһуллубут буолуохтаах. Биһиги ол бырайыагы РФ Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр көмүскээн, үбүлэтэбит. Урукку өттүгэр Россияттан сылга 30-40 мөл. солк. көрүллэр буоллаҕына, быйыл 130 мөлүйүөнү ыллыбыт, дойду үрдүнэн 860 мөл. көрүллэриттэн. Маннык улахан өйөбүл өрөспүүбүлкэ салалтата, Ил Дархан сөптөөх үлэни ыыталларын түмүгэр ситиһилиннэ. Быйыл эппитим курдук, икки нэһилиэги гаастаатыбыт, эһиилгигэ былааннанар нэһилиэктэр бааллар. Ыытыллыбыт үлэни салҕыырга 2020 сыл кэнниттэн саҥа бырагыраама оҥоһуллуоҕа, гааһы Тааттаҕа, Уус Алдаҥҥа тиэрдэр сорук турар.

— Ити эппит сэттэ нэһилиэккит ханныктарый?

— Бастаан 2011 с. Хаҥалас Улахан Ааныгар гааһы киллэрбиппит, салгыы Мэҥэ Хаҥалас улууһугар Бэдьимэҕэ, Бөкөҕө, Суола Мэлдьэхсигэ, Үөһээ Бүлүү Балаҕаннааҕар үлэлээбиппит.

Ленскэйтэн ыйытыы (быһа эфиринэн):

— Ленскэй куорат Гагарин уулуссатын ыалларыгар 2010-2011 сс. былаан быһыытынан, гаас 2014 с. киллэриллиэхтээҕэ билиҥҥэ диэри суох. Куорат дьаһалтата өрөспүүбүлүкэ үбүлүөхтээх диир. Бу боппуруос хаһан быһаарыллыай?

Айталина МАКАРОВА, “Сахатранснефтегаз” ААУо технологическай холбонууга сулууспатын начаанньыгын э.т.:

— Россия 2014 с. тахсыбыт саҥа быраабылатынан, сакаасчыт түһэрбит докумуоннарын чинчийэн-үөрэтэн баран (сүрүн үөс ааһар буоллаҕына), биһиги дуогабар түһэрсэн, гааһы ыал олбуоругар диэри аҕалан биэрэбит, сакаасчыт гааһы дьиэтигэр киллэрдэҕинэ, таҥан, холбоон биэрэбит. Ленскэйдэр гаастааһыҥҥа үлэлэһэллэр, отучча сайаапканы түһэрэн олороллор.

— Гааһы стояктан киллэриини дьиэлээх киһи бэйэтэ уйунар. Ити сыаната төһө буоларый?

— Чэпчэкитэ суох эрээри урукку сыллартан көмө көрүллэр итиэннэ сууммата сыллата индексацияланан үрдэтиллэн иһэр. Холобур, быйыл стояктан дьиэҕэ 10 миэтэрэҕэ диэри уһуннаах ситими тартарыы ороскуотун сабыыга 47 тыһ. 992 солк., 10-200 миэтэрэ усталаах ситимҥэ 59 тыһ. 49 солк. бэриллэр.

Валентина ВАСИЛЬЕВА, үлэ уонна социальнай сайдыы министиристибэтин нэһилиэнньэни өйөөһүҥҥэ департаменын сүрүн исписэлииһэ:

— Чааһынай дьиэни гаастааһыҥҥа биир кэмнээх субсидия соҕотох олорор үлэлээбэт биэнсийэлээхтэргэ, инбэлиит оҕолоох ыалларга, инбэлииттэргэ, аҥардас ийэлэргэ, элбэх оҕолоох ыалларга, өскөтүн дьиэ кэргэн чилиэнин ахсыгар ыйдааҕы дохуот тиксиитэ тиийинэн олоруу алын кээмэйиттэн намыһах түбэлтэтигэр итиэннэ дьиэҕэ уочаракка турбат, дьиэнэн хааччыллыбытах сэрии бэтэрээннэригэр көрүллэр. Биир киһиэхэ кээмэйэ ортотунан 100 тыһ. солк. Ааспыт 2016 с. барыта 35 мөл. солк. суумалаах көмө көрүлүннэ, бу 80 %-ын тыа сирин олохтоохторо ыллылар.

Андрей Новгородов, Нам нэһилиэгин баһылыга:

— Биһиги улууспутугар “күөх төлөн” киллэриллибитэ отут сыл буолла. Өрүс уҥуор сытааччылартан ураты бары нэһилиэктэр гаастаахтар. Олох сайдыытынан нэһилиэнньэ ахсаана элбии, бөһүөлэктэр кэҥии тураллар. Нам сэл. саҥа кыбаарталларга гаас ситимэ уонна гааһы үллэрэр-тарҕатар пуун (ГРП) тутулуннахтарына эрэ гаастанар кэскиллээхтэр. Бу боппуруоска биһиги “Сахатранснефтегаһы” кытары үлэлэһэ сылдьабыт. Ол эрээри, бырайыагы оҥорууга, экспертизаны ыыттарыыга үбүлээһин нэһилиэк кыаҕын таһынан, итиннэ өрөспүүбүлүкэ көмөтө наада, биһиги олохтоох бүддьүөттэн хос үбүлүө этибит. Онтон салгыы кэлэр үлэ тус сыаллаах бырагыраамаларга тирэҕириэн сөп.

Иван МАКСИМОВ, Нам улууһун Хамаҕатта баһылыга:

— Биһиги эмиэ итинник кыһалҕалаахпыт. Хамаҕатта үс сүүсчэкэ ыаллаах түөрт саҥа кыбаарталын ыаллара хочуол кыайбатынан урукку ситимҥэ холбонор кыахтара суох.

Полина НИКОЛАЕВА, “Сахамедиа” ӨИБК “Улуус олоҕо” бырайыагын салайааччы:

— Бөһүөлэк кэҥээн иһэринэн, билигин үлэлии турар хочуол кыамтатын улаатыннарыыга туруорсалларын итиэннэ ити ыытыллар үлэни ким үбүлүүрүн туһунан ыйытыы Бүлүүттэн эмиэ киирэн турар.

Айталина МАКАРОВА:

— Итиэннэ чопчу хардарар кыаҕым суох.

— Дьокуускай куорат таһыгар элбэх оҕолоох ыалларга бэриллибит уһаайбалары гааска холбооһун хаһааҥҥыттан саҕаланыаҕын элбэх киһи ыйытар идэлээх.

— Билигин үлэ сүрүннээн эргэ ситимнэри саҥардыыга ыытыллыахтаах.

Мэҥэ Хаҥаластан ыйыталлар: Гаас сүрүн үөһүттэн төһө да чугас сыттар, Хорообукка “күөх төлөн” хаһан киирэрэ биллибэт. Саҥа талыллыбыт дьаһалтаҕа тугу сүбэлиэ этигитий?

Николай ПЕТРОВ:

— Итиннэ мин этэрим маннык: гаас бастатан туран, үрдүк күүрүүлээх сүрүн үөскэ сытар нэһилиэктэргэ киирэр, онтон атыттарга 2020 сыл кэнниттэн үлэ барыахтаах. Онон, итиннэ суоттанан, кэпсэтиини уонна үлэни-хамнаны эрдэттэн ыыта турарга сүбэлиибин.

— Чааһынай киһи бэйэтин харчытынан тартарбыт үрдүк күүрүүлээх ситимигэр саҥа холбонор ыал харчы төлүүр этэ. Ол билигин көҥүллэммэт буолла, ситими барытын “Сахатранснефтегаз” бас биллэ диэн баар.

Айталина МАКАРОВА:

— “Сахатранснефтегаз” ситимигэр холбонуу босхо, оттон урут тардыллыбыт чааһынай ситимтэн көҥүллэтии ирдэнэр.

«Барыбыт кыһалҕабыт» улуустааҕы хаһыаттар редакцияларын кытта «Сахамедиа» холдинг кыттыгас ыытар төгүрүк остуола өрөспүүбүлүкэ суолталаах тыын боппуруостары ырытыыга ананар. Ыйга иккитэ нууччалыы уонна сахалыы тылынан «Якутия», «Саха сирэ» судаарыстыбаннай хаһыаттар суруналыыстара, пресс-киин тэрийэн ыыталлар. Кэпсэтии түмүгүнэн ырытыылаах ыстатыйалар хаһыаттарга  уонна СИА былаһааккатыгар «Барыбыт кыһалҕабыт\ Общая забота» диэн рубрикаҕа бэчээттэнэллэр.

«Жизнь в районах»: Субсидии на ЖКУ. Круглый стол «Сахамедиа»

Актуальные вопросы в сфере субсидирования расходов на коммунальные услуги обсудили участники круглого стола «Субсидии на ЖКУ: кому и сколько?», организованного в рамках спецпроекта «Жизнь в районах».

https://youtu.be/04ZhOF5oBxY

Розалия Борисова: Добрый день! Я приветствую аудиторию Якутского-Саха информационного агентства. Мы продолжаем работу дискуссионных площадок «Общая забота». Напомню, что это совместные круглые столы с нашими коллегами – журналистами республиканских и улусных газет в рамках проекта «Жизнь в районах».

По официальным данным регионального Агентства субсидий, в прошлом году в Якутии правом на субсидирование оплаты коммунальных услуг воспользовались более 27 тысяч семей. При этом эксперты уверяют, реальное число людей, имеющих право на субсидию, больше.

Почему тарифы в Якутии называют льготными, кто имеет право на компенсацию расходов за коммунальные услуги, какие документы для этого необходимо иметь на руках? На эти и многие другие вопросы нам предстоит ответить сегодня.

Кроме того, в рамках круглого стола мы расскажем, как оплатить «коммуналку», не выходя из дома, и кто может воспользоваться правом на субсидирование оплаты за капитальный ремонт.

«Субсидии на жилищно-коммунальные услуги» — тема нашего разговора.

И я рада представить вам участников круглого стола. В качестве экспертов сегодня выступают руководители и специалисты Агентства субсидий Якутии: директор учреждения Анатолий Соловьев, начальник отдела по работе с физическими лицами Оксана Васильева, начальник отдела информатизации Артём Савенко.

Также в мероприятии принимают участие журналисты газеты «Якутия» Алексей Рудых, Рудольф Сахаров и корреспондент ЯСИА Аркадий Васильев.

Коллеги, на правах модератора встречи позволю себе задать первый вопрос руководителю Агентства субсидий.

Анатолий Анатольевич, расскажите о видах деятельности вашего учреждения, каковы его основные цели на сегодняшний день?

Анатолий Соловьев: Добрый день! Агентство субсидий — подведомственное учреждение министерства жилищно-коммунального хозяйства и энергетики РС(Я). На сегодняшний день в нем трудятся свыше 150 сотрудников, включая территориальные службы во всех районах.

Мы работаем по трём основным направлениям, все они в конечном итоге направлены на улучшение качества жизни якутян.

Первое направление – это работа с гражданами. В неё входят предоставление субсидии на оплату ЖКУ и компенсации на уплату взноса на капитальный ремонт. Второе направление – работа с организациями коммунального комплекса. Мы им предоставляем субсидии на выпадающие доходы. Третье направление – внедрение и эксплуатация информационной системы «Дом.Онлайн».

Вопросы жилищно-коммунального хозяйства являются актуальными для большинства наших граждан. Рост тарифов, непонятные квитанции, очереди в кассах вызывают раздражение у населения. Но наряду с этим хочется сказать, что в настоящее время происходят и позитивные изменения в этой сфере. Конечно, они произойдут не за один день, но работа в этом направлении ведется, и наше учреждение прилагает все усилия для того, чтобы гражданам легче и доступнее можно было оформить субсидию, компенсацию или оплатить за жилищно-коммунальные услуги.

Наша сегодняшняя цель – повышение качества предоставления услуг, чтобы граждане могли быстро и комфортно оформить причитающуюся им материальную помощь со стороны государства.

Что же касается внедрения системы «Дом.Онлайн», то мы обеспечиваем переход всех организаций коммунального комплекса на работу в данной системе, что позволит полнее и оперативнее координировать деятельность и органов исполнительной власти, и поставщиков услуг, управляющих компаний, товариществ собственников жилья, создать благоприятные условия для обмена информацией, обеспечит прозрачность платежей за ЖКУ.

Розалия Борисова: Мы уже сказали о том, что правом на субсидию воспользовались более 27 тысяч семей, какова общая сумма субсидий?

Анатолий Соловьев: По итогам 2016 года субсидией воспользовались 27 557 семей на 700 миллионов рублей. Компенсацию оформили 2185 пенсионеров на 1,3 миллиона рублей. Свыше 170 организациям коммунального комплекса мы предоставили субсидии на выпадающие доходы в размере 18,6 миллиарда рублей.

Рудольф Сахаров: Анатолий Анатольевич, вы сказали, что работаете по трем основным направлениям. Планируется ли расширение деятельности агентства?

Анатолий Соловьев: Мы будем рады расширению нашей деятельности и работаем над этим вопросом, но все решения принимаются на уровне правительства республики, министерства ЖКХ и энергетики РС(Я).

Аркадий Васильев: Как продвигается внедрение информационной системы «Дом Онлайн»?

Артем Савенко: Система «Дом Онлайн» — это совокупность информационных систем, и одно из направлений – повышение качества ЖКУ, предоставляемых населению. В том числе возможность оплаты коммунальных услуг через Интернет. До появления системы «Дом Онлайн» каждая УК и ТСЖ выбирала программу начисления платежей на своё усмотрение, но, как показала практика, жильцам непросто разобраться с платежами за оказанные услуги. Для обеспечения контроля за правильностью начисления квартплаты и прозрачностью расщепления платежей по поставщикам услуг возникла необходимость в создании информационной системы по начислению и сбору платежей за жилищно-коммунальные услуги.

Система готова, она уже внедрена, ею можно пользоваться. Сейчас стоит вопрос об охвате населения. К сожалению, в большинстве своём услугами системы пользуются жители Якутска. Мы активно ведем разъяснительную работу в районах республики, поэтому пользователи «Дома Онлайн» появляются и там.

Необходимо, чтобы большее количество управляющих компаний вошли в эту систему, тогда и максимальное количество потребителей смогут оплачивать «коммуналку», не выходя из дома.

Рудольф Сахаров: Артём Михайлович, существуют ли механизмы обязательности входа УК в систему «Дом Онлайн»?

Артем Савенко: Как раз сейчас ведется большая работа по обеспечению  механизмов. Пока же на законодательном уровне такого требования для УК нет. Но все же мы выступаем с инициативами по внесению в федеральное законодательство норм, чтобы даже те управляющие компании, которые не хотят работать в нашей системе, предоставляли туда все необходимые данные и сведения.

Алексей Рудых: Анатолий Анатольевич, вы сообщили, что более 170 организаций коммунального комплекса уже воспользовались правом на предоставление субсидии на выпадающие доходы в размере 19 миллиардов рублей. Какие это организации?

Анатолий Соловьев: Это организации, которые занимаются коммунальной деятельностью, предоставляют услуги жилищно-коммунального хозяйства населению – «Якутскэнерго», «Сахаэнерго», «Теплоэнергосервис», ГУП «ЖКХ РС(Я)», мелкие организации, различные ООО, которые тоже предоставляют услуги, и их список не ограничиваются крупными городами, они расположены на территории всей республики.

Алексей Рудых: Управляющие компании и ТСЖ входят в этот перечень?

Анатолий Соловьев: Нет.

Розалия Борисова: Спасибо. Коллеги, я предлагаю перейти к обсуждению темы адресных субсидий. Напомню, что участие в круглом столе принимает начальник отдела по работе с физическими лицами Оксана Васильева. Оксана Дмитриевна, кто может рассчитывать на субсидию?

Оксана Васильева: Субсидия на оплату коммунальных услуг в первую очередь предназначена для поддержки семей, чьи доходы не позволяют полностью оплачивать расходы на ЖКУ. Естественно, есть определенные категории получателей субсидий – это собственники жилых помещений, наниматели жилфонда, наниматели по договорам социального найма.

Для подачи документов есть пять основных условий: заявитель должен иметь постоянное гражданство РФ, у него не должно быть задолженности за ЖКУ, также должны быть документы (основание) на право проживания в этой квартире, плата за коммунальные услуги должна быть выше 15% от семейного бюджета.

Розалия Борисова: Размер субсидии фиксированный для всех получателей?

Оксана Васильева: Размер субсидии на семью у всех разный, так как зависит от ряда факторов: площади жилого помещения, количества прописанных граждан, размера дохода каждого прописанного члена семьи, перечня жилищно-коммунальных услуг, предоставляемых по жилому помещению, для оплаты которого семья обращается за субсидией, действующих тарифов на жилищно-коммунальные услуги.

Розалия Борисова: Как происходит весь процесс оформления документов?

Оксана Васильева: Гражданин подходит в территориальную службу или в МФЦ, сдает документы на себя, на членов семьи и на квартиру. Агентство субсидий по результатам рассмотрения документов принимает решение об установлении прав на получение субсидии или отказе. После принятого решения формируются реестры на выплату, и денежные средства перечисляются на счет гражданина, открытый в банке.

Розалия Борисова: Какие документы необходимы для оформления субсидии?

Оксана Васильева: Перечень документов условно состоит из двух блоков: документы личного характера (те документы, которые есть у гражданина) и документы, находящиеся в ведении других органов власти (эти документы запрашиваются Агентством субсидий без участия гражданина в рамках межведомственного взаимодействия).

Самостоятельно Агентство субсидий запрашивает информацию у Пенсионного фонда, Росреестра, органов социальной защиты, органов занятости населения, муниципальных образований.

Розалия Борисова: Когда и как перечисляется назначенная субсидия?

Оксана Васильева: Она должна быть перечислена до 10 числа следующего месяца.

Аркадий Васильев: Оксана Дмитриевна, как определить, что мне полагается субсидия?

Оксана Васильева: Это зависит от вашего дохода и расходов на коммунальные услуги. Берется совокупный доход семьи – это вся заработная плата, пенсия, определяется общая сумма. Есть республиканский стандарт максимально допустимой доли. В республике он равен 15%. То есть если ваши расходы на ЖКУ превышают 15% от совокупного семейного дохода, вы разницу вправе получить в виде субсидии. Например, если ваш доход — 30000 рублей, 15% от этой суммы – 4500 рублей. А вы говорите: «У меня расход 6000 рублей в месяц». Мы его нормативно посчитали, информация подтвердилась. Это значит, что разницу в размере 1,5 тысячи рублей ежемесячно мы выплачиваем вам в виде субсидии.

Отмечу, по российским стандартам максимально допустимая доля выше и составляет 22%.

Алексей Рудых: Я слышал, что при подсчете доходов сотрудники ГКУ порой не учитывают, что в справках о доходах, выданных на работе, указана сумма до вычета НДФЛ.

Оксана Васильева: Я поняла ваш вопрос. Он очень часто возникает у населения. Есть федеральный закон об учете доходов, то есть перечень доходов, которые необходимо учитывать для подсчета общих доходов, уже определен. В законе сказано, что для расчета всех мер социальной помощи учитывается доход до вычета налогов. Мы смотрим доход за последние шесть месяцев, но берем средний показатель.

Алексей Рудых: Бывают ли такие случаи, что люди преднамеренно вводят в заблуждение ваших сотрудников, занижая собственные доходы? Какая ответственность за это грозит?

Оксана Васильева: Ответственность за предоставленную информацию возлагается на заявителя. Например, человек приносит справку, в которой сказано, что его доход равен нулю. Когда мы устанавливаем право на получение субсидии, мы видим, что обязательные расходы кратно выше доходов. При этом человек не работает, у него квартира в ипотеке, нет задолженности по коммунальным услугам, естественно, мы отказывает таким гражданам, если они не предоставляют подтверждающие документы и самостоятельно не декларируют свои доходы. Материальную помощь родственников мы тоже включаем в доходы получателя субсидии.

Гражданин вправе в судебном порядке оспорить наш отказ.

А что касается ответственности, то она возлагается на заявителя по Уголовному кодексу РФ по статье «Мошенничество».

Розалия Борисова: Напомню, что мы работаем с журналистами из районных газет. В частности, коллеги интересуются: если дом подключен к электроотоплению, могу ли я получить субсидию на дрова, т.к. зимой дополнительно отапливаю дом дровами?

Оксана Васильева: Субсидия предоставляется только на один вид отопления, в данном случае на электроотопление.

Розалия Борисова: Еще один вопрос: если человек прописан в одном населенном пункте, а проживает в другом, то по какому адресу можно подавать документы на субсидию?

Оксана Васильева: Заявитель вправе подать документы для получения субсидии на жилое помещение, где он постоянно зарегистрирован.

Розалия Борисова: Следующий вопрос, житель Якутска интересуется: если я получаю субсидию в размере четырех тысяч рублей в месяц, но по факту плачу за жилищно-коммунальные услуги 3500 рублей, обязан ли я вернуть оставшиеся 500 рублей?

Оксана Васильева: Да, излишне полученная сумма должна быть добровольно возвращена в бюджет. В случае отказа мы обращаемся в суд.

Рудольф Сахаров: С 1 июля совокупный платеж жителей республики за свет, воду, газ и тепло вырос в среднем на 6%. Означает ли это, что число людей, имеющих право на субсидию, стало больше?

Оксана Васильева: Те, у кого расход за ЖКУ с начала июля превысит 15% от общего дохода, могут обратиться в агентство для оформления субсидии. Люди считают, что если им один раз отказали, то они больше не могут подавать заявление на субсидию. Это не так. Если ваш семейный доход по каким-либо причинам снизился, вы имеете право подавать повторную заявку.

Розалия Борисова: Сегодня уже звучала информация о компенсации расходов на капитальный ремонт. Оксана Дмитриевна, насколько эта услуга востребована у якутян?

Оксана Васильева: С 2016 года Агентство субсидий на основании постановления правительства Якутии предоставляет государственную услугу — компенсацию расходов граждан на уплату взноса на капитальный ремонт. Она полагается отдельным категориям граждан. Это одиноко проживающие неработающие собственники жилых помещений в многоквартирном доме старше 70 лет, а также неработающие собственники жилых помещений в многоквартирном доме, достигшие 70-летнего возраста, проживающие совместно с неработающими собственниками пенсионного возраста.

За 2016 год компенсацию получили 2185 пенсионеров старше 70 лет на 1,3 миллиона рублей.

Розалия Борисова: Как рассчитывается компенсация?

Оксана Васильева: Она предоставляется в пределах регионального стандарта нормативной площади. Если площадь квартиры составляет 100 кв. метров, то одинокому пенсионеру будет предоставляться компенсация в пределах 64 кв. метров жилой площади, так как нормативная площадь для одинокого составляет 64 кв. метра. Для семьи из двух и более человек — это 18 кв. метров, умноженные на количество членов семьи, прописанных в данной квартире, плюс 9 квадратов на семью. Например, если проживают двое, одному 80 лет, другой тоже пенсионер, то норматив — 45 кв. метров. А для одинокого норматив — 64 кв. метра. Если при нормативе в 64 кв. метра по факту площадь составляет 30 кв. метров, тогда компенсация будет на 30 кв. метров, то есть на фактическую площадь. Если площадь — 150 кв. метров, то компенсация будет рассчитана также на 64 кв. метра. Учитывается либо факт площади жилья, либо норматив. То есть государственная помощь компенсируется в пределах стандартов площади жилья.

Розалия Борисова: Граждане, получающие субсидию на оплату жилого помещения и коммунальных услуг, могут получить компенсацию взноса на капремонт?

Оксана Васильева: Могут, если соответствуют условиям предоставления компенсации.

Розалия Борисова: Спасибо. Я благодарю зрителей и участников круглого стола. Для тех, у кого остались вопросы, мы вернемся к этой теме в ближайшем номере газеты «Якутия».

Всего доброго и до встречи!

«Жизнь в районах»: Долевое строительство и недобросовестные застройщики. Круглый стол «Сахамедиа»

Актуальные вопросы в сфере долевого строительства обсудили участники круглого стола «Долевое строительство: вопросы и проблемы», организованного в рамках спецпроекта «Жизнь в районах».

Число обманутых дольщиков в Якутии достигло 273 человек, включенных в реестр граждан, чьи деньги привлечены для строительства многоквартирных домов. В списке проблемных в настоящее время значатся 16 объектов. Таковы официальные данные Минстроя республики.

В качестве экспертов на «круглом столе» выступили:

  • Павел Аргунов – первый заместитель министра архитектуры и строительного комплекса Якутии
  • Муза Винокурова – юрист министерства архитектуры и строительного комплекса Якутии
  • Владислав Пермяков – заместитель главы Чурапчинского улуса
  • Ирина Ильина – заместитель руководителя отдел контроля и надзора в сфере долевого строительства управления государственного строительного и жилищного надзора Якутии
  • Анатолий Илларионов – начальник отдела по надзору за законностью правовых актов, соблюдением прав и свобод граждан прокуратуры Якутии
  • Северина Архипова – начальник отдела капитального строительства департамента градостроительства мэрии Якутска.

https://youtu.be/hjVP3TzW3EM

В работе дискуссионной площадки также приняли участие журналисты: корреспондент ЯСИА Николай Борисов, обозреватель газеты «Якутия» Мария Павлова и обозреватель газеты «Саха сирэ» Анивера Акимова. Модератор – Рудольф Сахаров.

Рудольф Сахаров:

— Павел Анатольевич, мы знаем, что в начале года в республике был создан компенсационный фонд. В чем его предназначение?

Павел Аргунов:

— Компенсационный фонд – это продолжение той работы, которая была начата со страхованием договоров долевого участия, этот механизм себя не оправдал, поэтому правительство РФ решило создать такой фонд.

Все застройщики вкладывают в него средства. В случае, если строительство будет остановлено, данный фонд должен возместить затраты дольщиков или за счет средств организации будет завершено строительство начатого объекта.

Рудольф Сахаров:

— Какова реальная обстановка в сфере долевого строительства в республике?

Павел Аргунов:

— Проблема обманутых дольщиков существует уже давно. До 2012 года мы данным вопросом занимались точечно, а после принятия республиканского закона о защите прав участников долевого строительства, системно. В 2012-2015 годах республика вернула вклады 299 гражданам, которые стали жертвами недобросовестных застройщиков. Список дольщиков, обманутых в 2012-2015 годах такими фирмами, как ЖСК «Новострой», «Социальная инициатива» «Эркин Инжиниринг», «Строим вместе» и других, закрыт. Однако жизнь продолжается, и появляются новые пострадавшие. Поэтому в Якутии была скорректирована программа помощи клиентам обанкротившихся застройщиков.

В списке сомнительных фирм сегодня числятся 16 застройщиков, действовавших по всей республике и в городе Якутске. Средства на завершение строительства объектов выделяются из регионального бюджета. Семь объектов будут введены уже в этом году. Это дома Северостроительной компании, ЖСП «Стерх», два блока «А» и «Б» Теплосервиса, два дома фирмы «Макрос» и здание в Ленске.

Дольщики других объектов смогут претендовать на средства фонда, участниками которого станут сами застройщики.

Кроме того, в республике действует программа для добросовестных застройщиков. Якутия может выдать землю в 10 тысяч квадратных метров, если компания 5% от квартир выделит обманутым дольщикам других фирм.

Анивера Акимова:

— Как можно войти в реестр обманутых дольщиков?

Ирина Ильина:

— Управление государственного строительного и жилищного надзора республики является уполномоченным органом по ведению реестра обманутых дольщиков. Люди  могут обращаться к нам в управление каждый четверг с 10 до 17 часов. Предварительно можно проконсультироваться по телефону 8 (4112) 42-13-80. Основные документы: паспорт, ДДУ, документ об оплате.

По последним данным, в Якутии в реестре значатся 277 обманутых дольщиков.

Мария Павлова:

— Но на деле их может быть больше?

Ирина Ильина:

— Да. Вышел новый приказ Минстроя РФ, согласно которому застройщик обязуется ежеквартально предоставлять отчетность о ходе строительства. Если есть просрочка более девяти месяцев от указанных сроков в договоре долевого участия, то это один из критериев для включения дольщика в реестр.

Рудольф Сахаров:

— На что нужно обратить внимание, выбирая застройщика и заключая договор долевого строительства?

Павел Аргунов:

— В первую очередь необходимо обратить внимание на наличие документов, на основании которых ведется строительство: это право на земельный участок, разрешение на строительство, проектная декларация.

Уважаемые читатели! Более подробный материал читайте на страницах ближайшего номера газеты «Якутия», который выйдет 27 июля.

Улуус олоҕо: Тыа сирин электроэнергетиката

Өрөспүүбүлүкэ арҕаа улуустара уотунан ититиигэ холбонон, үгүс кыһалҕаларын быһаардылар. Оттон Дьокуускай куоракка иккис нүөмэрдээх ГРЭС тутуллан үлэҕэ киирээри турар. Инникитин тыа сирин энергетикатын сайыннарыыга туох үлэ ыытыллыаҕай? Тарыып чэпчиэ дуу, суох дуу? Күн уотунан үлэлиир станциялар төһө туһалаахтарый?

«Улуус олоҕо» бырайыак чэрчитинэн, «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрика иһинэн, ааспыт нэдиэлэҕэ «Сахамедиа» суруналыыстара тыа сирин электроэнергетикатын боппуруостарын тула кэпсэттилэр. «Төгүрүк остуолга» СӨ дьиэ-уот, коммунальнай хаһаайыстыба уонна энергетика министиэристибэтин департаменын салайааччыта Мария Аргунова, «Сахаэнерго» хампаанньа генеральнай дириэктэрин солбуйааччы, Ил Түмэн дьокутаата Гаврил Алексеев, «Улуус олоҕо» бырайыак салайааччыта Полина Николаева уонна «Саха сирэ» хаһыат суруналыыстара Александр Тарасов, Раиса Сибирякова, Анивера Акимова кытыннылар.

Ыйытыы:

Баатаҕай хаһыатын эрэдээктэрэ Майя Горохова:

— Икки сыллааҕыта Баатаҕай бөһүөлэгэр үөрүүлээх быһыыга-майгыга улахан кыамталаах күн уотунан үлэлиир станцияны үлэҕэ киллэрбиттэрэ. Ол эрээри улууска өрөмүөн үлэтин кэмигэр электроэнергиянан хааччыйыыга хааччахтааһын баар. Уопсайынан, бу станция нэһилиэнньэ туһугар хаһан үчүгэйдик үлэлиэҕэй?

Хоруй:

Гаврил Алексеев:

– Баатаҕай бөһүөлэгэр күн күүһүнэн үлэлиир 1 мегаватт кыамталаах сүүнэ улахан станция тутуллан үлэҕэ киллэриллибитэ. Хотугу эргимтэ тыйыс тымныы усулуобуйатыгар бу собус-соҕотох баараҕай суолталаах дьоһун тутуу. Сайын 40°С кыраадыс итиигэ, кыһын -55° кыраадыс тымныыга диэри үлэлиир кыахтаах.

Хоту нэһилиэктэргэ хастыы да станцияны биир сиргэ үлэлэтэр кыахпыт суох. Сайыҥҥы өттүгэр кыстыкка бэлэмнэнэн, өрөмүөн үлэтин кэмигэр уоту араарабыт. Оннук баар. Куттал суох буолуутун хаччыйар туһуттан. Сайын күүскэ үлэлээтэхпитинэ эрэ, кыһыҥҥы өттүгэр эрэллээхтик уотунан хаччыйабыт.

Ыйытыы:

Анивера Акимова:

— Бүгүҥҥү туругунан өрөспүүбүлүкэҕэ күн уотунан үлэлиир хас станция баарый?

Хоруй:

Гаврил Алексеев:

– Уопсайа 17 станцияны үлэлэтэбит. Өймөкөөҥҥө, Кэбээйигэ, Дьааҥыга, Өлөөҥҥө уонна да атын улуустарга. Аан бастакы станциябытын 2011 сыллаахха Кэбээйи Батамайыгар туппуппут. Бу сыллар тухары күн уотунан үлэлиир странциялар үтүө уонна мөкү да өрүттэрин үөрэтэн көрдүбүт. Холобур, ити Баатаҕайга үлэлиир 1 мегаватт кыамталаах станциябыт былытырда даҕаны кыамтата намтыыр. Онон, итиннэ ыарахаттары көрүстүбүт. Дьиҥэр, бу станция бөһүөлэги барытын хааччыйар кыахтаах.

Ыйытыы:

Полина Николаева:

— Салгыы ханнык улуустарга күн уотунан үлэлиир станциялары тутар былааннааххытый?

Хоруй:

Гаврил Алексеев:

– Быйылгы былааны этэр буоллахха, Өймөкөөн Орто Балаҕаныгар (Сордоҥноох) 50 кВт кыамталаах, Кэбээйи Сэбээн Күөлүгэр 50 кВт уонна Эдьигээн Кыстатыамыгар 40 кВт кыамталаах станциялар тутуллуохтаахтар. Ол эрээри маннык станциялар нэһилиэк электроэнергияҕа наадыйыытын барытын хааччыйар кыахтара суох диэн өйдүөх тустаахпыт.

Ыйытыы:

Василий Мандаров, Бүлүү улууһа, депутат:

— Уотунан ититиигэ оскуола саалата холбонон турбута. Билигин ол оннугар Халбаакы нэһилиэгэр 10 ыалы холботторуохпутун баҕарабыт. Ол кыаллыа дуо?

Хоруй:

Мария Аргунова:

– Арҕаа улуустарга кыамта тиийбэт. Ол гынан баран, үлэ барар. 2016 сылга 1700 киһи уотунан итииигэ холбоммута. Мирнэй — Сунтаар – Ньурба хайысхатынан 220 кВ кыамталаах уот ситимэ тутулуннаҕына, арҕаа улуустар олохтоохторо бары даҕаны уотунан ититиигэ холбонуо этилэр.

Ыйытыы:

Эдьигээн улууһун хаһыатын эрэдээктэрэ Алексей Матвеев:

— Эдьигээн оройуонун Кыстатыамыгар бу сылга күн энергиятынан үлэлиир станция тутуута саҕаланаары турар. Билигин матырыйаалын навигациянан аҕалан эрэллэр.
Бу тутуу уонна станция нэһилиэккэ туох-хайдах үлэлиэхтээҕин туһунан ситэ-хото билбэккэ олоробут. Тутуллан эрэр эрэ диэн хаһыакка таһаарабыт. Онон толору информацияны биэриэхпитин баҕарабыт. Кыстатыамнааҕы күн станциятын туһунан. Маннык иһитиннэриини хантан ылабыт?

Хоруй:

Гаврил Алексеев:

– Эрдэ этэн аһарбытым курдук, Кыстатыамҥа тутуллуохтаах станция матырыйаалын уу суолунан ыыппыппыт. 100 бырыһыан тиэлиннэ. Онон балаҕан ыйын 15 күнүгэр диэри үлэҕэ киллэриэхпит. Маннык станциялар инникитин уот тарыыбын сыанатын намтатыа этилэр. Дизельнэй уматык сыаната бэрт. Суруналыыстар хаһыакка суруйуохтарын баҕарар буоллаҕына, биһиэхэ хампаанньаҕа кэлэ сылдьыан, биитэр боппуруостарын электроннай почтабытыгар суруйан ыытыахтарын наада, биһиги тута эппиэти ыытыахпыт.

Ыйытыы:

Орто Халыма хаһыаты эрэдээктэрэ Римма Ноговицына:

— Орто Халыма улууһун Алаһыай нэһилиэгин 2007 сыллаахха уу ыларын саҕана станцияны атын сиргэ тутуох буолбуттара. Бырайыага оноһуллубута. Ол гынан баран тоҕо эрэ урукку миэстэтигэр сана модульнай станция тутуллубута. Билигин нэһилиэк эмиэ халаан уутуттан эмсэҕэлээтэ. Билиҥҥи туругунан станцияны уу ылара 30-ча см эрэ хаалла. Ол кэннэ уот арахсар, нэһилиэнньэ уота суох олорор кутталлаах. Инникитин станцияны атын, уу ылбат сиригэр көһөрөн тутуллуо дуо?

Хоруй:

Гаврил Алексеев:

– Станцияны тутарга олус элбэх бэлэмнэнии үлэтин ыытабыт. Бу сиргэ тутуллара табыгастаах дуу, суох дуу диэн. Сирин үөрэтэн, чинчийэн көрөбүт. Арҕахтаахха саҥа станция тутуутугар мин сылдьыбытым. Арыый да үрдэтиллибит сиргэ туппуттара. Билигин уу тахса турар эрээри, станцияны уу ылбат.

Ыйытыы:

Горнай улууһун хаһыатын кылаабынай эрэдээктэрэ Василий Алексеев:

— Горнай улууһугар электричество күүһүнэн тэрилтэ административнай дьиэтин сылытыыга туһаныахха сөп дуо? Эксперимент курдук биир эмэ тэрилтэҕэ.

Хоруй:

Гаврил Алексеев:

– Эксперимент быһыытынан тугу баҕарар гыныахха сөп. Толкуйдуохпут.

Ыйытыы:

«Амма олоҕо» хаһыат эрэдээктэрэ Наталья Бубякина:

— Уотунан үлэлиир хочуолунайдар олоххо киирэр кыахтаахтар дуо? Киин ититэр ситим тиийбэт сиригэр кыра кыбаарталларга оннук хочуолунайдары «Якутскэнерго» туруоруон сөп этэ. Онно холобура Амма улууһун уотун күүһэ сөп түбэһиэ дуо?

Хоруй:

Гаврил Алексеев:

– Аммаҕа 70-с сылларга тутуллубут 35 кВ кыамталаах уот ситимэ турар. Линия кыамтата олох мөлтөх. Итиннэ улахан саҥардыы үлэтэ ыытыллыахтаах. Саҥа уот ситимин тутуллуохтаах. Билигин үбэ-харчыта барыта ааҕыллан турар. Ааспыкка Ил Түмэн пленарнай мунньаҕар тыл этэн турабын. Тарыып намтаатаҕына биһиги бүддьүөппүтүгэр үп-харчы киирэн, ону электроэнергетика сайдыытыгар ыытыахха диэбитим. Ити уот тарыыбыгар чэпчэтии кэмнээх-кэрдиилээх. Бакаа үс сылга диэн.

Ыйытыы:

Диана Седалищева, Уус Алдан улууһун хаһыатын эрэдээктэр солбуйааччыта:

— Элбэх оҕолоохторго уот иһин төлөбүргэ 30% чэпчэтии оҥоһуллубат, аккаастыыллар. Суут нөҥүө эрэ быһаарыллар дуо? Тарыып үрдүк буолан, гааһа суох сиргэ дьиэни электроэнергиянан ититэр кыах суох.

Хоруй:

Мария Аргунова:
– Кэлиҥҥи кэмҥэ бу боппуруос сытыырхайда. Ити 30 бырыһыаннаах чэпчэтии туһунан уураах ааспыт үйэ 90-с сылларга тахсыбыта. Элбэх оҕолоох ыалларга чэпчэтии оҥоруу туһунан. РФ Үбүн министерствота нуорма акталарын оҥоруохтаах этэ. Ол бэрээдэгэ билигин оҥоһулла илик. Онон биһиги чэпчэтии оҥорор кыахпыт суох. Ол эрээри «Субсидия агентствота» ГКУ нөҥүө чэпчэтии оҥотторуохха сөп. Сорохтор 100 бырыһыаннаах да чэпчэтии оҥоттороллор.

Улуус олоҕо: Кыттыгас тутуу

Билигин үгүс киһи кыттыгас тутууга киирэн, нууччалыы эттэххэ, долевой тутуу көмөтүнэн саҥа кыбартыыра атыылаһар кыахтанна. Бу аҕыйах харчылаах, тутатына улахан сууманы ууран биэрэр кыаҕа суох дьоҥҥо олус табыгастаах ньыма.

Ааспыт нэдиэлэҕэ «Улуус олоҕо» бырайыак чэрчитинэн, «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрика иһинэн, кыттыгас тутуу тула кэпсэттибит. Төгүрүк остуолга СӨ архитектуратын уонна тутуу комплексын миниистиэристибэтин олорор дьиэ бэлиитикэтигэр отделын салайааччытын солбуйааччы Алексей Миронов, эмиэ бу министиэристибэ кылаабынай исписэлииһэ, юрист Муза Винокурова, Тутууну уонна дьиэни-уоту кэтээн көрүүгэ судаарыстыбаннай управление кыттыгас тутууну хонтуруоллааһын уонна кэтээн көрүү салаатын салайааччыта Намина Дураева, Ил Түмэн дьокутаата Петр Аммосов, «Россельхозбаан» Саха сиринээҕи салаатын дириэктэрэ, Ил Түмэн депутата Василий Тимофеев, «Стройкон» тэрилтэ генеральнай дириэктэрэ Иван Полушкин кыттыыны ыллылар.

Төгүрүк остуол саҕаланыытыгар суруналыыс Анивера Акимова кыттыгас тутууга мөкү өрүттэр эмиэ баалларын бэлиэтээн туран, дьиэ наһаа уһуннук тутулларын таһынан, күннээҕи ороскуот элбиирин эттэ.

Ыйытыы: Дьон тоҕо кыттыгас тутууга киирэриттэн куттанарый?

Хоруй:

СӨ архитектуратын уонна тутуу комплексын миниистиэристибэтин олорор дьиэ бэлиитикэтигэр отделын салайааччытын солбуйааччы Алексей Миронов:

– Кыттыгас тутууга киирэр киһи, бастатан туран, дуогабары сиһилии үөрэтиэхтээх. Пууннары барытын көрүөхтээх. Хомойуох иһин, үгүс дьон дуогабары үчүгэйдик аахпакка эрэ илии баттаан кэбиһэр. Ол да үрдүнэн, дуогабар пууннарын тутуспат тутааччылар бааллар. Бүгүҥҥү туругунан өрөспүүбүлүкэҕэ үрдүнэн 18 кыһалҕалаах эбийиэк баар. Бу дьиэлэргэ кыттыгас тутуу дуогабарын түһэрсэн, харчыларын укпут 268 киһи албыннаппыттар реестрдэригэр киллэриллибит. Үксэ куоракка баар. Бу этиллибит эбийиэктэртэн сорохторо үрдүк бэлэмнээх тураллар. Холобур, «Теплосервис» ХЭУо Покровскайдыыр суол 7-с килэмиэтиригэр баар 20 уонна 24 кыбартыыралаах, «Северная строительная компания» ХЭУо 69 кыбартаалга Каландрашвили уулуссатыгар тутулла турар 9 мэндиэмэннээх, «Стерх» ЖСПК Дьокуускайга Пекарскай уулуссатыгар 47 кыбартыыралаах уонна Чурапчыга тутулла турар дьиэлэр.

Ыйытыы:

Ленскэй улууһунааҕы хаһыат эрэдээктэрэ Мария Олесова:

– Ленскэй куорат Якутская уулусса 54 нүөмэригэр тутулла турар 24 кыбартыыралаах дьиэ 2014 сыл бүтүүтэ үлэҕэ киириэхтээх этэ. Дольщиктар харчыларын барытын төлөөбүттэрэ. Ол эрээри дьиэ үлэҕэ киллэриллэ илик. Дольщиктар тутар хампаанньаларын СК «Монолит» диэҥҥэ көһөртөрбүттэрэ. Билигин дьиэ от ыйын 31 күнүгэр киириэ диэтилэр даҕаны, хойутуур чинчилээхтэр.

Хоруй:

Тутууну уонна дьиэни-уоту кэтээн көрүүгэ судаарыстыбаннай управление кыттыгас тутууну хонтуруоллааһын уонна кэтээн көрүү салаатын салайааччыта Намина Дураева:

Ити эбийиэги «Севертеплостройсервис» диэн тэрилтэ ылан турар. Дьиэни тутан үлэҕэ киллэрэллэригэр олус кылгас болдьоҕу туруорбуттар. Саҥа тутааччы тутуу болдьоҕун уларытыахтаах. Сокуон быһыытынан, тутуу үлэҕэ киирэр болдьоҕун уларытыахтарын сөп.

Ыйытыы:

Саҥа тутуллар дьиэ кыбартыыратыгар биир кв.м. билигин 65-70 тыһ. солк., куорат киинигэр өссө 75 тыһ. солк. тиийэр. Бу туохтан тутулуктааҕый?

Хоруй:

«Стройкон» тэрилтэ генеральнай дириэктэрэ Иван Полушкин:

— Биһиги тутуунан дьарыктаммыппыт сүүрбэ, оттон кыттыгас тутууга үлэлээбиппит уон сыл буолла. Сайпытыгар хаһан, туох эбийиэги туппуппутун, билигин тугу үлэлиирбитин мэлдьи сырдатабыт, дольщиктарбытын эбийиэги кэлэн көрөллөрүгэр ыҥырабыт. Саҥа саҕаланар эбийиэккэ киирэртэн сэрэхэдийэр дьоҥҥо тутуллан бүтэн эрэр дьиэлэртэн кыбартыыра ыларга сүбэлиибин.
Оттон сыананы ыарахан дииргэ сөбүлэспэппин. Сыана тутуу, матырыйаал сыаналарыттан таһаарыллар. Холобур, эргэ дьиэлэри көтүрэн, олохтоохторун көһөрөн баран, онно саҥа дьиэни тутар түбэлтэҕэ ол үлэ ороскуота барыта эбиллэн, сыана ыарыыр. Оттон ыраас сиргэ тутуллар эбийиэк сыаната арыый удамыр буолар. Ити эрээри, ырыынак наадыйыытынан сирдэтэн, куорат киинигэр баар дьиэ сыаната үрдүүрэ мэлдьэһиллибэт.

«Жизнь в районах»: Стоит ли бояться потребительских кредитов. Круглый стол «Сахамедиа»

О том, стоит ли бояться брать потребительские кредиты и каким учреждениям следует доверять, рассказали представители регионального филиала АО «Россельхозбанк» на круглом столе, организованном проектом «Жизнь в районах» в республиканском медиа-центре в рамках рубрики «Общая забота».

https://youtu.be/YckvNPzS1Rw

В мероприятии приняли участие:

  • директор Якутского регионального филиала АО «Россельхозбанк» Василий Тимофеев
  • начальник отдела розничных продаж АО «Россельхозбанк» Евдокия Мигалкина

Участники круглого стола отметили, что в последние годы жители республики активно пользуются потребительскими кредитами, политика банков стала более гибкой.

На дискуссионной площадке было поднято немало актуальных тем: копить или взять в долг? Как исправить свою кредитную историю? Что делать, если нет возможности погасить задолженность?

«Раньше мы верили в то, что проще накопить, нежели взять в долг. Но сейчас, с учетом инфляции, это не всегда возможно. Выгоднее оформить кредит, чтобы купить желаемую вещь: холодильник, машину, квартиру. Вы получите то, что хотите, а сумму выплатите постепенно», — сообщил Василий Тимофеев.

По его словам, при оформлении кредита клиент должен обратить внимание на солидность банка, какие ставки он предлагает: «Не секрет, что в последние годы многие организации закрылись. Чем крупнее учреждение, тем больше к нему доверия».

Иногда возникают ситуации, когда люди приобретают в кредит дорогостоящие вещи, но случаются незапланированные ситуации. «В этом случае необходимо сразу же обратиться в банк и рассказать о проблеме. Мы несомненно пойдем навстречу клиенту и подпишем мировое соглашение. Конечно, все зависит от того, что произошло: уменьшение зарплаты, сокращение на работе. Рассмотрим всевозможные варианты и придем к взаимовыгодному решению», — пояснил Тимофеев.

Он добавил, что сейчас якутяне стали ответственно относиться к займам и трезво оценивают свои возможности.

Евдокия Мигалкина рассказала, что у каждого человека, который пользуется займами, есть кредитная история — информация о всех платежах и «просрочках».

«Даже если вы не всегда вовремя платили, то ситуацию можно исправить. Банк поможет поправить кредитную историю и получить необходимую сумму на выгодных условиях», — подчеркнула начальник отдела розничных продаж.

«Жизнь в районах»: Преступления против жизни и здоровья детей. Круглый стол «Сахамедиа»

О том, как в Якутии борются с преступлениями против жизни и здоровья детей, говорили на круглом столе, организованном проектом «Жизнь в районах» в республиканском медиа-центре в рамках рубрики «Общая забота».

https://youtu.be/1wQKhU_DoXs

По итогам 2016 года количество преступлений, совершенных в отношении несовершеннолетних в республике, снизилось почти на 39%. Несмотря на это, якутяне регулярно узнают о жестоких деяниях в отношении подростков. Беззащитные дети подвергаются насилию, а порой на скамье подсудимых оказываются близкие им люди.

Почему происходят преступления против несовершеннолетних? Как задействовать механизмы их своевременного выявления и оградить детей от насилия? На эти и другие вопросы ответили эксперты:

  • руководитель организационно-контрольного отдела СУ СК РФ по Якутии Семен Гаврильев;
  • старший помощник руководителя по взаимодействию со СМИ СУ СК РФ по Якутии Надежда Дворецкая;
  • заместитель начальника уголовно-судебного отдела прокуратуры РС(Я) Денис Крымчанский;
  • судья, член Судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда РС(Я) Валерий Окороков;
  • старший преподаватель кафедры уголовного права и процесса СВФУ им. М.К. Аммосова Мария Ефимова;
  • социальный педагог мобильной кризисной службы Центра социально-психологической поддержки семьи и молодежи Александр Петухов.

В работе круглого стола приняли участие журналист газеты «Саха сирэ» Вера Макарова и журналист газеты «Якутия» Алексей Рудых. Модератор мероприятия — Розалия Борисова.

Розалия БОРИСОВА:

— Проблема преступности против несовершеннолетних приобрела для населения Якутии особое значение. Она стала социальным бедствием, угрожающим безопасности подрастающего поколения. Преступления против жизни и здоровья детей – тема нашего сегодняшнего разговора. Семён Леонидович, остро ли эта проблема стоит в республике, сколько подобных преступлений зафиксировано с начала года? В каких районах дети наиболее часто становятся жертвами насилия? Можно ли предотвратить, предупредить преступления?

Семен ГАВРИЛЬЕВ:

— Снижение количества преступлений, совершенных в республике в отношении детей, действительно происходит третий год подряд. За первый квартал текущего года совершено 118 преступлений, за аналогичный период прошлого года — 209. При этом отмечается рост преступлений против половой неприкосновенности несовершеннолетних. Этому способствовало увеличение числа преступлений, подпадающих под 134-ю статью Уголовного кодекса РФ — «Половое сношение и иные действия сексуального характера с лицом, не достигшим шестнадцатилетнего возраста».

Если говорить о территориальности, то однозначно нельзя сказать, в каких районах совершается больше преступлений, а в каких меньше. Если населенный пункт больше – соответственно в процентном отношении там совершается больше преступных деяний. Если брать во внимание иные факторы, то мы в своей практике сталкиваемся с тем, что преступления совершают воспитанники детских домов. В Усть-Нере, Алдане, Верхневилюйске, Вилюйске, – везде, где есть детские дома, определенная доля подобных преступлений совершается воспитанниками, содержащимися там.

Профилактика такого рода преступлений является для нас первоочередной задачей. По сути, профилактика важнее, чем собственно расследование. Эту работу Следственное управление проводит во взаимодействии со всеми заинтересованными ведомствами (МВД, министерства образования, здравоохранения). Она направлена на разъяснение прав несовершеннолетних, а также норм закона. Как показывает практика, вступая в половые отношения с несовершеннолетней девушкой, некоторые мужчины даже не задумываются над тем, что совершают преступление. Считают это нормой. 

Кроме того, на профилактику влияет бдительность со стороны окружающих, позволяющая вовремя выявлять опасные ситуации, в которых оказываются дети. Например, если сосед своевременно обратил внимание на то, что происходит в неблагополучной семье (например, оставление ребенка без присмотра) и вовремя сообщил об этом в органы, это тоже мера, направленная на предотвращение преступлений.

Вера МАКАРОВА:

— Порой дети становятся жертвами опекунов и отчимов. Каким еще образом можно выявлять лиц, склонных к насилию, если нет возможности распознать, что творится за дверью той или иной квартиры?

Семен ГАВРИЛЬЕВ:

— В дошкольных учреждениях, в школе, в колледжах психологи и социальные педагоги обязаны работать с детьми из неблагополучных семей и своевременно выявлять тревожные факторы. Тем более, что учреждения образования входят в систему органов профилактики и должны проводить такую работу.

Розалия БОРИСОВА:

— Остановимся на конкретном случае. На днях на сайте Следственного управления была опубликована информация о том, что житель Сунтарского района предстанет перед судом по обвинению в совершении преступления против половой неприкосновенности пятилетней девочки. В ходе предварительного расследования мужчина отрицал вину. На чем в таких случаях основываются обвинения, ведь показания детей не всегда могут соответствовать действительности?

Надежда ДВОРЕЦКАЯ:

— В данном случае расследование уголовного дела уже завершено, обвинительное заключение вручено обвиняемому. Разумеется, в ходе предварительного расследования проводится целый комплекс мероприятий, которые направлены не только на установление всех обстоятельств совершения преступления, но и на выявление причин и условий, способствовавших его совершению. Говоря о данном случае, можно сказать, что виновный был задержан по горячим следам, с поличным. Преступление произошло в салоне автомобиля, и матери ребенка сразу бросились в глаза все признаки, позволяющие сказать, что дочь стала жертвой преступления. В ходе следствия с девочкой беседовали и психологи, и следователи, которые восстановили всю цепочку событий. При этом старались не травмировать психику ребенка. Теперь дело о покушении на совершение насильственных действий сексуального характера передано в суд, а обвиняемый находится под стражей. Это несмотря на то, что преступный умысел не был доведен до конца по независящим от мужчины обстоятельствам.

Вера МАКАРОВА:

— Постоянно освещая в газете правовую тему, подметила, что педофилы в основном получают от 12 до 15 лет лишения свободы. Имелся ли прецедент, когда была применена химическая кастрация?

Валерий ОКОРОКОВ:

— Таких случаев на моей памяти не было. Более того, подобная мера назначается по медицинским показаниям. Судья не может произвольно решить: этого кастрировать, а этого – нет. Есть соответствующее заключение экспертов, психолого-психиатрическая экспертиза. Дается заключение, что человек страдает педофилией, нуждается в принудительном лечении, кастрации и так далее. Отмечу, что настоящих больных педофилией – единицы: около 1% от общего числа всех осужденных за преступления против половой неприкосновенности детей. В основном обвиняемые, как говорится, «нормальные». Недавно в апелляционном порядке рассматривалось два дела по изнасилованию несовершеннолетних. В одном случае родной отец (27 лет, пятеро детей) совершал насильственные действия сексуального характера в отношении дочери-подростка. В другом случае субъект подпоил девушку и изнасиловал ее.

Розалия БОРИСОВА:

— Всегда ли гособвинение добивается того, чтобы преступник понес максимальное наказание?

Денис КРЫМЧАНСКИЙ:

— В любом случае позиция гособвинителя – это вынесение судом справедливого решения. В суде он высказывает предложение по виду и размеру наказания, по применению уголовного закона. При этом прокурор руководствуется Уголовным кодексом РФ и разъяснениями из Постановления Пленума Верховного суда России от 22 декабря 2015 года №58. Именно в нем пошагово указаны все действия суда, которые тот предпринимает при назначении наказания и при вынесении приговора, определении вида и размера наказания.

Прокурор учитывает всю совокупность обстоятельств, которые установлены по делу, и, исходя из санкций преступления, высказывает судье свои предложения о размере наказания.

Например, при назначении наказания за особо тяжкое преступление может быть назначено десять и более лет лишения свободы. За тяжкое – до десяти лет. За преступление средней тяжести – не более пяти лет. За преступления небольшой тяжести – не более трех лет. При назначении наказания учитываются характер и степень общественной опасности преступления, личность виновного, отягчающие и смягчающие обстоятельства. Вся эта совокупность и дает прокурору основания высказать свое предложение. Как правило, когда потерпевшей стороной являются дети, прокурор высказывается за максимально возможное наказание. В таких случаях у гособвинителя и суда позиция кардинально не различается.

Валерий ОКОРОКОВ:

— При назначении наказания никакого усредненного принципа не существует. Возьмем сунтарское дело (ч.4 ст132 УК РФ — до 20 лет лишения свободы). Здесь покушение на преступление. По УК РФ за неоконченное преступление назначается не более трех четвертей от максимального наказания. Иначе говоря, судья уже не сможет назначить свыше 15 лет. Есть и другие нормы УК РФ. Например, если имела место явка с повинной — не более одной второй от максимального наказания. То есть теперь судья не может назначить более 10 лет. Он при всем желании не имеет права нарушить уголовный закон. Поэтому у граждан и создается впечатление о мягкости назначенного наказания в том или ином резонансном деле.

Алексей РУДЫХ:

— Каков процент утверждаемости приговоров по делам данной категории?

Валерий ОКОРОКОВ:

— Отдельно по делам данной категории статистики не ведется. В целом по республике утверждаемость составляет порядка 75%, то есть приговоры оставлены без изменения и отмены. В делах, где потерпевшими являются несовершеннолетние, на мой взгляд, никаких пересмотров в сторону смягчения не происходит.

Розалия БОРИСОВА:

— Александр Петрович, как родителям выявить, что с ребенком происходит неладное?

Александр ПЕТУХОВ:

— Как правило, это наблюдение за поведением ребенка. За ребенком должен быть круглосуточный надзор. Родителям необходимо знать его маршрут до школы и интересоваться посещаемостью и успеваемостью у воспитателей и классных руководителей. Кроме того, это наблюдение за психоэмоциональным фоном ребенка: перепады настроения, замкнутость, необщительность. Все это необходимо анализировать. Если имеются подозрения, что в семье происходит насилие со стороны родителей либо родственников, то в первую очередь оповещаются ОВД, проводится работа с семьей, ведется реабилитация несовершеннолетнего. Мобильная кризисная служба этим и занимается – реабилитацией.

Розалия БОРИСОВА:

— К кому ребенок может обратиться за помощью?

Александр ПЕТУХОВ:

— К своим родителям, к старшим товарищам, педагогам, психологам и, конечно, к сотрудникам нашей круглосуточной диспетчерской службы по телефону доверия: 8-800-100-22-83. Мы работаем во взаимодействии со следственным комитетом и МВД, оказываем помощь при подтверждении фактов. Основной канал поступления информации – это правоохранительные органы. Принимаем сведения о жестоком обращении с детьми от населения и ведем круглосуточный мониторинг социальных сетей и мессенджеров.

Вера МАКАРОВА:

— Бывает, что сами родители не хотят огласки и пытаются всеми средствами мешать следствию и социальным службам. Как вы поступаете в этом случае?

Александр ПЕТУХОВ:

— Поскольку по большей части мы занимаемся случаями, связанными с сексуальным насилием, отмечу высокий процент преступлений, где субъект – отчим, а жертва – падчерица. Бывает так, что некоторые матери действительно покрывают своего сожителя и даже принимают его сторону.

Денис КРЫМЧАНСКИЙ:

— К сожалению, на первоначальном этапе за это нет никакой ответственности. Только после приговора. Например, если выяснится, что мать давала заведомо ложные показания в качестве свидетеля. Это на усмотрение следователя – если мать препятствует производству следствия, то необходимо принять меры по ограждению от нее ребенка. Порой ссылаются на положения ст. 51 Конституции РФ и отказываются от дачи показаний либо занимают противоположную позицию и пытаются покрыть супруга. В таких случаях только следственным путем доказывается причастность лица к совершению преступления.

Семен ГАВРИЛЬЕВ:

— Добавлю, если действия законного представителя (матери, опекуна и т.д.) противоречат интересам несовершеннолетнего потерпевшего, то следователем принимаются меры по его отстранению от участия в следственных действиях и по представлению интересов ребенка. В данном случае привлекаются другие родственники, если они есть, либо органы опеки и попечительства. Таких случаев бывает достаточно много.

Розалия БОРИСОВА:

— Александр Петрович, насколько успешны действия по реабилитации детей? 

Александр ПЕТУХОВ:

— Реабилитационная работа разрабатывается согласно индивидуальному плану, утверждается мобильной кризисной службой. Срок программы — от трех месяцев до одного года. Далее дело выносится на межведомственный консилиум, и, если есть динамика в улучшениях, дело закрывается.

Розалия БОРИСОВА:

— Благодарим гостей круглого стола за участие и надеемся, что наш сегодняшний разговор станет еще одним шагом к снижению числа преступлений против жизни и здоровья детей.

Улуус олоҕо: Тыа сиригэр оҕо саадын кыһалҕата

«Сахамедиа» иһинэн үлэлиир «Улуус олоҕо» бырайыак чэрчитинэн «Тыа сиригэр оҕо саадын кыһалҕата» диэн тыын суолталаах боппуруос тула медиа-кииҥҥэ төгүрүк остуол буолан ааста. Быһа эфиргэ ордук тыа сиригэр оҕо саадын тутуутун туһунан кэпсэттибит. 

Ааспыт сылга өрөспүүбүлүкэҕэ уопсайа 887 миэстэлээх 10 оҕо саада тутуллан үлэҕэ киллэриллибитэ. Бу да үрдүнэн ордук тыа сиригэр оҕо саадын тутуу боппуруоһа сытыытык турар.

Кыттыыны ыллылар экспертэр: “СӨ Үөрэҕириитин сайдыытын хааччыйар киин” тэрилтэ салайааччыта Владимир Владимирович Аржаков, “СӨ Үөрэҕириитин сайдыытын хааччыйар киин” исписэлииһэ Елена Афанасьевна Томтосова, “Мин Сахам сирэ –ХХI үйэҕэ” үтүө дьыала хамсааһын салаатын салайааччыта Иван Софронович Емельянов, “Адгезия” ХЭТ дириэктэрин солбуйааччы Захар Иннокентьевич Степанов, Сунтаар улууһун баһылыга Анатолий Васильевич Григорьев, Хаҥалас улууһун Булгунньахтаах нэһилиэгин баһылыга Денис Александрович Уваров, Эбээн-Бытантай улууһун дьокутаата, “Хаарчаана” оҕо саадын сэбиэдиссэйэ Любовь Ивановна Стручкова, Амма улууһун “Амма олоҕо” хаһыат эрэдээктэрэ Наталья Егоровна Бубякина, Дьокуускай к. оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин салаатын кылаабынай исписэлииһэ Мария Павловна Степанова.

«Улуус олоҕо» бырайыак салайааччыта Полина Николаева, «Саха сирэ» хаһыат суруналыыстара Татьяна Маркова, Людмила Попова уонна Александр Тарасов, улуус хаһыаттарын кылаабынай редактордара, суруналыыстара өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн баар балаһыанньа тула ыҥырыллан кэлбит салайааччылартан токкоолостулар.

ЫЙЫТЫЫ: Кэлиҥҥи сылларга судаарыстыбаннай-чааһынай партнерствоҕа олоҕуран өрөспүүбүлүкэҕэ хас даҕаны оҕо саада тутулунна. Холобур, Сунтаар Кутанатыгар тутуллубутун билэбин. Анатолий Васильевич, Сунтаар улууһугар балаһыанньа хайдаҕый?

Анатолий Григорьев, Сунтаар улууһун баһылыга:

— Биһиги улууспутугар оҕо саадынан 3-тэн 7-гэр диэри саастаах 2200 оҕо хабыллан олорор. Бу иннинэ биһиги “Үтүө дьыаланан” дьыссааттары тутууну саҕалаабыппыт. Бу “Үтүө дьыала” улахан хамсааһыны таһаарда диэх кэриҥнээхпин. Нэһилиэктэргэ элбэх оскуола иннинээҕи саастаах оҕолорго аналлаах объект тутуллан, үлэҕэ киирдэ. Ол гынан баран, тутууга көрүллэр үбэ 40 мөлүйүөҥҥэ диэри – 50 миэстэлээх оҕо саадын тутууга аналлаах. Онтон элбэх миэстэлээх буоллаҕына тутуу инвестиционнай бюджет нөҥүө барыахтаах. Ол иһин биһиги саҥа хайысхалары көрдөөн, судаарыстыбаннай-чааһынай партнерство — бииргэ үлэлээһин (ГЧП) ньыматынан уонна “выкуп” нөҥүө, холобура, Кутана нэһилиэгэр 80 миэстэлээх оҕо саадын үлэҕэ киллэрбиппит. Ону таһынан, Уһун Күөлгэ 50 миэстэлээх детсады туттубут. Итиэннэ Сунтаарбыт нэһилиэгэр 80 миэстэлээх оҕо саадын киллэрдибит.

Билигин аны, “Дорожнай карта” ирдэбилинэн оҕону 2 сааһыттан детсаадынан хааччыйыахтаахпыт. Биһиэхэ 700 оҕо уочаракка турар. Оттон төрөөбүт оҕо уопсай ахсаана 1000-тан тахса. Онон, оҕону барытын детсаадынан хааччыйыыга, биллэн турар, кыһалҕалар бааллар. Онуоха, биһиги бырабыыталыстыбаҕа туруорсар боппуруоспут – “Үтүө дьыаланы” өссө сайыннаран, тутууга көрүллэр үбүн 75 мөлүйүөҥҥэ диэри улаатыннарарга диэн, оччотугар биһиги нэһилиэктэрбитигэр 80 миэстэлээх детсаадтары тутарбытыгар кыах үөскүөх этэ.

ЫЙЫТЫЫ: Сунтаар нэһилиэгэр тутуу хайдаҕый?

— Сунтаар сэлиэнньэтигэр 240 миэстэлээх оҕо саадын ГЧП нөҥүө тута сылдьабыт.

ЫЙЫТЫЫ:  Ити ГЧП – судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлэһии бырагырааматынан “Адгезиялар” эмиэ тутууну ыыта сылдьаҕыт дии, Захар Иннокентьевич, баһаалыста кылгастык билиһиннэр эрэ.

Захар Степанов, “Адгезия” ХЭТ дириэктэрин солбуйааччы:

— Биһиги былырыыҥҥаттан Экономика министерствотын уонна “Алмаасэргиэнбааны” кытта үлэлэһэн, түөрт объегы тута сылдьабыт – Анаабырга, Сааскылаахха 80 миэстэлээх, Амма Болугуругар 75 миэстэлээх, итиэннэ Уус Алдан Оҕуруоттааҕар уонна Орто Халымаҕа эмиэ 75-тии миэстэлээхтэри. МСК диэн саҥа технологиянан тутабыт, бу саҥа ньыманан үлэлээбиппит 4 сыл буолла, ааспыт сылларга 2 детсаады тутан олоххо киллэрбиппит.

ЫЙЫТЫЫ: Хаачыстыбата хайдаҕый?

— Хаачыстыбата ирдэбиллэргэ эппиэттиир, себестоимоһа кыра уонна тутуу түргэнник барар. Биир сыл иһигэр объегы туттарабыт. Хотугу улуустарга кыһалҕабыт – суол-айан туруга матырыйаалларбытын тиэйиигэ-таһыыга уустуктары үөскэтэр. Холобур, Сааскылаахха диэри тутуу матырыйаалын сылы быһа таһарга тиийэҕин.

ЫЙЫТЫЫ: Тутуу ханнык улуустарга барыахтааҕын ким быһаарар?

— Аан маҥнай улуус дьаһалтатыттан сайаапка киирэр, ол Үөрэх министиэристибэтин кытта быһаарыллар, онтон бааны кытта кэпсэтиһии барар.

ЫЙЫТЫЫ: Амма Болугуругар тутулла турар оҕо саада быйыл хайаһар?

— Үлэҕэ киириэҕэ.

ЫЙЫТЫЫ: Булуҥ улууһун Быыкабыгар саҥа детсаад дьиэтин тутууну туруорсаллар эбит.

Владимир Аржаков, “СӨ Үөрэҕириитин сайдыытын хааччыйар киин” салайааччыта:

— 2002-2016 сылларга биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр уопсайа 206 оҕо уһуйаана үлэҕэ киирдэ. Онтон 131 – тутуу ньыматынан, 32-тэ “выкуп” (“приобретение”) диэн хайысханан. Биир хайысха – федеральнай үбүлээһининэн хаппытаалынай өрөмүөн оҥоһулунна.
2016 сылтан саҥа федеральнай бырагыраамаҕа киирдибит. Оттон Булуҥ оройуонун ылар буоллахха, Быыкап, биллэн турар, уһук хотугу нэһилиэк буолар. Итиннэ “Үтүө дьыала” хайысханан 50 миэстэлээх оҕо саада тутуллуон сөп. Биллэн турар, хайа баҕарар тутуу, ирдэбил быһыытынан, бырайыактаах, изысканиелаах, симиэтэлээх буолуохтаах.

ЫЙЫТЫЫ: Чааһынай детсаадтары өйөөһүҥҥэ туох үлэ барарый?

Елена Томтосова ,“СӨ Үөрэҕириитин сайдыытын хааччыйар киин” исписэлииһэ:

— Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн лицензиялээх 47 ИП үлэлиир. Чааһынай детсаадтарга субсидия көрүллэр. Биир оҕону үөрэтии иһин ыйга – куорат уокуругар 8505 солк., тыа сиригэр 11653 солк., арктическай зонаҕа 12902 солкуобай. Оҕону көрүүгэ-истиигэ субсидия – ыйга 3917 солк., арктическай зонаҕа – 5608 солкуобай.

Лицензията суох чааһынай детсаадтарга субсидия эмиэ көрүллэр. Уопсайа 2015-2016 с.с. судаарыстыбаннайа суох үөрэхтээһин тэрилтэлэрин субсидиялыырга 1284198,7 солкуобай көрүллүбүтэ.

Мария Степанова, Дьокуускай к. оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин салаатын кылаабынай исписэлииһэ:

— Биһиги СӨ Бырабыыталыстыбатын 284 N-дээх уурааҕар олоҕуран баран иһэр бырагырааманан үлэлии сылдьабыт. 2015-2016 сылларга куоракка 42 предприниматель бу бырагырааманан үлэлиир. Тустаах бэрээдэгинэн. Ол иһинэн 3917 солкуобай көрүллэ сылдьар, бу харчы астарын тэрийиигэ уонна коммунальнай ороскуокка барар. Ый аайы отчуоттуулар. Дьокуускайга 28 лицензиялээх предприниматель үлэлиир. Бу детсадтар 200- тэн, 100- тэн тахса оҕолоох буолуохтарын сөп, оттон лицензията суох, кыбартыыраҕа үлэлиир детсаадтар оҕолорун ахсаана саамай кырата 19-тан саҕаланыахтаах.

Ирдэбил улаатан иһэр. Холобур, сорох чааһынай детсаадтар кыһалҕаларынан оҕолор оонньуур былассааккалара суоҕа буолар. Онуоха, бырабыыталыстыбабыт өйөөн, былырыын Предпринимателлэр министиэристибэлэрин иһинэн дьиэ атыылаһалларыгар анаан “выкуп” диэн бырагыраама үлэлээбитэ. Ол биһиэхэ тоҕоостоох буолла.

ЫЙЫТЫЫ: Лицензиялаах уонна лицензията суох диэн туох атыннаахтарый?

— СӨ Үөрэҕин минристиэристибэтин лицензиятын ылбыт детсаад Рособрнадзор бэрэбиэркэтин ааһан, оҕону үөрэтэр уонна иитэр быраабы ылар. Оттон лицензията суохтар оҕону көрөр эрэ бырааптаахтар.

Кэпсэтиигэ Денис Уваров, Хаҥалас улууһун Булгунньахтаах нэһилиэгин баһылыга кыттыһар:
— 1700 нэһилиэнньэлээхпит, икки детсаадпытыгар 100 оҕо сылдьар. Уочаракка турар оҕобут элбэх. Биһиэхэ 120 миэстэлээх улахан детсаад тутуллуон наада. Бырабыыталыстыба отчуотун кэмигэр туруорсубуппут.

Любовь Стручкова, Эбээн-Бытантай улууһун дьокутаата, “Хаарчаана” оҕо саадын сэбиэдиссэйэ олохтоох балаһыанньатын билиһиннэрэр:

— Хотугу улуустар кыһалҕалара маарыннаһар. Ол курдук, Саккырыырдааҕы оҕо саадыгар 167 оҕо сылдьар, бары 3 дьиэнэн тарҕаһан үлэлиибит. Эргэ – 1954-56, саамай “саҥата” 1986 сыллааҕы типовой буолбатах тутуулар. Ирдэбил быһыытынан, оҕолору 3 сааһыттан барыларын детсаадынан хааччыйабыт. Саҥа детсаады тутууну өссө 90-с сыллартан саҕалаан туруорсубуппут, кэлин намырыы сылдьан баран, 2013 сылтан, нэһилиэнньэ көхтөөхтүк туруорсар даҕаны, эһиэхэ бастаан оскуола тутуллуохтаах дииллэр. Биһиэхэ саамай кырата – 160 миэстэлээх саҥа детсаад тутуллуон наада. ФГОС быһыытынан, оҕо Москваҕа да олордун, Эбээн Бытантайга да олордун — биир тэҥ усулуобуйаҕа үөрэхтээһини барыахтаах.

Оттон билигин былаан быһыытынан арыый саҥатык дьиэбитигэр пристрой оҥостуохпутун баҕарабыт. Онон, Иван Софроновичтан ыйытыам этэ, “Үтүө дьыала” хамсааһын чэрчитинэн, үлэлии турар детсаадка чуолаан спортсаалы эбии тутууга бырайыактар бааллар дуо уонна туох көмө оҥоһуллуон сөбүй?

Иван Емельянов, “Мин Сахам сирэ –ХХI үйэҕэ” үтүө дьыала хамсааһын салаатын салайааччыта:

— “Үтүө дьыала” хамсааһын нөҥүө 2000 сылтан саҕалаан, нэһилиэктэргэ уопсайа 90 детсаад, 11 оскуола-сад тутулунна. Бу хайысха үчүгэй өрүттэри көрдөрөр. Эбээн-Бытантайы ыллахха, детсаадтарга, оскуолаларга эбии тутууну ыытабыт. Онон, бырайыактыыр-симиэтэлиир докумуона оҥоһуллан, биһиэхэ киирэн көмүскэниэхтээх. Онтон биһиги, балаһыанньаны барытын учуоттаан, Үөрэх министиэристибэтин кытта сөбүлэһиннэриини ыытабыт.

ЫЙЫТЫЫ: Амма-Наахара нэһилиэгин Өнньүөс сэлиэнньэтин олохтоохторун өр сыллаах туруорсууларынан, кинилэри “Саха сирэ” хаһыат өйөөбүтэ, саҥа оскуола киирбитэ. Бу улуус биир саамай түгэх нэһилиэгэ буолар, Алдан улууһун кытта кыраныыссалаһар. Туризм сайдар кэскиллээх сирэ, манна эдэр ыаллар сөбүлээн олохсуйаллар, оҕо ахсаана элбиир. Оттон детсаадтара суох, эргэлэрэ көтүллүбүтэ, оҕолор билигин оскуола мастарыскыайыгар дьиэлэнэн олороллор. Оҕо саадын нэһилиэнньэ туруорсубута олус быданнаата. Бу боппуруос хайдах быһаарыллыан сөбүй?

Владимир Аржаков:

— Бу дьиэ бырайыагын оҥорорго диэн өрөспүүбүлүкэ Баһылыгын сорудаҕа баар. Оттон бырайыактыыр-симиэтэлиирдокумуону оҥорууга тутуу министиэристибэтэ харчы көрөр. Ол испииһэгэр Өнньүөс детсаада баар. Хайа баҕарар тутуу барар буоллаҕына, бырайыактаах буолуохтаах.

ЫЙЫТЫЫ: Дьааҥыга Дулҕалаахха 2015 сыллаахха киирбит детсаадтара олус тымныы эбит, итэҕэстэри ким туоратыахтааҕый?

Иван Емельянов:

— Мин былырыын Дулҕалаахха бара сылдьыбытым. Тутууга сакаасчыт, бэдэрээччит диэннэр бааллар. Сакаасчыт ирдэбилинэн бэдэрээччит итэҕэһи барытын көннөрүөхтээх.

«Жизнь в районах»: Снос ветхого жилья в улусах. Круглый стол «Сахамедиа»

О том, как в Якутии идет переселение граждан из ветхого и аварийного жилья, говорили на круглом столе, организованном проектом «Жизнь в районах» в республиканском медиа-центре в рамках рубрики «Общая забота».

https://youtu.be/l2Ni2dbW5G4

Минстрой Якутии констатирует: на март 2017 года расселено 18 тысяч 887 граждан, чье жилье признано аварийным до 1 января 2012 года. Уже освоено свыше 22 миллиардов рублей, в том числе и «алмазные деньги», вырученные от продажи 7% АК «АЛРОСА».

Как в республике реализуется программа переселения граждан из аварийного жилого фонда, какое количество квадратных метров ветхого жилья предстоит снести, и сколько якутян справят новоселье в 2017 году? На эти вопросы нам предстоит найти ответы с нашими экспертами:

  • руководителем отдела по реализации мероприятий переселения граждан министерства архитектуры и строительного комплекса РС(Я) Михаилом Костенко,
  • заместителем генерального директора АО «Республиканская инвестиционная компания» Семеном Софроновым,
  • генеральным директором ООО «Стройкон» Иваном Полушкиным,
  • главой исполкома Общероссийского народного фронта по РС(Я) Валерием Лютым.

Также в работе круглого стола приняли участие главный редактор общественно-политической газеты «Саха сирэ» Чокуур Гаврильев, главный редактор газеты «Вести Верхоянья» Майя Горохова, журналисты газеты «Якутия» Рудольф Сахаров и Юлия Ходулова. Модератор – Розалия Борисова.

Розалия БОРИСОВА:

— Вопросы отправляют главные редакторы улусных газет. Первым озвучу сообщение районной газеты «Олекма». Жители Олекминского района не понимают, каким образом ведется очередность переселения граждан из ветхого и аварийного жилья? К примеру, расселили несколько жилых домов более поздней застройки, вполне пригодных для проживания. А те, что стоят в воде и покосились, в программу не попали. Городские власти объясняют это тем, что некоторые дома не вошли в программу при проверке документации на федеральном уровне. Как такое может быть? Почему очередность на переселение не устанавливается местными властями?

Михаил КОСТЕНКО:

— Есть официальный порядок признания домов аварийными. Аварийными дома признаются Межведомственной комиссией муниципального образования (МО) на основе поступления заявления собственников. Должна быть приложена независимая оценка аварийности по оценке этого дома и признания его аварийным. Это минимальный набор документов, чтобы строение вошло в реестр, а затем — в Программу ветхого и аварийного жилья. Если дома не имели необходимой документации, значит, они не вошли в реестр и, соответственно, в программу.

Программа действует на пять лет. Вначале расписывается муниципальная, которая потом входит в республиканскую. Сколько человек должны быть расселены, решает муниципалитет.

Розалия БОРИСОВА:

— Сколько человек должны быть расселены до конца года?

Михаил КОСТЕНКО:

— 3,5 тысячи якутян справят новоселье. Официально программа завершится 1 сентября 2017 года. Сейчас в стадии строительства находится 152 дома. Степень готовности разная. В некоторых заканчивается отделка, в некоторых приступили к нулевому циклу.

Газета «Олекма»: Почему одних заселяют в каменные дома, других — в быстро возводимое жилье?

— Это происходит в зависимости от транспортной схемы. Там, где трудно завезти материалы, строят в основном дома из легких строительных конструкций (ЛСТК), из металлокаркасов. В Олекминске были выбраны разные варианты строительства. Первые дома были вообще сборные.

Чокуур ГАВРИЛЬЕВ:

— Мы опубликовали несколько статей именно о низком качестве легко возводимого жилья. Вы написали о сроках. Неужели так необходимо на Севере строить ЛСТК?

Михаил КОСТЕНКО:

— Сроки, установленные федеральным центром на реализацию этапа, составляют два года. Дома, которые начали строиться в 2013-м, завершены в 2014-м. Минстрой заключает соглашение с фондом, затем — с МО. Муниципалитеты являются исполнителями программы – объявляют аукционы. У них есть несколько вариантов: могут выкупать на вторичном рынке, давать компенсацию гражданам, строить новые дома.

Есть муниципалитеты, которые работали, приглашали застройщиков, выделяли земельные участки, а некоторые действовали так: когда деньги придут, тогда и начнем работу. На них налагались штрафные санкции. Пять тысяч рублей за каждое жилое строение за день просрочки программы. Штрафные санкции очень большие. По большей части неподъемные.

Чокуур ГАВРИЛЬЕВ:

— Качество жилья? Насколько часто приходится сталкиваться с браком?

Михаил КОСТЕНКО:

— Здания до трех этажей и площадью до полутора тысяч квадратных метров могли не проходить экспертизу в муниципалитете. Получается, застройщик контролирует свое строительство сам. Если объект не проходит экспертизу, то не является поднадзорным. На начальных этапах программы зачастую встречались недоделки. Были откровенно бракованные работы. Чтобы уйти от этого, в Градостроительный кодекс РФ внесены изменения. Сейчас все объекты строительства контролируется надзорными органами. Раньше, в советские времена, строительство контролировали комиссии, застройщик получал лицензию, схема была другой. Сейчас функции возложены на саморегулируемые организации в целях свободы предпринимательства, возможностей быстрой реализации ситуации.

Редакция газеты «Северная заря» (Усть-Нера, Оймяконский улус):

— Новые дома крайне низкого качества, в квартирах то там, то здесь происходит прорыв отопления, канализации. Может, застройщик поставил некачественные трубы?

Иван ПОЛУШКИН:

— Прорыв труб не зависит от качества поставленного материала. Аварии в квартирах происходят из-за понижения температуры. Когда она поднимается, трубы расширяются, в холод – сужаются. В Усть-Нере очень хромает эксплуатация жилых строений. Знаю, что в двух домах люди получили квартиры и до сих пор не заселяются, а значит, за эксплуатацией здания никто не следит. Мы на все замечания реагируем. Для этого в штате имеются специалисты, нарекания стараемся устранять вовремя.

Газета «Северная заря» (Усть-Нера):

— Жильцы не могут пользоваться Интернетом, дома не телефонизированы . Еще один минус — нет почтовых ящиков.

Иван ПОЛУШКИН:

— Почтовые ящики установлены везде. По поводу телефона: «Ростелеком» только сейчас будет проводить оптоволокно. Нас предупредили: не тяните Интернет, вы делаете ненужную работу, все-равно будем переделывать.

«Северная заря» (Усть-Нера):

— Сколько простоят дома из ЛСТК?

Иван ПОЛУШКИН:

— Гарантия — до 35 лет. Наши дома из ЛСТК существенно лучше. Они заводского изготовления, на металлическом каркасе, нет мостика холода, мы прозимовали в Оймяконском улусе, все нормально.

Алла ДЬЯЧЕНКО, Усть-Нера:

— Я очень довольна тем, что у нас в поселке появилось много новоселов. Это здорово, когда старые дома сносятся, появляются новостройки. Спасибо большое строителям и всем, кто занимается реализацией Программы по сносу ветхого и аварийного жилья.

Главный редактор газеты «Вести Верхоянья» Майя ГОРОХОВА:

— Вопрос касается Фонда капремонта. Вы говорили про реестр аварийных домов. У нас в него вошли старые дома на улице Бабушкина, 4, Ногина. В этом году приезжала специалист фонда, осмотрела их, вынесла решение – здания не подлежат ремонту. Взялись за барак на ул. Аммосова, 6, начали ремонт. В нем живут всего несколько семей – остальные съехали. Наняли бригаду, покрыли крышу, обрезали электричество. Оставшиеся семьи пришлось срочно эвакуировать. В позапрошлом году я уже писала об абсолютно ветхих многоквартирных домах на улице Ногина. Из-за бюрократических недочетов они не вошли в реестр. А ведь там живут семьи с инвалидами! Есть пожилые люди. 80% жилого фонда — в ветхом состоянии. Как быть в таких случаях?

Михаил КОСТЕНКО:

— Фонд капремонта – это сфера ЖКХ. Я не могу контролировать дома – аварийные они или нет. Муниципалитет должен пригласить экспертов на комиссию. Далее они с документами обращаются в Минстрой и входят в программу. Если дом подлежит капремонту, значит, соответствующее решение должно выйти.

Валерий ЛЮТЫЙ:

— Президент РФ Владимир Путин поручил ОНФ вести мониторинг решения сложных вопросов по переселению из аварийных и ветхих домов. Я вижу, что отрицательную роль играет слабая информированность населения. На каждом доме, который подлежит сносу, должна висеть табличка с датой, когда он будет расселен. Люди не знают, приходят к нам, спрашивают, хотя работы ведутся. Другой вопрос, когда на практике видишь, что расселение нередко ведется как попало. Аналогичная ситуация и с сиротами. В поселке Геологов сдали дом для сирот, но люди всю зиму мерзли.

Якутия отстает по графику переселения – у нас очень большие объемы аварийного жилья. Дополнительные средства выделены. Владимир Путин обещал, что с таких регионов будут спрашивать вдвойне. Однако новые дома строятся крайне плохо. Вместо новостроек получаем новое аварийное жилье. Люди переселяются в квартиры, которые уже требуют капремонта. Стены промерзают до того, что покрываются льдом.

Приходится вступать на защиту наших людей. Им не хватает информации, они юридически безграмотны. Просим привлекать к общественному контролю нас и журналистов.

Михаил КОСТЕНКО:

— Начну с реализации программы. Она должна быть завершена 1 сентября 2017 года. Учитывая наши природно-климатические и географические условия, особенно в отдаленных улусах, есть серьезные опасения, что к 1 сентября мы не успеем ее завершить. Основной ввод идет в декабре, потом в феврале-марте ведутся последние работы. В Заполярье сложная ситуация с доставкой жизненно необходимых продуктов, топлива. Что уж тут говорить о доставке стройматериалов! Тем не менее, муниципалитеты и застройщики должны выполнить задачу к 1 сентября.

Должны быть вовремя заключены контракты, проплачены авансы на завоз стройматериалов. Минстрой ведет в этом плане работу.

Рудольф САХАРОВ:

— В каком положении, по сравнению с другими регионами, находится республика?

Михаил КОСТЕНКО:

— Такие богатые города, как Москва и Санкт-Петербург ее уже выполнили. Отмечены семь регионов России, которые не справляются с реализацией программы. Якутия — в числе тех десяти, где очень большие объемы, но работы ведутся.

Скажу по технологии ЛСТК. Она используется достаточно широко в мире. О ее недостатках и плюсах можно говорить бесконечно. У нас она внедрена не так давно. На начальных этапах всегда выявляются отрицательные моменты.

Валерий ЛЮТЫЙ:

— Как соблюдаются технологии строительства? В Теплом Стане, например, в технологии был допущен брак.

Михаил КОСТЕНКО:

— По пятому дому был заключен контракт, предприятие полностью запенило дом, заменило выходы вентиляции. Сейчас жалоб по отоплению нет. Но теперь по гипсокартонным перегородкам пошли трещины. Видимо, из-за изменения температурного режима или вспенивания. На следующей неделе мы создаем комиссию и выезжаем туда.

Розалия БОРИСОВА:

— На РИК была возложена реализация многих республиканских программ. Приоритетным направлением стало переселение из ветхого и аварийного жилья.

Семен СОФРОНОВ:

— Программа реализуется с 2013 по 2017 годы. В июле 2013-го было принято постановление Госсобрания (Ил Тумэн) о приватизации 7% акций АК «АЛРОСА». Средства шли целевым назначением для переселения граждан из ветхого и аварийного жилья и строительства объектов социальной, коммунальной, энергетической и транспортной инфраструктуры. В том же году было принято распоряжение об участии республики в вновь создаваемом обществе «РИК+». 7% акций «АЛРОСА» внесены в уставный капитал, в октябре состоялась продажа акций. Вырученные средства  направлены на строительство объектов, указанных Госсобранием (Ил Тумэн). Это 17 млрд 644 млн рублей. 33% предусмотрено на реализацию программы для переселения из ветхого и аварийного жилья. Они направляются в бюджет республики по соглашению с уставом компании. Получателями являются заказчики из Министерства архитектуры и строительного комплекса РС(Я).

На сегодня эти средства составляют: в 2013 году — 1 млрд 200 млн рублей, в 2014 году — 2 млрд 300 млн рублей, в 2015 году – 2 млрд 100 млн рублей, в 2017-м — 317 млн рублей. Ежеквартально госзаказчик отчитывается. Создан общественный совет. На прошлой неделе состоялся отчет по итогам 2016 года. Переселено более 18 тысяч человек. Общая сумма реализации программы составила более 22 млрд рублей (фонд софинансировал более 11 млрд рублей, республика — около 11 млрд). Из этой суммы финансирование от продажи акций АК «АЛРОСА» составляет 5 млрд 900 млн рублей.

Рудольф САХАРОВ:

— Из Томпонского улуса пишут жители: по программе переселения из ветхого и аварийного жилья в пяти муниципалитетах введено в строй 16 многоквартирных домов, в 2017-м введут еще 12 МКД. В то же время идет отток населения из района. Например, в поселке Джебарики-Хая квартиры в каменном варианте на вторичном рынке не востребованы. Нельзя ли ввести в программу поправку, чтобы дома строились там, где они нужнее?

Михаил КОСТЕНКО:

— Мы не можем приобретать квартиры на вторичном рынке в тех домах, где износ составляет более 50%. То есть покупать так, чтобы человек через несколько лет пришел и вновь просил новую квартиру.

Рудольф САХАРОВ:

— Мы только что говорили о 22 млрд рублей. А сколько средств необходимо, чтобы переселить всех жителей республики?

— Общий объем превышает 30 млрд рублей. Это 490 тыс. кв. метров. Нынче в реестре находится 1 млн 70 тыс. кв. метров. На это необходимо более 70 млрд рублей. Так как в отдаленных районах цены за кв. метр жилья доходят до 120 тысяч рублей. А где-то это 50 или 40 тысяч рублей.

Жительница Вилюйска Лидия СЫРОМЯТНИКОВА:

— Моя семья проживала в небольшой трехкомнатной квартире площадью 44 кв.м. Дом расселили, нам выдали однокомнатную квартиру такой же площади. Она мне категорически не нравится. Дом построен отвратительно. На стенах уже пошел грибок, образовалась плесень. Кухня вообще без окон. Просила, чтобы нам дали денежную компенсацию, но мне отказали.

Михаил КОСТЕНКО:

— По нашему законодательству человек действительно вправе получить деньги за свою аварийную площадь. Квартира в старом доме у этой семьи была аварийная, приватизированная. По закону компенсация выплачивается по стоимости аварийного дома, а это очень небольшие деньги. Люди приходят и просят: вот строится дом, дайте деньги по стоимости нового жилья. В 2016-м стоимость становится выше, в 2017-м еще выше, но законом это не предусмотрено. Если автор письма хочет получить компенсацию, то выдадут деньги. Но, повторяю, это очень маленькие деньги. Проще получить новую квартиру, продать ее, если есть намерение переехать в другой населенный пункт.

Валерий ЛЮТЫЙ:

— Прошу сообщить мне контактные данные гр-ки Сыромятниковой. Общероссийский народный фронт по РС(Я) постарается помочь ветерану труда.

Розалия БОРИСОВА:

— Мы завершаем наш круглый стол, тема очень актуальная, это подтверждают вопросы, которые к нам поступают. Не все мы успели задать, но мы еще не раз вернемся к этой теме. Спасибо за внимание. До свидания.