Метка: местное производство

Тымныы полюһугар үөр сылгыны иитии Киинэ арылынна

Соторутааҕыта Өймөкөөн улууһун Томтор нэһилиэгэр “Тоноор” тыа хаһаайыстыбатын производственнай кооперативын иһинэн үөр сылгыны иитиигэ каадырдары бэлэмниир, үөрэтэр уонна сылгыһыттар таһымнарын үрдэтэр Киин аһылынна. 

Тэрээһин РФ уонна СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар СӨ судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, Өймөкөөн улууһун Бочуоттаах олохтооҕо Николай Тимофеевич Винокуров новаторскай үлэнэн дьарыктаммыта 25 сылыгар ананна. Бу дьаһалы тэрийээччилэр – СӨ Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ, “Өймөкөөн улууһа (оройуона)” муниципальнай тэрилтэ уонна “2-с Бороҕон нэһилиэгэ” МТ дьаһалталара, ону тэҥэ тэрээһини Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын научнай-чинчийэр института, Дьокуускайдааҕы Тыа хаһаайыстыбатын академията уонна “Саха” НКИХ өйөөтүлэр.

Киини үөрүүлээхтик арыйыы сиэрин-туомун кэнниттэн мустубут дьон Н.Т. Винокуров сылгыны иитиигэ ааптарскай технологияларын кытта билистилэр. “Тоноор” бааһынай хаһаайыстыба киин уһаайбатыгар “Тумус Талахха” сылгыны ыйааһыннааһыны, саҥа төрүөҕү көрүү-истии ньыматын о.д.а. көрдүлэр-иһиттилэр.

Күн иккис аҥарыгар “Үөр сылгыны иитии технологията: үгэстэр уонна инновациялар” диэн научнай-практическай кэмпириэнсийэҕэ өрөспүүбүлүкэ сылгыһыттара, хаһаайыстыбалар салайааччылара, научнай үлэһиттэр, үөр сылгыны иитии исписэлиистэрэ уонна ыҥырыылаах ыалдьыттар кытыннылар.

«Барыбыт кыһалҕабыт»: Тутуунан дьарыктанар урбаанньыттарга чэпчэтиллибит кирэдьиит уонна лиизин

Кулун тутар 5 күнүгэр «Улуус олоҕо» бырайыак «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрикатыгар олохтоох оҥорон таһаарыыны сайыннарыы туһунан кэпсэттибит. Бу сырыыга тутуу матырыйаалын кыһалҕаларыгар, көдьүүһүгэр тохтоотубут. Өрөспүүбүлүкэтээҕи Медиа-кииҥҥэ төгүрүк остуолга тутууга үлэлии сылдьар урбаанньыттар, тустаах министиэристибэ үлэһиттэрэ кытыннылар.

Сотору кэминэн үрдүк хаачыстыбаны туоһулуур «Саха сиригэр оҥоһуллубута» диэн эрэллээх бренд тутуу матырыйаалларын киэркэтиэ.

Саха киһитэ илиитин сылааһын иҥэрэн бэйэтэ туппут дьиэтигэр астына-дуоһуйа олорор. Дьон үксэ буруус мастан туттар даҕаны, сыл-хонук аастаҕын аайы дьиэ түһэр, эргэрэр, ол иһин эркинин эпсиэйдээн, сылытан, саҥардан биэрэллэр.

«Оттон профилированнай бурууһунан тутуннаххына, тэбис-тэҥ устуруустаммыт маһы конструктор курдук начаас хомуйан таһаараҕын. Туох да быыһа-арыта суох буолан, ханаппаакылыыр, эпсиэйдиир да наадата суох. Тохсунньу тоһуттар тымныытыгар сылааһы тутумтуо, ардахха, тыалга, буурҕаҕа хотторбот бөҕө буолар. Бурууспутун чэпчэки сыаналааҕын иһин Иркутскай уобаластан аҕалабыт», — диэн «Сылаас буруус» ХЭТ дириэктэрэ Валерий Филиппов иһитиннэрдэ.

— Профилированнай буруус ол аата хараарбат дуо?

— Хайа баҕарар мас син биир хараарар, ол иһин, “Акватексынан” соторго сүбэлиибит, оччотугар дьиэ эркинэ сиигирбэт, сытыйбат, тэллэйдэммэт уонна килээркэй лаах уһуннук турар. Дьон үксүн дьиэлэрэ тымныы буолан, тас өртүн эпсиэйдииллэр, оттон биһиги туппут дьиэбит тымныы саамай муҥутаан турар кэмигэр -50С сылааһын үчүгэйдик тутар, +23+24С. Холобур, 9х9 дьиэни сыбыырга аҥаардас матырыйаалыгар 300 000 солк. наада, өссө үлэтэ 100 000 солк. Ол оннугар профилированнай бурууһу атыылаһан туттубут быдан барыстаах.

Тымныы тыйыс айылҕалаах дьон дьиэбит үрдүн-аннын сылытар матырыйаалынан үллүйбэтэхпитинэ, тыал курдары оонньуур, муостаттан үрэр кутталлаах. Маныаха матырыйаал арааһа үгүс. Эргэ хаһыаты илдьиритэн, тууһу кытта буккуйан «Эковата» диэн сылытар матырыйаалы опилка оннугар дьиэ үрдүгэр, анныгар куталларын иһитиннэрдилэр.

Базальт, пенополистерол оннугар чааһынай дьиэ туттарга хатырыгы бытарытан, туойу кытта буккуйан туттуохха эмиэ сөбүн туһунан урбаанньыт Николай Баишев кэпсээтэ.

Былыр өбүгэлэрбит балаҕаннары, ампаардары хатырыгынан эбии сылытан олорбуттар.
Аны куоракка сыл аайы мас арааһын олордоллор даҕаны, үүнээйилэрэ өнүйбэккэ кууран-хатан хаалар. Бу кыһалҕаны хатырык быһаарыан сөбүн эттилэр. «Бөдөҥ хатырыктары талан ылан хаптаҕас, моонньоҕон, мас анныгар төгүрүччү кутан кэбистэххэ, силиһин күнтэн, тымныыттан харыстыыр, аны сир куурбакка сииктээх сытар. Онон үүнээйигэ эргиччи табыгастаах, хатырык көстүүтэ кыраһыабай буоллун диэн кырааскалаан биэрэбин, ландшафнай дизайны туттан тиэргэни киэргэтэбин», — диэн Николай иһитиннэрдэ.

Билигин дьиэни биир сайын иһигэр тутан таһаараллар, онтубут хайдах хаачыстыбалааҕын дьиэлээхтэр бэйэлэрэ билэн эрдэхтэрэ. Бу кыһын Ньурбаҕа ЛСТК ылтаһын тимир каркааһынан тутуллубут хотон сууллан айдаан тахсыбыта. Итинник каркаастарынан дьоҕус уһуйааннары, оскуолалары туталлар.

Тоҕо итинник быһылаан тахсыбыт биричиинэтин «Адгезия-Металлоконструкция» ХЭТ коммерческай дириэктэрэ Иван Чярин маннык быһаарда:

— Биһиги үлэлээбиппит алта сыл буолла, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн элбэх эбийиэги: улуустарга дьон олорор дьиэтин, уһуйааннары киллэрдибит. Анаабырга, Өлөөҥҥө силлиэ буурҕаны, сытыы чысхааны тулуйан тураллар. Ньурбаҕа бырайыак сыыһа оҥоһуллан, алдьархай таҕыстаҕа. Биһиги бырайыак оҥорор бэйэбит үлэһиттэрдээхпит, кинилэр ымпыгар-чымпыгар тиийэ чинчийэллэр, бүтүн научнай үлэ суруйан таһаараллар. Онон, биһиэхэ итинник түбэлтэ тахсыбатар ханнык.

Тутуу эйгэтигэр үлэлии сылдьар олохтоох дьон үлэтин сайыннарар сыалтан СӨ Инвестсайдыытын уонна урбаан министиэристибэтин иһинэн бэйэ оҥорон таһаарааччыларын өйүүр пуонда аны сайын тэриллэн үлэлиэҕэ. Бу туһунан миниистир бастакы солбуйааччыта Евгений Ноговицын билиһиннэрдэ:

— Манна үлэлии сылдьар урбаанньыттарга 5-7% кыра бырыһыаҥҥа кирэдьиит биэриэхтэрэ. Ону таһынан, сотору саҥа лиизин тэрилтэтэ аһыллан, Арассыыйаҕа оҥоһуллубут оборудованиены 6%, омук киэнин 8% биэриэхтэрэ. Урбаанньыттар пилорама, тутууга, тыа хаһаайыстыбатын переработкалыырга туттуллар оборудованиены лиизиҥҥэ ылар кыахтаныахтара.

Бу туһунан Василий Никифоров сиһилии ырытыытын «Саха сирэ» хаһыат муус устар 18 күнүнээҕи нүөмэригэр уонна ЯСИА саайтка «Барыбыт кыһалҕабыт» рубрикаҕа ааҕыҥ. Онлайн-видеоны манна киирэн көрүҥ:
https://archive.ysia.ru//glavnoe/obshhaya-zabota-kruglyj-stol-o-proizvodstve-stroitelnyh-materialov/

Эбээн-Бытантай улууһун киинигэр сүөһүнү астыыр-таҥастыыр сыах үлэҕэ киирдэ

Эбээн Бытантай национальнай улууһун киинигэр аныгы, киэҥ-куоҥ, толору хааччыллыылаах таба этин астыыр-таҥастыыр сыах үлэҕэ киирэн, тыа хаһаайыстыбата сайдарыгар өссө биир киэҥ хардыы оҥоһулунна.

Саҥа объект үлэҕэ киириитин эбээн омук култууратын, сиэрин-туомун, фольклорун эттэригэр-хааннарыгар иҥэрэн, саҥа көлүөнэ эдэр ыччакка тиэрдэр ытык аналлаах нэһилиэкпит кырдьаҕастара «Үпэндьэл» бөлөх арчылаатылар.

Эбээн Бытантай улууһун баһылыга Иван Горохов аныгы кэм ирдэбилинэн эти туттарыы барыта сыах нөҥүө барыахтааҕын, онуоха ирдэбилгэ толору эппиэттиир сыах үлэҕэ киирбитинэн үөрүүтүн үллэһиннэ, махталын тиэртэ: «Биһиги улууспут таба иитиитигэр саамай үрдүк көрдөрүүлээх «Кочевник» община салайааччыта Альберт Колесов бу убойнай сыаҕы үлэлэтиэхтээх. Альберт Александрович объект тутуутунан, үлэлэтиитинэн эрэ муҥурдаммакка, өссө кэҥэтэр былааннааҕа үөрдэр. Кини таба этиттэн ваакум тастаах пельмени, фаршы, араас бородууксуйаны нэһилиэнньэҕэ атыыга таһаарар киэҥ, кэскиллээх былааннардаах«.

Саҥа суолталаах тутууну салайан үлэлэтиэхтээх тыа хаһаайыстыбатын урбаанньыта Альберт Колесов сыах арыллаатын кытта тэтимнээхтик ылсан үлэлээн, билигин номнуо маҕаһыыҥҥа таба этиттэн бородууксуйа атыыга таҕыста диэн олохтоохтор үөрэллэр.

Альберт былаана киэҥ, санаата бөҕө. Кини таба этэ, үүтэ, тириитэ, муоһа, иһэ-буотараҕа барыта туһаҕа барарын ситиһэр сыаллаах. «Комплекс астыыр-таҥастыыр сыаҕар этэ-үүтэ астаныаҕа, тириититтэн таҥас тигиллиэҕэ. Иһин-буотараҕын оҥорон таһаарар тэрил ыламмыт, балык аһа оҥорон күөллэргэ ыытыахпыт. Бу үлэни барытын ыытыыга 10 үлэ миэстэтэ тахсыахтаах. Өрөспүүбүлүкэҕэ киһи дууһатыгар ордук элбэх сүөһү төбөтө тиксэр улууспут тыатын хаһаайыстыбата сайдыылаах, төрүт дьарык утумнаах буоларын ситиһэр мин биир бастакы сыалым-соругум, баҕа санаам буолар,» — диир кини.

«Учись работать в Якутии»: Жатайский техникум готовит студентов к реальным условиям производства

В техникумах и колледжах республики начали активно выпускать свою продукцию благодаря проекту «Учись работать в Якутии», который призван помочь студентам адаптироваться к условиям труда. Для журналистов был организован пресс-тур, начался он с Жатайского техникума.

Жатайский техникум поддержал проект с удовольствием — учебное заведение наладило производство хлебобулочных и кондитерский изделий, которые продаются в их столовой и общежитии. Кроме того, осуществляется выездная торговля, но постоянной точки пока нет.

«Мы поставили этот пункт в план. Сейчас находимся на стадии заключения договоров. Например, обеспечиваем питанием коммунально-строительный техникум», — рассказала директор Алена Морозова.

На кухне студенты третьего курса под руководством мастера производственного обучения Ольги Кондаковой готовятся к демоэкзамену по стандартам World Skills, который начнется летом. Ребята готовят горячие закуски из морепродуктов и итальянские лепешки «Фокачча». Уже совсем скоро они попадут в столовые техникума и общежития.

В группе есть и участники World Skills. Стас Окоемов второй год занимает призовые места в компетенции «Кондитерское дело». «Мне интересно готовить разные торты, десерты, ведь это вкусно. Дома готовлю все сам», — сообщил молодой человек.

В техникуме налажено и производство мебели. Практически все столы и стулья созданы руками не только штатных работников, но и студентов. Например, железные каркасы для мебели ребята изготавливают вместе со своим мастером на производственной практике.

«Смысл проекта «Учись работать в Якутии» заключается в том, чтобы помочь нашим выпускникам адаптироваться к реальным условиям производства», — отметила директор.

Техникум создает мебель для детских садов, школ, средних образовательных учреждений и на индивидуальный заказ: кухни, шкафы-купе, спальни. В прошлом году исполнили заказы Чурапчинского колледжа и Якутского индустриально-педагогического колледжа, выступили субподрядчиками при изготовлении мебели для общежития Якутского технологического техникума сервиса. Цены зависят от сложности изделия, но они ниже, чем в специализированных магазинах. А материалы для изготовления приобретают в Якутске.

По словам инициаторов проекта, он создан для поддержки товаров и услуг местного производства, которые реализуется внутри системы профессионального образования. Эта практика существовала еще в советское время.

«Мы воспользовались поддержкой главы республики и правительства и разработали проект «Учись работать в Якутии». У него есть несколько основных направлений: производство хлебобулочных, кондитерских и швейных изделий, мебельное производство и заготовка сена. Главные цели — расширение возможностей для практико-ориентированного обучения и развитие навыков предпринимательской деятельности», — рассказал руководитель проекта, первый заместитель министра образования и науки Михаил Присяжный.

По итогам 2017 года объем производства в сфере питания в рамках проекта составил около 115 тонн, мебельного производства – 617 изделий, швейного дела – 51, сельскохозяйственной продукции – 337 тонн. Все средства идут на развитие учебно-производственной базы.

Егор Борисов напутствовал нового и.о. министра сельского хозяйства и продовольственной политики

Глава Якутии Егор Борисов встретился с исполняющим обязанности министра сельского хозяйства и продовольственной политики республики. Ил Дархан подчеркнул, что пригласил Александра Атласова на эту должность как настоящего профессионала, который большую часть трудовой деятельности посвятил сельскому хозяйству и знает отрасль.

Александр Атласов прошёл путь от рабочего совхоза «Намский» до руководителя подразделения Минсельхоза Якутии, работал главой наслега и одного из крупнейших сельскохозяйственных районов республики.

Егор Борисов поручил новому руководителю сосредоточиться на решении главной задачи – расширении рынка сбыта продукции сельского хозяйства. Сегодня сельхозтоваропроизводители самостоятельно ищут точки реализации своей продукции. Между тем сельскохозяйственный товар, к примеру, молоко, относится к категории скоропортящихся. По причине отсутствия налаженной инфраструктуры сбыта и перерабатывающей промышленности сельхозтоваропроизводители несут большие потери.

Ил Дархан предложил обратить особое внимание на упорядочение деятельности кооперативов второго и третьего уровней, которые обязаны организовывать гарантированную реализацию продукции членов своего кооператива. По мнению Борисова, членство в сбытовом сельскохозяйственном потребительском кооперативе актуально для малых производителей сельхозпродукции. Объединение в таких кооперативах даёт экономию затрат малых предприятий, а также сокращает путь товара от производителя до покупателя продукции.

Далее глава обратил внимание Александра Атласова на дисбаланс спроса и предложения продукции сельского хозяйства. К примеру, природой так заведено, что молока больше производится в период с июня по сентябрь, а спрос населения на молочную продукцию зимой бывает выше, а летом – ниже. Спрос на мясную продукцию у покупателей постоянный, а сельхозтоваропроизводители Якутии предлагают большой выбор мяса в конце октября-ноября – во время массового забоя. Егор Борисов нацелил и.о. министра на организацию переработки сельхозпродукции и выпуска товара длительного хранения, например, производства стерилизованного молока. «Необходимо уделить внимание развитию производства, заготовке, хранению и перевозке продукции», – сделал акцент глава.

Егор Борисов призвал Александра Атласова ставить перед предприятиями сельского хозяйства цель – эффективно использовать финансовые средства, выделяемые на развитие отрасли. В этом году ресурсное обеспечение республиканской государственной программы «Развитие сельского хозяйства и регулирование рынков сельскохозяйственной продукции, сырья и продовольствия на 2012-2020 годы» составляет более 11,5 млрд. рублей, программа включает в себя 16 подпрограмм. В 2018 году из бюджета будут направлены средства на поддержку производства и переработку молока, северное оленеводство, скотоводство, табунное коневодство. Будет продолжена программа финансового оздоровления скотоводческих хозяйств.

Также в ходе встречи обсуждены пути решения проблемы неиспользуемых по назначению сельскохозяйственных угодий, которые ранее были розданы крестьянским хозяйствам и на личные нужды селян, однако сегодня не используются по прямому назначению.

Обсуждая задачи, стоящие в ближайшей перспективе, Егор Афанасьевич поручил держать на личном контроле вопрос зимовки лошадей и крупного рогатого скота, обеспечение сеном и зернофуражом, вопросы перевозки сена из соседних с республикой регионов.

Егор Борисов напомнил, что Якутия является уникальным регионом с экстремальным климатом, зоной рискованного земледелия, большая часть которой расположена на вечной мерзлоте. «Нам надо научиться малыми затратами получать больше сельскохозяйственной продукции и прибыли», – поставил задачу Егор Борисов и пожелал Александру Атласову успехов в его дальнейшей деятельности.

«Кэбээйи балыга» уопсастыба олохтоох бородууксуйаны дэлэтиэ

Былырыын Кэбээйи улууһугар “Кэбээйи балыга” ХЭУо диэн балыктан араас бородууксуйалары оҥорон таһаарар саҥа тэрилтэ үлэтин саҕалаабыта. Тэрилтэ СӨ Урбааҥҥа уонна инновационнай сайдыыга министиэристибэтигэр киллэрбит бизнес-былаанын быһыытынан, Саха сирин 50 бастыҥ оҥорон таһаарааччыларын истэригэр киирбитэ.

Олохтоох хаһыат корресподена тэрилтэ генеральнай дириэктэрин Галина Куприяновна Лебедеваны кытта кэпсэттэ.

Т.В.: — Сангаарга база туттар былааннааххытын истибитим. Ити ханан хаһан баар буолуоҕай?

Г.Л.: — СӨ Урбаан уонна инновационнай сайдыы министиэрстибэтин өйөөһүнүнэн тутуохтаахпыт. Турар сирин Кочнев уул. 8 №-дээх дьиэтин территориятыгар оҥоттордум, онно эргэ дьиэтин арендалаан өрөмүөннэтиэхтээхпин. Билигин СӨ Арктика дьыалаларыгар Государственнай кэмитиэтин нөҥүө күөллэргэ квота ыламмын бу сылга дуогабар түһэрсэ сылдьабын. Ол курдук квоталарбын Ньидьили, Лүксүгүн, Лаабыда, Хатарар, аҕыйах кыра күөлгэ уонна Долгая диэн үрэххэ ылан олоробун.

Т.В.: — Нэһилиэнньэ төһө элбэх балыгы эһиги тэрилтэҕитигэр туттарда?

Г.Л.: — Арыктаах олохтоохторо элбэх балыгы туттардылар. Собону 90-120 солк. тута сылдьыбытым. Бу нэһилиэк Дьокуускайтан 370 км. тэйиччи сытар буолан олохтоохторо бэйэлэрэ атыылыы бараллара ыарахаттардаах. Онон биһиэхэ туттараллара табыгастаах. Уопсайа нэһилиэктэртэн 10-ча тонна балыгы тутан атыыга таһаардыбыт.

Маны таһынан биһиги элбэхтик спонсордыыбын. Тиийиммэт-түгэммэт ыалларга балык босхо түҥэтэбин, улууска ыытыллар тэрээһиннэргэ бириис атыылаһан бэлэмнииибин.

Т.В.: — Былырыын Дьокуускайга быыстапка-дьаарбаҥкаларга кыттан «Кэбээйи балыга» ХЭУо диэн элбэхтик ааттаттыгыт. Дьон төһө билэн эрэрий эһиги бородууксуйаҕытын?

Г.Л.: — Төлөпүөннүүллэр, ыйыталаһаллар уонна сакаастыыллар. Кимтэн да куһаҕан тыллары истэ иликпин. Онон атылаһааччыларбар махтанабын, кинилэр бэйэлэрин иһирэх баҕа санааларын биһиги аадырыспытыгар этинэллэриттэн. Былырыын биһиги наар реклама өттүгэр үлэлии сатаатыбыт. СӨ урбаанньыттарын өйүүр киин көмөтүнэн 100 тыһ. солк. ыламмыт логотип бэлэмнээтибит, фирменнай пакеттары, баннердары, атыыһыттар таҥастарын оҥоттордубут.

Т.В.: — Маны таһынан эһиги уопут атастаһарга эмиэ үлэлэһэргитин билэбит. СӨ Урбааҥҥа уонна инновационнай сайдыыга министиэристибэтин аатыттан Санкт-Петербурга ыытыллыбыт Арассыыйатааҕы оҥорон таһаараачччылар семинардарыгар кыттыбыккыт. Ол туһунан кыратык сырдатыаҥ дуо?

Г.Л.: — Былырыын ахсынньыга Санкт-Петербурга ыытыллыбыт «Саха сирин күннэригэр» урбаанньыттартан 12 киһи буолан баран кэлбиппит. Оҥорон таһаарарынан дьарыктанар дьону кытта көрсөн, билсиһэн төгүрүк остуолларга, маастар-кылаастарга, быыстапкаларга сылдьан улахан тэрилтэлэр үлэлэрин көрдүбүт. Миигин кытта тэҥҥэ сылдьыбыт урбаанньыттарым СӨ биллэр тэрилтэлэр салайааччылара. Онон кинилэри кытта бу күннэр усталара алтыһаммын олус элбэх саҥаны биллим, уопутурдум.

Өссө Новосибирскайга ыытыллыбыт быыстапка-дьаарбаҥкаҕа сылдьан балыктан ас-үөл оҥорон таһаарааччы тэрилтэлэр салайааччыларын кытта билистим. Онно Ханты-Мансийскай уокуруктан сылдьар үлэһиттэри кытта кэпсэтэн, тэрилтэ биһиги курдук собо да буоллун, араас балыктан кэнсиэрбэ оҥорон таһаараллар эбит. 1-дии бааҥката 30-45 солк. сыаналаах. Маны таһынан ыыһаммыт балык, дьуухала, эриллибит балык эгэлгэтэ баара.

Онон билигин Сангаарга сыахпытын оҥостон биһиги да үлэлээн барыахпытын наада.

Т.В. Былааннаргытын олоххо киллэрэн, улууспут сайдарыгар, аатын ааттатарга үлэлэһэргитигэр ситиһиилэри, табыллыыны баҕарабыт.

Выставка «Байдам»: Под торговой маркой «Сделано в Якутии»

Сегодня, 16 марта, в торгово-имущественном комплексе «Юбилейный» города Мирного состоялось открытие четвёртой республиканской выставки-ярмарки товаров и продуктов питания местного производства «Байдам-2018» в рамках совместного проекта министерства сельского хозяйства и продовольственной политики РС(Я), администрации МО «Мирнинский район».

В ярмарке принимают участие 14 сельхозпроизводителей Западной Якутии, при этом «Сахаагропродукт» из Якутска привёз изделия не менее 10 разных производителей, поэтому можно сказать, что участников нынче – около 25.

Ярмарка будет работать в течение трёх дней. 16-17 марта – в ТИК «Юбилейный», а 18 марта – на избирательных участках Мирного. 18 марта выездная выставка-ярмарка пройдёт и в городе Удачном. Здесь можно приобрести экологически чистую продукцию, выращенную фермерами и личными подсобными хозяйствами со всей Якутии. В широком ассортименте, как всегда, представлены мясные, молочные и рыбные изделия. Вся продукция продаётся под брендом «Сделано в Якутии».

По традиции церемонию открытия ярмарки начал обрядом благословения алгысчит – член республиканской общественной организации «Утум» Семён Саввинов.

Глава района Ришат Юзмухаметов во время открытия сказал: «Раньше мы проводили в Мирном одну зимнюю ярмарку – «Алмазная провинция», а с прошлого года по инициативе Минсельхоза и медиагруппы «Ситим» решили проводить её трижды в год – весеннюю, осеннюю и зимнюю. И вот сегодня проходит весенняя ярмарка «Байдам-2018». И надо сказать, что наша ярмарка уже полюбилась мирнинцам».

«Я хочу, чтобы местные продукты жители нашего города потребляли каждый день», – подчеркнул мэр Мирного Клим Антонов.

Программа нынешней ярмарки расширена: вчера прошёл фестиваль «Кулинарное путешествие» с участием национальных общин Мирнинского района. Глава республики постоянно говорит о том, что нужно продвигать свою, родную, местную, натуральную продукцию. И вот теперь под торговой маркой «Сделано в Якутии» в Мирном проходит уже четвёртая выставка-ярмарка.

Егор Борисов: Нужно преодолеть психологический барьер, чтобы начать потреблять местную продукцию

По мнению главы республики Егора Борисова, якутянам необходимо потреблять больше местной продукции, которая во многом не уступает, а то и превосходит привозные аналоги. Об этом он заявил в ходе вчерашнего прямого эфира на НВК «Саха».

«Развитию местного производства мы посвятили весь прошлый год. Однако и сейчас тоже делается сильный акцент на этом моменте. Нам нужно преодолеть психологический барьер, чтобы начать потреблять местную продукцию. Посмотрите, наши мастера очень качественные вещи производят, причем спектр расширяется с каждым годом», — заметил Ил Дархан.

По словам главы Якутии, мы максимально должны обеспечивать сами себя. «При этом необходимо стараться минимизировать себестоимость производства. Работа в этом направлении ведется серьезная, в ближайшее время должны увидеть результаты», — подчеркнул Егор Борисов.

Якутянка Флида Габбасова приняла участие во встрече Владимира Путина с женщинами-предпринимателями

Накануне Международного женского дня президент России Владимир Путин в ходе посещения Самарской области в булочно-кондитерском комбинате Самары встретился с женщинами-предпринимателями страны. В мероприятии приняла участие якутянка – известная в республике предприниматель, генеральный директор ООО «Айгуль», председатель регионального отделения «Деловой Россия» Флида Габбасова, сообщает пресс-служба главы и правительства региона.

Открывая встречу, Владимир Путин затронул вопрос существования или отсутствия женских и мужских профессий. По мнению президента, такого деления уже не существует. «Судя по тому, кто здесь собрался, совершено ясно, что эта грань абсолютно стирается, потому что для того, чтобы быть крупным акционером, миноритарием, руководителем производства, нужны лидерские качества. Для женщин это вполне свойственно, и даже есть преимущество определённое, потому что всё-таки мужчина, так скажем, пожёстче. А если лидерские качества сочетаются с женскими – в прямом смысле этого слова – чертами характера, то результат часто бывает гораздо выше, чем просто пробивные возможности крепких мужчин», – сказал глава государства.

Владимир Путин в начале разговора выразил уверенность, что настроился на конкретный и предметный разговор, так как за круглым столом собрались «люди конкретные, работающие, сталкивающиеся с проблемами, которые возникают в ходе этой работы». И действительно, в ходе разговора, длившегося более 2 часов, женщины-предприниматели обсудили самые различные темы: контрольно-надзорная деятельность в предпринимательстве, борьба с опасными группами в социальных сетях, развитие и поддержка местного производства, налоговые преференции, организация детского питания, льготы матерям, находящимся по уходу за детьми, и многое другое.

Хозяйка сети детских ресторанов в России и странах ближнего зарубежья Анастасия Татулова выразила благодарность Владимиру Путину за то, что он обращает внимание на такое явление, как женское предпринимательство. Она озвучила целый пласт проблемных вопросов, с которыми приходится сталкиваться при ведении бизнеса. Прежде всего, это частые внеплановые проверки частного бизнеса.

Президент напомнил, что при оглашении послания Федеральному Собранию РФ обратил внимание на эту проблему. По мнению Путина, количество разного рода проверок должно снижаться.

Строитель, занимавшаяся благоустройством парка «Зарядье», Гульнара Мустафина подняла проблему взаимодействия предпринимателей с банками. По её словам, ссылаясь на нормы № 115-ФЗ, банки без объяснения причины в любое время на неопределённый срок могут блокировать счета предприятий. В последнее время такие блокировки стали массовым явлением. Владимир Путин поручил разработать поправки к федеральным законам и подзаконным актам, которые уточняют порядок блокировки банковских счетов предпринимателей. «Мы этим займёмся», – заверил он.

Президент Группы компаний Infowatch, соучредитель «Лаборатории Касперского» Наталья Касперская озвучила необходимость блокировки аккаунтов групп, которые вовлекают детей и подростков в опасные социальные сети.

Владимир Путин отметил, что он уже обратил внимание на эту проблему и поднимал тему на совещании совета безопасности: «Именно по моей инициативе начали ужесточать законодательство. Я думаю, что это связано, к сожалению, тоже в известной степени с бизнесом, вот вы сказали, рекламой кто-то занимается одновременно еще, просто создают определенные сообщества, чтобы там что-то делать, продвигать. Надо и ответственность ужесточать, и работа должна быть, безусловно, комплексная. Давайте вместе подумаем, как ее организовать. Общество должно себя защищать, детей должны защищать от того, что там происходит».

Глава крестьянского хозяйства «Нил» из Калужской области Светлана Нилова предложила обратить внимание на проблемы малых хозяйств при внедрении системы «Меркурий». По её мнению, чтобы эта система работала в полную мощь, в их крестьянском хозяйстве, нужны пять продвинутых айтишников. «Мы же производим молочную продукцию короткого срока годности – максимум три дня, пока оформим документацию по требованиям автоматизированной системы «Меркурий», срок годности нашей продукции заканчивается», – сказала она.

Владимир Путин сообщил, что автоматизированная система «Меркурий» предназначена для электронной сертификации поднадзорных государственному ветеринарному надзору грузов, и она создавалась для того, чтоб отслеживать движение от производителя потребителю и качества сельскохозяйственного товара в онлайн режиме, но заверил, что будет произведён мониторинг участия в системе «Меркурий» малых и средних предприятий сельскохозяйственной отрасли.

Наталья Орловская, которая занимается производством трубопроводной арматуры, задала вопросы о сертификации и импортозамещении. Отвечая на них, Владимир Путин выразил уверенность, что импортозамещение не должно подрывать конкуренцию.

Флида Габбасова, комментируя итоги встречи, сказала, что Путин записал все высказанные предложения и заверил, что ни один вопрос не останется без внимания. «Встреча прошла в тёплой обстановке, в режиме «свободный микрофон». Женщины-предприниматели задали интересующие их вопросы, рассказали о своём бизнесе, говорили о проблемах, которые мешают им, делились историями успеха. Поступили предложения о необходимости установления дополнительных льгот для женщин, которые сидят в отпусках по уходу за маленькими детьми, обсудили, какие льготы могут организовать для таких работников предприниматели, возможность ведения бизнеса в домашних условиях. Мы выразили благодарность Владимиру Путину за то, что в последние годы власти страны поддерживают развитие предпринимательства в России», – сказала она.

Флида Миргазимовна сообщила, что рассказала, что в Якутии благодаря политике, проводимой по инициативе главы республики Егора Борисова, поддерживается местное производство, продвигается бренд «Сделано в Якутии». Через службу протокола президента РФ она передала коробку мясных чипсов, изготовленных предприятием «Айгуль» из натурального мяса жеребятины, оленины и конины под брендом «Сделано в Якутии».

В Чокурдахе открылся магазин общины «Аллайха»

Многим покажется странным, но в течение почти трех десятилетий в ассортименте магазинов арктического поселка Чокурдах не было ни рыбы, ни мяса. Жители проблему об отсутствии в продаже самых важных, традиционных продуктов питания северян поднимали ежегодно на всех уровнях власти. Вопрос разрешился 6 марта с открытием обновленного магазина производственного кооператива коренной родовой общины «Аллайха».

Открытие нового магазина ПК КРО «Аллайха» приветствовали начальник управления экономики и финансов МО «Аллаиховский улус (район)» Марина Принада, руководитель управления сельского хозяйства Петр Сергучев, заместитель главы ПК КРО «Аллайха» Алексей Березкин. По традиции первые покупатели получили подарки из рук продавцов. Одна из них, Анна Брюханова, работает в отрасли сельского хозяйства улуса 30 лет, начинала трудовую деятельность еще в пошивочной мастерской известного в прошлом совхоза «Аллаиховский».

По информации начальника УСХ Петра Сергучева, для продажи оленины и рыбы в магазине общины «Аллайха» имеется вся требуемая документация. «Открытие магазина — отличная новость накануне женского праздника 8 Марта. Мы все очень долго ждали этого момента, чтобы жители и гости могли прийти в магазин и купить местную продукцию», — выразил общую радость жителей председатель Чокурдахского поселкового Совета депутатов Михаил Лебедев.

 

«Жизнь в районах»: Как чурапчинская продукция сделала себе имя и завоевала любовь якутян

Любому столичному торговцу известно, что лучше продаются, если картошка, то непременно олекминская, караси – кобяйские, а мясо и молочные продукты – чурапчинские. Это наши бренды, которые ищут почти все потребители, истинные ценители натуральной местной продукции. Поэтому многие торговцы выдают свой товар за брендовый, даже если он таковым не является. А можно ли отличить истинность продукции, не отходя от прилавка? В рамках проекта «Жизнь в районах» мы делимся маленькими, но очень полезными секретами.

Аласный маркетинг

Мы попробовали продукцию СХПК «Чурапча» — одного из самых успешных и титулованных перерабатывающих предприятий в республике. Чурапчинские мясо и молочные продукты действительно очень вкусные, потому что коровы и лошади здесь питаются сочной и шелковистой аласной травой.

В соседнем Таттинском улусе, кстати, тоже такие же и молочка, и мясо, но массовым спросом пользуется больше чурапчинская продукция. Лишь знающие люди понимают, что таттинское мясо ничуть не хуже. Думаете, почему так?

А вот в этом заслуга СХПК «Чурапча», который одним из первых начал продвигать на рынке местные полуфабрикаты: мытые потроха для якутской похлебки, пельмени из жеребятины и так далее. Получается, этот бренд чурапчинцы заработали своими руками.

Это явление с привязкой продукции к определенной местности хочется назвать «аласным маркетингом» без всякого желания критиковать или, не дай Бог, высмеивать. Есть, работает — прекрасно!

21-й год

В минувшем году СХПК «Чурапча» отмечал свое 20-летие.

— Мы начали работать в 1997 году, — рассказывает директор Николай Аржаков. – Нашими пайщиками были разные сельхозпредприятия района, в том числе 198 крестьянских хозяйств, товарищество «Хадаар». Если честно, мало кто тогда верил, что у нас получится. Тогда и в голове не могло уложиться, что мы сами можем здесь разливать свой кефир, молоко, готовить полуфабрикаты. Многие так и говорили, почему люди будут покупать у нас потроха или харту? Ведь все это заготавливалось в простой деревенской семье для себя. А о том, чтобы продавать разливную чистую воду, тогда и речи быть не могло. Базы для переработки тогда не было. Пришлось арендовать помещение, оборудование. Время показало — местная продукция весьма востребована. Но, конечно, к тому, что предприятие имеет сегодня, пришлось идти долгие годы.

А сегодня годовой оборот предприятия – 300 миллионов рублей!

Лучший СХПК

В кооперативе трудятся 184 работника. В летнее время, когда «просыпаются» маслозаводы в наслегах, их становится в два раза больше. Примечательно, что 60% сотрудников СХПК – это молодежь. К примеру, сейчас в СХПК «Чурапча» трудоустроилось более 60 выпускников сельхозакадемии и техникума.

Работают молодые люди с большим энтузиазмом. В этом мы убедились, посетив кондитерский цех, который расположен в одном месте с фирменным магазином. Девушки-технологи пекут бисквиты, вкуснейшие якутские лепешки, режут их для национального блюда. Кстати, «лепешка в сливочном креме» — одно из самых востребованных блюд.

Хочется рассказать о социальной полке в фирменном магазине СХПК «Чурапча». Если ты хочешь сделать доброе дело, то можешь купить продукты и поставить на эту полку в магазине. Нуждающиеся выберут, что им надо. Обычно сюда кладут хлеб, макароны, консервы. Это лучше, чем подавать милостыню наличными. Деньги ведь и пропить можно, считают чурапчинцы.

Продукция

Сегодня СХПК «Чурапча» изготавливает более 50 видов одной только молочной продукции. Трудно перечислить то, что есть. Проще назвать то, чего здесь не делают. В Чурапче пока нет собственной сыроварни. Все остальное из молочки имеет место быть.

В летнее время, к примеру, даже редкий молочный напиток из «уере ото» продается. Это такая трава, настоянная на кислом молоке. Отменным вкусом отличаются 50-процентные сливки и масло.

Из мясных полуфабрикатов на первом месте копченая жеребятина «Джесегей» в вакуумной упаковке, самым востребованным называют фарш «Сандалы».
Удалось нам попробовать и местную колбасу. Она похожа на старую, из Советского Союза. Красителей и ароматизаторов нет. А все натуральное сейчас ценится выше. В планах увеличить количество и качество выпускаемых полуфабрикатов. Чтобы просто в микроволновку положил, разогрел и съел.

Требуйте лицензию

Если говорить о наградах предприятия, наверное, читателю будет скучно. Лучшая награда — это спрос. Везде ищут именно чурапчинские продукты. Хорошо, когда товар упакован в бутылочки, пакеты, надписан, промаркирован.

А если это развесное масло? Или мясо? Некоторые наглые продавцы достают коробку из-под чурапчинского масла и из нее торгуют по высоким ценам привозной продукцией. Как отличить псевдочурапчинские продукты?

— Требуйте лицензию у продавца и справку о продукции, — советует Афанасий Николаевич. – Лучше покупать в специализированных магазинах, где у нас есть свои полки. И даже у тех, кто продает жеребятину с доставкой на дом, должны на руках быть справки, где все написано.

Вот такой полезный совет для тех, кто любит аласные мясо и молоко.

Проект «Жизнь в районах» рассказывает о людях, проживающих в улусах нашей республики. Именно они своими победами и проблемами создают жизнь на селе. Смотришь на них и веришь, что Якутия — бескрайняя, и ты сможешь жить, трудиться и развиваться где угодно. Чем так вдохновляют эти люди? Они делают свое дело. Им непросто. Часто — совсем невесело. Но они продолжают жить с любовью к своей малой родине — так, чтобы жизнь вокруг наполнялась смыслом.

«Улуус олоҕо»: Чурапчы улууһун баһылыктарын сахалыы таҥыннарбыт «Дьүөгэ» үлэтин хайысхата киэҥ

“Сахамедиа” суруналыыстара Чурапчытааҕы “Дьүөгэ” тэрилтэ хаһаайката Татьяна Николаевна Карсанаеваҕа ыалдьыттаатыбыт. Манна дьахтар, эр киһи, оҕо таҥнар таҥаһын араас көрүҥүн, түүлээҕигэр тиийэ, барытын тигэллэр. Ол эрээри, мин санаабар, ордук, сахалыы таҥаһы уустаан-ураннаан тигиилэрэ ордук табыллар. Салгыы «Улуус пааспарыгар» кэпсиибит.

Икки мэндиэмэннээх аныгылыы оҥоһуулаах иистэнэр сыах сөрү-сөпкө тэринэн олорорун көрдүбүт. Сырдык, сылаас, уонча үлэһиттээх. Бастакы этээскэ маҕаһыыннаах, мантан иискэ-ууска туохха наадыйалларын, иннэтиттэн-сабыттан саҕалаан, миэтэрэлээх араас эгэлгэ таҥаһыгар тиийэ атыылаһаллар.

Татьяна Карсанаева — “Дьүөгэ” салайааччыта, РФ олох-дьаһах хааччыйыытын туйгуна, СӨ норуот маастара, предприниматель, бэйэтин дьыалатын 2004 сылтан саҕалаабыт. Бу иннинэ кини “Арчы” үөрэтэр-производственнай кэмбинээккэ маастардаабыта, онтон, олох хаамыытынан, дьоҕус бизнескэ барбыта.

— Саха таҥаһын мин оҕо эрдэхпиттэн көрө, кэрэхсии улааппытым. Чурапчы дьахталлара хайа да кэмнэргэ бэйэлэрин омуктарын таҥаһын сөбүлээн тиктэллэр, астына кэтэллэр. Урут да, билигин да, биһиги улууспут уран тарбахтаахтарынан аатырар. Бу үгэспит хаһан даҕаны быстыбатаҕа. Билигин иис көрүҥэ өссө күүскэ сайынна, саха таҥаһа үрдүк таһымҥа таҕыста. Норуот маастардара саха таҥаһын дьаныһан туран сөргүтэллэр. Сахалыы таҥныбыт киһи, мин санаабар, олус маанытык, дьоһуннук, тутум үрдээн көстөр, дьон сэҥээриитин ылар. Итиэннэ, бэйэбит таҥаспыт куйааска да, сөрүүҥҥэ да – саамай табыгастаах, — диэн санаатын үллэстэр Татьяна Николаевна.

— Аатырбыт “Чурапчинка” кэһиэччиги эһиги эмиэ тигэн эрдэххит?

— Тигэбит. “Чурапчинка”-ны 80-c сылларга аатырбыт иистэнньэҥмит Прасковья Ефимовна Дьячковская сөргүппүтэ. Оччолорго, “Чурапчинка” диэн түмсүү кыттыылаахтара бары тиктибиттэрэ. Билигин өссө элбэх киһи тиктэр, кэтэр.
Бу билигин биһиги бөлөхтөрүнэн уонна биирдиилээн дьон таҥаһын тигэ сылдьабыт. Сакаас киирэ турар.

Бастаан тэриллии саҕана, 2004 сыллаахха, “Дьүөгэ”-лэр төрдүө этилэр: Татьяна Карсанаева, Любовь Захарова, Надежда Ахматова уонна Екатерина Седалищева. Оттон билигин уон киһи үлэлиир – 2 түүлээхчит (түү таҥаһы тигэр), 1 оҕуруо анньааччы, 1 кырыйааччы уонна иистэнньэҥнэр. Татьяна Николаевна үлэни тэрийэр, бириэмэ көһүннэҕинэ түүлээҕи иистэнэрин сөбүлүүр – бэргэһэ, саҕа, үтүлүк, уо.д.а. оҥоһуктар.

Хамнастара оҥорон таһаарыынан, онон, сакаас хайдах киирэринэн, бары бииргэ көхтөөхтүк үлэлииллэр. Бары универсал-иистэнньэҥнэр. Цветана Томская, Любовь Захарова, Екатерина Седалищева – Чурапчы улууһун норуот маастардара. Татьяна Афанасьевна, Татьяна Ильинична, Ульяна Викторовна, Любовь Михайловна, Екатерина Ивановна — Арассыыйа хааччыйыы эйгэтин туйгуннара.

“Дьүөгэ” – Норуоттар икки ардыларынааҕы, Арассыыйатааҕы, Саха сиринээҕи араас таһымнаах куонкурустар кыттыылааҕа, кыайыылааҕа. Олортон Татьяна Карсанаева өрөспүүбүлүкэтээҕи “Саһарҕа” куонкуруска I миэстэ буолбуттарын ураты күндүтүк саныыр. Былырыын Москваҕа өрөспүүбүлүкэ бэрэстэбиитэлистибэтин көҕүлээһининэн, чурапчылар ыһыах ыспыттара. Онно «Дархаана» уопсастыба чилиэннэрэ «Дархаана» диэн сиэдэрэй тигиилээх соннорунан норуоттар икки ардыларынааҕы куонкуруска кыайан, гран-при ылбыттара. Бу манна эмиэ «Дьүөгэ» кылаата баар. Оттон билигин сыллата Олоҥхо ыһыаҕар биири да көтүппэккэ миэстэлэһэллэр. Хайдах Тааттаҕа Олоҥхо ыһыаҕар “Чаҕылхай аат” буолуохтарыттан ыла, бу ааттарын биирдэ даҕаны ыһыктыбакка, үрдүктүк тутан кэллилэр.

Сыахпытыгар төнүннэхпитинэ — сакаас ордук саас-сайын, ыһыахтар чугаһаатахтарына олус элбиир. “Улууспут сакааһын бастакынан толоробут”, — дэһэллэр маастардар. Манна даҕатан эттэхпинэ, Чурапчы улууһун баһылыгын уонна нэһилиэктэр баһылыктарын сахалыы таҥастарын барытын бу “Дьүөгэ”-лэр уустаан-ураннаан тикпиттэр.

Олоҥхо ыһыаҕар чурапчылар сахалыы таҥастарын олус хайгыы көрөннөр, атын улуустар бэйэлэрин таҥастарын аны “Дьүөгэ”-ҕэ тиктэрэллэр. Холобур,
Үөһээ Бүлүүттэн, Мииринэйтэн, Өймөкөөнтөн тиийэ кэлэн сакаастаабыттара. Ыаллыы таатталар – солбуллубат сакаасчыттар. Аны быйыл Олоҥхо ыһыаҕа Алдан улууһугар буоларынан, алданнар саха таҥаһыгар сакаас оҥоро кэлээри сылдьалларын иһиттибит.

— Бэйэҕитигэр ыра санааҕыт хоту сахалыы таҥас арааһын тигиннэххит?

— Олохтоох оҥорон таһаарыыбыт миэстэтин булаат, кыргыттарбар таҥас бэлэхтээн, сахалыы көстүүм тиктэрбитим. Онтон ыла, бары сахалыы таҥастаахпыт. Сылын аайы тупсаран, ситэрэн-хоторон иһэллэр. Бэйэм эмиэ сыл аайы саҥаны кэтэрбин сөбүлүүбүн.

— Дьахтар сахалыы таҥаһын кэмпилиэгэ быһа холуйан төһөҕө турарый?

— Матырыйаалын хаачыстыбатыттан уонна быһыытыттан – “сборкалаах” буолар дуу, биитэр “складка” буолар дуу, онтон тутулуктаах. Аны ким эрэ тимэхтээҕи, ким эрэ сомуоктааҕы ордорор. Онон, быһа холуйан – 12-16 тыһыынча солкуобайга туруон сөп.

Итинник кэпсэтэ-кэпсэтэ, иистэнньэҥнэр үлэлэрин көрөбүт. “Бу – Чыаппара ансаамбылын сакааһын тигэ сылдьабыт, онтон таатталарбыт үлэспиттэригэр ылсыахпыт”, — диир салайааччы.

Таатта Чычымаҕыттан олоҥхоһут эбэлэр ансаамбыллара үрүҥ солкоттон 20 устуука хаарыс былаат сакаастаабыт. Эчи үчүгэйин – бытырыыстаах! Ити курдук, Кытаанах нэһилиэгиттэн эмиэ ансаамбыл сакааһа бу кэмнэргэ киирэн турарын көрдүбүт. Маны таһынан биирдиилээн тус сакаас элбэх – соннор, көстүүмнэр, былааччыйалар, бүрүүкэлэр.

— Биһиги килийиэн туохха баҕарарынан үлэлиибит. Кыһаллабыт, тупсаҕайдык таҥнан, дьоммут кыраһыабай буолуон баҕарабыт, — диир Татьяна Николаевна.

Кини бу дьоҕус бизнеһин сайыннарыыга, биллэн турар, дьиэ кэргэнэ барыта кыттар. Куоратынан, тыа сиринэн уолаттара, кыыһа – бары ийэлэригэр көмөлөһөллөр. Дьиэ кэргэн бары биир сомоҕо күүс буолан дьулуурдаахтык үлэлээтэҕинэ эрэ ситиһии кэлэр, олохпут сайдар.

Чурапчы сирэ былыр-былыргаттан уран тарбахтаах уустарынан, талааннаах иистэнньэҥнэринэн баай-талым. Төрөөбүт култуурабытыгар, үгэстэрбитигэр, омук быһыытынан уратыларбытыгар харыстабыллаахтык сыһыаннаһан, көлүөнэттэн-көлүөнэҕэ тиэрдиллэн, иис-уус кистэлэҥнэрэ ийэттэн кыыска, кыыстан сиэҥҥэ бэриллэн, күн бүгүҥҥү олохпутугар тиийэн кэллэхтэрэ, дьону киэргэтэр, арчылыыр-араҥаччылыыр, үөрдэр, үрдэтэр аналларын дьоһуннаахтык, сиэрдээхтик толоро сырыттахтара, салгыы сайдар кэскиллэннэхтэрэ. Ол биир туоһутунан бүгүн «Улуус олоҕо» бырайыакка кэпсээбит «Дьүөгэ» тэрилтэбит айымньылаах үлэтэ буолар.

«Жизнь в районах»: Стоит ли строить «еврохотоны» в деревнях?

В селе Мындагай Чурапчинского улуса действует один из самых дорогих «еврохотонов» нашего времени. Он благоустроенный, практически полностью механизированный. В другом маленьком селе деятельный глава предлагает строить те же «еврохотоны», но компактнее и гораздо дешевле. 

Основа кластера

Огромный животноводческий комплекс построен на окраине Мындагая. Эта деревня стала пилотной площадкой для апробации программы агрокластерного развития села. Расположенный на берегу красавицы Амги Мындагай, по оценке специалистов, имеет самые подходящие для ведения сельского хозяйства условия. Здесь можно держать скотину, смело засевать просторные долины злаковыми и овощными культурами, строиться и жить себе припеваючи. Кстати, в советские годы местный совхоз был одним из самых богатых.

В проекте расписаны все госпрограммы, согласно которым можно развернуть маленький аграрный рай в этом дивном уголке природы. И огромный «еврохотон», как быстро прозвали в народе коровники, построенные по новым технологиям, — это будущая основа запланированного агрокластера.

В нем можно содержать большое поголовье дойных коров, выращивать молодняк: кого на смену, а кого на мясо, и благодаря дорогостоящей доильной системе получать то самое чистейшее молоко, которого не касались человеческие руки.

Не в выгоде счастье

Подробнее о планах развития агрокластера рассказал директор СХПК «Мындагай» Дмитрий Ноев:

Слева — Дмитрий Ноев с заместителем главы улуса Иннокентием Матвеевым.

— Мы приняли трехгодичную программу. Защитили на всех уровнях. Сейчас идет второй год ее реализации. В 2015-м году в селе был построен большой современный животноводческий комплекс на 400 голов. Только ленивый тогда не писал, что такие дорогие комплексы у нас строить, дескать, невыгодно.

— Неужели выгодно?

— А почему бы не поставить вопрос иначе? Почему северные животноводы не могут работать в тепле, чистоте, не надрываясь?

Планы выполняются

По дороге в Мындагай посетили новый сайылык. Он построен по госпрограмме, этим летом его будут оборудовать. Если все пройдет по плану, то 130 коров будут доить всего две (!) доярки.

Кооператив выполнил планы по молоку. В минувшем году заготовил более 500 тонн сена, 130 тонн зерновых. Осенью на выставке Минсельхоза по итогам получили переходящее Красное знамя. Отметим, что вначале работы из Хакасии привезли 200 нетелей. Сейчас они уже доятся.

Пока у мындагайцев все получается. Расширяется кормовая база. Купили по программе силосный комбайн, первый в районе. Обновляют оборудование, машины. Ведь основной критерий, почему агрокластер развивают именно в этой деревне, это то, что здесь была хоть кое-какая, но уцелевшая с совхозных времен база. И дома молодым специалистам здесь строят по программе ИЖС. В 2017 году возвели пять домов, в этом планируют столько же. Глядишь, и целая деревня вырастет.

Будет ли теленок по имени «Сахамедиа»?

Коровник действительно оказался самым чистым из тех, что я видела. Специфический запах, конечно же, есть, но чистят навоз скреперы, нечистоты сгребаются в яму, откуда их отсасывают фекалкой.

В комплексе несколько залов: для коров, нетелей и телят. Есть еще доильный зал, куда коров перегоняют по очереди. Скотину здесь не привязывают. Среди обитателей выделяется Геройка, так зовут телку, которая старше всех и забирается на любую возвышенность, то есть возвышается над всеми.

С кличками приходится мучиться. Дают имена всех работников. К примеру: в телячьем отделе есть Аппуо, названный в честь молодого скотника Афанасия Петрова. Была корова Танюша, а вот Мани или Андрюши мы не нашли. Но работники фермы нам в утешение обещали назвать Сахамедиа теленка, который родится на днях.

Увидев все прелести быта в новом супердорогом хотоне, такие, к примеру, как душ, для работников, соглашаешься с Дмитрием Дмитриевичем. Почему в век нанотехнологий не работать вот в таких комфортных условиях? К тому же, если вокруг дорогостоящего коровника создается целый агрокластер.

Мини-еврохотоны

А вот в селе Телей мы поговорили с молодым и деятельным руководителем Дмитрием Захаровым, исполняющим обязанности главы наслега. Дмитрий Егорович проходил  стажировку в Норвегии, а поскольку он по профессии инженер-строитель, то присмотрелся к тому, как устроены коровники в этой европейской стране.

— Совсем необязательно строить огромные сооружения, — говорит наш собеседник. – К примеру, вот проект на тридцать голов скота. Здесь тоже все автоматизировано. Этот проект у меня родился во время стажировки в Норвегии, я дополнил и несколько изменил коровник под наши условия.

Его изобретение – самоопрокидывающаяся тележка для вывоза навоза. Из этого навоза с помощью калифорнийских червей можно тут же изготавливать чистейший чернозем. Также никакой сырости в мини-еврохотонах быть не может, поскольку полы здесь посыпают специальными опилками, сорбентами. В селе уже заказали оборудование для производства таких опилок. Для фермера-частника – самое то!

В общем, выводы можно сделать однозначные: пусть якутские хотоны тоже улучшаются.

Проект «Жизнь в районах» рассказывает о людях, проживающих в улусах нашей республики. Именно они своими победами и проблемами создают жизнь на селе. Смотришь на них и веришь, что Якутия — бескрайняя, и ты сможешь жить, трудиться и развиваться где угодно. Чем так вдохновляют эти люди? Они делают свое дело. Им непросто. Часто — совсем невесело. Но они продолжают жить с любовью к своей малой родине — так, чтобы жизнь вокруг наполнялась смыслом.

«Улуус олоҕо»: Чурапчы сэлиэнньэтин саамай минньигэс сыаҕыгар сырыттыбыт

“Сахамедиа” суруналыыстара Чурапчы сэлиэнньэтин биир саамай минньигэс сиригэр – торт оҥорор сыахха кэлэн турабыт. Хаһаайка Ульяна Заровняева, төһө даҕаны үлэтин үгэнэ буоллар, үөрэ-көтө көрүстэ. Тыа сиригэр дьоҕус бизнес сайдыытыгар тугу билбиппитин-көрбүппүтүн «Улуус пааспарыгар» кэпсиибит.

Чурапчыга олорор, үлэлиир предприниматель Ульяна Заровняева минньигэс сыаҕар остуолга, долбуурдарга торт бөҕөтө кэчигирээбит. Эчи үчүгэйдэрин, кыраһыабайдарын, эгэлгэ араастарын. Бу – сибэккилээх корзина, бу — массыына-торт, оттон бу үс этээстээх торду оҕолорун төрөөбүт күнүгэр төрөппүттэрэ сакаастаабыттар.

— Мин араас ойуулаах бисквитнэй, кремовай тортары оҥорорбун сөбүлүүбүн. Уонча көрүҥ – “Вупи пай”, “Птичье молоко”, “Зебра” бисквитнэй торт , “Фруктовай”, “Шоколаднай”, “Красный бархат”, “Медовай”, араас пирожнайдар. Ассорти-торт хамаҕатык барар. Сакаас киирэ турар. Күҥҥэ 10-ча анал сакаас баар буолар уонна маҕаһыыммытыгар күннэтэ 30-40-ча торду атыыга таһаарабыт. Бырааһынньыктарга, субуота, өрөбүл күннэргэ сакаас элбиир. Маны таһынан, уонча маҕаһыыны кытта дуогабардаахпын, онно ыыталыыбын. Үлэ күнэ сарсыарда 9 чаастан саҕаланан, киэһэ 18 чааска диэри салҕанар. Бырааһынньыктарга субуота-өрөбүл диэн суох, сакаас наһаа элбээтэҕинэ, күннэри-түүннэри да үлэлиэххэ сөп. Барытын бэйэм оҥоробун. Бисквити бэлэмнииргэ көмөлөһөр кыргыттардаахпын. Сыахха, маҕаһыыҥҥа уопсайа 5 киһи үлэлиибит, — диир кини.

Биһиги тиийэрбитигэр Айта Дьячковская диэн эдэр кондитер бисквит оҥоро сылдьара. Үлэ сыахха элбэх.

Быйыл Ульяналаах “пищевой принтер” диэни ылан абыраммыттар. Сакаасчыт баҕатынан, торду араастаан киэргэтиэххэ, холобур, төрөөбүт күннээх оҕо хаартыскатын эмиэ оҥоруохха сөп диэн этэллэр. Оттон сырьеларын Новосибирскай куораттан сакаастаан ылаллар.

Ульяна Николаевна кэргэнинээн Иван Егорович Новгородовтыын, бу сыаҕы аһаннар, кондитерскай оҥоһуктарынан бэйэлэрин дьыалаларын 2014 сылтан саҕалаабыттара. Иван Егорович бородууксуйаны маҕаһыыннарынан тарҕатар, булар-талар, хааччыйар саамай тутаах киһи. Бастаан арендалаан турбуттара, оттон билигин, дьиэни атыылаһан ылан, уулуссатын аатынан “Октябрьскай” диэн сүрэхтээн, бизнестэрин хаһаайыстыбатын ыал аҕата көрөр-истэр. Онон, дьиэ кэргэн дьарыга сайдар. Улахан кыыстара Алена көмө киһитэ, оттон төрөппүттэрэ түбүктээх үлэҕэ сылдьар кэмнэригэр кырачаан Катюшаны эбээлэрэ көрөн, олох абыраабыт.

Ульяна Улан-Удэ куоракка институкка үөрэнэн, “инженер-технолог общественного питания” идэни ылбыт уонна 2008 сыллаахха дойдутугар Чурапчыга үлэлии кэлбитэ. Улуустааҕы “Маарыкчаан” потребуопсастыбаҕа технологтыы сылдьан, үлэҕэ саҥаны-сонуну ылынымтыа кыыс, дьонун кытта сүбэлэһэн, сыыйа бэйэ дьыалатын аһарга быһаарыммыта. Сыах аһыллыытын историятыттан кылгастык билиһиннэрдэххэ итинник.

— Идэбин олус таптыыбын. Оскуола эрдэхтэн талан ылбытым. Инженер-технолог идэтигэр үөрэнэ сылдьан, төрөөбүт дойдубар Дириҥҥэ сайыҥҥы кэмҥэ кондитерскайга үлэлээбитим, онтон ыла биһирээбитим. Технологтыы да сылдьан, килиэп, буулачыка, кондитерскай оноһуктарга ордук охторум. “Маарыкчаан” ПО-ҕа үлэлии сылдьан, ассортимеммытыгар саҥа, сонун көрүҥнэри киллэрэн, өрөспүүбүлүкэтээҕи ас-үөл быыстапкаларыгар миэстэлэһэр этибит. Инникитин, араас бурдук аһын дэлэтэн, сайыннарар бэйэм бүччүм баҕа санаалаахпын, — диир Ульяна Николаевна.

Сыахтан тахсыахпыт иннинэ, Ульяна Николаевна, биһиги харахпыт далыгар маастар-кылаас көрдөрөн, киэргэтэн, “Сахамедиа” диэн анал ааттаан оҥорбут тордун дегустациялата биэрдэ. Олус минньигэс!

Ханна да тиий, дьон төһө хаачыстыбалаах, сыаналаах аһы атыылаһарыттан, сакаастыырыттан, дьиэ кэргэн хайдах олорорун, төһө кыахтааҕын ыйдаҥардыахха сөп. Холобур, бырааһынньыктарга, оҕо төрөөбүт күнүгэр, сыбаайбаҕа, малааһыҥҥа, үбүлүөйдэргэ хайдахтаах курдук эриэккэс, кэрэ, ыарахан сыаналаах тортары сакаастыылларын көрөн туран, дьон кыаҕырбыт, олох тупсубут, диэн санааҕа кэлиэххэ эмиэ сөп.

Ульяна Заровняеваттан “Вупи пай” торт рецебэ:

Бородуукта:

Бурдук 350 г
Какао бороһуок 50 г
Саахар 210 г
Сымыыт 2 устуука
Ынах арыыта 250 г
Үүт 150 г
Кофе 20 г
Лимон сүмэһинэ 10 г
Сода чаайынай луоска аҥаара
Үлүннэрэр бороһуок 2 чаайынай луоска
Ванильнай саахар 10 г
Туус чаайынай луоска кыра аҥаара

Киэргэтиигэ:

Сливки 33%-наах 500 г. Маскарпоне (сыырынай крем) 250-300 г. Саахарынай пудра 100 г. Билииккэ сакалаат 100 г. Ынах арыыта 20 г.
* Арыы, саахар кутан, миксердиибит, бытаан ускуораска 2 мүнүүтэ эрийтэрэн баран, 2 устуука сымыыт кутан эмиэ 3 мүнүүтэ миксердиибит.
* Үүккэ кофе уонна лимон сүмэһинин кутан буккуйабыт уонна симиэспитигэр кутан, бытаан ускуораска 2 мүнүүтэ эрийтэрэбит.
* Иһиккэ бурдугу сиидэлиибит, какао, ванильнай саахар, үлүннэрэр бороһуок, сода, туус — барытын кутан иһиккэ буккуйабыт уонна аргыый аҕайдык кыра-кыратык кутан, миксердии турар иһиппитигэр кутабыт, 3 мүнүүтэ эрийтэрэбит.
* Анал киэптэри арыынан сотон баран, тиэстэбитин кутабыт, формабытыгар 3-4 устуука коржик тахсар. Коржиктарбытын 20-25 мүнүүтэ 180 кыраадыска буһарабыт уонна сойута уурабыт.
* Киэргэтиигэ киирэбит. Маскарпоне миксердиибит, ууллубутун кэннэ 33%-наах сливкини уонна саахарынай пудра кутан, миксердиибит.
* Коржиктарбытын киэргэтэбит. Аллараа слой коржигы креминэн сыбаан баран, иккис коржигы уурабыт уонна эмиэ сыбыыбыт. Үһүс коржигы ууран баран, креминэн сыбыыбыт уонна төрдүс коржикпытын уурабыт.
* Иһиккэ сакалаат уонна арыы кутан, атын улахан иһиккэ оргуйа турар итии ууга иһиттэри туруоран уулларабыт. Ууллубут сакалааппытынан торт үрдүн сыбыыбыт.
8. Торт үрдүн сакалааттарынан, пирожнайынан киэргэтиэххэ сөп.

«Вупи пай» (Whoopie pie) — бу американскай төгүрүк пирожнайдар. Чараас кириэм хаттыгынан сыстыбыт сымнаҕас бисквитнэй лэппиэскэлэртэн тураллар. Биирдэ боруобалаатыҥ да – иккиһин эмиэ сиэххин, чугас дьоҥҥун күндүлүөххүн баҕараҕыҥ. Оннук үчүгэй!

“Тыа сиригэр командировкаҕа тиийдэххитинэ, тута маҕаһыыннарын киирэн көрөр буолуҥ. Килиэптэрин сыаната, хаачыстыбата хайдаҕый? Атын табаарынан төһө баайый? Нэһилиэк хайдах дьаһанан олороро атыы-тутуу эргийэр кииниттэн көстөр”, — диир буолара мин бастакы эрэдээктэрим Айталын. Чурапчы улууһун олоҕун сырдатыыга, ити хас эмэ сыл анараа өттүгэр этиллибит этии, билигин да көдьүүстээҕин көрдөрдө.

«Sobo хруст»: В Якутии школьный бизнес-инкубатор разработал проект по выпуску рыбных чипсов

Чипсы из якутского карася «Sobo хруст» будут стоить 40 рублей за упаковку. Об этом сообщает пресс-служба Минсельхоза республики. Авторами задумки являются школьники из села II-Хомустах Намского улуса.

«Сделано в Якутии»: В селе Хатас начали изготавливать чипсы из карася

Ребята — победители районного этапа конкурса «Начинающий фермер». Проект разработан на базе школьного бизнес-инкубатора.

Карасевые чипсы выпускаются в форме батончиков. Состав включает всего три ингредиента – вареный измельченный карась, соль и зеленый лук.

«Технология приготовления «SoboХруст» проста — сперва свежую рыбу варят, затем просеивают уху от рыбы. После этого отварную массу отправляют в духовку для сушки. Затем сушеную рыбу измельчают в блендере и прессуют в формочки. В целях испарения влаги на некоторое время ставят в микроволновку», — сообщают в Минсельхозе.

Сбыт продукта планируется производить через столовую школы и магазины села. Цена за единицу составит 40 рублей. По словам производителя — сельскохозяйственного кооператива «Үнүгэс» — продукт богат фосфором, хромом, жирными кислотами, цинком.

“Улуус олоҕо”: Төлөйгө Егор Адамов хаһаайыстыбатын муоһатын уолугар Артурга туттарда

Сахамедиа “Улуус олоҕо” бырайыагын суруналыыстара Төлөйгө “Азаана” бааһынай хаһаайыстыбатын сүрүн баазатыгар сырыттыбыт. Фермаҕа киирэн кэлээппитин кытта, күөх от сыта муннубутугар саба биэрдэ. Ынах-сүөһү күнүскүтүн аһыы турар. Ыраас, сылаас, ханна даҕаны уу-хаар, инчэҕэй суох. Хаһаайыстыба туһунан сиһилии «Чурапчы улууһун пааспарыгар» кэпсиибит.

Биэс сыллааҕыта “Саха сирэ” хаһыат тэрийбит “төгүрүк остуолугар” Чурапчы улууһугар биир бастакынан тэриллибит “Азаана” бааһынай хаһаайыстыбатын салайааччыта Егор Адамов кыттыыны ылбыта. Кини онно: «Үлэлиир усулуобуйаны тэрийэ сатыыбыт да, ыччат тыа хаһаайыстыбатын үлэтигэр тардыстыбата мунчаардар«, — диэбитэ. Оччотугар, экэниэмикэ бу салаатын салгыы ким сайыннарар? Ыйытыы бэйэтэ күөрэйэн тахсыбыта. Онуоха, туһааннаах министиэристибэ үлэһиттэрэ, уопуттаах исписэлиистэр, эмиэ ити кэпсэтии кэмигэр, “Тыа хаһаайыстыбата дьиэ кэргэн бизнеһигэр кубулуйдаҕына эрэ, бааһынай солбуга үүнэн тахсыаҕа», — диэн эппиттэрэ. Билигин санаатахха, ити саамай сөптөөх бэлиэтээһин эбит.

Дьиэ кэргэн үтүө үгэһинэн салайтаран

«Төгүрүк остуолга» этиллибит санаа олоххо киирдэ диэххэ сөп. Холобур, бу билигин “Азаана” бааһынай хаһаайыстыбатын Адамовтар уоллара Артур Егорович салайар. Аҕалара Егор Егорович настаабынньык быһыытынан, биллэн турар, көмөтө, сүбэтэ үгүс. Ийэлэрэ Татьяна Афанасьевна оскуолаҕа учууталлыыр. Ыал 3 уол, 1 кыыс оҕолоохторуттан, чуолаан, Артур фермер буоларга быһаарыммыт. Кини бэйэтэ идэтинэн инженер-мэхээнньик, онон, тиэхиньикэни да кыайа-хото тутара чахчы.

«Азаана» хаһаайыстыба 2012 сыллаахха Германия технологиятынан толору хааччыллыылаах хотону туттарбыта. Олохтоохторго үлэ миэстэтин таһааран, үүтү ыаһыҥҥа идэтийэн дьарыктанан, өрөспүүбүлүкэҕэ бастыҥнар ортолоругар киирбитэ. Оччолорго уопут атастаһа Саха сирин араас муннуктарыттан кэлэллэрэ да, элбэҕи туоһулуур.

Билигин эдэр Адамов хаһаайыстыбатын биэс сыллаах сайдыытын торумнаан олорор. Сүөһүтүн ахсаанын 200-кэҕэ тиэрдэн, үрдүк төлөһүтүүнү ылан, сүрүннээн эккэ хайысхалыыр былааннаах.

— Күҥҥэ иккитэ аһатабыт. Сарсыарда 8 чааска уонна күнүс 3-кэ. Оһохпутун чоҕунан оттобут, онон сылаас. Манна билиҥҥитэ 40 төбө турар. Онтон икки ынах төрөөтө, ыан эрэбит. Маннык сыыйа төрөөн иһиэхтэрэ. Биһиги, биллэн турар, үүтү эмиэ үрүлүтүөхпүт. Уопсайа 20-тэн тахса ынаҕы ыахпыт. Бу тохсунньу 7 күнүгэр төрөөбүт ньирэйбит турар, аата — “Ороһооспо”, оттон бу  “Саҥа Дьыл” диэн ньирэй, — Артур Егорович, сүөһүлэригэр от биэрэ-биэрэ, хаһаайыстыбатын билиһиннэрэр.

Биир күҥҥэ 1,5 рулон, ол аата 3 центнер курдук оту биэрэллэр. Онон, билиҥҥи туругунан, хаһаайыстыбаҕа 50-ча рулон от тиийбэт.

— Оккут тиийбэт кыһалҕатын хайдах быһаарар былааннааххыт?

— Атыылаһыахпыт. От тиийбэтин сүрүн төрүөтүнэн, оттуур сирбит аҕыйаҕа буолар. Дэлэйэ эбитэ буоллар, киһи 200-300 төбөнү төһө баҕар көрүө этэ.

Эдэр Адамовтар дойдуларыгар Төлөйгө дьиэ-уот туттан, хаһаайыстыба тэринэн, олохсуйан олороллор. Тыа сирин ыалын сиэринэн, массыына, тыраахтыр да баар. Артур Егорович кэргэнинээн Айталина Александровналыын икки оҕолоохтор: кыыстара Айсена 2-с кылаас үөрэнээччитэ, уоллара Тимур 5 саастаах. Оҕолор кыра эрдэхтэриттэн үлэҕэ-хамнаска төрөппүттэриттэн үтүө холобур ылаллар.

“Азаана” бааһынай хаһаайыстыбата 2017 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтин бырагырааматынан, «Дьиэ кэргэн гранын» ылары ситиспитэ. Онон билигин, хаһаайыстыба иккис тыына диэххэ сөп. Көрөрбүт курдук, хаһаайыстыбаҕа дьиэ кэргэн үтүө үгэһин салҕыы кэлбит эдэр салайааччы, саҥа хайысхалары, технологиялары тутуһан, үлэлии-хамсыы сылдьар.

250 саастаах Төлөй кэскилэ — эдэрдэргэ

Аҕа дойду Улуу сэриитин иннинэ Төлөй ньиргийэн ахан олорбута – 2000 нэһилиэнньэлээҕэ. Уоттаах сэрии саҕаламмытыгар эр дьон чулуута фроҥҥа барбыта, оттон оҕо-дьахтар, кырдьаҕас үксэ хоту күүс өттүнэн көһөрүллүүгэ утаарыллыбыта. Бу дьалхааннаах дьаһал кэнниттэн нэһилиэккэ баара-суоҕа 100-чэкэ киһи хаалбыта. Манна даҕатан эттэхпитинэ, өрөспүүбүлүкэбит Ил Дархана Егор Борисов бу, 250 саастаах, баай историялаах Төлөй сириттэн силис тардар.

1990 сыллаахха диэри Төлөй – Мугудай учаастагынан билиниллэрэ. Оччолорго манна 140 киһи олороро. Оттон 20-чэ эрэ сыл буолан баран, Төлөй нэһилиэнньэтэ 540-ча киһи буолбута, оҕо-уруу элбээбитэ. Билигин манна 5 түөлбэлээхтэр: “Чэчир”, “Төрүт”, “Тускул”, “Сарыал” уонна “Чараҥ”. Дьон уопсастыбаннай олоххо көхтөөх. Түргэн интэриниэт, суотабай сибээс баар. Оҕо былаһаакката тутуллуохтаах. Суол баар. Быйыл Чурапчыга диэри асфалланыахтаах. Арай, сирдэрэ кыараҕас, сүөһү сиир аһа тиийбэт. Онон, төлөйдөр, бырайыак быһыытынан, ССРС кэмнэрдээҕи бааһыналарын сөргүтэр былааннаахтар. Итиэннэ, Чурапчы наар эт-үүт хайысхалаах үлэлээн кэлбит буоллаҕына, төлөйдөр онно эбии, холобур, сыыр оҥоруута, тигээйини иитии курдук сонун хайысхалары киллэриэхтэрин баҕараллар.

— Тыа сиригэр дьон олоҕо тупсар, дьон дойдутугар тардыһар, төрөөбүт түөлбэтигэр олоруон, үлэлиэн-хамсыан баҕарар. Билигин төлөйдөр 796 ынах-сүөһүлээхпит, 671 сылгылаахпыт. “Олокоос”, “Азаана” бааһынай хаһаайыстыбалар, фермердэр үлэлииллэр. Аҕа саастаахтартан эстэпиэтэни тутан, эдэрдэр солбуйан иһэллэр, дьиэ кэргэн дьыалатын салгыыллар. Сыл ахсын ыччаппыт, эдэр ыалбыт ахсаана улаатар, оҕолоноллор. Үчүгэй оскуолалаахпыт, дьыссааппыт 2019 сылга саҥа дьиэлэниэхтээх, ФАП-таахпыт. Ыал 80 бырыһыана киин ититэр ситимҥэ холбонон олорор, 2-3 сылынан гаас кэлиэҕэ. Мин өрөспүүбүлүкэ дэлэгээссийэтигэр киирэн, Европаҕа стажировкаҕа бара сылдьыбытым, үгүс сонуну көрдүм, саҥа идиэйэлэр киирдилэр. Холобур, үлэни чэпчэтэр сыаллаах, дьоҕус хотон бырайыагын оҥордум. Тус бырайыагым. Хоту дойду усулуобуйабытыгар табыгастаах өрүттэрин эбэн-сабан биэрдим. Бэйэ киэнин эбии киллэрэн, үчүгэй уопуту ылынан иһиэхпитин наада. Мантан да атын толкуйдар бааллар, — диир нэһилиэк баһылыгын эбээһинэһин толорооччу эдэр салайааччы Дмитрий Захаров.

250 саастаах Төлөй – сэргэх көрүүлэрдээх дьонунан-сэргэтинэн, олоххо саҥаны-сонуну киллэрэн иһэринэн эдэр, кэскиллээх нэһилиэк. Ону бу Адамовтар курдук үлэһит дьиэ кэргэттэр эмиэ ырылхайдык туоһулууллар.

Дьокуускайга Сунтаар күннэрэ саҕаланнылар

Сунтаар улууһугар 2018 с. Бэйэ оҥорон таһаарыы сыла биллэриллэн, Сунтаар күннэрэ Дьокуускайга саҕаланнылар.

 

«Сунтаар миигин ыҥырар» Сунтаар улууһун күннэрэ бүгүн сарсыарда быыстапка-дьаарбаҥканан аһылыннылар.

Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр атыы-тутуу таһырдьаттан саҕаланна. Дойдуларыттан аҕалыллыбыт ынах, убаһа этин ылаары куорат олохтоохторо уонна ыалдьыттара таһырдьаттан уочаракка турдулар.

Иһирдьэ иккис этээһи тилэри улуустан кэлбит 13 хаһаайыстыба бэйэтэ оҥорон таһаарар бородууксуйатын туруорда. Удамыр сыанаҕа сип-сибиэһэй сүөгэйи, тоҥмут үүтү, перепелка, куруусса сымыытын, индейка этин уо.д.а. атыыластылар. «Тирэх» тыа хаһаайыстыбатын кооперативын уонна 2015 с. «Хаачыстыба үрдүк стандарта» Бүтүн Арассыыйатааҕы дипломунан, 2017 с. «Хаачыстыба Евразиятааҕы маарката» бочуотунай дипломунан наҕараадаламмыт «Хочо» МУП бородууксуйатын хамаҕатык ыллылар.

Ону сэргэ Бэйэ оҥорон таһаарыы сыла биллэриллибит буолан, уран тарбахтаахтарга, иистэнньэҥнэргэ улахан болҕомто ууруллубута көстөр. Бүгүн даҕаны иистэнньэҥнэр бэйэлэрин үлэлэрин дьон-сэргэ сэҥээрэ көрдө.

Кэмпэндээйигэ хостонор цеолиттан, туустан, Менделеев таблицатыгар баар күндү таастартан оҥоһуллубут бородууксуйалар болҕомтону тартылар. Кэмпэндээйи тууһун туһатын: күөмэйи эмтэнэргэ, вааннаҕа туттарга, хааннарын баттааһыннара уларыйар, тирии ыарыылаах дьоҥҥо туһатын уо.д.а. кыргыттар хас биирдии интэриэһиргээбит атыылаһааччыга билиһиннэрдилэр.

Быыстапка-дьаарбаҥкаҕа кэлбит дьон атыылаһа эрэ буолбакка, биир дойдулаахтарын көрсөн үөрэн-көтөн, аргыый наллаан олорон кымыс, суорат истилэр, минньигэс тортары, сыыр арааһын амсайдылар.

Напиток для богатырей: Якутская компания выпустила травяной чай «Боотур»

Отличный подарок к 23 февраля получили якутские мужчины. Так, компания «Саха чай» выпустила лимитированный сорт чая «Боотур». Кстати, составил этот уникальный сбор врач-уролог Василий Остобунаев.

В линейке компании уже были лечебные сорта, как, например, «Далбар Хотун» для женского здоровья.

При этом руководитель предприятия Нюргуяна Заморщикова подчеркивает, что фирма «Саха чай» — не аптека и не производитель лечебного чая.

«В первую очередь чай – напиток для утоления жажды, для настроения», —  убеждена она.

В эти дни Заморщиковы находятся в Китае. Там они планируют обучаться другим способам обработки чайного листа, а также приобрести оборудование для расширения бизнеса.

«Есть множество видов оборудования для производства чая, но мы хотели бы собрать свой. Так что нам скоро понадобятся услуги местных мастеров — инженеров, кузнецов, технологов. Более того, мечтаем открыть обучающие курсы по производству чая на базе нашего цеха, планируем разместить в улусах республики небольшие передвижные модульные станции для переработки иван-чая и других дикоросов. Ведь не секрет, чем севернее улус, тем вкуснее и питательнее трава», — говорит Нюргуяна Заморщикова.

Сделано в Якутии: Саха чай, или Что такое «HоRеCа»

«Бытантай» генофонднай дьиэ сүөһүтүн иитэр сиргэ механизациялаах хотон тутуллан үлэҕэ киирдэ

Эбээн Бытантай национальнай улууһугар 120 ынах сүөһү турар миэстэлээх, 1200 кв.м. иэннээх «Бытантай» генофонднай питомникка механизациялаах хотон тутуллан үлэҕэ киирдэ. Хотон тутуутун олохтоохтор, улуус салалтата ыытыллар мунньах, отчуот аайы туруорсан, элбэх кэпсэтии ыытан туттардылар диир көдьүүстээх.

Саҥа тутууну Үлэ геройа, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайката, 43 сыл устата эҥкилэ суох ыанньыксытынан үлэлээбит, Эбээн Бытантай, Түгэһиир нэһилиэгин бочуоттаах гражданина Ульяна Николаевна Никитина алгыс тылынан, аал уоту аһатан, алҕаан арыйда. «Үпэндьэл» эбээлэр эбээннии , «Аянеса» оҕо холобурга сылдьар ансаамбыллара киэргэттилэр.

Саҥа, аныгы тутуулаах хотон 1200 кв.м. иэннээх. Сүрүн бэдэрээччик «СГ Строй» хааччахтаммыт тэрилтэ (ген.дириэктэр Алексей Трофимов) бу тутууну иилээн-салайан ыытта.  Хотон сырдык, сылаас, киэҥ-куоҥ, үүт аһын астаан таһаарар тэриллээх анал хостоох, аактабай саалалаах, ыанньыксыттар, үлэһиттэр сынньанар сирдэрэ барыта тус туһунан, үлэлииргэ бары усулуобуйа тэрилиннэ диир тоҕоостоох. Бу тутуу түргэн кэмҥэ, баара суоҕа үс кыһыҥҥы ый иһигэр тутулунна. Олохтоохтор да, үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ мустубут ыалдьыттар да бэрткэ сөҕө-махтайа, астына саҥа тутууну сэҥээрдилэр.

Саха норуотун аччык, сут дьылларга өлөр өлүүттэн өрүһүйбүт саха сүөһүтэ буолар. Былыр былыргыттан саха сүөһүтэ киһи өттүттэн туох да кыттыгаһа суох айылҕаттан ыраас, аһыгар хаппырыыһа суох, аччыктааһыны тулуйумтуо, ыарыыга бэриммэт, томороон тымныыга кыһаммат. Саха ынаҕын курдук айылҕа айбыт сүөһүтэ аан дойдуга түөрт эрэ сүөһү хаалан турар. Исландияҕа криохранилище диэн баар, онно аан дойдуттан туох баар үүнээйи сиэмэтин тоҥорон, кэлэр көлүөнэҕэ диэн уура тураллар. Ол курдук, биһиги эмиэ кэлэр көлүөнэбитигэр, кэнчээри ыччаппытыгар саха сүөһүтэ хайаатар даҕаны хаалыахтаах. Маныаха, саҥа хотон тутуллан үлэҕэ киирбитэ сүдү кылаат буолар. Ыччат дьоммут тыа хаһаайыстыбатын салааларын баһылаан, билиилэрин-көрүүлэрин саха ынаҕын иитиитигэр туһанан саҥа хотоҥҥо үлэ-хамнас күөстүү оргуйуоҕа, сайдыы суола тэлэллиэҕэ, улуус социальнай-экэнэмиичэскэй балаһыанньата биллэ тупсуоҕа диэн бигэ эрэнэбит.

Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы — тыа хаһаайыстыбатын уонна аска-үөлгэ политика миниистирэ Петр Алексеев уонна СӨ министиэристибэлэрин, биэдэмистибэлэрин бэрэстэбиитэллэрэ, улуус салалтата, тэрилтэлэр салайааччылара кыттыыны ыллылар, эҕэрдэ тылларын эттилэр.

Тарбахов, носорог и «Байдам»: Что ждет мирнинцев в марте

В районной администрации прошло заседание оргкомитета по подготовке IV республиканской выставки-ярмарки товаров и продуктов питания местных товаропроизводителей «Байдам-2018» при заместителе главы района Василии Потапове.

Василий Валерьевич, открывая заседание, сообщил, что в марте нас ждут несколько интересных мероприятий. 14 марта в Мирном пройдёт районный фестиваль национальной кухни «Кулинарное путешествие» среди представителей национальных общин и диаспор Мирнинского района, днём раньше на фестиваль приедет знаменитый шеф-повар, член Национальной Ассоциации рестораторов, отельеров и туризма «Ассоциация гостеприимства РС(Я)», заслуженный работник торговли РФ, отличник потребкооперации РФ, отличник профтехобразования РС(Я), почётный работник торговли РС(Я), лауреат государственной премии РС(Я) имени А. Е. Кулаковского Иннокентий Тарбахов в сопровождении двух поваров шестого разряда. В ресторане «Глобус» 13 марта он проведёт мастер-класс для поваров Мирного, Чернышевского, Светлого и Арылаха (в том числе для поваров детских садов и школ) с выдачей удостоверений о прохождении мастер-класса.

16 марта в Мирный приедет известный российский актёр, режиссёр, сценарист, телеведущий, председатель комиссии по имиджу и развитию туризма Общественной палаты Республики Саха (Якутия) Андрей И, который будет сопровождать недавно найденного в вечной мерзлоте Абыйского района детёныша шерстистого носорога, это единственная в мире находка, аналогов которой нет. Его возраст – около 34 тысяч лет. Его нашел предприниматель Александр Бандеров, в честь которого детеныш носорога назван Сашей. У всех мирнинцев будет возможность увидеть уникальную находку своими глазами 18 марта в ДК «Алмаз».

Наконец, 16-18 марта в Мирном и Удачном пройдёт выставка-ярмарка «Байдам-2018», в которой примут участие примерно 30 товаропроизводителей. В первые два дня ярмарка, как всегда, расположится в торгово-имущественном комплексе «Юбилейный» (на городском рынке), а в день выборов охватит избирательные участки центральной части Мирного.